Lý giải cho đề xuất này, Bộ NN-MT cho rằng thị trường bất động sản (BĐS) trong nước vẫn tiềm ẩn nhiều yếu tố bất ổn như tình trạng đầu cơ, sốt đất, giá đất tăng cao không phù hợp với giá trị thực. Những biến động này ảnh hưởng đến kinh tế vĩ mô, xây dựng và thực thi chính sách đất đai. Chính vì vậy, bên cạnh việc hoàn thiện cơ chế định giá đất, cần có các công cụ điều tiết hiệu quả để kiểm soát thị trường bằng các chính sách tài chính về đất đai, thuế để điều tiết địa tô chênh lệch với thặng dư trong kinh doanh BĐS. Đồng thời, Bộ NN-MT đề xuất có chính sách thuế cao với đất bỏ hoang, mua bán ngắn hạn. Việc này nhằm phát huy hiệu quả đất đai, chống lãng phí, lành mạnh thị trường địa ốc, cũng như hạn chế đầu cơ. Việc bổ sung cơ chế điều tiết địa tô chênh lệch hay đất bỏ hoang, đầu cơ và mua bán ngắn hạn là những nội dung mới chưa được quy định trong luật Quản lý thuế. Do đó, để đảm bảo khả thi, bộ này đề nghị cần nghiên cứu sửa đổi, bổ sung luật Quản lý thuế và các luật thuế liên quan để rõ căn cứ tính, nhóm cần điều tiết hay cơ chế chia sẻ dữ liệu giữa cơ quan thuế với quản lý đất đai.
Theo ông Lê Hoàng Châu, Chủ tịch Hiệp hội BĐS TP.HCM, không phải bây giờ mà từ năm 2022 Ban Chấp hành T.Ư Đảng đã ban hành Nghị quyết số 18 yêu cầu quy định mức thuế cao hơn với người sử dụng nhiều diện tích đất, nhà ở, đầu cơ đất, chậm sử dụng hoặc bỏ đất hoang. Thực tế hiện nay có những khu “đất vàng” trong khu vực trung tâm TP.HCM bị sử dụng lãng phí. Thậm chí có những doanh nghiệp thân hữu xí phần diện tích lớn nhưng không đưa đất vào sử dụng, không tạo ra công ăn việc làm, đóng góp vào kinh tế TP. Vì vậy, cần đánh thuế đối với các BĐS bỏ hoang thật cao để chủ đầu tư không thể ôm nổi, phải xoay nguồn vốn để đầu tư hoặc chuyển nhượng cho đơn vị khác có năng lực. Nên dùng công cụ thuế để triệt tiêu ý chí đầu cơ, găm giữ đất đai. Về dài hạn phải thay đổi quan điểm về tiền sử dụng đất, cần coi đây là một sắc thuế.
Ông Phan Viết Nuôi, Chủ tịch HĐQT Công ty cổ phần tư vấn và đầu tư NHQ, cũng đồng tình nếu đề xuất được thông qua sẽ rất tốt cho thị trường BĐS khi hạn chế tình trạng đầu cơ, tránh lãng phí tài nguyên đất đai. Đặc biệt tình trạng gom đất nông nghiệp rồi bỏ hoang, đẩy giá lên cao trong khi nông dân không có đất để sản xuất nông nghiệp, người dân không có nhà để ở. Nếu quyết sách được thông qua sẽ là một liều thuốc đặc hiệu để chữa trị cho tình trạng người người, nhà nhà đi buôn đất, giúp điều chỉnh nguồn vốn vào sản xuất kinh doanh, góp phần ổn định giá nhà, để những người trẻ có cơ hội tiếp cận nhà ở và lập nghiệp.
Luật sư Trần Minh Cường, Giám đốc Công ty luật TMC Lawyers, nói đề xuất sớm áp thuế với đất đai bỏ hoang đã được các tổ chức, chuyên gia hay đại biểu Quốc hội đề xuất nhiều lần nhằm mục tiêu hạ giá nhà đất, hạn chế lãng phí đất đai. Mới đây nhất vào năm 2025, Chính phủ cũng yêu cầu nghiên cứu đánh thuế đất hoang hóa, dự án BĐS, nhà ở chậm triển khai, ngăn ngừa các hành vi đầu cơ, thổi giá đất. Dù vậy các kiến nghị trên vẫn chưa được luật hóa bởi nhiều nguyên nhân. Nhưng đã đến lúc phải xem chuyện công khai, minh bạch về đất đai là bình thường và người có nhiều tài sản nên có trách nhiệm đóng nhiều thuế hơn, nhất là với các BĐS bỏ hoang.
