Khi Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên thệ nhậm chức nhiệm kỳ hai hồi tháng 1/2025, Thủ tướng Italy Giorgia Meloni là lãnh đạo châu Âu duy nhất đến dự sự kiện. Diễn biến được kỳ vọng là khởi đầu cho một giai đoạn hoàng kim trong quan hệ giữa Washington và Rome.
Nhưng chỉ một năm rưỡi sau, mối quan hệ từng được xem là gần gũi giữa hai lãnh đạo cánh hữu đang đối mặt thử thách nghiêm trọng. Tâm điểm căng thẳng xuất hiện sau hội nghị thượng đỉnh G7 tại Pháp ngày 15-17/6.
Kênh truyền hình Italy La7 ngày 19/6 thuật lại đoạn phỏng vấn với Tổng thống Mỹ qua điện thoại thực hiện tối trước đó, trong đó ông Trump nói lãnh đạo Italy “nài nỉ được chụp ảnh cùng”. Nữ lãnh đạo Italy lập tức phản pháo, nói Tổng thống Trump “bịa chuyện” và chỉ trích cách ông đối xử với các đồng minh lâu năm của Mỹ.
Ngoại trưởng Antonio Tajani gọi phát biểu của ông Trump là “xúc phạm Italy” và hủy chuyến công du Mỹ tuần tới. Đại sứ quán Italy tại Washington cũng thông báo hủy sự kiện diễn đàn doanh nghiệp giữa hai nước sắp diễn ra.
Trong những tháng đầu nhiệm kỳ hai của ông Trump, bà Meloni là một trong số ít lãnh đạo châu Âu duy trì được quan hệ thuận lợi với Nhà Trắng. Khi Tổng thống Pháp Emmanuel Macron hay Thủ tướng Canada Mark Carney công khai bất đồng với Mỹ, bà Meloni vẫn chọn đối thoại và tránh đối đầu trực diện.
Khi Mỹ áp thuế với Liên minh châu Âu (EU), bà Meloni vẫn kêu gọi các bên giữ đoàn kết. Ông Trump cũng nhiều lần dành cho nữ Thủ tướng những lời khen ngợi, gọi bà là “người bạn”, “lãnh đạo xuất sắc” và “nguồn cảm hứng”.
Tuy nhiên, cuộc chiến giữa Mỹ – Israel và Iran đã tạo ra những khác biệt khó dung hòa hơn. Xung đột khiến giá năng lượng và triển vọng kinh tế tại châu Âu thêm u ám, đồng thời làm dấy lên làn sóng phản chiến tại Italy. Điều này đặt bà Meloni vào thế khó khi vừa phải duy trì quan hệ với Mỹ, vừa phải tính đến dư luận trong nước.
Bước ngoặt xuất hiện vào tháng 4, khi ông Trump công kích Giáo hoàng Leo XIV, vì người đứng đầu Vatican phản đối cuộc chiến tại Iran. Bà Meloni đã lên tiếng bênh vực Giáo hoàng, gọi những lời công kích nhằm vào ông là “không thể chấp nhận được”.
“Tôi bị sốc. Tôi vốn nghĩ bà ấy can đảm, nhưng tôi đã nhầm”, ông Trump trả lời phỏng vấn nhật báo Italy Corriere della Sera khi đó.
Bất đồng tiếp tục gia tăng khi Italy từ chối cho Mỹ sử dụng một căn cứ không quân ở Sicily cho hoạt động liên quan chiến dịch nhằm vào Iran. Rome cho biết phía Washington chưa hoàn tất các thủ tục cần thiết.
“Trong mắt ông Trump, đó chính là nguồn cơn mâu thuẫn”, Francesco Galietti, chuyên gia tại công ty tư vấn rủi ro chính trị Policy Sonar, Italy, nói với Reuters. Do đó, bình luận “van nài chụp ảnh” không phải nguyên nhân, mà là “giọt nước tràn ly” của những bất đồng đã tích tụ từ trước.
“Có một điều ông ấy nên nhớ. Tôi và Italy không bao giờ cầu xin”, bà Meloni cho biết trong video đăng trên X ngày 19/6.
Phản ứng cứng rắn của bà Meloni nhanh chóng nhận được sự ủng hộ từ chính trường Italy, như Tổng thống Sergio Mattarella cùng các bộ trưởng nội các.
