Theo báo cáo mới nhất từ iPOS.vn và Nestlé Professional, mức chi cho bữa sáng bên ngoài của người Việt đang dịch chuyển rõ rệt lên các ngưỡng cao hơn so với năm 2024. Đáng chú ý, nhóm chi từ 21.000 đồng – 40.000 đồng ghi nhận mức tăng mạnh. Tại TP.HCM, xu hướng bữa ăn của người trẻ ở bên ngoài cao do đặc thù công việc và nhịp sống.
Đoàn Phú Thành (27 tuổi, diễn viên tự do), sống tại khu phố 7A, P.Long Bình, TP.Biên Hòa, Đồng Nai, mỗi ngày đều di chuyển lên TP.HCM từ sớm. Lịch trình dày khiến việc nấu ăn buổi sáng của Thành gần như không khả thi.
“Ăn ngoài vừa tiết kiệm thời gian, vừa đỡ phải dọn dẹp. Với mình, dưới 50.000 đồng cho một bữa sáng là hợp lý trong mặt bằng giá hiện tại, miễn là ăn ngon và đủ chất”, Thành nói. Với anh, bữa sáng không chỉ là ăn cho no mà là để có năng lượng cho cả ngày làm việc kéo dài.
Không chỉ riêng Thành, nhiều người trẻ đang dần xem việc ăn ngoài là thói quen khó thay đổi. Anh Đào Minh Long (26 tuổi), ngụ ở đường Nguyễn Thượng Hiền, P.Bình Lợi Trung, TP.HCM, mỗi ngày di chuyển đến nơi làm việc khoảng 42 km bằng xe trung chuyển của công ty. Với quỹ thời gian buổi sáng hạn hẹp, Long chọn các món nhanh, rẻ như bánh mì, xôi với giá 15.000 đồng – 20.000 đồng. “Chủ yếu là nhanh với tiện, chứ để ngồi ăn sáng lâu thì không có thời gian”, Long chia sẻ.
Ở nhóm sinh viên, câu chuyện chi tiêu cho bữa sáng còn mang tính “cân đo đong đếm” rõ rệt hơn. Phan Thái Thúy An, sinh viên Trường đại học Công nghiệp TP.HCM, cho biết mỗi bữa sáng của An với khoảng 20.000 đồng – 25.000 đồng, chủ yếu mua trước cổng trường.
“Nếu hôm nào muốn ăn món giá cao hơn mức bình thường, em sẽ cắt bữa trưa hoặc tối để dành tiền ăn bữa đó. Kiểu bớt cảm giác tội lỗi khi chi tiêu lố”, An nói. Việc “bù trừ” giữa các bữa ăn đang trở thành một cách quen thuộc để nhiều bạn trẻ kiểm soát chi tiêu.
Không phải ai cũng chọn ăn ngoài thường xuyên. Anh Võ Nguyễn Trường Giang (30 tuổi, kỹ sư xây dựng), ở P.An Phú Đông, TP.HCM, ưu tiên tự nấu ăn để đảm bảo sức khỏe. “Mình dậy sớm nấu ăn sáng và chuẩn bị luôn bữa trưa mang theo. Vừa kiểm soát được thực phẩm, vừa tiết kiệm lại có thời gian ăn cùng gia đình”, anh Giang nói.
Tuy nhiên, trong những ngày bận rộn, anh vẫn chọn các bữa ăn nhanh và tiện lợi như bánh mì khoảng 20.000 đồng hoặc cơm phần 30.000 đồng – mức giá được xem là phổ biến hiện nay.
Ở góc nhìn người đã đi làm lâu năm, chị Lê Quỳnh Hương (32 tuổi, sống tại chung cư Phú Đông Sky Garden, số 24 An Bình, P.Dĩ An, TP.HCM), cho rằng chi tiêu ăn uống giờ đây cần tính toán kỹ hơn. Mỗi bữa sáng của chị dao động từ 50.000 – 60.000 đồng cho cả phần ăn lẫn cà phê. Nếu chi nhiều vào buổi sáng, chị sẽ chủ động giảm các bữa còn lại. “Có hôm ăn sáng hơn 40.000 đồng thì trưa chị không ăn nữa, kiểu bù qua sớt lại. Với mức lương văn phòng so với chi phí hiện tại, nếu không cân đối thì rất dễ hụt”, chị Hương chia sẻ.
