Những người bán vé số dạo đang rơi vào tình trạng 3 không: không hợp đồng lao động, không bảo hiểm xã hội và không bảo hộ an toàn lao động. Mặc dù họ là người trực tiếp mang lại nguồn thu khổng lồ cho ngân sách (khoảng 52.000 tỉ đồng nộp ngân sách năm 2025), nhưng địa vị pháp lý của họ lại cực kỳ mờ nhạt.
Trên thực tế, Nghị định 30/2007/NĐ-CP về kinh doanh xổ số hiện chỉ tập trung điều chỉnh mối quan hệ giữa doanh nghiệp xổ số và các đại lý. Trong khi đó, mối quan hệ giữa đại lý và người bán dạo – khâu quan trọng nhất trong chuỗi phân phối lại bị bỏ ngỏ, dẫn đến việc các đại lý tự đặt ra những “luật chơi” riêng.
Mô hình “mua đứt bán đoạn” hiện nay bắt người bán lẻ phải gánh toàn bộ rủi ro kinh doanh, từ vé tồn đến vé giả, trong khi họ chỉ được hưởng mức hoa hồng ít ỏi; đi kèm đó là hệ thống an sinh xã hội không được đảm bảo kéo theo nhiều bấp bênh, gánh nặng cơm áo gạo tiền.
Liên quan kiến nghị của đại biểu Quốc hội về việc sửa đổi các quy định nhằm tăng quyền lợi cho người bán vé số dạo, nhiều luật sư cho rằng đề xuất này có cơ sở khi lực lượng bán vé số hiện chưa được bảo đảm đầy đủ về thu nhập và an sinh.
Cụ thể, luật sư kiến nghị rà soát Nghị định 122/2017/NĐ-CP (quy định một số nội dung đặc thù về cơ chế quản lý tài chính và đánh giá hiệu quả hoạt động đối với doanh nghiệp kinh doanh xổ số) và các thông tư liên quan để quy định minh bạch hơn cơ chế phân chia lợi nhuận, bổ sung chính sách hỗ trợ bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế; đồng thời xác lập vị trí pháp lý phù hợp cho người bán vé số dạo trong hệ thống kinh doanh xổ số.
Luật sư Hoàng Hà, Đoàn luật sư TP.HCM cho rằng đề xuất tăng quyền lợi cho người bán vé số dạo là có cơ sở. Bởi pháp luật hiện hành đã quy định mức trần hoa hồng dành cho đại lý xổ số nhưng chưa có mức sàn dành riêng cho người bán lẻ cuối cùng. Vì vậy, thu nhập của người bán vé số dạo hiện phụ thuộc vào nhiều cách phân chia của từng đại lý.
Cụ thể, Nghị định 122 giao doanh nghiệp kinh doanh xổ số chi hoa hồng cho đại lý xổ số, Thông tư 138 năm 2017 của Bộ Tài chính quy định mức chi hoa hồng đại lý do doanh nghiệp quyết định nhưng tối đa không vượt quá 15% doanh thu từ hoạt động kinh doanh xổ số.
Ngoài ra, người bán vé số dạo cũng chưa có địa vị pháp lý rõ ràng để được bảo vệ ổn định. Họ thường tự nhận vé từ đại lý để bán, tự chịu rủi ro nếu vé ế, vé rách, vé bị tráo hoặc tai nạn trong quá trình mưu sinh.
Từ đó, luật sư Hoàng Hà đề xuất ba hướng xử lý trước mắt:
Thứ nhất, cần sửa nghị định, thông tư chuyên ngành. Cụ thể là Thông tư 138 để quy định tỷ lệ hoa hồng tối thiểu phải đến tay người bán lẻ; đồng thời yêu cầu doanh nghiệp công khai cơ cấu chi trả, minh bạch việc giao nhận vé và thanh toán.
