Ngày 21/7, Pháp thông qua dự luật cấm trẻ dưới 15 tuổi dùng mạng xã hội, trở thành quốc gia đầu tiên trong Liên minh châu Âu (EU) đưa ra giới hạn này. Từ 1/9, người dưới 15 tuổi không được phép mở tài khoản, trong khi các nền tảng mạng xã hội có thêm 4 tháng để đóng tài khoản cũ.
Luật mới sẽ được Arcom, cơ quan quản lý truyền thông nghe nhìn và kỹ thuật số của Pháp, thi hành, dự kiến áp dụng cho mọi nền tảng lớn. Ngoài ra, luật cũng sẽ cấm sử dụng điện thoại di động tại các trường trung học phổ thông, mở rộng quy định vốn đã áp dụng ở bậc tiểu học và trung học cơ sở.
“Pháp đang đi đầu châu Âu trong bảo vệ trẻ em và thanh thiếu niên”, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron nói, gọi đây là “bước tiến lớn” và cảm ơn các nghị sĩ đã ủng hộ dự luật.
Na Uy
Na Uy là một trong những quốc gia đầu tiên đề xuất lệnh cấm mạng xã hội với trẻ dưới 16 tuổi, trước cả Australia. Tuy nhiên, đến tháng 4, chính phủ nước này mới công bố kế hoạch trình Quốc hội.
Nếu được chấp thuận, các công ty công nghệ sẽ phải triển khai cơ chế xác minh độ tuổi nhằm ngăn trẻ tạo tài khoản. Chính phủ Na Uy cho rằng trẻ ngày càng đối mặt với nguy cơ bị bắt nạt trực tuyến, tiếp xúc nội dung độc hại và chịu áp lực tâm lý từ thuật toán mạng xã hội.
Áo
Tháng 3, chính phủ Áo cho biết sẽ cấm trẻ dưới 14 tuổi sử dụng mạng xã hội và đang chuẩn bị dự luật nhằm hạn chế trẻ tiếp cận, trong đó thống nhất chủ trương nâng độ tuổi tối thiểu lên 15 hoặc 16, đồng thời yêu cầu nền tảng công nghệ áp dụng cơ chế xác minh độ tuổi hiệu quả hơn.
Dự luật hiện trong giai đoạn hoàn thiện, nhưng Áo cũng được xem là một trong những quốc gia châu Âu tích cực tham gia làn sóng siết quản lý mạng xã hội với trẻ vị thành niên.
Đan Mạch
Đan Mạch xem xét hạn chế nền tảng mạng xã hội với trẻ dưới 15 tuổi. Tháng 11 năm ngoái, chính phủ thông báo đã nhận được sự ủng hộ cho lệnh cấm từ ba đảng liên minh cầm quyền và hai đảng đối lập trong Quốc hội.
Theo AP, kế hoạch của chính phủ có thể trở thành luật giữa năm nay. Bộ Các vấn đề Kỹ thuật số Đan Mạch cũng đang triển khai ứng dụng “bằng chứng kỹ thuật số” tích hợp các công cụ xác minh độ tuổi, có thể dùng để thực thi lệnh cấm.
Đức
Theo Reuters, đầu tháng 2, đảng bảo thủ của Thủ tướng Đức Friedrich Merz đã thảo luận về đề xuất cấm trẻ dưới 16 tuổi dùng mạng xã hội. Tuy nhiên, có dấu hiệu cho thấy các đối tác liên minh trung tả của ông còn do dự trong việc ủng hộ một lệnh cấm hoàn toàn.
Hy Lạp
Thủ tướng Hy Lạp Kyriakos Mitsotakis hồi tháng 4 tuyên bố nước này sẽ cấm trẻ dưới 15 tuổi truy cập mạng xã hội từ tháng 1/2027. Ông Mitsotakis cho biết, biện pháp mới nhằm giải quyết tình trạng lo âu và rối loạn giấc ngủ ngày càng tăng ở trẻ em, đồng thời đối phó với thiết kế gây nghiện của mạng xã hội.
