Mới đây, Bệnh viện Nhi đồng Thành phố (TPHCM) cho biết đã tiếp nhận một trường hợp bé trai 15 tuổi (ngụ phường Tân Phú, TPHCM) sốc nhiệt nặng biến chứng tiêu cơ vân, suy đa cơ quan, sau khi đá bóng 3 tiếng đồng hồ giữa trời nắng nóng.
Cụ thể, khi đang chơi thể thao, em đột ngột than mệt, ngất, vã mồ hôi nhiều, phải thở oxy, truyền dịch tại trạm y tế gần hiện trường rồi chuyển gấp lên tuyến trên. Bé trai trải qua 3 tuần điều trị tích cực ở bệnh viện mới giữ được tính mạng.
BSCKII Nguyễn Minh Tiến, Phó Giám đốc Bệnh viện Nhi đồng Thành phố chia sẻ, những ngày qua mặc dù khu vực TPHCM và phía Nam có những cơn mưa đầu mùa, nhưng thời tiết nắng nóng gay gắt vẫn còn tiếp diễn.
Do đó, phụ huynh cần biết cách nhận biết các dấu hiệu say nắng, cách phòng ngừa và việc sơ cứu đúng cách, để kịp thời cứu nạn nhân khi xảy ra sự cố.
Theo bác sĩ Tiến, sốc nhiệt (heat stroke) là tình trạng cơ thể tăng thân nhiệt quá mức (40-41 độ C) khi tiếp xúc môi trường nóng kéo dài, hoặc hoạt động gắng sức trong thời tiết nắng nóng, khiến cơ thể mất khả năng điều hòa nhiệt, tản nhiệt nội sinh.
Đây là tình trạng cấp cứu nguy hiểm, có thể gây tổn thương não, gan, suy thận, tụy, rối loạn đông máu… thậm chí nhanh chóng dẫn đến tử vong nếu không được điều trị kịp thời.
Sốc nhiệt (dân gian gọi là say nắng hoặc say nóng) được chia thành 2 nhóm: Sốc nhiệt kinh điển và sốc nhiệt do gắng sức. Hai thể này khác nhau về cơ chế, nhưng biểu hiện lâm sàng giống nhau.
Sốc nhiệt kinh điển hay gặp ở người già, cơ thể suy nhược, trẻ em, người có bệnh lý nền (tim mạch, thần kinh, các rối loạn nội tiết…), người tiếp xúc một cách thụ động với một môi trường có nhiệt độ cao thời gian dài.
Còn sốc nhiệt do gắng sức thường gặp ở những người trẻ, khỏe mạnh với hệ điều hòa nhiệt độ bình thường. Ở thể này, bệnh nhân thường phơi nhiễm với nhiệt độ môi trường tăng cao và đồng thời do sự sinh nhiệt lúc thể dục, gắng sức.
Những đối tượng nào dễ bị sốc nhiệt?
Bác sĩ Tiến phân tích, khi bị nắng nóng, cơ thể sẽ có các phản ứng để giảm nhiệt độ, như giãn nở mạch máu (để máu dồn nhiều tới da làm thoát nhiệt ra ngoài), tuyến mồ hôi hoạt động mạnh.
Cơ thể có khả năng điều hoà thân nhiệt ở một giới hạn nhất định để thích ứng với môi trường xung quanh. Khả năng này ở mỗi người khác nhau, giảm dần từ người trưởng thành khỏe mạnh đến người cao tuổi và trẻ em. Dù vậy, ngay cả những người trẻ khỏe nếu hoạt động dưới ánh nắng gắt kéo dài vẫn có thể bị sốc nhiệt.
“Trẻ nhỏ, người già, người lao động ngoài trời, vận động viên, người béo phì, người mất nước hay mặc đồ quá kín/nóng là những trường hợp dễ bị say nắng”, bác sĩ dẫn chứng.
Có nhiều dấu hiệu để nhận biết sốc nhiệt ở một người nói chung và trẻ em nói riêng. Các triệu chứng thường gặp ở giai đoạn kiệt sức do nóng gồm: mệt, khát nước, mặt đỏ gay, da nóng, vã mồ hôi, hoa mắt, chóng mặt, đau đầu, buồn nôn/nôn, đau bụng, chuột rút, tim đập nhanh…
Ở giai đoạn “say nắng thực sự” (heat stroke), bệnh nhân có thân nhiệt cao (từ 40 độ C), da nóng đỏ và chuyển màu xanh tái, không còn khả năng ra mồ hôi, lừ đừ hoặc kích thích, bứt rứt, ngất xỉu, nói nhảm, hôn mê, thở nhanh, co giật… Ở trẻ nhỏ sẽ xuất hiện tình trạng quấy khóc bất thường, bú kém, ngủ li bì, co giật.