“Bất cứ ai công kích bà Meloni cũng đồng nghĩa công kích tất cả chúng tôi”, Bộ trưởng Giao thông Matteo Salvini viết trên X. Bộ trưởng Quốc phòng Guido Crosetto nói ông không tin bà Meloni sẽ nài nỉ ai chụp ảnh cùng, dù có bị đe dọa đi nữa”.
“Những câu đùa như vậy không có lợi cho cả Mỹ, Italy lẫn liên minh”, theo ông Crosetto.
Phe đối lập cũng lên tiếng bênh vực bà Meloni. Cựu thủ tướng trung tả Matteo Renzi mô tả bình luận của ông Trump “vẫn kinh khủng như mọi khi” và bà Meloni “cuối cùng cũng nhận ra điều đó”.
Nhà Trắng chưa bình luận về bản tin của La7. Kênh truyền hình Italy không công bố hình ảnh hay âm thanh gốc phỏng vấn ông Trump, chỉ phát sóng đoạn hội thoại được thuật lại.
Các nhà phân tích cho rằng dư luận Italy sẽ kỳ vọng bà Meloni theo đuổi một cách tiếp cận nhất quán hơn với Mỹ và từ bỏ những nỗ lực trước đây nhằm cải thiện quan hệ với một Tổng thống khó đoán, người thường xuyên phá vỡ các chuẩn mực ngoại giao truyền thống.
“Bà Meloni không thể liên tục thay đổi cách tiếp cận chỉ vì những phát ngôn khó chịu của ông Trump. Bà ấy phải quyết định liệu sẽ áp dụng lập trường mềm mỏng nhưng ít nhượng bộ hơn hay theo đuổi cách tiếp cận cứng rắn hơn, như một số quốc gia khác”, ông Piero Ignazi, nhà phân tích chính trị thuộc Đại học Bologna, nói.
Chuyên gia Galietti cho rằng trong ngắn hạn, bà Meloni có thể nhận thêm sự ủng hộ từ trong nước vì thể hiện lập trường cứng rắn với ông Trump, người hiện không được lòng nhiều cử tri Italy theo các cuộc thăm dò dư luận.
Tuy nhiên, điều này cũng có thể khiến Thủ tướng Meloni đánh mất một lợi thế mà bà xây dựng trước cuộc bầu cử năm 2027. Đó là khả năng duy trì quan hệ thuận lợi với Mỹ.
“Đây là đòn giáng vào bà ấy”, ông Galietti nói. “Nó làm lung lay chiến lược của Thủ tướng Meloni, vốn dựa trên kỳ vọng cử tri Italy sẽ tiếp tục chọn bà vì bà là nhà lãnh đạo ổn định và đáng tin cậy nhất”.
Ngày 30-4 (giờ Việt Nam), Tổng thống Mỹ Donald Trump đã đăng tải hình ảnh chỉnh sửa tên của eo biển Hormuz thành "eo biển Trump".
Động thái này diễn ra trong bối cảnh xung đột tại Trung Đông chưa hạ nhiệt, đàm phán Mỹ - Iran đình trệ và tuyến vận tải dầu mỏ qua eo Hormuz vẫn bị gián đoạn nghiêm trọng.
Đáng chú ý, đây không phải lần đầu ông Trump nhắc đến cách gọi này. Trước đó khoảng một tháng, ông từng nửa đùa nửa thật gọi eo Hormuz - tuyến vận chuyển dầu mỏ sống còn và là điểm nghẽn chiến lược trong căng thẳng với Iran - là "eo biển Trump".
"Iran phải mở cửa Eo biển Trump, ý tôi là Hormuz. Xin lỗi. Tôi rất xin lỗi. Một sai sót thật khủng khiếp" - ông vừa nói vừa giả vờ xin lỗi tại một sự kiện ở Miami, khiến khán giả bật cười.
Ngay sau đó, ông nói thêm: "Báo chí tin giả sẽ nói 'Ông ấy lỡ lời'. Nhưng không, với tôi thì không có chuyện lỡ lời, không nhiều đâu", hàm ý phát ngôn vừa rồi không hoàn toàn là vô tình.
Cùng ngày, giá dầu toàn cầu cũng tăng vọt lên mức cao nhất kể từ năm 2022, tiếp tục lập đỉnh mới so với mức giá 120 USD/thùng vào sáng 30-4.
Theo kênh CNBC, trong phiên giao dịch trưa 30-4 (giờ Việt Nam), giá dầu Brent chuẩn quốc tế tăng gần 7% chạm mốc 126,10 USD/thùng, trong khi giá dầu WTI của Mỹ tăng hơn 3% lên mức 110,24 USD.