Thứ hai, hỗ trợ người bán vé số tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện, bảo hiểm y tế từ quỹ phúc lợi doanh nghiệp và các nguồn hợp pháp khác, thay vì cố xếp họ vào quan hệ lao động bắt buộc khi chưa phù hợp với bản chất của quan hệ này theo quy định của bộ luật Lao động 2019.
Thứ ba, nhìn nhận người bán vé số dạo là nhóm lao động phi chính thức đặc thù trong chính sách công vì họ chính là mắt xích không thể thiếu để tạo doanh thu cho hệ thống xổ số.
Cùng quan điểm, luật sư Nguyễn Đình Thế, Đoàn luật sư TP.HCM cho rằng cần có giải pháp căn cơ hơn để giải quyết triệt để vấn đề và tăng quyền lợi cho người bán vé số dạo.
Theo luật sư Thế, trước hết cần quy định mức hoa hồng tối thiểu (sàn hoa hồng) cho người bán vé số dạo. Mức này nên được quy định ở mức 12 – 15% trên giá vé hoặc một khung tỷ lệ cố định để đảm bảo thu nhập thực tế.
Bên cạnh đó, nên áp dụng cơ chế “ký gửi – hoàn trả” vé tồn, tức người bán dạo chỉ thanh toán số vé đã bán được và có quyền trả lại vé chưa bán trước giờ quay số. Cơ chế này sẽ giúp giảm rủi ro ôm vé cho người lao động yếu thế.
Luật sư Thế cũng đề xuất ban hành hợp đồng mẫu giữa đại lý và người bán lẻ, quy định rõ tỷ lệ hoa hồng, trách nhiệm hỗ trợ khi xảy ra tai nạn hoặc bị lừa đảo.
Về dài hạn, luật sư kiến nghị cho phép các công ty xổ số trích một phần lợi nhuận, khoảng 1 – 2% lập Quỹ an sinh ngành xổ số, dùng để hỗ trợ trực tiếp đóng bảo hiểm xã hội tự nguyện, mức hỗ trợ này có thể lên đến 50 – 70% và mua bảo hiểm y tế cho người bán vé số dạo. Khi người bán vé số dạo có được tấm thẻ bảo hiểm và sổ hưu trí, họ mới thực sự an tâm lao động và không còn là gánh nặng của xã hội khi về già.
Ngoài ra, cần khuyến khích thành lập các tổ chức đại diện như nghiệp đoàn hoặc hội nghề nghiệp để người bán vé số có tiếng nói tập thể khi thương lượng quyền lợi của chính mình. Sự đoàn kết này sẽ tạo ra tiếng nói đủ mạnh để đối trọng với quyền lực pháp lý của các đại lý, đảm bảo sự công bằng trong chuỗi giá trị xổ số.
Cũng theo luật sư, bảo vệ người bán vé số dạo không chỉ là hoạt động nhân đạo mà còn là trách nhiệm pháp lý và thước đo của một xã hội văn minh.
Trước đó, hôm 20.4, Quốc hội khóa XVI thảo luận tại hội trường về các vấn đề kinh tế – xã hội năm 2026 và kế hoạch 5 năm (2026 – 2030). Bà Châu Quỳnh Dao (đại biểu đoàn An Giang) dẫn số liệu của Bộ Tài chính năm 2025, riêng 21 công ty xổ số khu vực miền Nam đạt doanh thu 155.500 tỉ đồng, đóng góp ngân sách khoảng 52.000 tỉ đồng.
Tuy nhiên, theo bà Dao, những người bán vé số dạo, chủ yếu là người yếu thế, người già neo đơn, phụ nữ, trẻ em khó khăn, người khuyết tật hoặc lao động di cư lại đang phải đối mặt với cuộc sống vô cùng bấp bênh.
Trong khi đó, các nghị định về phân phối lợi nhuận chưa có quy định cụ thể để chăm lo trực tiếp cho lực lượng lao động tự do này. Do không có hợp đồng lao động chính thức với các đại lý hay doanh nghiệp xổ số, người bán vé số dạo hoàn toàn không có bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế.
