Nữ nhân viên marketing 25 tuổi ở Hà Nội kéo xuống phần bình luận. Hàng loạt người lạ viết những câu na ná nhau. “Đọc xong mới biết mình cũng bị”. “Giống mình 100%, bác sĩ nói rối loạn lo âu”. “Mình từng tưởng chỉ là stress”.
Từ hôm đó, trang Threads của Mai Anh gần như chỉ còn nội dung về sức khỏe tâm thần. Mỗi ngày cô ngốn vài chục bài: “Hay suy nghĩ ban đêm là dấu hiệu rối loạn lo âu”, “Có 5 dấu hiệu này, chắc chắn bạn trầm cảm”, “Mất ngủ quá ba hôm, đừng chủ quan”. Càng đọc, nữ nhân viên càng thấy mình trong đó. Cô nhớ lại những buổi họp với sếp khiến bụng cồn cào, tay lạnh ngắt, ngực đập thình thịch. Tối về, đầu óc cứ tua lại cảnh bị góp ý, mắt mở trân trân.
Rồi cô làm một bài trắc nghiệm lan truyền trên mạng. Màn hình hiện dòng chữ: “Bạn có nguy cơ cao mắc rối loạn lo âu”. Đêm ấy Mai Anh gần như thức trắng, gõ Google tìm hiểu về bệnh. Thuật toán lập tức đẩy tới những video kể về cơn hoảng loạn, những người bỏ việc vì bệnh tâm lý. Đọc xong, cô thấy tim mình đập nhanh hơn, bồn chồn vài phút rồi lắng xuống.
Cô bỏ cà phê vì sợ kích thích thần kinh, tránh đi xe đường xa vì sợ “lên cơn”. Một hôm trời oi, cô thấy hơi khó thở và tin rằng mình đang lên cơn lo âu nghiêm trọng. Cô đến Bệnh viện Tâm thần ban ngày Mai Hương khám, kết quả không tìm thấy bất thường nào.
Sự bùng nổ của các nội dung về sức khỏe tinh thần trên Threads, TikTok hay Instagram đang tạo ra một xu hướng đáng lo ngại trong giới trẻ: Tự chẩn đoán (self-diagnosis). Chỉ cần tìm kiếm các từ khóa như “overthinking”, “trầm cảm” hay “rối loạn lo âu”, người dùng có thể dễ dàng tiếp cận hàng nghìn nội dung chia sẻ trải nghiệm cá nhân hoặc diễn giải triệu chứng theo cách cực kỳ đơn giản, dễ hiểu.
“Không thể phủ nhận, mạng xã hội đã có đóng góp tích cực trong việc xóa bỏ định kiến, giúp thế hệ trẻ cởi mở hơn khi nói về những tổn thương tinh thần, điều mà các thế hệ trước thường né tránh. Thế nhưng, ranh giới giữa việc ‘nâng cao nhận thức’ và ‘tự dán nhãn’ đang trở nên mong manh hơn bao giờ hết”, bác sĩ Nguyễn Khắc Dũng, giảng viên Khoa Tâm lý và Khoa học Giáo dục, Đại học Đại Nam, kiêm Phó Trưởng khoa Lâm sàng, Bệnh viện Tâm thần ban ngày Mai Hương, cho biết.
Ông Dũng thêm rằng nhiều bạn trẻ chỉ dựa vào vài biểu hiện phổ biến như suy nghĩ nhiều, mất ngủ tạm thời hay khó tập trung để vội vã kết luận mình đã mắc bệnh lý tâm thần nghiêm trọng mà không qua bất kỳ buổi thăm khám chuyên môn nào.
Vấn đề nằm ở chính định dạng nội dung. Bác sĩ Dũng giải thích rằng bài viết ngắn và video ngắn lan truyền cực nhanh nhờ tính giật gân. Để kéo lượt xem, người sản xuất nội dung chọn đúng những biểu hiện ai cũng từng gặp, ở cả người khỏe lẫn người bệnh.