Liên minh châu Âu (EU)
Ngày 12/5, Chủ tịch Ủy ban châu Âu (EC) Ursula von der Leyen cho biết, EU sẽ tăng cường bảo vệ trẻ em trước những tính năng có hại của mạng xã hội. Liên minh sẽ nhắm đến “thiết kế gây nghiện và có hại” trong dự luật, dự kiến trình cuối năm nay, trong khi một hội đồng chuyên gia đang chuẩn bị các khuyến nghị về cách triển khai.
Anh
Thủ tướng Anh Keir Starmer hôm 15/6 thông báo chính phủ sẽ ban hành lệnh cấm người dưới 16 tuổi dùng mạng xã hội, áp dụng cho hàng loạt nền tảng như Snapchat, TikTok, YouTube, Instagram, Facebook, X. Dịch vụ nhắn tin như WhatsApp và Signal không thuộc phạm vi cấm, tuy nhiên, chatbot AI đóng vai trò “bạn đồng hành lãng mạn” phải đảm bảo chỉ người trên 18 tuổi mới được sử dụng.
Ông Starmer thừa nhận việc thực thi, dự kiến vào mùa xuân 2027, sẽ gặp nhiều thách thức nhưng vẫn khả thi.
Australia
Australia là quốc gia đầu tiên trên thế giới áp dụng lệnh cấm trẻ sử dụng mạng xã hội ở quy mô toàn quốc. Theo đạo luật được Quốc hội thông qua cuối 2024 và có hiệu lực từ 10/12/2025, người dưới 16 tuổi không được phép tạo hoặc duy trì tài khoản trên những nền tảng như TikTok, Instagram, Facebook, Snapchat, X.
Thay vì xử phạt người dùng hay phụ huynh, luật đặt trách nhiệm lên doanh nghiệp, với mức phạt có thể lên tới 34,5 triệu USD nếu không tuân thủ. Chính phủ cho rằng các nền tảng nên áp dụng nhiều phương pháp xác minh nhằm đảm bảo người dùng trên 16 tuổi, không thể chỉ dựa vào việc người dùng tự nhập thông tin.
Theo Reuters, một tháng sau khi luật được ban hành, nhiều công ty mạng xã hội đã đồng loạt vô hiệu hóa tài khoản của gần 5 triệu thanh thiếu niên tại Australia.
Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE)
Ngày 18/ 6, UAE thông qua nghị quyết quy định 15 là độ tuổi tối thiểu sử dụng mạng xã hội, trở thành quốc gia Arab đầu tiên đưa ra biện pháp. Trẻ sẽ không thể tạo hoặc dùng tài khoản mạng xã hội cá nhân, đồng thời hạn chế quyền truy cập đầy đủ tính năng của các nền tảng.
Phát biểu tại sự kiện ở Washington hôm 12/5, thượng nghị sĩ Cộng hòa Ted Cruz tuyên bố ủng hộ dự thảo Đạo luật An toàn Trực tuyến cho Trẻ em, trong đó yêu cầu công ty mạng xã hội thận trọng trong thiết kế tính năng có thể gây hại cho trẻ vị thành niên.
Dự luật này tách biệt với Đạo luật Bảo vệ Quyền riêng tư Trực tuyến của Trẻ em, vốn từ lâu đã ngăn doanh nghiệp thu thập dữ liệu cá nhân của trẻ dưới 13 tuổi mà không có sự đồng ý của phụ huynh. Một số bang đã thông qua luật yêu cầu trẻ vị thành niên phải được phụ huynh đồng ý mới có thể dùng mạng xã hội, nhưng vấp phải rắc rối pháp lý liên quan đến quyền tự do ngôn luận.
Canada
Canada đang đề xuất cấm trẻ dưới 16 tuổi dùng mạng xã hội, nhưng có một số ngoại lệ cho những nền tảng đáp ứng tiêu chuẩn an toàn. Dự luật cũng kiểm soát mức độ an toàn của chatbot AI thông qua cơ quan quản lý kỹ thuật số chuyên thiết lập tiêu chuẩn.