“Trong nhiều năm, thị trường BĐS chứng kiến nghịch lý, giá đất liên tục tăng mạnh trong khi nhiều khu vực gần như không có sự thay đổi đáng kể về hạ tầng hay giá trị khai thác. Phần lớn mức tăng giá này đến từ kỳ vọng quy hoạch, đầu tư công hoặc sự phát triển của khu vực xung quanh hoặc một vài tin đồn chứ không phải từ nỗ lực của chính người sở hữu đất. Hay nói một cách khác là một bộ phận nhà đầu tư thu được khoản lợi nhuận rất lớn nhờ sự gia tăng giá trị đất do nhà nước đầu tư hạ tầng hoặc điều chỉnh quy hoạch. Đây chính là phần địa tô chênh lệch mà nhiều quốc gia đã có cơ chế thu hồi một phần để tái đầu tư cho xã hội”, luật sư Trần Minh Cường phân tích và nói thêm rằng đề xuất điều tiết khoản chênh lệch này là phù hợp với nguyên tắc công bằng. Khi giá trị đất tăng lên nhờ nguồn lực công, nhà nước cũng cần có cơ chế thu lại một phần giá trị gia tăng để tiếp tục đầu tư hạ tầng, thay vì để toàn bộ lợi ích rơi vào tay một số ít người sở hữu đất. Bên cạnh đó, việc áp thuế cao đối với đất bỏ hoang cũng là giải pháp cần thiết. Hiện nay, tại nhiều đô thị lớn, không khó để bắt gặp những khu “đất vàng” bị quây tôn nhiều năm, cỏ mọc um tùm, trong khi người dân và doanh nghiệp lại thiếu quỹ đất để phát triển nhà ở, sản xuất hoặc dịch vụ.
TS Phạm Viết Thuận, Viện trưởng Viện Kinh tế tài nguyên và môi trường TP.HCM, lưu ý chính sách chỉ phát huy hiệu quả nếu được thiết kế đủ chặt chẽ. Đặc biệt cần có quy định rõ về tiêu chí dự án, khu đất bỏ hoang là như thế nào. Bởi không phải mọi trường hợp chậm đưa đất vào sử dụng đều xuất phát từ đầu cơ. Nhiều doanh nghiệp đang gặp khó khăn về vốn, vướng thủ tục pháp lý hoặc chờ hoàn thiện hạ tầng kết nối. Nếu áp dụng cứng nhắc, chính sách có thể vô tình tạo thêm gánh nặng cho những chủ đầu tư đang thực sự khó khăn. Không chỉ vậy, hiện nay các quy định của pháp luật đều rất rõ ràng trong việc chế tài các dự án chậm đưa đất vào khai thác. Quá thời gian quy định dự án có thể bị thu hồi để giao cho doanh nghiệp khác có năng lực hơn. Nếu chính sách này được thực thi nghiêm minh thì tình trạng dự án hoang, chậm triển khai chắc chắn sẽ ít đi.
Tương tự, việc đánh thuế đối với giao dịch ngắn hạn cũng cần phân biệt giữa đầu cơ và nhu cầu chính đáng của người dân. Có những trường hợp buộc phải bán nhà do thay đổi nơi làm việc, hoàn cảnh gia đình hoặc khó khăn tài chính. Chính sách cần có các trường hợp miễn, giảm hoặc ngoại lệ để tránh ảnh hưởng đến quyền lợi hợp pháp của người sử dụng đất. Quan trọng hơn cả là phải xây dựng được hệ thống dữ liệu đất đai, dữ liệu giao dịch và dữ liệu thuế đồng bộ. Nếu thiếu cơ sở dữ liệu minh bạch, việc xác định thời gian nắm giữ, giá trị chênh lệch hay tình trạng bỏ hoang sẽ rất khó chính xác. Chính Bộ NN-MT cũng cho rằng để các đề xuất này khả thi cần nghiên cứu sửa đổi luật Quản lý thuế và các luật thuế liên quan, đồng thời tăng cường chia sẻ dữ liệu giữa cơ quan thuế và cơ quan quản lý đất đai.
Tin Gốc: Thanh Niên
