Trong thời gian qua, chính quyền của Tổng thống Mỹ Donald Trump đã nhiều lần khẳng định hải quân Iran đã “nằm dưới đáy biển”.
Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth từng tuyên bố sẽ “xóa sổ” lực lượng này ngay trong ngày đầu tiên của cuộc chiến kéo dài 40 ngày. Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio nâng việc loại bỏ hải quân Iran thành một trong những mục tiêu chiến tranh chính thức.
Thế nhưng vài tuần sau, các lực lượng hải quân Iran vẫn thực hiện tuần tra tại tuyến hàng hải chiến lược này. Vài tháng sau đó, các tàu ngầm lớp Ghadir xuất hiện theo đội hình ngay trong eo biển Hormuz.
Và bản thân eo biển này đến nay vẫn chưa trở lại hoạt động thương mại bình thường. Điều đó đặt ra câu hỏi cho những tuyên bố của Mỹ, rằng vì sao Iran đã không còn hải quân, nhưng họ vẫn kiểm soát eo biển Hormuz và chưa có dấu hiệu nhượng bộ trước Washington?
Giáo sư Alessio Patalano thuộc King’s College London cho biết các hoạt động phong tỏa của Mỹ được triển khai “ở vị trí xa Iran hơn” nhằm “ngăn Iran tận dụng lợi thế từ các xuồng nhỏ và vũ khí tầm ngắn”.
Điều đó đồng nghĩa Mỹ thừa nhận các năng lực của Iran vẫn là mối đe dọa đáng kể. Mỹ tuyên bố phong tỏa cảng của Iran ở vòng ngoài của Hormuz trong khi Tehran trên thực chất vẫn là bên kiểm soát eo biển này.
Trước đó, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) cho biết ít nhất 17 tàu Iran đã bị phá hủy hoặc đánh chìm trong những tuần đầu của cuộc chiến 40 ngày. Đến tháng 4, ông Trump tuyên bố đã phá hủy 158 tàu và “xóa sổ” hải quân Iran. Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Mỹ, Tướng Dan Caine, nói Mỹ đã “vô hiệu hóa hiệu quả sự hiện diện hải quân chủ chốt của Iran trong khu vực”.
Tuy nhiên, theo các chuyên gia, gần như mọi tàu bị phát hiện, nhắm mục tiêu và đánh chìm đều thuộc hạm đội mặt nước thông thường của Hải quân Cộng hòa Hồi giáo Iran. Các khinh hạm, tàu hộ tống và tàu neo tại những cảng đã được biết trước, có thể nhìn thấy qua vệ tinh và bị các cơ quan tình báo theo dõi nhiều năm, đã trở thành mục tiêu.
Mối đe dọa thực sự
Năng lực răn đe trên biển thực sự của Iran còn có một khía cạnh khác. Một đánh giá khách quan cho thấy Tehran đã dành 3 thập niên xây dựng chiến lược hải quân dựa trên giả định rằng trong bất kỳ cuộc chiến nào với một cường quốc lớn, hạm đội mặt nước truyền thống của họ sẽ bị loại bỏ. Học thuyết này được xây dựng dựa trên những gì vẫn còn sót lại và tiếp tục chiến đấu.
Thứ còn tồn tại chính là Hải quân Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGCN) và cuộc chiến 40 ngày chưa làm thay đổi thực tế đó.
Hải quân IRGC không giống một lực lượng hải quân truyền thống và đó chính là mục đích của họ. Lực lượng này không sở hữu tàu sân bay hay tuần dương hạm mang tên lửa dẫn đường.
Thay vào đó, họ có hàng trăm xuồng tấn công tốc độ cao trang bị tên lửa chống hạm, có thể ẩn nấp trong các vịnh ven biển, giữa các đội tàu cá hoặc trong luồng tàu thương mại tại các cảng.
Từ trên không, trong thời gian phản ứng ngắn, việc phân biệt một xuồng cao tốc IRGC mang tên lửa với một tàu cá là rất khó khăn, ngay cả với những hải quân hiện đại nhất thế giới. Theo các chuyên gia quân sự, việc loại bỏ toàn bộ chúng trong một cuộc chiến kéo dài 40 ngày gần như là bất khả thi.
Bên cạnh đó, Iran còn có các tổ hợp tên lửa chống hạm bố trí trên bờ như Noor, Qader và Khalij Fars. Chúng được triển khai dọc theo bờ biển phía bắc eo biển Hormuz. Các hệ thống này đã được gia cố, phân tán và nâng cấp liên tục trong hơn 30 năm.
Chúng được đặt trong các đường hầm, hang động và trên bệ phóng cơ động có thể nhanh chóng di chuyển rồi lại ẩn nấp. Ngay cả quân đội với năng lực trinh sát vượt trội cũng khó có thể tìm và loại bỏ hết chúng.
Ngoài ra, Iran còn có thủy lôi. Trước chiến sự, một số đánh giá cho rằng Iran sở hữu khoảng 6.000 quả thủy lôi. Chúng có thể được triển khai bằng xuồng nhỏ, thuyền buồm hoặc tàu thương mại cải hoán.
Wall Street Journal dẫn nguồn tin cho biết, hơn 60% lực lượng IRGC được giao nhiệm vụ tuần tra eo biển Hormuz vẫn còn nguyên vẹn sau 6 tuần xung đột.
Đó chính là lực lượng có khả năng rải thủy lôi, kiểm soát tàu thuyền và biến eo biển thành một khu vực đầy rủi ro. Theo các chuyên gia quân sự, “hải quân chìm dưới đáy biển” mà Washington liên tục nhắc tới thực chất là phần nhỏ của hạm đội vốn chưa bao giờ là mối đe dọa chính.
