Cuộc thi Viết thư Quốc tế UPU do Liên minh Bưu chính Thế giới tổ chức thường niên từ năm 1971, dành cho học sinh dưới 15 tuổi. Việt Nam tham gia từ năm 1989 và đã giành 19 giải thưởng quốc tế.
UPU lần thứ 55 có chủ đề “Hãy viết thư cho một người bạn, giải thích vì sao sự kết nối giữa người với người lại cần thiết trong thế giới số”, được phát động từ ngày 19/12/2025 đến 5/3/2026. Năm nay, Việt Nam ghi nhận 1,3 triệu bài dự thi, tương đương hơn 10.000 kg thư. Sau vòng sơ khảo, 143 bài được chọn vào vòng chấm giải. Bài dự thi đoạt giải Nhất đã được dịch sang tiếng Pháp để gửi tham dự vòng quốc tế tại Bern, Thụy Sĩ.
Robot cũng có trái tim
Trong bài thi giành giải Nhất UPU Việt Nam năm 2026, Trần Chí Cường, học sinh lớp 9D, Trường THCS Bình Hàn, Hải Phòng, không chọn viết cho một người bạn cùng lớp hay người thân quen thuộc. Em để hai robot viết thư cho nhau.
Một robot tên Buddy, chăm sóc trẻ tự kỷ. Robot còn lại là Jibo, hỗ trợ người cao tuổi. Cả hai xuất hiện trong một gia đình hiện đại, nơi mọi người đều bận rộn. Ban đầu, robot được tạo ra để hỗ trợ con người. Nhưng trong câu chuyện của Cường, chúng dần trở thành “người chứng kiến” sự xa cách giữa các thành viên trong gia đình.
Chúng quan sát cảnh mỗi người gắn với một màn hình riêng, ít trò chuyện, ít chia sẻ. Và rồi chính các robot lại bắt đầu đặt câu hỏi về cảm xúc con người. Không xây dựng những chi tiết công nghệ phức tạp, bài viết của nam sinh lớp 9 tập trung vào cảm xúc và các mối quan hệ trong đời sống hiện đại.
Cường gửi gắm thông điệp trong cuộc trò chuyện giữa hai robot: “Tớ mong những robot như chúng ta được tạo ra không phải để thay thế con người trong các mối quan hệ, mà để nhắc họ nhớ rằng phía bên kia màn hình luôn có một con người thật đang chờ được thấu hiểu”.
Nhận xét về bài viết của Cường, Thứ trưởng Khoa học và Công nghệ Phạm Đức Long, Trưởng ban tổ chức cuộc thi, cho rằng câu chuyện chứa đựng thông điệp sâu sắc về giá trị của tình thân và của sự hiện diện trong thời đại số.
Thư gửi mèo máy Doraemon
Nguyễn Minh Thu, học sinh lớp 9A3, Trường THCS và THPT Nguyễn Tất Thành, Hà Nội, chọn Doraemon – nhân vật quen thuộc với nhiều thế hệ trẻ em để gửi gắm câu chuyện.
Trong thư, Thu gọi đây là “chú mèo máy phiên bản lỗi”. Em lý giải, Doraemon vốn là robot nhưng lại mang nhiều cảm xúc rất con người: biết buồn, vui, sợ hãi, thích ăn bánh rán và luôn gắn bó với những người bạn của mình. Nhưng chính những điều không hoàn hảo lại khiến nhân vật trở nên đặc biệt.
Doraemon là mèo máy “phiên bản lỗi” bởi không có tai vì từng bị chuột cắn mất. Nhưng “lỗi” lớn hơn, theo cách nhìn của nữ sinh, là một robot lại có cảm xúc và tình cảm chân thành như con người. Từ đó, em đặt ra câu hỏi: “Phải chăng chính những điều không hoàn hảo lại tạo nên giá trị đặc biệt nhất?”
Xuyên suốt bức thư, Thu liên tục hỏi vì sao Doraemon quyết định ở lại thế giới con người, ở lại bên Nobita và những người bạn. Và câu trả lời em tìm thấy là sự kết nối chân thành giữa con người với nhau luôn đáng quý, kể cả trong thời đại số.
“Thế giới số mang lại nhiều điều kỳ diệu cho nhân loại, nhưng không thể thay thế sự hiện diện của tình người và sự tìm đến bên nhau của những trái tim cùng chung nhịp đập”, em viết.
