Tại Hà Nội, Văn phòng Bộ Công an vừa chủ trì, phối hợp với Cục Truyền thông Công an nhân dân tổ chức tọa đàm chính sách về một số văn bản quy phạm pháp luật do Bộ Công an chủ trì xây dựng trong năm 2026.
Tại tọa đàm, Thượng tá Phạm Việt Công, Phó Cục trưởng Cục Cảnh sát giao thông, và Thượng tá Ngô Đức Thắng, Phó Cục trưởng Cục Pháp chế và cải cách hành chính, tư pháp, đã trao đổi, làm rõ một số điểm mới dự kiến trong dự thảo Bộ luật Hình sự sửa đổi, dự thảo Luật Xử lý vi phạm hành chính sửa đổi và hai dự thảo nghị định quy định chi tiết Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ.
Đối với lĩnh vực trật tự, an toàn giao thông đường bộ, Cục Cảnh sát giao thông đang tham mưu Bộ Công an báo cáo Chính phủ sửa đổi Nghị định 151/2024/NĐ-CP và Nghị định 168/2024/NĐ-CP.
Nội dung sửa đổi tập trung vào hoàn thiện cơ sở dữ liệu về trật tự, an toàn giao thông đường bộ; đăng ký, quản lý phương tiện giao thông thông minh; quản lý thiết bị phát tín hiệu của xe ưu tiên; cấp phép cho doanh nghiệp lữ hành quốc tế sử dụng phương tiện vào Việt Nam.
Theo Bộ Công an, hai nội dung có tác động trực tiếp đến người dân, doanh nghiệp là đăng ký, sử dụng phương tiện giao thông thông minh và thủ tục cấp phép cho khách du lịch nước ngoài mang phương tiện vào Việt Nam.
Cơ quan soạn thảo đề xuất cắt giảm thời gian giải quyết thủ tục cấp phép hoạt động của phương tiện giao thông thông minh từ 7 ngày xuống 5 ngày; giảm thời gian chấp thuận cho doanh nghiệp lữ hành quốc tế tổ chức đưa phương tiện cơ giới nước ngoài vào Việt Nam du lịch từ 5 ngày xuống 3 ngày.
Việc tiếp nhận, xử lý hồ sơ cũng được định hướng thực hiện trên môi trường điện tử, từng bước thay thế giấy tờ bản giấy.
Với Nghị định 168/2024/NĐ-CP, cơ quan soạn thảo tập trung hoàn thiện cơ chế quản lý phương tiện kinh doanh vận tải, trong đó có quy định về dữ liệu giám sát hành trình và camera giám sát trên khoang hành khách, khoang lái. Dự thảo cũng làm rõ hơn một số hành vi vi phạm còn có cách hiểu khác nhau, đồng thời rà soát thẩm quyền xử phạt của các cơ quan chức năng cho phù hợp với mô hình tổ chức mới.
Liên quan dự thảo Luật Xử lý vi phạm hành chính sửa đổi, Thượng tá Ngô Đức Thắng cho biết Bộ Công an đã nghiên cứu, rà soát đề xuất bổ sung biện pháp “tạm ngừng xuất cảnh” và “ngừng cung cấp dịch vụ điện, nước” để cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính đối với cá nhân, tổ chức cố tình không chấp hành.
Theo đại diện Cục Pháp chế và cải cách hành chính, tư pháp, một số văn bản quy phạm pháp luật hiện hành đã có quy định về các biện pháp này. Việc nghiên cứu bổ sung vào dự thảo luật nhằm bảo đảm tính đồng bộ của hệ thống pháp luật, nâng cao hiệu quả cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt, nhất là trường hợp người vi phạm có nguy cơ rời khỏi lãnh thổ Việt Nam.
Bộ Công an cho biết các nội dung trong hồ sơ xây dựng chính sách mới mang tính nguyên tắc, định hướng. Trên cơ sở tiếp thu ý kiến của các bộ, ngành, đối tượng chịu tác động và ý kiến thẩm định của Bộ Tư pháp, cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục phối hợp với các đơn vị liên quan để quy định cụ thể về trình tự, thủ tục, thẩm quyền và điều kiện áp dụng.
Đối với dự thảo Bộ luật Hình sự sửa đổi, Thượng tá Ngô Đức Thắng cho biết sau hơn 8 năm thi hành Bộ luật Hình sự 2015, thực tiễn đã bộc lộ một số khó khăn, vướng mắc, nhất là về tính đồng bộ, thống nhất trong hệ thống pháp luật và quá trình áp dụng của các cơ quan tiến hành tố tụng.