Bà Dao dẫn chứng: Với mức hoa hồng khoảng 1.000 đồng/tờ, một người bán vé số dạo phải làm việc cực nhọc cả ngày mới kiếm được khoảng 200.000 đồng. Trong khi có sự chênh lệch rất lớn giữa tiền lương của cán bộ nhân viên của công ty xổ số kiến thiết hay mức thu nhập của các đại lý lớn và người lao động tự do, nhóm yếu thế bán vé số dạo.
Đồng thời, đội ngũ bán vé số dạo cũng phải đối mặt với tai nạn giao thông, thời tiết khắc nghiệt, nạn tráo vé giả hay rủi ro ôm vé khi bán ế.
Từ đó, bà Châu Quỳnh Dao kiến nghị Chính phủ rà soát, hoàn thiện quy định pháp luật để công nhận vị trí xã hội của người bán vé số dạo, có chính sách hỗ trợ tiếp cận bảo hiểm xã hội tự nguyện và hỗ trợ đóng bảo hiểm cho người bán vé số dạo thông qua ngân sách hoặc trích từ quỹ phúc lợi của các công ty xổ số.
Cũng theo bà Dao, Chính phủ cần nghiên cứu, sửa đổi các nghị định, thông tư, đặc biệt là Nghị định số 122 theo hướng tiếp cận hài hòa, minh bạch về phân phối lợi nhuận giữa công ty xổ số, đại lý và người bán dạo.
Sáng 14/5, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chủ trì phiên họp thứ nhất Ban Chỉ đạo tổng kết 100 năm Đảng lãnh đạo cách mạng Việt Nam, định hướng phát triển đất nước trong 100 năm tiếp theo và tổng kết 40 năm thực hiện Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội.
Ông nhấn mạnh đây là nhiệm vụ chính trị đặc biệt quan trọng, có ý nghĩa lớn cả về lý luận, thực tiễn, chính trị, tư tưởng và tổ chức, thể hiện trách nhiệm của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa 14. Với khối lượng công việc lớn, yêu cầu cao, phải thực hiện đồng thời với nhiều nhiệm vụ trọng tâm khác, các cơ quan "phải chuyển ngay sang trạng thái làm việc mới" theo hướng khẩn trương, khoa học, thực chất hơn, có thời hạn, có sản phẩm và người chịu trách nhiệm cụ thể.
Người đứng đầu Đảng và Nhà nước yêu cầu không để công việc trôi theo quán tính hành chính, chấm dứt tình trạng hội họp nhiều nhưng sản phẩm ít, phân công rộng nhưng trách nhiệm không rõ. Văn kiện tổng kết cũng không được đơn giản hóa thành báo cáo tình hình hay biên soạn tư liệu lịch sử đơn thuần.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cho rằng tổng kết 100 năm Đảng lãnh đạo cách mạng Việt Nam không phải chỉ kể lại các sự kiện lịch sử theo trình tự thời gian, mà phải trả lời được nhiều câu hỏi lớn.
Đó là: Vì sao Đảng có thể lãnh đạo dân tộc vượt qua những bước ngoặt lịch sử và đạt thành tựu to lớn; đâu là những nhân tố quyết định thắng lợi của cách mạng Việt Nam; những bài học mang tính quy luật nào cần tiếp tục kế thừa và phát triển; những hạn chế, khuyết điểm nào cần nhìn thẳng, đánh giá khách quan để sửa chữa, khắc phục. Đâu là tầm nhìn phát triển của đất nước trong 100 năm tới? Những trụ cột nào bảo đảm cho sự vững bền của Đảng, sự trường tồn của dân tộc và chế độ?