Từ những câu chuyện trên, có thể thấy bữa ăn của người trẻ chi nhiều hơn cho bữa sáng không đơn thuần là thay đổi khẩu vị hay nâng cấp chất lượng sống. Tuy nhiên, dưới góc nhìn dinh dưỡng, việc chi nhiều hơn chưa chắc đồng nghĩa với ăn tốt hơn. Thạc sĩ – bác sĩ Hồ Ngọc Lợi, giảng viên Đại học Y Dược TP.HCM, nhận định xu hướng này phản ánh cả việc giá tăng lẫn nhu cầu tiện lợi, chứ không thể hiểu đơn giản là chất lượng dinh dưỡng đã tốt hơn.
Theo bác sĩ Lợi, nhiều người trẻ vẫn ưu tiên các món nhanh, rẻ, no như xôi, bánh mì. Nếu bữa sáng chủ yếu là tinh bột tinh chế, kèm thịt chế biến, nhiều chất béo nhưng ít rau và trái cây, bữa ăn dễ rơi vào tình trạng thừa năng lượng nhưng thiếu vi chất cần thiết. Vì vậy, dù chi tiêu tăng, chất lượng dinh dưỡng chưa chắc được cải thiện tương ứng.
Bác sĩ – CK1 Trần Thị Minh Nguyệt, Viện trưởng Viện Nghiên cứu dinh dưỡng TP.HCM khuyến nghị trên website của viện này rằng bữa sáng nên cung cấp khoảng 1/4 – 1/3 năng lượng trong ngày, đồng thời đảm bảo đủ các nhóm thực phẩm cơ bản. Do vậy, việc bỏ bữa hoặc ăn qua loa nếu kéo dài có thể ảnh hưởng đến sức khỏe, thậm chí làm tăng nguy cơ các bệnh tim mạch và rối loạn chuyển hóa.
Trong bối cảnh chi tiêu phải tính toán kỹ, các chuyên gia cho rằng người trẻ không nhất thiết phải ăn sáng “đắt tiền”, mà quan trọng là ăn đúng và đủ.
Bác sĩ Lợi gợi ý, một bữa sáng hợp lý nên có tối thiểu các nhóm: tinh bột, đạm, chất béo, rau hoặc trái cây. Với mức chi vừa phải, người trẻ vẫn có thể chọn những phương án đơn giản như bánh mì trứng thêm rau, bún hoặc phở ít nhưng nhiều rau, hoặc kết hợp thêm sữa chua và trái cây. “Đừng chỉ ăn mỗi tinh bột cho no bụng. Chỉ cần thêm một nguồn đạm và một phần rau hoặc trái cây là chất lượng bữa ăn đã khác hẳn”, bác sĩ nói.
Tốt nghiệp THPT, anh Bình chọn dừng lại con đường học vấn để phụ giúp gia đình kinh doanh quán ăn ở phường Sóc Trăng, thành phố Cần Thơ (trước đây là thành phố Sóc Trăng, tỉnh Sóc Trăng). Từ trăn trở về bài toán tăng thu nhập và khát vọng làm giàu trên quê hương, anh mạnh dạn khởi nghiệp với mô hình nuôi cua đinh.
"Năm 2019, trong quá trình tìm kiếm mô hình kinh tế phù hợp, tôi có dịp tham quan mô hình nuôi cua đinh của một hộ dân tại xã Thạnh Xuân. Nhận thấy vật nuôi này mang lại hiệu quả kinh tế cao, đầu ra ổn định, tôi quyết định đầu tư hơn 40 triệu đồng xây dựng 4 hồ xi măng và mua 20 con cua đinh giống về nuôi thử nghiệm", anh Bình kể.
Thời gian đầu nuôi cua đinh, anh Bình gần như phải tự học tất cả. Ban ngày phụ quán ăn, ban đêm anh lên mạng tìm hiểu kỹ thuật nuôi cua đinh, đồng thời đến các hộ nuôi lâu năm để học hỏi kinh nghiệm. Nhờ chịu khó nghiên cứu, chăm sóc đúng kỹ thuật, đàn cua đinh phát triển tốt. Đến năm 2021, những con cua đinh đầu tiên bắt đầu sinh sản, mở ra hướng đi mới cho mô hình.
Hiện nay, cơ sở nuôi cua đinh của anh Bình duy trì khoảng 20 con cua đinh bố mẹ. Mỗi năm cung cấp ra thị trường khoảng 400 - 500 con cua đinh giống, phục vụ nhu cầu nuôi thương phẩm của người dân trong và ngoài địa phương.