Nếu không tuân thủ, các công ty vận hành mạng xã hội tại Canada có thể đối mặt mức phạt 3% doanh thu toàn cầu hoặc 7,2 triệu USD, tùy theo mức nào cao hơn. “Luật sẽ tạo ra môi trường an toàn hơn cho thanh thiếu niên, giúp họ kết nối trực tiếp, xây dựng tình bạn, tập trung học tập và học hỏi kỹ năng thực tế để phát triển toàn diện”, Marc Miller, Bộ trưởng Bản sắc và Văn hóa Canada, phát biểu ngày 10/6 khi thông báo dự luật.
Dự luật có thể mất một năm để Quốc hội thông qua và 18 tháng để thành lập cơ quan quản lý kỹ thuật số.
Trung Quốc
Cơ quan quản lý không gian mạng của Trung Quốc đã triển khai chương trình “chế độ vị thành niên”, đặt hạn chế ở cấp độ thiết bị và quy tắc cụ thể cho từng ứng dụng nhằm giới hạn thời gian dùng màn hình tùy theo độ tuổi.
Indonesia
Indonesia hồi tháng 3 tuyên bố cấm trẻ dưới 16 tuổi truy cập mạng xã hội, trở thành quốc gia đầu tiên tại Đông Nam Á áp dụng. Theo Bộ trưởng Truyền thông Indonesia Meutya Hafid, tài khoản của người dưới 16 tuổi trên những nền tảng có rủi ro cao sẽ bị vô hiệu hóa, trước tiên là YouTube, TikTok, Facebook, Instagram, Threads, X, Bigo Live và Roblox.
Trước khi lệnh cấm được đưa ra, bà Hafid cho biết việc lạm dụng nền tảng kỹ thuật số có thể ảnh hưởng đến sức khỏe tâm thần và khả năng phát triển của trẻ. Bà khẳng định đối tượng mà quy định nhắm tới là các công ty công nghệ, không phải trẻ em hay phụ huynh. Những nền tảng không hoàn thành nghĩa vụ sẽ phải đối mặt biện pháp trừng phạt.
Malaysia
Malaysia thúc đẩy một số biện pháp nhằm bảo vệ trẻ trên môi trường số, ví dụ hạn chế hoặc cấm người dưới 16 tuổi dùng mạng xã hội năm nay. Cuối năm ngoái, chính phủ cho biết đang xây dựng khung pháp lý yêu cầu nền tảng số tăng cường xác minh độ tuổi và chịu trách nhiệm lớn hơn trong việc bảo vệ người dùng vị thành niên.
Malaysia nhiều lần tuyên bố tham khảo mô hình quản lý từ Australia và một số quốc gia châu Âu, nhưng chưa áp dụng. Nếu được thông qua, Malaysia có thể trở thành quốc gia thứ hai tại Đông Nam Á giới hạn độ tuổi nghiêm ngặt với người dùng mạng xã hội.
Những quốc gia khác
Trên khắp thế giới, các nước cũng đang đưa ra những biện pháp giúp bớt áp lực và rủi ro mà người dùng nhỏ tuổi có thể gặp phải trên mạng xã hội. Dù việc xác minh độ tuổi gây ra một số lo ngại, chẳng hạn về quyền riêng tư, nhiều nước vẫn tiếp tục thúc đẩy những dự luật.
Tại Việt Nam, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đang lấy ý kiến dự thảo sửa đổi Nghị định 147 về quản lý việc cung cấp, sử dụng Internet và thông tin trên mạng. Trong đó, dự thảo đề xuất cấm người dưới 16 tuổi đăng bài, bình luận, chia sẻ hoặc bày tỏ cảm xúc trên mạng xã hội. Ban soạn thảo cho biết sẽ cân nhắc các góp ý, đồng thời nghiên cứu phương án bổ sung trường thông tin để nền tảng nhận diện tài khoản trẻ em ngay từ khi phụ huynh đăng ký, qua đó áp dụng cơ chế phân phối nội dung và bảo vệ phù hợp.
Khi quay video bằng camera trên smartphone hoặc máy ảnh trong một căn phòng rực ánh đèn LED, sau đó xem lại kết quả, người dùng có thể thấy màn hình nhấp nháy liên tục. Đây được gọi là hiệu ứng nhấp nháy, xảy ra do đèn LED bật và tắt nhanh chóng mà mắt người không thể nhận biết giống như camera trên smartphone hay máy ảnh.