Tổng kết 40 năm thực hiện Cương lĩnh phải làm rõ hơn mô hình phát triển của Việt Nam, mô hình chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội của Việt Nam; xây dựng hệ luận cứ phục vụ xây dựng Cương lĩnh phát triển đất nước và bảo vệ Tổ quốc trong thời kỳ mới.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu tiếp tục hoàn thiện đề cương chi tiết theo hướng thể hiện được các thông điệp cốt lõi, xuyên suốt, mang tầm nhìn chiến lược của Đảng trong kỷ nguyên mới; nâng tầm báo cáo tổng kết thành tuyên ngôn phát triển của Đảng.
"Từng câu, từng chữ phải có chiều sâu tư tưởng; từng nội dung phải thể hiện tầm cao tư duy và quan điểm chiến lược; từng kết luận phải khai mở và thúc đẩy hành động", Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nói.
Về phương pháp tổng kết, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu kết hợp chặt chẽ giữa lý luận và thực tiễn. Lý luận không được xa rời đời sống; thực tiễn không mô tả tản mạn, thiếu khái quát; đề xuất cho tương lai phải dựa trên bằng chứng khoa học, dự báo xu thế và yêu cầu phát triển đất nước.
Ông cũng yêu cầu tổng kết ở tầm quốc gia phải gắn với tổng kết tại địa phương, ngành và lĩnh vực; đặc biệt là các địa phương có dấu ấn lịch sử cách mạng, mô hình đổi mới sáng tạo hoặc vị trí chiến lược về quốc phòng, an ninh, đối ngoại, kinh tế, văn hóa.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh việc tham khảo kinh nghiệm quốc tế phải trên tinh thần độc lập, khách quan, cầu thị, chọn lọc, phù hợp với điều kiện Việt Nam; không rập khuôn, giáo điều hay sao chép máy móc. Trong quá trình tổng kết, các cơ quan phải đánh giá thành tựu đúng và đủ, có sức thuyết phục; đồng thời nhìn thẳng hạn chế, khuyết điểm, phân tích rõ nguyên nhân, nhất là nguyên nhân chủ quan.
"Tổng kết để tự hào nhưng không phải để tự mãn; để khẳng định nhưng không né tránh những vấn đề đặt ra", Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nói.
Ngày 11/5, Ban Tuyên giáo và Dân vận Thành ủy Đồng Nai cho biết, đơn vị đã có văn bản đề xuất đặt tên 7 tuyến đường lớn trên địa bàn thành phố. Theo đề xuất, tên các tuyến đường gắn với nhân vật lịch sử, lãnh đạo cách mạng có đóng góp lớn đối với đất nước và vùng đất Đồng Nai.
Trong 7 tuyến đường lớn, có nhiều đường sẽ hoàn thành trong năm nay gắn với những chiến lược đầu tư xây dựng hạ tầng kết nối sân bay Long Thành và đô thị trung tâm thành phố Đồng Nai.
Theo Ban Tuyên giáo và Dân vận Thành ủy Đồng Nai, tuyến đường T1 dài gần 4km nối quốc lộ 51 vào sân bay Long Thành được đề xuất đặt tên Võ Văn Kiệt. Cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt là người để lại dấu ấn lớn trong tư duy phát triển hạ tầng, công nghiệp hóa vùng Đông Nam Bộ và định hướng quy hoạch hệ thống cảng hàng không quốc gia.
Tuyến đường T2 dài khoảng 3,5km được đề xuất mang tên Phan Văn Khải. Cố Thủ tướng Phan Văn Khải là người có đóng góp lớn cho tiến trình hội nhập quốc tế của Việt Nam; đồng thời là người ký quyết định phê duyệt quy hoạch phát triển hệ thống sân bay toàn quốc, trong đó có sân bay Long Thành.
Đường ven sông Cái (từ đường Hà Huy Giáp đến đường Trần Quốc Toản) dài 4,6km được đề xuất đặt tên Phạm Hùng. Cố Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Phạm Hùng là lãnh đạo có vai trò đặc biệt quan trọng tại chiến trường miền Nam, trực tiếp chỉ đạo khu vực Đông Nam Bộ trong giai đoạn kháng chiến chống đế quốc Mỹ.