Để bảo đảm cua đinh sinh trưởng tốt, anh Bình thiết kế hệ thống hồ nuôi khoa học, phù hợp với từng giai đoạn phát triển của vật nuôi. Hồ cua đinh bố mẹ rộng khoảng 7m2, mỗi hồ nuôi 5 con. Hồ nuôi cua đinh con diện tích khoảng 24 m2, mật độ thả từ 50 - 60 con/hồ. Các hồ đều được bố trí ở khu vực cao ráo để cua đinh nghỉ ngơi và sinh sản.
Theo anh Bình, cua đinh khoảng 2 năm tuổi bắt đầu đẻ trứng, mỗi lứa 10 - 12 trứng. "Sau khoảng 3 ngày, tôi lấy trứng ra khỏi hồ rồi đưa vào bể cát để ấp. Khoảng 3 tháng trứng nở. Cua đinh con được nuôi riêng để dễ chăm sóc", anh Bình chia sẻ.
Trong tháng đầu tiên, anh Bình cho cua đinh con ăn thức ăn công nghiệp để tăng sức đề kháng; sau đó chuyển dần sang các loại thức ăn tự nhiên như tép rong, cá rô phi, thịt vụn… nhằm giúp cua đinh thích nghi tốt và dễ chăm sóc khi người dân mua về nuôi.
Hiện cua đinh giống được anh Bình bán với giá từ 270.000 - 350.000 đồng/con. Ngoài cung cấp con giống, anh còn chế biến cua đinh thành các món ăn phục vụ thực khách với giá khoảng 650.000 đồng/kg.
Theo anh Bình, nhu cầu nuôi cua đinh hiện rất lớn nhưng nguồn cung con giống trên thị trường vẫn còn hạn chế. Vì vậy, anh đang tiếp tục mở rộng thêm hồ nuôi, tăng số lượng cua đinh bố mẹ và đẩy mạnh quảng bá sản phẩm thông qua mạng xã hội, sàn thương mại điện tử.
Ngoài cua đinh, anh Bình còn mở rộng sang nhiều loại vật nuôi khác như gà thả vườn với hơn 200 con và rắn ri cá với trên 200 con. Việc đa dạng hóa vật nuôi giúp anh chủ động nguồn thực phẩm sạch phục vụ cho quán ăn gia đình, đồng thời tạo thêm thu nhập, hướng đến mô hình sản xuất theo chuỗi khép kín.
Cơ sở nuôi cua đinh của anh Bình được Chi cục Kiểm lâm tỉnh Sóc Trăng (cũ) cấp phép.
Từ hiệu quả kinh tế đạt được, anh Bình trở thành gương thanh niên khởi nghiệp tiêu biểu tại địa phương. Không chỉ làm kinh tế giỏi, anh còn thường xuyên chia sẻ kinh nghiệm, hỗ trợ đoàn viên, thanh niên tiếp cận kỹ thuật chăn nuôi và phát triển mô hình kinh tế hộ gia đình.
Theo anh Võ Phú Quốc, Phó bí thư Đoàn phường Sóc Trăng, mô hình nuôi cua đinh của anh Bình là một trong những mô hình kinh tế tiêu biểu của thanh niên địa phương. "Đoàn phường thường xuyên phối hợp cùng anh Bình tổ chức các buổi tham quan, chia sẻ kinh nghiệm chăn nuôi cho đoàn viên, thanh niên; đồng thời hỗ trợ quảng bá sản phẩm, tiếp cận nguồn vốn để mở rộng quy mô sản xuất", anh Quốc cho biết.
Theo bà Nguyễn Thị Phương Oanh, Trưởng phòng Nhân sự Công ty TNHH Huaho Hardware Việt Nam (P.Hiệp Bình, TP.HCM), việc chuyển việc hiện nay không còn mang tính thời điểm mà diễn ra quanh năm, phản ánh sự thay đổi trong tư duy nghề nghiệp của người lao động. "Người trẻ không còn đặt nặng chuyện gắn bó lâu dài với một công ty. Họ sẵn sàng rời đi nếu cảm thấy thu nhập không tương xứng, môi trường không phù hợp hoặc thiếu cơ hội phát triển", bà nhận định.
Cũng theo bà Oanh: "Thực tế, áp lực chi phí sinh hoạt tại đô thị lớn ngày càng gia tăng khiến nhiều người lao động khó duy trì sự ổn định. Với mức chi tiêu từ vài triệu đến hơn 10 triệu đồng mỗi tháng cho tiền thuê trọ, ăn uống, đi lại, mức lương tăng chậm dễ khiến người trẻ rơi vào trạng thái "đi làm chỉ để tồn tại". Không chỉ yếu tố tài chính, cảm giác bế tắc trong công việc cũng là nguyên nhân khiến nhiều người muốn rời đi".