“Khi bạn đọc một bài viết nói rằng bạn hay nghĩ ngợi ban đêm là overthinking hay trầm cảm, đó là một sự đơn giản hóa nguy hiểm”, ông nói.
Theo bác sĩ Dũng, trong y khoa, để chẩn đoán một rối loạn tâm lý, các bác sĩ và chuyên gia phải sử dụng các bộ tiêu chuẩn lâm sàng quốc tế nghiêm ngặt (như DSM-5 hoặc ICD-11), kết hợp với phỏng vấn sâu, khai thác bệnh sử, quá trình phát triển cá nhân, và tiến hành các xét nghiệm loại trừ nguyên nhân thực thể (như bệnh lý tuyến giáp hay thiếu hụt vi chất). Một bài test nhanh 10 câu hỏi trên mạng xã hội hoàn toàn không có giá trị thay thế quy trình này.
Ông Dũng lưu ý một điểm dễ bị hiểu sai. Mạng xã hội thường làm trầm trọng thêm nỗi lo sẵn có chứ ít khi sinh ra bệnh từ con số không. Một người vốn chịu áp lực công việc nặng nề hoặc mang nền tảng tâm lý mong manh sẽ dễ bị nội dung “dán nhãn” kéo sự chú ý vào từng nhịp tim, từng hơi thở của mình, rồi phóng đại chúng. Cơ chế tự ám thị bám rễ từ đó. Người tự nhủ mình mang bệnh sẽ soi cơ thể kỹ hơn, đọc một phản ứng sinh lý bình thường như tim đập nhanh khi trời nóng thành triệu chứng. Kéo dài, những biểu hiện tâm thể ấy có thể trở thành rối loạn thật.
Mặt khác, tại Việt Nam, dù các loại thuốc hướng thần nhóm nặng được kiểm soát khá chặt chẽ, người trẻ vẫn dễ dàng tìm mua các loại thực phẩm chức năng gắn mác “bổ não”, “giảm lo âu”, các loại trà thảo dược hỗ trợ giấc ngủ không rõ nguồn gốc, hoặc tự áp dụng các liệu pháp “tự chữa lành” truyền tai nhau trên mạng. Việc tự ý can thiệp này có thể làm lu mờ các triệu chứng thực tế, khiến bệnh tình kéo dài và bỏ lỡ “giai đoạn vàng” để can thiệp chuyên môn nếu thực sự có bệnh.
Đằng sau xu hướng còn nằm một khoảng trống thật. Nhiều người trẻ chạy lên mạng tự chẩn đoán vì đường đến dịch vụ chính thống quá xa. Phí trị liệu tâm lý tư nhân cao, có thể lên tới hàng chục triệu đồng cho một liệu trình. Trường học và công sở thiếu hệ thống hỗ trợ, gia đình lại gạt đi với câu quen thuộc rằng con “nghĩ ngợi vẩn vơ” chứ có bệnh tật gì. “Những rào cản đó đẩy họ về phía nguồn tin dễ chạm tay nhất, cũng là nguồn kém tin cậy nhất” chuyên gia nói.
Vậy đâu là lằn ranh giữa nỗi buồn thường tình và một rối loạn thật sự? Ai rồi cũng nếm áp lực, buồn bã, lo lắng trước thi cử, chia tay hay công việc, đó là phản ứng lành mạnh. Theo ông Dũng, cảm xúc ấy chỉ vượt ngưỡng thành bệnh khi hội đủ ba dấu hiệu.
Thứ nhất, mức độ nặng nề và đi kèm nhiều biểu hiện khác. Thứ hai, kéo dài dai dẳng, với trầm cảm là liên tục từ hai tuần trở lên, với lo âu thường tính bằng nhiều tháng, chứ không phải cơn buồn thoáng qua vài hôm. Cuối cùng, chúng bào mòn chức năng sống người bệnh mất khả năng tập trung học hành, làm việc, tự thu mình, mất ngủ triền miên, bỏ bê vệ sinh cá nhân, hoặc nảy ý nghĩ tự hại.