Nhà văn Lê Phương Liên, Trưởng ban Văn học Thiếu nhi của Hội Nhà văn Việt Nam, cho biết bà xúc động khi đọc bức thư này. Theo giám khảo, khát vọng lớn nhất khi con người tạo ra robot là khiến chúng trở nên gần gũi nhất với con người. Doraemon chính là hình ảnh thể hiện điều đó. “Các em đều biết Doraemon sợ chuột và thích ăn bánh rán. Đó đều là những cảm xúc rất con người”, bà nói.
Thư gửi người “ăn mày laptop”
Khác với những câu chuyện giàu màu sắc tưởng tượng, Nguyễn Anh Khôi, học sinh lớp 8A5, Trường THCS Linh Đàm, Hà Nội, chọn viết thư cho một người có thật. Đó là nhà báo Trần Trọng An – nhà sáng lập dự án “Ăn mày laptop”, chuyên xin laptop cũ, sửa chữa rồi tặng lại cho sinh viên khó khăn.
Khôi cho biết em biết đến nhà báo An với những câu chuyện về sinh viên nghèo phải chật vật tìm cách tiếp tục việc học, thậm chí có bạn phải bán tóc để mua máy tính.
Từ câu chuyện ấy, nam sinh lớp 8 nhìn lại chiếc laptop cũ trong nhà theo cách khác. Đó từng là món đồ bố mẹ mua cho em, nhưng sau thời gian không sử dụng, chiếc máy gần như bị bỏ quên.
Lúc này, em mới nhận ra rằng những món đồ với mình có thể không còn giá trị sử dụng, nhưng với người khác lại là một tài sản lớn. Cảm xúc đó đã được em cụ thể hóa thành những dòng thư gửi tới nhà báo chưa từng gặp.
Theo nhà báo Đỗ Thị Thanh Bình, Phó trưởng ban giám khảo, chủ đề năm nay của cuộc thi gần gũi với thế hệ Gen Z, Gen Alpha – những người lớn lên cùng Internet và công nghệ số.
Người bạn trong câu chuyện của các em có thể là những chuyên gia công nghệ, những nhà khoa học máy tính hàng đầu thế giới, những nhà sáng tạo nội dung, ca sĩ nổi tiếng; cũng có thể là các trợ lý ảo như Siri, ChatGPT, Gemini; hay những nhân vật hoạt hình, văn học như Hoàng tử bé, Doraemon… “Có những bức thư gửi tới nhân vật trên không gian mạng nhưng chứa đựng thông điệp khiến cả người lớn cũng phải suy ngẫm”, bà nói.
Ban giám khảo cũng ghi nhận sự xuất hiện ngày càng rõ nét của AI trong các bài dự thi. Theo bà Bình, phần lớn học sinh đã biết sử dụng AI như một công cụ hỗ trợ phát triển ý tưởng. “Vấn đề không nằm ở việc học sinh có dùng AI hay không, mà là khả năng làm chủ công nghệ và sáng tạo của người viết”, nữ giám khảo cho hay.
Mặc dù có nhiều ứng dụng thay thế, Google Maps vẫn được xem là lựa chọn hàng đầu trong lĩnh vực định vị và du lịch nhờ vào hiệu suất vượt trội trong việc tìm kiếm tuyến đường nhanh nhất và cung cấp thông tin giao thông theo thời gian thực. Tuy nhiên, không phải ai cũng nắm rõ các tính năng trên Google Maps và một trong số đó là khả năng chỉ dẫn các tuyến đường thân thiện với môi trường.
Khi người dùng bắt đầu điều hướng trên Google Maps và thấy biểu tượng chiếc lá bên cạnh thời gian và khoảng cách, điều đó có nghĩa người dùng đang đi trên một tuyến đường được tối ưu hóa để giảm thiểu lượng nhiên liệu tiêu thụ. Tính năng này tính toán dựa trên lưu lượng giao thông, độ dốc của các đoạn đường và khả năng duy trì tốc độ ổn định nhằm đảm bảo lái xe sử dụng ít nhiên liệu nhất có thể. Tuy nhiên, cũng lưu ý rằng tính năng này chỉ hoạt động nhằm tối ưu tuyến đường thân thiện môi trường, có thể chậm hơn một chút so với tuyến chính, nhưng không đáng kể.