Nguyễn Hoàng Minh (26 tuổi, làm việc tại đường Mạc Đĩnh Chi, P.Tân Định, TP.HCM) kể: "Tôi từng có giai đoạn không còn học thêm được gì, công việc lặp lại, thiếu thử thách. Lúc đó, tôi nghĩ đến chuyện nghỉ việc gần như mỗi ngày".
Anh Lê Trung Tân (31 tuổi, ngụ đường Lê Quang Định, P.Bình Lợi Trung, TP.HCM) chia sẻ: "Tôi từng làm ở một công ty có thu nhập khá, nhưng áp lực cao và thường xuyên phải làm ngoài giờ. Sau gần một năm, tôi quyết định nghỉ dù chưa có công việc mới. Tôi chấp nhận giảm thu nhập một thời gian để tìm môi trường phù hợp hơn. Với tôi, nhảy việc không phải lúc nào cũng là tiến lên, mà là chọn lại cách mình muốn làm việc và sống".
Ông Hoàng Văn Đủ, Phó giám đốc Công ty TNHH xây dựng sản xuất Hưng Thịnh (P.Đông Hưng Thuận, TP.HCM), cho biết: "Doanh nghiệp hiện có xu hướng tuyển chọn kỹ lưỡng hơn, ưu tiên ứng viên có kinh nghiệm thực tế và khả năng thích ứng nhanh. Nếu nghỉ việc mà chưa chuẩn bị kỹ, người lao động rất dễ rơi vào thế bị động. Thực tế cho thấy không ít trường hợp mất nhiều tháng để tìm được công việc phù hợp".
Vậy khi nào nên nhảy việc? Ông Đủ cho rằng có thể cân nhắc nhảy việc nếu đã có lời mời chính thức từ nơi khác với điều kiện tốt hơn, hoặc công việc hiện tại ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe tinh thần, hay cảm thấy không còn cơ hội học hỏi, thăng tiến sau thời gian dài cố gắng, và cũng có thể là định hướng nghề nghiệp đã thay đổi rõ ràng. Ngược lại nếu chỉ vì chán, bị so sánh, hoặc nghe theo bạn bè, thì nên dành thêm thời gian suy nghĩ.
Chuyên gia tâm lý học lao động Vũ Phương Huyền, Trung tâm tham vấn và trị liệu, tư vấn tâm lý Khải An (P.Bình Trưng, TP.HCM), nhấn mạnh: "Nhảy việc không có công thức đúng hay sai tuyệt đối. Với người này, đó là bước ngoặt mở ra hành trình mới; với người khác, đó có thể là quyết định vội vàng. Thay vì chỉ hỏi "có nên nhảy việc hay không?", có lẽ người trẻ nên tự hỏi "mình đang xây dựng sự nghiệp theo hướng nào?". Khi mỗi bước đi đều nằm trong chiến lược dài hạn, thì dù ở lại hay rời đi, quyết định đó cũng sẽ bớt cảm tính và bền vững hơn".
Ông Vũ Đình Thắng, Trưởng phòng Nhân sự Công ty Vynex Solutions (P.Bình Trưng, TP.HCM), nhận định: "Lao động trẻ hiện nay không chỉ quan tâm đến lương mà còn chú trọng trải nghiệm làm việc, văn hóa doanh nghiệp và cơ hội phát triển cá nhân. Điều này buộc doanh nghiệp phải thay đổi cách giữ chân nhân sự, nếu không sẽ liên tục đối mặt với tình trạng biến động lao động".
Trên tuyến đường Nguyễn Trãi tại TP.HCM, không khó để bắt gặp các cửa hàng treo biển sang mặt bằng hoặc giảm giá sâu để xả hàng. Một số shop từng rất đông khách nay chỉ còn lác đác người ghé xem. Với nhiều bạn trẻ, mua sắm online dần trở thành lựa chọn quen thuộc nhờ tiết kiệm thời gian và có nhiều chương trình giảm giá.
Phạm Thị Thanh Hằng, sinh viên Trường CĐ Kinh tế đối ngoại, cho biết hiện bản thân chủ yếu mua quần áo online vì tiết kiệm thời gian và phù hợp với lịch học, công việc bận rộn. "Mình thường mua trên các trang thương mại điện tử vì có nhiều voucher giảm giá, tiết kiệm được tiền xăng và thời gian đi lại. Hiện mình cũng hiếm khi ra cửa hàng trực tiếp, chủ yếu quan tâm đến giá cả, mẫu mã và chất lượng sản phẩm khi mua online", Hằng chia sẻ.