Việc sửa đổi Bộ luật Hình sự lần này nhằm bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất với các luật chuyên ngành có liên quan; đồng thời xây dựng quy định rõ ràng, khả thi, dễ áp dụng và hạn chế cách hiểu, áp dụng không thống nhất.
Bộ Luật Hình sự đang được Bộ Công an xây dựng dự án sửa đổi, với chính sách mở rộng nhiều tội danh được áp dụng phạt tiền thay án tù, thường là tội nhẹ, án kinh tế, thương mại, chứng khoán, ngân hàng.
Hiện, xu hướng phi hình sự hóa đã được nhiều nước áp dụng, giảm dần sự lệ thuộc vào hình phạt tước tự do đối với các tội phạm ít nguy hiểm, tội phạm kinh tế hoặc do lỗi vô ý mà hậu quả có thể bồi thường được.
Càng giàu phạt càng nhiều tiền
Ở Đức, những tội có mức hình phạt tối thiểu không quá một năm tù thường được xếp vào nhóm ít nghiêm trọng, và tòa án có thể áp dụng phạt tiền thay vì giam giữ.
Tiền phạt được tính theo hệ thống "ngày thu nhập" (day-fine). Thẩm phán xác định số ngày phạt dựa vào mức độ tội phạm, rồi nhân với thu nhập mỗi ngày của người đó. Nếu người phạm tội không nộp tiền, số ngày phạt sẽ tự động chuyển thành số ngày tù tương ứng.
Đức, Pháp, Áo và các nước Bắc Âu đều áp dụng hình phạt dựa trên mức tình hình tài chính của người vi phạm. Ở Phần Lan, các tội có khung hình phạt tù dưới 6 tháng có thể được xử lý hoàn toàn bằng tiền phạt.
Hệ thống "day-fine" của nước này cũng dựa trên thu nhập, khiến người giàu và người nghèo chịu tác động tương đương. Điều này đồng nghĩa, bạn càng giàu, tiền phạt bạn phải nộp càng nhiều. Còn người nghèo có thể phải ngồi tù một đêm thay vì bị phạt tiền.
Điều đó tạo ra những bản án gây chú ý. Chẳng hạn, triệu phú Anders Wiklöf từng bị phạt 121.000 euro (hơn 3 tỷ đồng) vào năm 2023 khi lái xe với tốc độ 59 km/h trong khu vực giới hạn 30 km/h. Cùng mùa hè, ông tiếp tục vượt đèn đỏ và bị phạt số tiền tương tự.
Hoặc Thụy Sĩ, với triết lý làm luật tương tự, đang là quốc gia giữ kỷ lục về mức phạt tốc độ cao nhất lịch sử lên tới gần 1 triệu euro (28 tỷ đồng) với người lái chiếc Mercedes-Benz SLS AMG đi tốc độ tới 290 km/h.
Về mặt pháp lý, hành vi này vẫn là tội hình sự, nhưng không dẫn đến tù giam vì luật coi đây là vi phạm không bạo lực, không gây hậu quả nghiêm trọng.
Trong khi đó, các tội bạo lực nghiêm trọng như cướp, hiếp dâm hoặc tội phạm ma túy sẽ chủ yếu bị áp dụng tù giam. Ranh giới vì thế không nằm ở việc hành vi có phải tội hình sự hay không mà nằm ở mức độ nguy hiểm.
Nộp tiền không đúng hạn, tự động chuyển thành án tù
Ở Nhật Bản, tương tự Bộ luật Hình sự Việt Nam, luật ghi hai lựa chọn: phạt tiền hoặc tù, tùy tòa án xác định mức độ cụ thể.
Các hành vi như xúc phạm danh dự, phỉ báng, gây thương tích nhẹ, trộm vặt hoặc vi phạm bản quyền thường được xử lý bằng tiền. Nhưng nếu hậu quả nghiêm trọng hoặc người phạm tội có tiền án, tòa có thể chuyển sang phạt tù.