Trước tiên, hiệu ứng nhấp nháy xảy ra khi tốc độ khung hình của máy ảnh không đồng bộ với tần số điện của đèn LED. Hiệu ứng này càng trở nên rõ rệt hơn khi người dùng quay video ở tốc độ cao, chẳng hạn như 120 FPS hoặc 240 FPS (khung hình mỗi giây).
Bóng đèn LED thường hoạt động nhờ vào dòng điện xoay chiều (AC). Tại Việt Nam, điện AC có tần số tiêu chuẩn là 50 Hz, khiến bóng đèn có tần số bật/tắt 100 lần mỗi giây. Mắt người không thể phân biệt được tốc độ này nên có thể cảm nhận ánh sáng liên tục không ngừng, nhưng máy ảnh lại khác.
Các máy ảnh hiện nay cung cấp tốc độ đóng/mở màn trập vật lý nhanh hơn so với xung ánh sáng LED, khiến việc ghi lại các khoảng tối khi đèn LED tắt. Ngay cả camera trên smartphone cũng sử dụng màn trập điện tử cuộn, khiến hiện tượng nhấp nháy cũng có thể xảy ra.
Để tránh hiệu ứng nhấp nháy, người dùng có thể thực hiện một số giải pháp, bao gồm điều chỉnh tốc độ khung hình, thay đổi tốc độ màn trập hoặc thay thế bóng đèn LED.
Theo quy tắc 180 độ trong làm phim, nếu đặt FPS ở mức 30, tốc độ màn trập nên là 1/60 giây. Tương tự, nếu FPS là 60, tốc độ màn trập nên là 1/120 giây. Tuy nhiên, hầu hết camera smartphone không cho phép điều chỉnh tốc độ màn trập khi quay video. Để có khả năng điều khiển tốt hơn, người dùng có thể sử dụng các ứng dụng của bên thứ ba hoặc máy quay chuyên dụng.
Nếu mọi cách đều không hiệu quả, việc thay thế bóng đèn LED có thể là giải pháp cuối cùng. Việc lắp đặt đèn LED dạng không nhấp nháy có thể giúp giải quyết vấn đề mà không cần phải điều chỉnh cài đặt máy ảnh. Tuy nhiên, những bóng đèn này có chi phí đắt hơn so với bóng đèn LED thông thường.
Thông điệp được ông chia sẻ tại hội nghị gặp gỡ, đối thoại giữa lãnh đạo và đoàn viên thanh niên 4V1M, chiều 19/5 ở Hà Nội. Chương trình có sự tham gia của Bộ Khoa học và Công nghệ cùng bốn đơn vị nghiên cứu, đào tạo lớn gồm Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam, Đại học Quốc gia Hà Nội và Đại học Quốc gia TP HCM.
Đầu phần đối thoại, Bộ trưởng dành thời gian kể về hành trình đến với khoa học của mình. Khi còn là sinh viên năm ba, ông tham gia chương trình nghiên cứu khoa học Euréka do Thành đoàn TP HCM tổ chức. "Chính phong trào đó giúp tôi định hình nghiên cứu khoa học là gì, và có lẽ mình nên đi theo con đường nghiên cứu khoa học", ông nói. Điều ông trăn trở là làm sao ngày càng nhiều bạn trẻ đi theo con đường khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, bởi nếu không, đất nước khó phát triển.
Trò chuyện với đoàn viên, Bộ trưởng trở về vai một người thầy, trả lời ba câu hỏi mà sinh viên thường đặt ra cho ông: "Em có làm nghiên cứu được không?", "Em phải bắt đầu như thế nào?" và "Liệu em có thành công không?".
Ông kể mình từng là học sinh một trường huyện ngoài Bắc, sau đó vào TP HCM học đại học với vô vàn khó khăn, tiếng Anh không biết. Đến năm thứ ba, khi được giao đề tài về đồ họa máy tính, để đọc hiểu sách tiếng Anh, ông đi mua từ điển rồi tự dịch. "Ban đầu rất khó, nhưng lặp đi lặp lại, dần dần đọc được, hiểu được các thuật toán. Đó là lúc tôi bắt đầu bập bẹ làm nghiên cứu, bắt đầu từ việc đọc sách", ông nói.
