Theo Hãng tin AFP ngày 12-4, Thủ tướng Campuchia Hun Manet khẳng định kể từ sau lệnh ngừng bắn hồi tháng 12 năm ngoái, Phnom Penh và Bangkok đã tuân thủ các nội dung tuyên bố chung trong cuộc họp đặc biệt lần thứ 3 của Ủy ban Biên giới chung (GBC).
Theo ông, việc duy trì lệnh ngừng bắn đã tạo ra “cơ hội quan trọng” để tiến tới giải quyết các tranh chấp lãnh thổ giữa hai quốc gia.
Tờ Khmer Times cho hay Thủ tướng Campuchia đặc biệt nhấn mạnh điểm 3 của tuyên bố chung, trong đó quy định mọi thỏa thuận tạm thời không được ảnh hưởng đến đường biên giới quốc tế cuối cùng.
Ông kêu gọi Ủy ban Biên giới chung sớm nối lại các hoạt động khảo sát và phân định trên thực địa, phù hợp với thỏa thuận hiện có nhằm đạt được hòa bình lâu dài dọc theo biên giới.
Bên cạnh đó, hai bên cần nhất trí sử dụng các cơ chế hiện có của GBC để bảo đảm an toàn cho đội khảo sát chung, ưu tiên việc tiến hành các hoạt động khảo sát và phân định tại những khu vực biên giới bị ảnh hưởng, nơi có dân thường sinh sống.
Thủ tướng Hun Manet bày tỏ “hy vọng mạnh mẽ” rằng hai quốc gia láng giềng có thể sớm hợp tác “nhanh chóng và chân thành”.
“Đây sẽ là nền tảng cho hòa bình lâu dài, giúp người dân sinh sống dọc khu vực biên giới chung được an cư trong yên bình. Campuchia hoàn toàn sẵn sàng”, ông viết trên mạng xã hội.
Tuy nhiên theo AFP, phía Thái Lan cho biết vẫn chưa sẵn sàng nối lại đàm phán. Ngoại trưởng Sihasak Phuangketkeow khẳng định Bangkok cần tuân theo “các quy trình riêng”, dù thừa nhận Phnom Penh có quyền đưa ra lời kêu gọi.
Tranh chấp giữa Thái Lan và Campuchia xoay quanh việc phân định đường biên giới dài khoảng 800km, có nguồn gốc từ thời kỳ thuộc địa Pháp. Bất đồng này đã kéo dài suốt nhiều thập kỷ và nhiều lần bùng phát thành xung đột.
Năm ngoái căng thẳng leo thang thành các đợt giao tranh khiến hàng chục người thiệt mạng và hơn một triệu người phải rời bỏ nhà cửa trong các đợt bạo lực vào tháng 7 và tháng 12.
Hai bên sau đó đạt được thỏa thuận ngừng bắn vào cuối tháng 12, mở đường cho các cuộc đàm phán về biên giới. Tuy vậy tình hình tại khu vực giáp ranh vẫn chưa ổn định, khi hai nước liên tục cáo buộc lẫn nhau vi phạm cam kết.
Wall Street Journal dẫn lời các quan chức Mỹ và Israel giấu tên hôm 20/7 cho biết quá trình chuyển hàng nghìn máy ly tâm vào mạng lưới hầm ngầm dưới Núi Pickaxe dường như được Iran tiến hành từ mùa thu năm ngoái, sau khi kết thúc xung đột 12 ngày hồi tháng 6/2025.
Máy ly tâm là thiết bị thường được dùng để tách đồng vị uranium-235 khỏi uranium-238, còn gọi là làm giàu uranium, để phục vụ các ứng dụng dân sự và quân sự.
Chưa rõ số máy ly tâm nói trên được rút từ cơ sở nào. Động thái chuyển máy ly tâm tới Núi Pickaxe không đồng nghĩa với Iran đã mở cơ sở làm giàu uranium tại đây, mà có thể chỉ là biện pháp nhằm giảm nguy cơ chúng bị phá hủy trong các xung đột tiếp theo.
Tình báo Israel đã chuyển thông tin trên cho giới chức Mỹ, theo các quan chức giấu tên.
Giới chức Iran và Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) không bình luận về thông tin.
Nhà Trắng dẫn lại cuộc phỏng vấn với Tổng thống Donald Trump ngày 13/7, trong đó lãnh đạo Mỹ tuyên bố Núi Pickaxe là "mục tiêu tiềm năng cho một cuộc tấn công quy mô lớn".
Núi Pickaxe, còn gọi là Kuh-e Kolang Gaz La, nằm ở dãy Zagros và cách cơ sở hạt nhân Natanz khoảng 1,5 km. Iran đã xây dựng hai hệ thống hầm ngầm độc lập dưới ngọn núi, công trình đầu tiên khởi công năm 2007 và khu còn lại bắt đầu thành hình từ năm 2020.
Khu phức hợp Pickaxe được cho là địa điểm thay thế một cơ sở lắp ráp máy ly tâm của Iran, vốn bị hư hại nặng sau vụ nổ nghi do phá hoại vào năm 2020. Mỹ và Israel đã giám sát Núi Pickaxe trong nhiều năm, song chỉ thu được lượng thông tin ít ỏi về hoạt động tại địa điểm này.
Giới chuyên gia phương Tây thừa nhận mọi cuộc không kích nhằm vào đây đều sẽ đối mặt nhiều thách thức. Theo Hill, cơ sở tại Núi Pickaxe nằm ở độ sâu khoảng 600 m dưới lớp đá granite kiên cố, khiến nó trở thành "pháo đài hạt nhân bất khả xuyên phá" với mọi loại bom trong biên chế quân đội Mỹ hiện nay.