Với đường trục trung tâm phường Trấn Biên, nhánh 1 của trục trung tâm dài hơn 3,7km được đề xuất đặt tên Nguyễn Văn Linh. Cố Bí thư Nguyễn Văn Linh là người khởi xướng công cuộc đổi mới; những chủ trương phát triển kinh tế trong giai đoạn này đã tạo nền tảng để Đồng Nai bứt phá mạnh mẽ về công nghiệp, hình thành các khu công nghiệp lớn và trở thành một trong những địa phương thu hút đầu tư hàng đầu cả nước.
Tuyến đường ven sông Đồng Nai (từ cầu Hóa An đến phường Tân Triều) dài hơn 5km được đề xuất mang tên Trương Văn Bang. Đây là nhà cách mạng tiền bối, Bí thư lâm thời đầu tiên của Tỉnh ủy Biên Hòa, người có nhiều đóng góp cho phong trào cách mạng tại địa phương.
Nhánh 2 của trục trung tâm dài trên 1,7km (từ vòng xuyến giao với nhánh 1 đến khu vực đầu cầu Bửu Hòa) được đề xuất đặt tên Minh Mạng. Năm 1832, vua Minh Mạng đổi tên trấn Biên Hòa thành tỉnh Biên Hòa, xác lập đơn vị hành chính cấp tỉnh trực thuộc Trung ương. Đây là dấu mốc có ý nghĩa đặc biệt trong tiến trình phát triển của vùng đất Biên Hòa - Đồng Nai.
Hương lộ 2 (dài 15km, từ quốc lộ 51 đến cao tốc TPHCM - Long Thành - Dầu Giây) được đề xuất đặt tên đại lộ Nguyễn Hữu Cảnh. Quan kinh lược sứ Nguyễn Hữu Cảnh là người có công mở cõi phương Nam; đồng thời là người thiết lập, định hình bộ máy hành chính đầu tiên cho vùng Biên Hòa - Đồng Nai cũng như ở Nam Bộ.
Theo Ban Tuyên giáo và Dân vận Thành ủy Đồng Nai, thành phố hiện có nhiều tuyến giao thông lớn đã được xây dựng xong hoặc đang hoàn thiện, nhưng chưa có tên gọi chính thức. Việc đặt tên là yêu cầu cấp thiết để định danh những con đường lớn; đồng thời mang ý nghĩa chính trị, văn hóa sâu sắc trong giai đoạn thành phố Đồng Nai mở rộng không gian phát triển, khẳng định vị thế trung tâm kinh tế, công nghiệp, logistics của vùng Đông Nam Bộ.
Nếu được thông qua, các tên đường mới sẽ trở thành những dấu ấn vừa hiện diện trong đời sống đô thị hôm nay, vừa tiếp nối mạch nguồn lịch sử của vùng đất giàu truyền thống văn hóa, cách mạng; đang bước vào giai đoạn phát triển mới với tầm vóc lớn hơn, hiện đại hơn và hội nhập sâu rộng hơn.
Khoảng một tháng nay, giá sầu riêng liên tục giảm sâu. Giống Ri6 hiện được thu mua tại vườn với giá 20.000-30.000 đồng mỗi kg, thấp nhất nhiều năm và chỉ bằng khoảng một phần ba so với dịp Tết. Trong khi đó, giống Monthong giảm còn 70.000-80.000 đồng mỗi kg. Giá lao dốc khiến nhiều nhà vườn thua lỗ.
Ngoài áp lực cạnh tranh từ Thái Lan, sầu riêng rớt giá bởi nhiều lô hàng xuất khẩu sang Trung Quốc - thị trường tiêu thụ chính - bị trả về do nhiễm cadimi. Hiện Trung Quốc yêu cầu kiểm nghiệm 100% lô hàng, kiểm soát hàm lượng cadimi trong ngưỡng 0,05 mg/kg.