Khi tuyên án phạt tiền, tòa đồng thời xác định luôn mức quy đổi giữa tiền và số ngày giam. Ví dụ, với người bị phạt 300.000 yên, tòa có thể quy đổi theo mức 5.000 yên mỗi ngày. Nếu không nộp, họ sẽ phải chấp hành 60 ngày giam giữ thay thế. Việc quy đổi được ấn định ngay trong bản án, nên khi quá hạn nộp tiền, cơ quan thi hành án chỉ cần áp dụng thời gian giam tương ứng.
Điều này khiến phạt tiền thực chất trở thành tù án treo bằng tiền: Nộp tiền thì không phải đi tù, không nộp thì bị giam giữ.
Điểm đặc biệt của hệ thống này là tạo ra một ranh giới rõ ràng: Tòa ưu tiên phạt tiền cho tội nhẹ, nhưng vẫn giữ "cửa tù" để đảm bảo hiệu lực. Vì vậy, phạt tiền trong luật Nhật không phải chỉ là nghĩa vụ tài chính mà luôn gắn với nguy cơ mất tự do nếu không thi hành.
Tại Singapore, chính sách luật thường là phạt tiền cực nặng ở lỗi nhỏ để tránh phải sử dụng tù giam nhưng đủ khiến người vi phạm "đau ví" thực sự.
Chẳng hạn, hành vi xả rác nơi công cộng có thể bị phạt tới 2.000 SGD (41,5 triệu đồng) cho lần đầu, và tăng lên 4.000-10.000 SGD (83- 207 triệu đồng) nếu tái phạm. Ai say rượu gây mất trật tự có thể bị phạt đến 5.000 SGD (103 triệu đồng). Nếu hành vi mang tính cố ý rõ rệt hoặc tái phạm, người vi phạm còn có thể đối mặt với hình phạt bổ sung như đánh roi hoặc tù giam.
Người vi phạm còn có thể bị yêu cầu tham gia "Corrective Work Order" - lao động công ích dọn vệ sinh nơi công cộng trong trang phục dễ nhận diện. Một số người vừa phải nộp phạt vừa lao động dọn rác trên phố đã trở thành ví dụ mang tính răn đe xã hội rất mạnh.
Ngày 2/7, Công an tỉnh Quảng Ngãi thông tin, Phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu và môi trường đang củng cố hồ sơ xử lý hành vi đổ chất thải rắn trái quy định của Công ty TNHH sản xuất và kinh doanh vật liệu xây dựng AP (Công ty AP).
Trước đó, Phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu và môi trường Công an tỉnh Quảng Ngãi thực hiện kiểm tra tại trạm trộn bê tông của Công ty AP ở phân khu công nghiệp Sài Gòn - Dung Quất (xã Bình Sơn). Qua đó, cảnh sát phát hiện công ty này đổ bã bê tông thải ra môi trường trái quy định.
Chất thải được Công ty AP đổ tràn lan tại 2 vị trí xung quanh khu vực trạm trộn với tổng khối lượng hơn 1.800 tấn. Doanh nghiệp này còn xả trực tiếp nước thải phát sinh trong quá trình sản xuất bê tông chưa qua xử lý ra môi trường.
Lực lượng chức năng đã khám nghiệm hiện trường, thu giữ 2 mẫu chất thải rắn và 1 mẫu nước thải để phục vụ công tác điều tra.
Hành vi đổ chất thải rắn và xả nước thải chưa qua xử lý ra môi trường của Công ty AP vi phạm nghiêm trọng các quy định của pháp luật. Do đó, Phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu và môi trường Công an tỉnh Quảng Ngãi tiếp tục xác minh, củng cố hồ sơ để xử lý nghiêm.
Ngày 8/5, một lãnh đạo UBND xã Tân Lộc cho biết sự việc xảy ra tại địa bàn ấp 5, công an địa phương đã phối hợp các đơn vị nghiệp vụ Công an tỉnh Cà Mau khám nghiệm hiện trường, truy tìm nhóm nghi phạm và điều tra nguyên nhân vụ việc.
Theo thông tin ban đầu, khoảng 17h35, khoảng 6 thanh niên cầm hung khí bất ngờ xông vào một quán cà phê tại ấp 5, tấn công 4 người đang ngồi bên trong, trong đó có người thân của chủ quán.
Vụ việc khiến một thiếu niên gục tại chỗ, ba người còn lại bỏ chạy. Khi lực lượng chức năng đến hiện trường, nạn nhân nằm bất động giữa nhiều vết máu và được xác định đã tử vong.
Bước đầu, cơ quan chức năng xác định nạn nhân ngụ xã Thới Bình.