Chuyên gia khuyên bạn trẻ khi nhận thấy mình có các dấu hiệu tương đồng với các bài viết trên mạng và cảm thấy bất an, hãy coi đó là tín hiệu nhắc nhở mình đi khám, tuyệt đối không phải căn cứ để kết luận mắc bệnh. Nếu cảm xúc tiêu cực chỉ xuất hiện trong một giai đoạn căng thẳng và giảm dần theo thời gian, đó nhiều khả năng là phản ứng bình thường của cơ thể chứ chưa phải bệnh lý.
Chủ động “không quan tâm” hoặc ẩn những nội dung mang tính giật tít, chẩn đoán một chiều. Giới hạn thời gian sử dụng mạng xã hội mỗi ngày, thay thế bằng các nguồn thông tin từ bệnh viện, trường học hoặc chuyên gia có chuyên môn, không làm các bài test lan truyền để tự kết luận
Ngoài ra, nên chấp nhận rằng buồn, lo, căng thẳng hay hồi hộp là những cảm xúc bình thường của con người, tránh “bệnh lý hóa” mọi cảm xúc tiêu cực. Tìm kiếm hỗ trợ đúng chuyên môn khi các dấu hiệu kéo dài và ảnh hưởng đến cuộc sống.
“Nhận biết sớm là điều tốt, nhưng nhận biết khác với tự chẩn đoán và tự điều trị”, bác sĩ nhấn mạnh. “Điều người trẻ cần là sự tỉnh táo để biến mối lo thành hành động đi khám đúng chỗ, thay vì tự dán cho mình một cái nhãn”.
Sáng 24-4, bếp ăn 0 đồng do Hội Liên hiệp Phụ nữ xã Vĩnh Lộc, tỉnh Cà Mau tổ chức phát suất ăn miễn phí cho học sinh Trường tiểu học Nhụy Cầm. Khoảng 2 giờ sau khi ăn, nhiều em có biểu hiện mệt mỏi, nôn ói kèm đau bụng. Nhà trường đã thông báo cho phụ huynh và cơ quan chức năng.
Tổng cộng 46 học sinh được đưa đến Trung tâm Y tế khu vực Hồng Dân để thăm khám, theo dõi sức khỏe.
Một lãnh đạo xã Vĩnh Lộc cho biết bếp ăn 0 đồng do Hội Liên hiệp Phụ nữ xã chủ trì, với sự tham gia của giáo viên và hội viên, đã duy trì trong thời gian dài nhằm hỗ trợ học sinh có hoàn cảnh khó khăn. Kinh phí chủ yếu từ sự đóng góp của các cá nhân hảo tâm.
Theo vị này, thường ngày các suất ăn do lực lượng tại chỗ tự nấu. Tuy nhiên những ngày gần đây do bận việc, bếp ăn đặt mua các phần gồm bánh bao, bánh mì, bún, cơm từ bên ngoài. Trong ngày, hơn 100 suất ăn được phát, nhưng chỉ một số học sinh xuất hiện triệu chứng nên chưa xác định được nguyên nhân từ món ăn nào.
"Ngay sau khi xảy ra vụ việc, lực lượng chức năng đã có mặt hỗ trợ, đồng thời phối hợp các đơn vị y tế chăm sóc học sinh, nhất là các trường hợp chưa có phụ huynh đến kịp thời. Cơ quan chức năng đã lấy mẫu thức ăn để xét nghiệm, làm rõ nguyên nhân. Đến chiều cùng ngày, sức khỏe các học sinh cơ bản ổn định, nhiều em đã được cho về nhà, số còn lại tiếp tục theo dõi", lãnh đạo xã cho hay.