Nếu không quan tâm đến tính năng thân thiện với môi trường hoặc đơn giản là cảm thấy biểu tượng chiếc lá gây khó chịu, người dùng có thể tắt tính năng này đi bằng vài bước đơn giản trên cả thiết bị Android và iOS.
Đầu tiên, mở ứng dụng Google Maps và truy cập vào hồ sơ của người dùng (trong trường hợp iPhone). Tiếp theo, chọn Cài đặt > Đi theo chỉ dẫn > Lựa chọn cho tuyến đường. Tại đây, người dùng sẽ thấy nút bật/tắt chế độ ưu tiên hiển thị tuyến đường tiết kiệm nhiên liệu.
Ngoài ra, người dùng cũng có thể điều chỉnh chế độ này trong khi đang điều hướng bằng cách nhấn vào biểu tượng bên trái nút Chia sẻ trong thanh tùy chọn phương tiện di chuyển, sau đó bật/tắt nút Ưu tiên tuyến đường tiết kiệm nhiên liệu.
Để tối ưu hóa tính năng này, người dùng cần cấu hình loại động cơ xe của mình trong ứng dụng bằng cách vào trang hồ sơ, chọn Cài đặt > Xe của bạn. Tại đây, hãy chọn loại động cơ phù hợp, bao gồm xăng, dầu diesel, xe lai hoặc điện. Đây là lựa chọn quan trọng để đảm bảo người dùng nhận được tuyến đường thân thiện với môi trường tối ưu nhất.
Với tính năng trên, Google Maps không chỉ giúp người dùng di chuyển hiệu quả mà còn góp phần bảo vệ môi trường và giảm chi phí đi lại hằng ngày.
Theo Wccftech, chip nhớ NAND được dự báo trở thành linh kiện có chi phí cao nhất trên iPhone 18 Pro Max 1 TB, theo ước tính từ Counterpoint Research. Chi phí chip nhớ NAND này thể vượt 250 USD mỗi máy. Đây là thay đổi đáng chú ý trong cấu trúc chi phí iPhone cao cấp, khi bộ nhớ lưu trữ ngày càng chiếm tỷ trọng lớn hơn so với các linh kiện khác.
NAND là bộ nhớ flash dùng để lưu trữ dữ liệu lâu dài trên điện thoại, bao gồm hệ điều hành, ứng dụng, ảnh, video và tệp tin của người dùng. Khác với RAM chỉ lưu dữ liệu tạm thời khi thiết bị hoạt động, NAND quyết định dung lượng lưu trữ như 256 GB, 512 GB hay 1 TB.
Bảng vật liệu trên các thiết bị di động, đã phản ánh tổng chi phí các linh kiện chính tạo nên một thiết bị. Với iPhone 18 Pro Max 1 TB, riêng chi phí NAND được ước tính đã vượt 250 USD. Mức này khiến bộ nhớ lưu trữ trở thành khoản chi lớn nhất trong cấu trúc linh kiện, thay vì chỉ là một phần chi phí phụ như trước.
Không chỉ NAND, chi phí DRAM cũng tăng mạnh. Tổng chi phí DRAM và NAND trên iPhone 18 Pro Max 1 TB được ước tính vào khoảng 400 USD. Điều này cho thấy nhóm linh kiện bộ nhớ đang tạo áp lực lớn lên giá thành sản xuất, đặc biệt với các phiên bản dung lượng cao.
Sự thay đổi này càng rõ khi so với các thế hệ trước. Trên iPhone 17 Pro bản 256 GB, chi phí bộ nhớ và lưu trữ được cho là chiếm khoảng 9% bảng vật liệu. Đến iPhone 18 Pro bản 256 GB, tỷ lệ này có thể tăng lên 27%. Mức tăng mạnh phản ánh tác động từ giá bộ nhớ trên thị trường, đồng thời cho thấy các mẫu iPhone cao cấp đang phụ thuộc nhiều hơn vào linh kiện lưu trữ dung lượng lớn.
Apple có thể bù đắp một phần chi phí tăng thêm bằng cách tiết kiệm ở những linh kiện khác, như màn hình. Tuy nhiên, tổng chi phí linh kiện của iPhone 18 Pro Max 1 TB vẫn được ước tính tăng khoảng 300 USD. Trong khi đó, giá bán lẻ dự kiến chỉ tăng khoảng 200 USD, khiến biên lợi nhuận của Apple có thể bị thu hẹp.