Cadimi là kim loại nặng, phát sinh từ hai nhóm nguyên nhân chính gồm nguồn gốc tự nhiên như núi lửa phun trào, khoáng hóa, nguồn nước và hoạt động sản xuất công nghiệp như luyện kim, sản xuất pin, khai thác khoáng sản, nhuộm, mạ kim loại.
Nếu rác thải, nước thải từ các hoạt động này không được xử lý đúng quy định, cadimi có thể phát tán ra môi trường, ngấm vào đất và nguồn nước. Ngoài ra, nguyên tố này còn tồn tại trong một số vật liệu đầu vào của ngành trồng trọt như phân bón vô cơ (lân phosphate), phân chuồng, bùn thải từ sản xuất phân hữu cơ.
TS Nguyễn Thị Ngọc Trúc, Viện Cây ăn quả miền Nam (SOFRI), cho biết hàm lượng cadimi trong đất nông nghiệp vốn không đáng kể. Tuy nhiên, việc lạm dụng phân bón hóa học trong thời gian dài, thâm canh quá mức, làm suy kiệt đất cùng tình trạng kiểm soát chất thải công nghiệp chưa chặt chẽ khiến cadimi tích tụ ngày càng nhiều, gây ra nhiều hệ lụy cho sản xuất.
Năm 2025, SOFRI thu thập, phân tích 63 mẫu đất vườn trồng sầu riêng và ghi nhận khoảng 60% mẫu có hàm lượng cadimi vượt 0,05 mg/kg đất, song vẫn thấp hơn quy định hiện hành của Việt Nam là 4 mg/kg đất.
Trong khi đó, hơn 300 mẫu cơm sầu riêng được kiểm nghiệm cho thấy khoảng 5% mẫu vượt ngưỡng 0,05 mg/kg theo Tiêu chuẩn Quốc gia về An toàn thực phẩm của Trung Quốc.
Theo TS Trúc, việc kiểm soát cadimi không quá khó và có thể xử lý dần bằng các giải pháp sinh học, thuận tự nhiên. Trong đó, nâng pH đất bằng vôi và phân hữu cơ giúp cây hạn chế hấp thụ cadimi. Các chế phẩm vi sinh có khả năng cố định, hấp thụ và chuyển hóa cadimi thành dạng ít hoặc không độc.
Ngoài ra, một số nghiên cứu cho thấy việc bổ sung than sinh học phù hợp vào đất có thể giữ cadimi trong thời gian rất dài, lên tới 100 năm.
Việc giải độc đất được thực hiện bằng cách trồng xen các loại thực vật hấp thụ mạnh cadimi như cải xanh, bạc hà, rau dền, thù lù đực, lục bình, rau muống, dương xỉ nước, cây trường sinh... Sau mỗi vụ, các loại cây này cần được thu gom, đốt và xử lý tro đúng cách để tránh phát tán ngược ra môi trường.
Theo SOFRI, kết quả nghiên cứu bước đầu cho thấy việc bón phân hợp lý, trồng cải xanh quanh gốc sầu riêng kết hợp sử dụng chế phẩm sinh học giúp giảm hàm lượng cadimi trong cơm sầu riêng.
Bên cạnh các giải pháp canh tác, TS Võ Hữu Thoại, Viện trưởng SOFRI, khuyến cáo các địa phương và ngành nông nghiệp cần xây dựng bản đồ vùng nhiễm cadimi, kiểm soát chặt hàm lượng kim loại nặng trong phân bón lưu hành trên thị trường, đồng thời tăng cường kiểm tra chất lượng sầu riêng ngay tại vườn.
Theo Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, đến năm 2025 diện tích sầu riêng cả nước đã vượt 150.000 ha, gấp đôi định hướng quy hoạch đến năm 2030.