Nguyễn Tuấn Việt, sinh viên phân hiệu Học viện Hành chính và quản trị công tại TP.HCM, cũng cho biết thói quen mua sắm của bản thân đã thay đổi đáng kể trong vài năm gần đây. "Mình thường mua trên mạng vì có nhiều ưu đãi, giá cạnh tranh và dễ lựa chọn hơn. Việc mua online cũng giúp mình tiết kiệm thời gian và dễ so sánh giá giữa các sản phẩm", Việt nói.
Khác với nhiều bạn trẻ ưu tiên mua sắm online, Đinh Thị Lan Anh, sinh viên Trường ĐH Sài Gòn, cho biết bản thân vẫn ưu tiên mua trực tiếp để có thể thử đồ và kiểm tra chất liệu sản phẩm trước khi quyết định. "Mình thích mua trực tiếp vì muốn được thử đồ để thấy rõ chất vải, xem có hợp với mình không; nhưng nếu mua online thì chủ yếu vì không có thời gian ra cửa hàng, lại có nhiều voucher ưu đãi và có thể đọc review từ người mua trước", Lan Anh cho biết.
Từng là cung đường mua sắm sầm uất bậc nhất TP.HCM, tình hình kinh doanh tại các cửa hàng thời trang trên đường Nguyễn Trãi hiện rơi vào tình trạng vắng khách nghiêm trọng.
Chị Trương Thị Ngọc An (ngụ P.An Đông), cửa hàng trưởng shop thời trang Totoday, cho biết tình hình kinh doanh thời gian gần đây gặp nhiều khó khăn khi lượng khách đến mua trực tiếp giảm mạnh. Theo chị, doanh thu cửa hàng hiện rất thấp. "Bây giờ người trẻ chuộng mua online nhiều hơn nên khách đến shop cũng ít đi. Dù cửa hàng vẫn bán cả online lẫn trực tiếp nhưng doanh số online hiện cũng giảm", chị An chia sẻ.
Dù xu hướng mua sắm online ngày càng phổ biến, chị An cho rằng mua trực tiếp vẫn có lợi thế riêng, đặc biệt với mặt hàng thời trang. "Khách ra cửa hàng có thể mặc thử, xem chất liệu và chọn sản phẩm phù hợp hơn. Nhiều trường hợp mua online nhận hàng không giống hình nên vẫn quay lại shop để mua trực tiếp", chị An nói thêm.
Cũng theo chị An, thị trường thời trang hiện cạnh tranh mạnh không chỉ giữa các cửa hàng truyền thống mà còn với các nền tảng bán hàng online và livestream. "Trước đây online chỉ hỗ trợ thêm doanh thu, còn bây giờ nếu không bán online gần như rất khó cạnh tranh", chị cho biết.
Tương tự, chị Nông Thủy Ngọc, chủ shop TM Fashion, cho rằng tình hình kinh doanh thời trang trực tiếp hiện gặp nhiều áp lực khi lượng khách đến cửa hàng không còn đông như trước. Theo chị, xu hướng mua sắm online đang tác động rõ rệt đến các cửa hàng truyền thống, đặc biệt là những shop nhỏ lẻ.
Theo chị Ngọc, sự phát triển mạnh của các nền tảng thương mại điện tử, mạng xã hội và hình thức livestream bán hàng đang tác động rõ rệt đến hoạt động kinh doanh của các cửa hàng thời trang truyền thống. Nếu trước đây khách hàng thường dành thời gian đến trực tiếp để xem mẫu, thử đồ rồi mới quyết định mua thì hiện nay nhiều người trẻ có xu hướng lựa chọn mua online vì nhanh và tiện hơn.
Để thích nghi với sự thay đổi trong thói quen tiêu dùng, cửa hàng của chị Ngọc hiện đẩy mạnh quảng bá sản phẩm qua mạng xã hội, chủ yếu là Facebook, nhằm tiếp cận thêm khách hàng online.
"Hiện tại mình chủ yếu đăng mẫu trên Facebook để khách tiện theo dõi và đặt hàng. Dù chưa bán trên các sàn thương mại điện tử nhưng cửa hàng vẫn cố gắng duy trì hoạt động nhờ lượng khách quen và cập nhật mẫu mới thường xuyên để phù hợp với nhu cầu của khách", chị Ngọc cho hay.