Áp lực từ chi phí bộ nhớ cũng có thể ảnh hưởng đến lựa chọn linh kiện của Apple. Khi giá DRAM và NAND tăng, hãng có thể thận trọng hơn với các công nghệ bộ nhớ mới có giá cao, nhằm kiểm soát chi phí sản xuất cho dòng iPhone Pro thế hệ tiếp theo.
Ra mắt từ năm 2012, Google Drive luôn được định vị là một nền tảng sáng tạo và cộng tác trực tuyến sâu rộng chứ không chỉ là một kho lưu trữ dữ liệu đám mây đơn thuần. Tuy nhiên, phần lớn người dùng hiện nay vẫn chỉ xem công cụ này như một chiếc USB 'trên mây' để lưu giữ dữ liệu. Thực tế, hệ sinh thái này đang ẩn chứa những tính năng ẩn cực kỳ hữu dụng mà ít người khai thác hết. Nếu biết cách tận dụng loạt tính năng dưới đây, bạn sẽ biến Google Drive thành một trợ lý công việc đắc lực.
Ứng dụng Google Drive trên cả hai nền tảng Android và iOS hiện đã được tích hợp sẵn chức năng quét tài liệu giấy tiện lợi. Người dùng Android chỉ cần chạm vào biểu tượng camera, trong khi người dùng iPhone ấn vào dấu cộng và chọn tính năng quét (Scan document) để bắt đầu sử dụng. Ngoài ra, hệ thống cũng cho phép bạn áp dụng công cụ này đối với những bức ảnh chụp tài liệu có sẵn từ thư viện.
Sau khi chụp xong, bạn có thể dễ dàng căn chỉnh lại bản quét, chụp lại hoặc quét liên tiếp nhiều trang để lưu thành tệp PDF duy nhất. Phần mềm thông minh sẽ tự động bù đắp các góc nghiêng để tạo ra thành phẩm chuẩn như một chiếc máy quét truyền thống. Tuy nhiên, tính năng này không thể sửa đổi nếu bức ảnh gốc ngay từ đầu có chất lượng quá kém.
Một trong những khả năng ấn tượng của Google Drive là hỗ trợ tìm kiếm đa định dạng có lịch sử từ ngay những ngày đầu ra mắt. Hệ thống cho phép tìm kiếm các từ ngữ nằm sâu bên trong các tài liệu PDF hoặc các bức ảnh chụp thông thường. Tính năng tương tự này cũng đã được cập nhật cho Google Photos, dù hai ứng dụng này lưu trữ dữ liệu ở hai vị trí khác nhau.
Để sử dụng, bạn không cần thực hiện bất kỳ cài đặt đặc biệt nào ngoài việc nhập từ khóa vào thanh tìm kiếm mặc định. Nếu đoạn văn bản đó tồn tại bên trong hình ảnh hoặc tệp PDF, hệ thống sẽ lập tức trả về kết quả chính xác. Bạn cũng có thể dùng bộ lọc để tìm riêng một định dạng nhằm cắt giảm các kết quả sao chép không liên quan.
Nếu muốn chỉnh sửa nội dung của một tệp PDF hoặc ảnh chụp, Google Drive cung cấp một công cụ chuyển đổi sang định dạng văn bản rất độc đáo. Chỉ với vài cú nhấp chuột trên máy tính, các tệp nguồn này sẽ biến thành một tài liệu Google Docs mới chứa toàn bộ chữ viết. Hệ thống thậm chí còn cố gắng giữ nguyên phông chữ và định dạng văn bản gốc của tài liệu nếu có thể.
Để đạt kết quả tốt nhất, bạn cần đảm bảo tệp tin không lớn hơn 2 MB và tài liệu phải nằm đúng chiều, không bị ngược. Chữ viết nhỏ nhất nên cao tối thiểu 10 pixel và sử dụng các font chữ phổ biến để công cụ nhận dạng ký tự quang học (OCR) đọc chính xác. Tuy nhiên, tính năng hiện tại chưa thể sử dụng với ứng dụng di động.
Khi làm việc nhóm trên một thư mục chia sẻ, việc theo dõi xem ai đã đóng góp hoặc chỉnh sửa nội dung gì thường rất khó khăn. Google Drive giải quyết bài toán này bằng cách lưu giữ hồ sơ tỉ mỉ về mọi tiến trình và mốc thời gian. Do đó, người dùng sẽ không phải lo lắng về việc ai đó vô tình thực hiện các thay đổi xóa sạch dữ liệu.