Ngân hàng Goldman Sachs ước tính lượng dầu xuất khẩu qua eo biển Hormuz đã giảm xuống chỉ còn khoảng 4% so với mức bình thường, trong khi các cuộc đàm phán Mỹ - Iran đình trệ cùng với lệnh phong tỏa của Mỹ tiếp tục khiến dòng chảy năng lượng thêm bế tắc.
Trước đó hôm 29-4, một số báo cáo cho thấy ông Trump sẽ tiếp tục phong tỏa các cảng Iran và thực hiện các hành động quân sự cho đến khi đạt được thỏa thuận hạt nhân rộng hơn.
Trên Truth Social, ông cũng đăng tải hình ảnh bản thân cầm súng với phông nền khói lửa, với thông điệp "Không còn Quý ngài tử tế nào nữa", làm gia tăng nỗi lo sợ về một cuộc xung đột vũ trang kéo dài tại Trung Đông.
Các UAV đánh chặn của Ukraine hiện bắn hạ khoảng 50% số UAV tấn công kiểu Shahed của Nga, tăng mạnh so với mức khoảng 10% trong mùa đông vừa qua, cố vấn của Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine, ông Serhiy "Flash" Beskrestnov, cho biết trên chương trình truyền hình quốc gia ngày 3/6.
Để đối phó với các UAV đánh chặn này, Nga đang chuẩn bị mở rộng triển khai UAV Geran-4 sử dụng động cơ phản lực. Theo ông Beskrestnov, loại UAV này có thể bay với tốc độ từ 400-500km/h, nhanh gấp vài lần UAV đánh chặn của Ukraine.
Diễn biến này đang làm thay đổi bài toán hiệu quả chi phí trong chiến dịch tập kích tầm xa hằng đêm của Nga. Ông Beskrestnov ước tính rằng nếu tỷ lệ đánh chặn của Ukraine tăng lên mức 70-80%, việc tiếp tục sử dụng các UAV Shahed động cơ piston thông thường, vốn được thiết kế để sản xuất hàng loạt với chi phí thấp thay vì khả năng sống sót cao, sẽ không còn hợp lý đối với quân đội Nga.
Theo Tổng cục Tình báo Quốc phòng Ukraine (HUR), Nga lần đầu sử dụng Geran-4 trong chiến đấu tại Ukraine vào tháng 5. Trên cổng thông tin War&Sanctions, HUR mô tả mẫu UAV này là biện pháp đối phó trực tiếp với các UAV đánh chặn của Ukraine.
Geran-4 được trang bị động cơ phản lực, dài 3,5m, sải cánh 3m và có thể mang đầu đạn nổ mạnh hoặc đầu đạn nhiệt áp nặng 50kg, hoặc đầu đạn nhiệt áp mở rộng nặng 90kg. Tầm hoạt động tối đa khoảng 450km.
Việc Nga tung ra các mẫu UAV cải tiến này được xem là câu trả lời nhằm khiến UAV đánh chặn giá rẻ của Ukraine mất đi tác dụng. Thông thường UAV đánh chặn sẽ bắn hạ hiệu quả các dòng Shahed tốc độ thấp. Tuy nhiên, khi Nga tung UAV phản lực với tốc độ cao hơn hẳn, vũ khí đánh chặn của Ukraine sẽ trở nên "hụt hơi".
Trước sự thay đổi không ngừng của Nga, Ukraine cũng bắt đầu sử dụng UAV đánh chặn với tốc độ cao, ví dụ dòng STING của hãng Wild Hornets.
Các nhà sản xuất UAV trong nước cho biết những phiên bản UAV đánh chặn tốc độ cao hơn, được thiết kế chuyên để truy đuổi UAV phản lực, hiện đang được phát triển. Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine Mykhailo Fedorov cũng cho biết Kiev đang mở rộng sản xuất các tên lửa đánh chặn giá rẻ trước mùa tập kích mùa thu.
Mặt khác, sản lượng UAV của Nga tiếp tục tăng mạnh. Bloomberg dẫn dữ liệu của Cơ quan Thống kê Liên bang Nga cho biết, sản lượng ngành hàng không Nga, bao gồm máy bay có người lái và UAV, trong tháng 4 đã tăng 117% so với cùng kỳ năm trước.
Tổng tư lệnh các lực lượng vũ trang Ukraine Oleksandr Syrskyi cho biết Moscow đặt mục tiêu sản xuất 7,3 triệu UAV FPV và 7,8 triệu đầu đạn UAV trong năm 2026. Phần lớn sản lượng này, bao gồm cả dòng Geran, trong đó có phiên bản mang động cơ giúp UAV đạt tốc độ tới 500km/h.