Bước đầu nghi các trường hợp liên quan đến ngộ độc thực phẩm, tuy nhiên nguyên nhân cụ thể đang chờ kết luận từ cơ quan chức năng.
Đại diện Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức xác nhận thông tin trên vào ngày 1/7, đồng thời cho biết đơn vị đang hoàn tất những khâu chuẩn bị cuối cùng về nhân lực, trang thiết bị. Trong ngày, hơn 400 cán bộ, nhân viên y tế đã di chuyển xuống Ninh Bình để tiếp nhận cơ sở vật chất, sẵn sàng vận hành. Ở giai đoạn đầu, bệnh viện đưa vào khai thác 300 giường bệnh và sẽ từng bước mở rộng quy mô lên 1.000 giường theo nhu cầu thực tế.
Giải thích về lộ trình này, PGS.TS Dương Đức Hùng, Giám đốc Bệnh viện, cho hay việc vận hành phân kỳ giúp tối ưu hóa nguồn lực và tiết giảm chi phí. Do đặc thù chuyên sâu về ngoại khoa, tỷ lệ bệnh nhân cần phẫu thuật thường chỉ chiếm 10-15%, phần còn lại điều trị nội khoa hoặc theo dõi, nên việc mở toàn bộ 1.000 giường ngay từ đầu sẽ gây lãng phí công suất.
"Trong thời gian đầu, cơ sở ưu tiên các mũi nhọn có nhu cầu cao như chấn thương chỉnh hình, phẫu thuật cột sống, tiêu hóa và cấp cứu ngoại khoa, giúp người dân địa phương tiếp cận điều trị chuyên sâu nhanh chóng, giảm áp lực chuyển tuyến lên Hà Nội", ông Hùng nói.
Về nhân sự, bệnh viện áp dụng định mức của cơ sở y tế hạng đặc biệt với tỷ lệ 1,2-1,5 bác sĩ trên mỗi giường bệnh. Dự kiến khoảng 400 bác sĩ sẽ luân phiên làm việc tại đây. Nhằm chuẩn bị nguồn lực bền vững, đơn vị đã tuyển dụng và đào tạo chuyên sâu cho hơn 60 bác sĩ trẻ trong 5 năm qua để đảm nhận các kỹ thuật phức tạp.
Theo Nghị quyết số 32/2026 của Chính phủ, nhân viên y tế làm việc tại cơ sở Ninh Bình nhận mức hỗ trợ thu hút tối đa 15,6 triệu đồng mỗi tháng, kèm phụ cấp đi lại và nhà ở.
Lãnh đạo bệnh viện khẳng định cơ sở 2 là "một bộ phận thống nhất trong mô hình tổ chức chung chứ không hoạt động tách biệt". Mọi công tác quản trị tài sản, nhân lực và tài chính đều đồng bộ qua hệ thống phần mềm để đảm bảo tính minh bạch.
Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức cơ sở Ninh Bình được khởi công từ năm 2015 với tổng vốn đầu tư khoảng 5.000 tỷ đồng và quy mô 1.000 giường bệnh. Sau nhiều năm đình trệ, dự án đang được đưa vào khai thác theo lộ trình sau khi Chính phủ chỉ đạo tháo gỡ các vướng mắc để sớm phát huy hiệu quả đầu tư.
Sự kiện Bệnh viện Việt Đức cơ sở Ninh Bình đi vào hoạt động tiếp nối việc Bệnh viện Bạch Mai cơ sở 2 cũng vừa triển khai khám chữa bệnh từ ngày 26/6. Việc hai bệnh viện tuyến cuối hàng đầu cùng hiện diện tại Ninh Bình tạo thành cụm y tế chất lượng cao, giúp giảm tải đáng kể cho các cơ sở y tế tại Thủ đô và mang lại cơ hội điều trị tốt nhất cho người dân ngay tại địa phương.
Đậu phụ và các thực phẩm từ đậu nành là nguồn protein thực vật tốt cho tim mạch, đồng thời cung cấp nhiều dưỡng chất có lợi cho sức khỏe.