Khi mở một tài liệu cụ thể, bạn có thể vào menu File > chọn Version History để xem chi tiết mọi chỉnh sửa. Người dùng có quyền quay ngược thời gian về phiên bản cũ, hoặc tạo ra một nhánh tài liệu mới từ quá khứ mà không làm mất bản hiện tại. Tại trang chủ Drive, mục Gần đây cũng hiển thị đầy đủ các biến động do những người có quyền truy cập thực hiện.
Nhờ internet băng thông rộng, việc chia sẻ các tệp tin dung lượng lớn qua email thường gặp rào cản do giới hạn 25 MB của Gmail. Google Drive đóng vai trò như một máy chủ lưu trữ riêng, cho phép bạn tải lên hầu như bất kỳ định dạng tệp nào mình muốn. Hệ thống sẽ cấp một đường liên kết chia sẻ để bạn gửi cho người khác chỉ với vài thao tác.
Bạn có thể tùy chọn chia sẻ tệp với một vài người cụ thể hoặc công khai cho bất kỳ ai có liên kết đều tải xuống được. Nếu muốn gửi nhiều tệp cùng lúc, việc nén chúng thành tệp ZIP là giải pháp vững chắc, đồng thời giúp mã hóa dữ liệu bên trong. Phương pháp khác là gom tất cả vào một thư mục chung trên Drive rồi tiến hành chia sẻ toàn bộ thư mục đó.
Phương pháp chuyển tiếp vòng tròn truyền thống bằng cách gửi qua lại các tệp Word thường tạo ra thảm họa với các đoạn văn bản đầy màu sắc. Google Drive xóa bỏ hoàn toàn cơn đau đầu này khi chỉ duy trì phiên bản trực tuyến duy nhất của tài liệu. Mọi thành viên trong nhóm đều có thể nhìn thấy các nhận xét và thay đổi của nhau theo thời gian thực.
Hệ thống cho phép bạn chuyển sang chế độ gợi ý để đưa ra các sửa đổi tạm thời trước khi được người khác phê duyệt. Mỗi người tham gia sẽ được chỉ định một vai trò cụ thể như người xem, người nhận xét hoặc người chỉnh sửa tài liệu. Tính năng này thậm chí cho phép nhiều người cùng viết vào một tài liệu cùng lúc mà vẫn đảm bảo an toàn nhờ lịch sử phiên bản.
Một bí mật ít người chú ý là khả năng tạo các cuộc khảo sát, câu đố nhanh thông qua công cụ Google Docs nằm ngay trong Drive. Tùy chọn này thường xuất hiện ở dưới cùng của danh sách khi bạn tiến hành tạo một loại tài liệu mới. Chỉ cần nắm vững các bước cơ bản, bạn đã có thể xây dựng và gửi đi một bảng câu hỏi trong vài phút.
Người dùng có thể tự do thiết kế các câu hỏi theo dạng trắc nghiệm hoặc câu hỏi mở tùy theo nhu cầu. Toàn bộ dữ liệu thu thập được từ người phản hồi sẽ tự động ghi lại vào một bảng tính Google Trang tính đi kèm. Nếu cần thực hiện các tính toán nâng cao, bạn hoàn toàn có thể tải bảng dữ liệu này về dưới định dạng Excel một cách dễ dàng.
Thay vì phải xử lý hoặc chuyển đổi định dạng phức tạp, bạn có thể ghi chú trực tiếp lên các tệp tài liệu PDF ngay trên Google Drive. Đối với người dùng điện thoại hoặc máy tính bảng Android, ứng dụng cho phép viết vẽ trực tiếp lên bề mặt tệp. Tính năng này sẽ trở nên đắc lực nếu thiết bị có hỗ trợ bút cảm ứng hoặc khi thao tác trên màn hình lớn.
Trên các nền tảng khác, vẫn có thể để lại bình luận tương tự như cách làm việc với một tài liệu Google Docs thông thường. Người dùng chỉ cần bôi đen đoạn văn bản cần lưu ý, vào mục Insert và chọn Comment để hoàn tất. Sau đó, tất cả những người được chia sẻ tài liệu đều có thể nhìn thấy và tương tác với các ghi chú này.