Cách sơ cứu khi bị sốc nhiệt
Lãnh đạo Bệnh viện Nhi đồng Thành phố chia sẻ 4 bước khi phát hiện có trường hợp bị sốc nhiệt.
Bước 1, đưa người bệnh ra nơi mát (bóng râm hoặc phòng có quạt, điều hòa).
Bước 2, hạ thân nhiệt nhanh. Bệnh nhân cần được cởi bớt quần áo, lau mát bằng nước hoặc chườm lạnh (dùng khăn nhúng nước mát lạnh, đắp vùng trán, gáy, cổ, nách, bẹn), có thể kèm quạt để thoát nhiệt, tản nhiệt dễ dàng hơn.
Bước 3, bù nước. Cho uống nước mát, uống oresol từng ngụm nhỏ nếu bệnh nhân còn tỉnh; không ép uống nếu có tình trạng nôn nhiều, lơ mơ, co giật.
Bước 4, gọi cấp cứu 115 hoặc đưa ngay đến cơ sở y tế gần nhất nếu có một trong dấu hiệu của “say nắng thực sự”.
“Sốc nhiệt là cấp cứu nguy hiểm nhưng có thể phòng ngừa được. Nhận biết sớm các dấu hiệu như sốt cao, mệt nhiều, lừ đừ và xử trí hạ nhiệt đúng cách ngay từ đầu sẽ giúp giảm đáng kể nguy cơ biến chứng nặng và tử vong”, BSCKII Nguyễn Minh Tiến nói.
Những việc không nên làm khi trẻ bị sốc nhiệt
Không cạo gió, cắt lễ.
Không thoa dầu nóng.
Không quấn kín, không ủ kín trẻ.
Không dùng rượu để lau.
Không cho uống nước đá quá nhanh.
Không tự dùng thuốc hạ sốt thay cho hạ nhiệt cơ thể.
Ngày 2/4, BSCKII Nguyễn Tuấn Đạt, Chủ nhiệm Khoa Nam học, Bệnh viện TWQĐ 108, cho hay bệnh nhân đã trải qua phẫu thuật cắt tuyến tiền liệt triệt căn do ung thư vào năm 2025. Kết quả điều trị ung thư khả quan nhưng ông lại mất hoàn toàn khả năng cương dương, chất lượng cuộc sống suy giảm do đời sống tình dục không trọn vẹn, ảnh hướng lớn đến tâm lý.
Bệnh nhân khám nhiều nơi và thử các phương pháp điều trị khác nhau nhưng không hiệu quả. Sau khi được tư vấn, người bệnh đã quyết định lựa chọn phương pháp phẫu thuật đặt thể hang nhân tạo. Ca phẫu thuật thành công, người bệnh hồi phục tốt, tình trạng ổn định, đã được xuất viện.
"Kết quả bước đầu cho thấy thiết bị hoạt động tốt, mang lại sự tự tin và hy vọng cho người bệnh trong việc tái lập đời sống sinh hoạt cá nhân", bác sĩ Đạt nói.
Kỹ thuật đặt thể hang nhân tạo gồm việc đưa vào cơ thể một thiết bị gồm 3 bộ phận: hai trụ đặt trong thể hang dương vật, một bơm nằm ở bìu và một túi chứa dung dịch nằm trong bụng. Khi muốn quan hệ, người bệnh chỉ cần điều khiển thiết bị. Phương pháp này không ảnh hưởng đến khoái cảm hay khả năng xuất tinh nếu vẫn còn tinh hoàn và ống dẫn tinh nguyên vẹn. Với một đường rạch nhỏ vùng bìu, gần như người bệnh sẽ không thấy sẹo sau phẫu thuật.
Hiện nay, nhiều người bệnh cũng đã lựa chọn kỹ thuật này để cải thiện đời sống tình dục. Như người đàn ông 62 tuổi, Hà Nội, bị mất hoàn toàn khả năng cương dương - một hệ quả thường gặp sau những ca phẫu thuật vùng chậu. Việc phẫu thuật đặt thể hang nhân tạo đã mang đến hy vọng, giúp bệnh nhân cải thiện cuộc sống.
Đặc biệt, một trong những ca điển hình là nam thanh niên 33 tuổi, bị liệt dương, không thể quan hệ tình dục và không có con sau 2 năm kết hôn. Sau khi được phẫu thuật đặt thể hang nhân tạo, người bệnh đã có đời sống tình dục viên mãn và hiện nay, người vợ đã có bầu.
"Đây là một trường hợp đặc biệt mà những người làm chuyên môn như chúng tôi cảm thấy hành động của mình thực sự mang lại ý nghĩa, hạnh phúc cho người bệnh", bác sĩ Đạt chia sẻ.