“Đậu nành có lẽ là nguồn protein thực vật đa năng nhất”, chuyên gia dinh dưỡng Andrea Glenn, nhà khoa học thỉnh giảng tại Trường Y tế Công cộng Harvard T.H. Chan và trợ lý giáo sư tại Đại học New York, cho biết. Nghiên cứu của bà tập trung vào tác động của chế độ ăn dựa trên thực vật đối với sức khỏe.
Đậu nành là một loại cây họ đậu đặc biệt vì chứa đầy đủ 9 axit amin thiết yếu. Được coi là một trong những nguồn protein thực vật tốt nhất, đậu nành cũng rất giàu các chất dinh dưỡng khác có lợi cho sức khỏe tim mạch.
Theo Trường Y Harvard, giống như tất cả các loại đậu, chúng là nguồn chất xơ tốt, giúp giảm cả huyết áp và cholesterol. Không giống như các loại đậu khác, đậu nành chứa một lượng chất béo không bão hòa đa đáng kể, giúp giảm cholesterol LDL có hại. Trong khi đó, chất béo bão hòa có trong nhiều thực phẩm nguồn gốc động vật lại có xu hướng làm tăng cholesterol LDL ("cholesterol xấu").
Đậu nành cũng cung cấp các khoáng chất giúp giảm huyết áp, bao gồm kali và magie.
Tiến sĩ - Lương y Phùng Tuấn Giang, Chủ tịch Viện Nghiên cứu Phát triển Y dược Cổ truyền Việt Nam, cho biết, thành phần dinh dưỡng của đậu phụ khá ấn tượng, chứa một lượng lớn protein, mangan, canxi, selen và phospho trong mỗi khẩu phần.
Ngoài ra, đậu phụ còn chứa đồng, sắt, magie, kẽm, folate, một lượng nhỏ vitamin B6, riboflavin, thiamine, kali và vitamin K.
Mỗi khẩu phần cũng có lượng calo thấp, chỉ với 70 calo trong 100g.
Dưới đây là một số lợi ích sức khỏe tiềm năng của đậu phụ, theo TS Giang:
- Có thể bảo vệ chống ung thư
Các nghiên cứu cho thấy tiêu thụ đậu nành có thể làm giảm nguy cơ mắc một số loại ung thư, bao gồm ung thư vú, ung thư tuyến tiền liệt và ung thư dạ dày. Mặc dù cần nhiều nghiên cứu hơn để hiểu các đặc tính chống ung thư của đậu phụ, nhưng một số nghiên cứu chỉ ra rằng đó có thể là do sự hiện diện của isoflavone đậu nành với hoạt tính mạnh mẽ.
- Thúc đẩy sức khỏe tim mạch
Isoflavone đậu nành, một loại polyphenol được tìm thấy trong đậu phụ, đã được chứng minh là làm giảm các dấu hiệu viêm và cải thiện lưu lượng máu, có khả năng giúp bảo vệ chống đột quỵ. Việc tăng lượng isoflavone cũng có thể tác động đến một số yếu tố nguy cơ mắc bệnh tim mạch và có thể dẫn đến giảm mức insulin, trọng lượng cơ thể và mỡ bụng.
- Làm giảm các triệu chứng mãn kinh
Một số nghiên cứu cho thấy isoflavone đậu nành có trong đậu phụ cũng có thể giúp giảm các triệu chứng mãn kinh. Ví dụ, một nghiên cứu đã phát hiện ra rằng chất bổ sung isoflavone đậu nành có thể làm giảm tần suất và mức độ nghiêm trọng của các cơn bốc hỏa hiệu quả hơn so với giả dược.
- Hỗ trợ giảm cân
Ít calo nhưng giàu protein hoàn chỉnh với 9 axit amin thiết yếu, đậu phụ là lựa chọn phù hợp cho người muốn kiểm soát cân nặng.