Theo ông, nếu đạt một mức sàn nhất định, thi đậu đại học với một số điểm nhất định, "chúng ta đều có thể làm khoa học". Do đó, ông khuyến khích người trẻ bắt đầu hành trình nghiên cứu.
Với câu hỏi bắt đầu thế nào, Bộ trưởng cho rằng người trẻ không nên chọn ngay bài toán quá lớn, mà bắt đầu từ "một thách thức nhỏ và một chiến thắng nhỏ" để tạo ra động lực tiếp tục hành trình.
Về khả năng thành công, ông nhắc tới yếu tố phải có của người làm khoa học, gồm tầm nhìn - biết mình muốn trở thành một người như thế nào; một tâm thế mở - luôn chịu khó, luôn kiên trì rèn luyện; đáp ứng quy tắc 10.000 giờ làm việc trong một lĩnh vực để trở thành chuyên gia; xây dựng các mối quan hệ học thuật và cuối cùng là phải có một kế hoạch hành động cụ thể.
Bộ trưởng cho biết Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ có các chương trình hỗ trợ cho sinh viên tài năng, nhà khoa học trẻ và học viên cao học, dự kiến triển khai từ tháng 9. Các chương trình này sẽ giúp người trẻ có "một line riêng", thay vì phải cạnh tranh trực tiếp với các nhà khoa học đầu ngành.
Người trẻ ngày càng quan tâm đến khoa học
Không khí đối thoại sôi nổi tại diễn đàn 4V1M cho thấy người trẻ đang quan tâm nhiều hơn tới nghiên cứu khoa học, từ nghiên cứu cơ bản, thương mại hóa kết quả nghiên cứu đến việc đưa công nghệ vào thực tiễn.
Giảng viên Đại học Quốc gia Hà Nội Lê Khánh Trình đặt câu hỏi về cơ chế thúc đẩy thương mại hóa kết quả nghiên cứu và hỗ trợ phát triển doanh nghiệp spin-off trong trường đại học. Tiến sĩ trẻ Đỗ Thu Trang quan tâm làm sao để rút ngắn khoảng cách giữa nghiên cứu trong phòng thí nghiệm với nhu cầu thực tiễn của xã hội. Trong khi đó, Lê Hoài Nam, sinh viên Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn đặt vấn đề, liệu những thay đổi gần đây có làm giảm sự đầu tư dành cho lĩnh vực này.
PGS. TS Phạm Bảo Sơn, Phó giám đốc Đại học Quốc gia Hà Nội cho rằng, để có thể thương mại hóa kết quả nghiên cứu, trước hết nghiên cứu phải xuất phát từ thực tiễn. Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo đã bổ sung nhiều cơ chế mới, như trường đại học và nhà khoa học được quyền khai thác tài sản trí tuệ tạo ra từ nhiệm vụ khoa học công nghệ, còn tác giả được hưởng 30% nguồn thu từ việc khai thác tài sản này.
"Đây là những cơ chế quan trọng để tạo động lực cho các nhà khoa học thương mại hóa kết quả nghiên cứu", PGS Sơn nói.
Trong khi đó, GS. TS Trần Tuấn Anh, Phó chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, cho rằng điều quan trọng nhất để đưa nghiên cứu vào thực tiễn là "sự kết nối", tức phải bám sát nhu cầu của doanh nghiệp và xã hội. Khi hình thành được hệ sinh thái kết nối chặt chẽ, kết quả nghiên cứu sẽ được chuyển giao vào sản xuất nhanh hơn.
Với câu hỏi về nghiên cứu cơ bản, PGS. TS Nguyễn Đức Minh, Phó chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam khẳng định, lĩnh vực nào cũng cần nghiên cứu nền tảng, từ toán học đến khoa học xã hội. "Nghiên cứu cơ bản chính là làm nhiệm vụ xây dựng nền móng", ông nói, thêm rằng đây là yếu tố tạo ra sự bền vững và căn cơ cho khoa học công nghệ.