Việc tỷ lệ đánh chặn của Ukraine có tiếp tục tăng hay không, và liệu các UAV tốc độ cao mới của Nga có thể làm chậm xu hướng đó hay không, sẽ quyết định cách Moscow cân bằng giữa tốc độ và số lượng UAV trong nửa cuối năm 2026.
"Chúng tôi đã tập trung lực lượng tác chiến cùng hỏa lực đáng kể ở trong và khu vực quanh eo biển Hormuz. Trong số này có trực thăng AH-64 Apache và MH-60 Seahawk, những khí tài đã được sử dụng ngay trong sáng nay để hạ 6 xuồng cao tốc của Iran đe dọa hoạt động hàng hải thương mại", đô đốc Brad Cooper, chỉ huy Bộ Tư lệnh Trung tâm (CENTCOM) của quân đội Mỹ, nói ngày 4/5.
Ông Cooper cho biết lực lượng Mỹ còn "đánh chặn hiệu quả toàn bộ tên lửa và thiết bị bay không người lái (drone) phóng vào cả chiến hạm của Washington lẫn tàu thương mại".
"Chúng tôi đã tự bảo vệ mình và toàn bộ tàu thương mại, đúng với cam kết đã đưa ra", tư lệnh CENTCOM tiếp tục.
Trong bài đăng trên mạng xã hội Truth Social, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết số xuồng của Iran bị tấn công là 7 chiếc và "hiện chưa có thiệt hại nào xảy ra đối với các tàu đi qua eo biển", ngoại trừ một phương tiện của Hàn Quốc bị trúng đòn tấn công. Ông không nêu thêm chi tiết về sự việc.
Trong khi đó, Iran bác bỏ thông tin mà phía Mỹ đưa ra. "Mỹ tuyên bố đánh chìm một số tàu của Iran là sai sự thật", truyền hình nhà nước Iran dẫn lời một quan chức quân sự cấp cao nước này.
Kể từ khi xung đột nổ ra cuối tháng 2, Iran đã phong tỏa eo biển Hormuz với hầu hết tàu thuyền, ngoại trừ tàu của nước này và một số quốc gia "thân thiện", trong khi Mỹ áp đặt phong tỏa ngược lại lên mọi cảng biển của Iran từ ngày 13/4. Theo Tổ chức Hàng hải Quốc tế, hàng trăm tàu và khoảng 20.000 thủy thủ đã không thể đi qua eo biển này trong suốt cuộc xung đột.
Tổng thống Trump ngày 3/5 cho biết nhiều nước đã liên hệ với Mỹ đề nghị hỗ trợ các tàu đang mắc kẹt tại vùng Vịnh và Washington triển khai "Dự án Tự do" để hộ tống những phương tiện này qua Hormuz. CENTCOM tuyên bố triển khai lực lượng quy mô lớn gồm khu trục hạm, khoảng 100 máy bay, phương tiện không người lái và 15.000 quân nhân cho chiến dịch.
Đô đốc Cooper cho biết quân đội Mỹ không trực tiếp hộ tống mà triển khai nhiều lớp bảo vệ gồm tàu chiến, trực thăng, máy bay, hệ thống cảnh báo sớm trên không và tác chiến điện tử, hình thành "thế trận phòng thủ bao quát hơn nhiều so với hộ tống đơn thuần".
Ông Cooper thêm rằng "Dự án Tự do" được triển khai sau khi lực lượng Mỹ sử dụng một "công nghệ đặc biệt tinh vi" để mở thông một hành lang qua Hormuz trong vài tuần qua, rồi "dựng lên một chiếc ô bảo vệ bao trùm lên khu vực".
"Hành lang này cuối cùng sẽ trở thành tuyến lưu thông hai chiều, nhưng điều quan trọng nhất trong ngắn hạn là đưa các tàu rời đi an toàn", ông nói.
Trong khi đó, Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran ngày 4/5 công bố bản đồ mới về khu vực lực lượng này tuyên bố kiểm soát ở eo biển Hormuz. Khu vực này nằm giữa hai ranh giới, trong đó một đường từ cực tây đảo Qeshm của Iran đến thành phố Umm Al Quwain, Các tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE). Đường còn lại kẻ từ khu vực Kuh-e Mobarak, Iran tới phía nam Fujairah, UAE.