Theo một phân tích tổng hợp năm 2013 của Trung Quốc, bổ sung isoflavone đậu nành có hiệu quả trong việc giảm trọng lượng cơ thể và cải thiện lượng đường trong máu và insulin, cả hai đều có lợi cho việc kiểm soát cân nặng.
- Hỗ trợ sức khỏe xương
Đậu phụ là một nguồn tuyệt vời của một số khoáng chất quan trọng đóng vai trò trung tâm đối với sức khỏe của xương, bao gồm mangan, canxi và phospho.
Cả 3 chất dinh dưỡng quan trọng này và nhiều chất dinh dưỡng khác có trong đậu phụ giúp duy trì tính toàn vẹn của xương, bảo vệ chống mất xương và giảm nguy cơ mắc các vấn đề như gãy xương hoặc loãng xương.
- Cải thiện kiểm soát lượng đường trong máu
Nghiên cứu gần đây đã phát hiện ra rằng một số hợp chất trong đậu phụ có thể liên quan đến việc giảm lượng đường trong máu.
Không chỉ vậy, isoflavone còn có thể giúp giảm mức insulin, loại hormone chịu trách nhiệm vận chuyển đường từ máu đến tế bào. Điều này có thể giúp chống lại tình trạng kháng insulin và cải thiện khả năng sử dụng hormone này của cơ thể hiệu quả hơn để duy trì kiểm soát lượng đường trong máu tốt hơn.
Những cách đơn giản để thêm đậu phụ vào chế độ ăn
Bạn sẽ nhận được lợi ích dinh dưỡng lớn nhất bằng cách thay thế các thực phẩm kém lành mạnh bằng thực phẩm làm từ đậu nành.
Dưới đây là một số gợi ý:
- Đậu nành nguyên hạt
Thay vì ăn vặt bằng khoai tây chiên, bánh quy giòn hoặc bánh quy, hãy thử đậu nành, có hai dạng edamame hoặc đậu nành rang.
Edamame là đậu nành được thu hoạch khi còn xanh và non. Edamame thường được bán dưới dạng đông lạnh, nguyên vỏ hoặc đã tách vỏ, có vị ngọt nhẹ và béo bùi.
Đậu nành rang khô là đậu nành nguyên hạt được ngâm trong nước rồi nướng cho đến khi vàng nâu. Chúng có hương vị và kết cấu tương tự đậu phộng, đồng thời là lựa chọn lý tưởng để tăng độ giòn và bổ sung thêm protein cho món salad thay cho bánh mì nướng vụn (croutons).
- Đậu phụ
Là thực phẩm quen thuộc trong ẩm thực châu Á, đậu phụ là một nguồn cung cấp canxi tuyệt vời vì nó thường được sản xuất bằng cách sử dụng canxi sulfat hoặc canxi clorua để làm đông sữa đậu nành thành các khối đậu. Đậu phụ cũng tương đối ít calo so với các nguồn protein khác.
Hiện nay, đậu phụ có nhiều dạng khác nhau, từ loại mềm mịn (silken tofu) đến loại cứng, phù hợp với nhiều cách chế biến. Andrea Glenn đặc biệt yêu thích đậu phụ cứng cắt hạt lựu rồi chế biến bằng nồi chiên không dầu để tạo độ giòn, sau đó ăn kèm sốt đậu phộng cay.
- Tempeh
Tempeh là thực phẩm truyền thống của Indonesia được làm từ đậu nành lên men, ép thành khối hoặc bánh. So với đậu phụ, tempeh có kết cấu chắc hơn, dai hơn và chứa hàm lượng protein cao hơn đáng kể.
Tempeh thường được nấu chín sẵn và có thể ăn ngay. Tuy nhiên, chuyên gia dinh dưỡng Andrea Glenn khuyến nghị nên hấp sơ trước khi sử dụng để giúp hương vị thơm ngon hơn.