Ông nhấn mạnh, nghiên cứu cơ bản thường không tạo ra lợi ích hữu hình ngay lập tức như sản phẩm công nghệ, vì vậy cần sự đầu tư của Nhà nước cũng như sự kiên trì của nhà khoa học theo đuổi lĩnh vực.
Đồng quan điểm, PGS. TS Nguyễn Minh Tâm, Phó giám đốc Đại học Quốc gia TP HCM, cho biết đơn vị "rất quan tâm" tới khoa học cơ bản. Theo ông, những quốc gia có công nghệ phát triển mạnh đều có nền khoa học cơ bản vững chắc. Bên cạnh chương trình nghiên cứu ứng dụng, Đại học Quốc gia TP HCM vẫn có những chương trình riêng dành cho lĩnh vực này.
Khép lại diễn đàn, nhân Ngày Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo Việt Nam 18/5, đoàn thanh niên các đơn vị thuộc khối 4V1M đã ký ghi nhớ hợp tác thúc đẩy nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và phát triển nguồn nhân lực trẻ.
Báo South China Morning Post ngày 12-5 đưa tin Trung Quốc đã tăng gấp đôi hiệu suất sản xuất các linh kiện máy bay tiêm kích tàng hình thông qua mô hình "nhà máy tối" (dark factory). Các cơ sở này có máy móc tự hành, điều khiển bằng trí tuệ nhân tạo (AI) và vận hành gần 24 giờ mỗi ngày.
Theo tờ Science and Technology Daily của Bộ Khoa học và Công nghệ Trung Quốc, các nhà máy tối có thể sản xuất "khung xương" của máy bay trong điều kiện gần như không có ánh sáng, do đó có thể hoạt động với rất ít hoặc không cần sự can thiệp của con người, giúp cắt giảm mức tiêu thụ năng lượng và chi phí vận hành.
Ông Song Ge, người đứng đầu trung tâm sản xuất kỹ thuật số của nhà máy ở thành phố Thành Đô, cho biết đã giải quyết được rào cản ngôn ngữ lập trình giữa hàng chục loại máy móc khác nhau, giúp chúng có thể "giao tiếp" với nhau và điều khiển từ xa một cách thống nhất.
Theo ông, hệ thống của nhà máy giúp tăng hiệu suất sản xuất lên gần 150%. Máy móc có khả năng chạy ở công suất tối đa hơn 21 giờ mỗi ngày.
Các xe tự hành vận chuyển vật liệu trong khi máy móc độ chính xác cao gia công linh kiện. Hệ thống trang bị robot và máy quét thông minh để kiểm tra sản phẩm và lập báo cáo nhanh chóng.
Số giờ lao động cần thiết của con người để vận hành nhà máy đã giảm hơn 80%. Tuy nhiên, công nhân vẫn trực tiếp lắp ráp hoàn tất máy bay.
Nhà máy tối hiện sản xuất linh kiện cho J-20 - dòng máy bay tiêm kích tàng hình thế hệ thứ 5 của Trung Quốc - được xem là đối trọng của máy bay F-22 Raptor của Mỹ.
J-20 được thiết kế bởi Tập đoàn Máy bay Thành Đô, công ty con của Tập đoàn Công nghiệp Hàng không Trung Quốc (AVIC). Công ty này đang lên kế hoạch áp dụng thêm các công nghệ như 5G, AI và công nghệ dựng mô hình ảo thời gian thực vào sản xuất.
Theo Đài CCTV, J-20 sẽ được tích hợp AI và nâng cấp hệ thống điện tử hàng không cho radar và động cơ.
Viện Nghiên cứu Quân sự Hoàng gia Anh ước tính Trung Quốc có khoảng 300 chiếc J-20 tính đến giữa năm 2025. Viện này dự kiến con số có thể tăng lên 1.000 chiếc vào năm 2030.
Theo South China Morning Post, các nhà máy tối có thể giúp Trung Quốc "cân bằng lực lượng" với hàng trăm máy bay F-35 đang hoạt động của Mỹ.