Rối loạn cương là tình trạng người đàn ông không thể đạt tới hay duy trì được sự cương dương vật đủ để giao hợp. Bệnh ảnh hưởng hơn 150 triệu đàn ông trên thế giới, nguyên nhân là các bệnh lý như tăng huyết áp, bệnh mạch vành, đái tháo đường, bệnh lý thần kinh, do thuốc hay chấn thương... Hầu hết nam giới rối loạn cương được trị liệu ban đầu theo phác đồ sử dụng thuốc. Khoảng 20-30% người bệnh không đáp ứng với thuốc, cần phương pháp điều trị khác.
Các chuyên gia nam khoa khuyến cáo nam giới không nên im lặng chịu đựng khi gặp vấn đề về rối loạn cương dương, đặc biệt là sau các can thiệp ngoại khoa. Việc thăm khám sớm tại các cơ sở chuyên khoa uy tín sẽ giúp người bệnh được tư vấn đúng hướng và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp, từ đó cải thiện chất lượng cuộc sống.
Cholesterol cao thường không gây triệu chứng rõ ràng nhưng lại âm thầm làm tăng nguy cơ mắc các bệnh tim mạch nguy hiểm. Khi cholesterol dư thừa tích tụ trong thành động mạch, các mảng xơ vữa sẽ dần hình thành, khiến lòng mạch hẹp lại và cản trở dòng máu lưu thông. Nếu không được kiểm soát kịp thời, tình trạng này có thể dẫn đến bệnh động mạch vành, nhồi máu cơ tim hoặc đột quỵ, theo chuyên trang sức khỏe OnlyMyHealth.
Theo các chuyên gia, bên cạnh việc tuân thủ phác đồ điều trị của bác sĩ, thay đổi chế độ ăn uống là một trong những biện pháp quan trọng giúp cải thiện chỉ số cholesterol và bảo vệ sức khỏe tim mạch lâu dài.
Một báo cáo đăng trên tạp chí của Hiệp hội Tim mạch Mỹ (AHA) cho thấy chế độ ăn giàu chất xơ hòa tan và chất béo không bão hòa, đồng thời hạn chế chất béo bão hòa cùng thực phẩm chế biến sẵn, có thể cải thiện sự cân bằng giữa cholesterol LDL (cholesterol xấu) và cholesterol HDL (cholesterol tốt).
Theo bà Archana Batra, chuyên gia dinh dưỡng kiêm chuyên gia giáo dục bệnh tiểu đường (Ấn Độ), chất xơ hòa tan có khả năng liên kết với cholesterol trong đường tiêu hóa, từ đó hỗ trợ đào thải cholesterol ra khỏi cơ thể trước khi được hấp thu vào máu.
Nguồn chất xơ hòa tan dồi dào có trong yến mạch, lúa mạch, các loại đậu, đậu lăng, táo và các loại quả mọng. Duy trì những thực phẩm này trong khẩu phần ăn hằng ngày có thể góp phần giảm dần cholesterol LDL theo thời gian.
Rau xanh và trái cây là nguồn cung cấp vitamin, khoáng chất, chất chống ô xy hóa và chất xơ, đồng thời chứa rất ít chất béo bão hòa. Táo, các loại quả mọng, bông cải xanh, cà rốt cùng nhiều loại rau có màu sắc đa dạng đều là những lựa chọn có lợi cho sức khỏe tim mạch.
Bà Archana Batra khuyến khích nên bổ sung rau và trái cây theo mùa trong mỗi bữa ăn để đa dạng dưỡng chất và tăng lượng chất xơ.
Đối với chất béo, người bị cholesterol cao không cần kiêng hoàn toàn mà nên thay thế chất béo bão hòa bằng chất béo không bão hòa từ dầu ô liu, dầu lạc, dầu mù tạt, quả bơ và các loại hạt.
Theo Hiệp hội Lipid Quốc gia Mỹ, hạnh nhân, óc chó, hạt lanh và hạt chia là những lựa chọn phù hợp cho người có cholesterol cao. Ngoài ra, cá hồi, cá thu và cá mòi giàu omega-3. Dù omega-3 không trực tiếp làm giảm cholesterol LDL, dưỡng chất này giúp giảm triglyceride và giảm viêm, qua đó hỗ trợ bảo vệ tim mạch. Các chuyên gia khuyến nghị nên ăn cá béo từ 1-2 lần mỗi tuần.
Ngược lại, bánh ngọt, bánh quy, thịt chế biến, đồ chiên rán và thức ăn nhanh thường chứa nhiều chất béo không lành mạnh, đường và muối. Tiêu thụ thường xuyên những thực phẩm này có thể khiến cholesterol tăng cao và làm gia tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch.