Iran không cho phép IAEA tiếp cận khu phức hợp Pickaxe và không cung cấp thông tin nào về hoạt động nào ở đó. Tổng giám đốc IAEA Rafael Grossi hồi tháng 3 nói rằng Iran đã thông báo ý định tiến hành hoạt động hạt nhân ở đây vào năm 2021.
Viện nghiên cứu Khoa học và An ninh Quốc tế (ISIS) nhận định trong 15 tháng qua, khu vực Núi Pickaxe đã diễn ra nhiều hoạt động với các phương tiện liên tục ra vào, đường hầm được gia cố và một vành đai an ninh được thiết lập xung quanh cơ sở.
Chính phủ Anh ngày 11/4 thông báo hoãn kế hoạch trao trả quần đảo Chagos cho Mauritius, theo thỏa thuận được ký giữa hai nước hồi tháng 5/2025. Dự luật để thực thi thỏa thuận trả đảo không được đưa vào chương trình làm việc của quốc hội Anh vì nhiều khả năng không kịp thông qua trước khi kỳ họp kết thúc.
Dự luật cũng thiếu thư ủng hộ chính thức từ Washington, điều kiện pháp lý cần thiết để triển khai hiệp định với Mauritius. "Chúng tôi luôn nói rằng thỏa thuận chỉ có thể tiếp tục nếu được Mỹ ủng hộ", người phát ngôn chính phủ Anh nói với BBC.
Theo kế hoạch ban đầu, sau khi trao trả chủ quyền quần đảo Chagos cho Mauritius, Anh sẽ thuê lại đảo Diego Garcia với thời hạn 99 năm kèm tùy chọn gia hạn. Diego Garcia là nơi đặt căn cứ quân sự chung Anh - Mỹ, đồng thời là tiền đồn quan trọng của cả hai nước tại Ấn Độ Dương.
Tổng thống Mỹ Donald Trump đã nhiều lần chỉ trích kế hoạch trả đảo của Anh. Trong các phát biểu hồi đầu năm, ông gọi đây là hành động "ngu ngốc" và "yếu kém", cho rằng việc trao trả Chagos cho Mauritius có thể bị các đối thủ chiến lược của Mỹ khai thác.
Chính phủ Anh nói vẫn chưa từ bỏ hoàn toàn kế hoạch trả đảo cho Mauritius, cho rằng đây là phương án phù hợp nhất cho các bên.
"Diego Garcia là tài sản quân sự chiến lược then chốt của cả Anh và Mỹ. Việc đảm bảo an ninh hoạt động dài hạn cho căn cứ đang và sẽ là ưu tiên của chúng tôi. Đây cũng là lý do chúng tôi ký kết thỏa thuận. Chúng tôi sẽ tiếp tục tiếp xúc với Mỹ và Mauritius", người phát ngôn chính phủ Anh cho biết.
Quần đảo Chagos, nằm trong Lãnh thổ Ấn Độ Dương thuộc Anh, gồm khoảng 60 hòn đảo và đã nằm dưới sự kiểm soát của London từ thế kỷ 19. Diego Garcia là đảo lớn nhất trong quần đảo với diện tích 30 km2.
Anh duy trì kiểm soát quần đảo này sau khi Mauritius giành độc lập vào thập niên 1960. Trong quá khứ, hàng nghìn cư dân Chagos đã bị buộc rời khỏi nơi sinh sống, dẫn tới nhiều vụ kiện đòi bồi thường tại tòa án Anh.
Năm 2019, Tòa án Công lý Quốc tế khuyến nghị Anh trao trả quần đảo cho Mauritius. Chính phủ Anh sau đó cho rằng chỉ có một thỏa thuận với Mauritius mới đảm bảo tương lai lâu dài của căn cứ Diego Garcia.
“Không còn cách nào khác, hãy công nhận trật tự mới do Iran đặt ra tại eo biển Hormuz”, ông Azizi viết trên mạng xã hội X.
Cùng ngày 8-7, Iran tuyên bố bất kỳ nguồn hỗ trợ nào cho quân đội Mỹ, liên quan đến “hành vi xâm phạm chủ quyền Iran”, sẽ bị coi là mục tiêu hợp pháp của lực lượng vũ trang nước này.
“Bất kỳ bên nào hỗ trợ quân đội Mỹ hiếu chiến cho mục đích xâm phạm chủ quyền và lãnh thổ của Cộng hòa Hồi giáo Iran sẽ trở thành mục tiêu hợp pháp của lực lượng vũ trang”, Hãng tin Tasnim dẫn tuyên bố của Bộ Tư lệnh Trung ương Khatam al-Anbiya - cơ quan chỉ huy quân sự liên quân cấp cao nhất của Iran.
Bộ Tư lệnh Trung ương Khatam al-Anbiya cũng cáo buộc quân đội Mỹ đã tấn công nhiều khu vực ở miền nam nước này trong một "hành động xâm lược trắng trợn".
"Các lực lượng vũ trang Iran sẽ tung đòn đáp trả nghiền nát đối với hành động xâm lược và khủng bố của Mỹ", cơ quan này nhấn mạnh.
Căng thẳng mới nhất giữa Mỹ và Iran diễn ra vào ngày 8-7 sau khi ba tàu chở dầu báo cáo bị các vật thể chưa xác định tấn công quanh khu vực eo biển Hormuz gần bờ biển và vùng lãnh hải của Oman trong những ngày gần đây.
Một quan chức Mỹ cho biết có những dấu hiệu ban đầu cho thấy Iran đã bắn vào ba tàu này, song Tehran chưa đưa ra bình luận hay nhận trách nhiệm.
Đáp lại, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) tuyên bố quân đội nước này đã bắt đầu tiến hành một loạt cuộc không kích nhằm vào Iran để đáp trả các vụ tấn công vào tàu thương mại gần eo biển Hormuz.