Theo bà Archana Batra, không có một loại thực phẩm riêng lẻ nào có thể tự làm giảm cholesterol. Điều quan trọng là duy trì chế độ ăn uống cân bằng, lành mạnh trong thời gian dài, kết hợp tập luyện, kiểm soát cân nặng và tuân thủ điều trị theo hướng dẫn của bác sĩ. Chính sự thay đổi đồng bộ trong lối sống mới mang lại hiệu quả bền vững trong kiểm soát mỡ máu và bảo vệ sức khỏe tim mạch.
Thời tiết nắng nóng có thể ảnh hưởng đến lượng đường trong máu, khiến người mắc tiểu đường khó kiểm soát bệnh hơn. Nhiệt độ cao làm cơ thể đổ mồ hôi nhiều, dễ mất nước và khiến đường huyết tăng. Trong khi đó, tăng đường huyết lại gây tiểu nhiều, làm cơ thể mất nước nhanh hơn, tạo thành vòng luẩn quẩn bất lợi cho việc kiểm soát đường huyết. Ngoài ra, khi mất nước, lưu lượng máu đến da giảm, có thể ảnh hưởng đến khả năng hấp thụ insulin của cơ thể.
Vận động hợp lý
Theo WebMD, hoạt động thể chất có lợi cho người mắc tiểu đường, tuy nhiên trong những ngày nắng nóng nên tránh tập luyện ngoài trời từ 10h đến 16h - thời điểm nhiệt độ thường cao nhất. Thay vào đó, người bệnh có thể chọn các hình thức vận động nhẹ trong nhà hoặc nơi thoáng mát như yoga, đi bộ hoặc chạy bộ trên máy, tập các bài giãn cơ phù hợp.
Nếu phải ra ngoài trời nắng, nên đeo kính râm, đội mũ rộng vành, mặc quần áo nhẹ, thoáng khí và thoa kem chống nắng để hạn chế tác động của tia UV lên da.
Duy trì chế độ ăn uống lành mạnh và đủ nước
Người mắc bệnh tiểu đường cần uống nhiều nước hơn để tránh mất nước, ưu tiên nước lọc hoặc nước trái cây nguyên chất có chỉ số đường huyết thấp như chanh, chanh dây, dâu tây, táo. Bổ sung các loại trái cây mọng nước vừa cung cấp nước vừa tăng cường vitamin, chất chống oxy hóa, chất xơ giúp ổn định lượng đường trong máu vào mùa hè. Tránh caffeine và rượu vì cả hai đều có thể làm trầm trọng thêm tình trạng mất nước.
Một số loại rau nhiều nước và chất xơ như cần tây, dưa chuột, bông cải xanh giúp làm chậm quá trình tiêu hóa cũng như tốc độ đường đi vào máu, cung cấp vitamin C góp phần tăng sức đề kháng, nên ưu tiên trong bữa ăn của người tiểu đường ngày nắng nóng.
Theo dõi đường huyết thường xuyên
Theo Cleveland Clinic, theo dõi đường huyết thường xuyên là cách an toàn giúp người mắc tiểu đường kiểm soát bệnh hiệu quả trong những ngày nắng nóng. Người bệnh nên chuẩn bị máy đo đường huyết cá nhân để kiểm tra vào buổi sáng, sau ăn hoặc sau khi vận động nhằm kịp thời điều chỉnh chế độ ăn uống, luyện tập và dùng thuốc phù hợp.
Insulin không nên để trong ôtô nóng hoặc dưới ánh nắng trực tiếp vì nhiệt độ cao có thể làm thuốc giảm hiệu quả. Khi đi du lịch, nên bảo quản insulin trong túi hoặc hộp giữ nhiệt, tránh để tiếp xúc trực tiếp với đá lạnh hoặc nguồn nhiệt cao. Có thể quấn insulin bằng khăn mềm để hạn chế thay đổi nhiệt độ đột ngột.
Hạn chế các hoạt động ngoài trời
Xếp hàng tham gia sự kiện ngày nắng, chơi trò chơi ở công viên hay những ngày này đều có thể dẫn đến mất nước, căng thẳng, tác động tiêu cực đến lượng đường trong máu. Do đó, trong mùa hè, người tiểu đường nên ưu tiên thư giãn, vui chơi với các hoạt động trong nhà, trung tâm thương mại, để giữ gìn sức khỏe chung.
Nếu bạn cảm thấy mệt mỏi, buồn nôn, nôn mửa, chóng mặt hoặc đổ mồ hôi nhiều, cần kiểm tra lượng đường trong máu ngay. Bên cạnh đó, nên mang theo viên glucose, nước ép hoặc kẹo để xử lý kịp thời khi hạ đường huyết.