AFP dẫn thông báo từ Bộ Tư pháp Mỹ cho hay ông "Harry" Lu Jianwang (64 tuổi) đối mặt với án tù lên đến 30 năm vì hoạt động như một đặc vụ bất hợp pháp của chính phủ Trung Quốc trong việc thành lập và điều hành "đồn cảnh sát hải ngoại" ở Khu phố người Hoa trong quận Manhattan thuộc thành phố New York. Ông Lu mang quốc tịch Mỹ.
Ông Lu và một người đàn ông khác tên Chen Jinping đã bị bắt vào tháng 4.2023 và bị cáo buộc điều hành đồn cảnh sát bí mật, hoạt động từ một tòa nhà văn phòng, thay mặt cho Bộ Công an Trung Quốc (MPS), theo AFP. Chen Jinping đang chờ tuyên án.
"Lu Jianwang đã sử dụng một đồn cảnh sát ở thành phố New York... nhằm thúc đẩy chương trình nghị sự chính trị của chính phủ Trung Quốc", Trợ lý giám đốc phụ trách FBI James C. Barnacle Jr. cáo buộc.
Các đặc vụ FBI lần đầu tiên khám xét cơ sở này vào tháng 10.2022 và tìm thấy một biểu ngữ màu xanh có dòng chữ "Đồn Cảnh sát hải ngoại Phúc Châu, New York, Mỹ". Phúc Châu là tên của một thành phố thuộc tỉnh Phúc Kiến, Trung Quốc.
Hồi tháng 12.2025, Bắc Kinh tuyên bố rằng không có "cái gọi là đồn cảnh sát" nào cả. "Trung Quốc là một quốc gia thượng tôn pháp luật và luôn tuân thủ nghiêm ngặt luật pháp quốc tế, tôn trọng chủ quyền tư pháp của tất cả các quốc gia", phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Lâm Kiếm nhấn mạnh khi được hỏi về vụ án nói trên tại một cuộc họp báo thường kỳ, theo AFP.
Bộ Quốc phòng Các tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) thông báo lực lượng phòng không đã đối phó 12 tên lửa đạn đạo, ba tên lửa hành trình và 4 máy bay không người lái (UAV) phóng từ Iran hôm 4/5, thêm rằng sự việc đã khiến 3 người bị thương ở mức trung bình.
Giới chức tiểu vương quốc Fujairah thuộc UAE cho biết 3 công dân Ấn Độ đã bị thương sau vụ tấn công bằng UAV nhằm vào một cảng dầu.
Đài CNN dẫn nguồn tin am hiểu vấn đề cho biết một hệ thống phòng không Iron Dome (Vòm Sắt), được Israel bí mật triển khai tới UAE vào giai đoạn đầu xung đột Trung Đông, đã tham gia chặn tên lửa Iran hôm 4/5. Chưa rõ tổ hợp này bắn hạ bao nhiêu mục tiêu.
Hai nguồn thạo tin trước đó nói với báo New York Times rằng đây là lần đầu hệ thống Vòm Sắt được triển khai tại một quốc gia Arab. Thông tin phản ánh mối quan hệ thân thiết mà Israel đã xây dựng với UAE kể từ khi hai nước nhất trí bình thường hóa quan hệ năm 2020.
Quan hệ song phương vẫn được duy trì sau khi Israel bị các quốc gia Arab chỉ trích mạnh mẽ vì phát động chiến dịch tập kích Dải Gaza hồi cuối năm 2023.
Giới chức Israel chưa bình luận về thông tin.
Vòm Sắt thuộc lớp trong cùng trong hệ thống phòng không đa tầng của Israel, chuyên đánh chặn mục tiêu tốc độ chậm, bay thấp và có quỹ đạo dễ đoán như rocket, đạn cối và UAV tầm thấp. Israel nhiều năm qua đã nâng cấp radar và tên lửa của Vòm Sắt, giúp hệ thống sở hữu năng lực đối phó tên lửa đạn đạo một cách hạn chế.
Dù vậy, đây không phải là khí tài chuyên đánh chặn tên lửa đạn đạo và chỉ được dùng như phương án cuối cùng, khi các hệ thống tầm trung và xa đã bị xuyên thủng.
Cuộc tấn công hôm 4/5 là lần đầu lãnh thổ UAE bị tập kích kể từ khi lệnh ngừng bắn giữa Mỹ và Iran có hiệu lực đầu tháng 4. Iran tuyên bố không có kế hoạch tấn công UAE và những gì xảy ra là "hệ quả từ hành động quân sự mạo hiểm của Mỹ nhằm tạo lối đi trái phép cho các tàu ở eo biển Hormuz".
Tổng thống Donald Trump ngày 3/5 tuyên bố phát động chiến dịch "Dự án Tự do", trong đó lực lượng Mỹ sẽ hỗ trợ tàu thuyền rời khỏi vùng Vịnh, thêm rằng đây là nỗ lực nhân đạo nhằm giúp đỡ các thủy thủ đoàn đang bị mắc kẹt vì xung đột.
Bộ tư lệnh Trung tâm (CENTCOM) thuộc quân đội Mỹ ngày 4/5 thông báo đã triển khai các tàu khu trục vào vịnh Ba Tư, hỗ trợ hai tàu hàng đầu tiên mang cờ nước này đi qua eo biển Hormuz an toàn. Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) sau đó bác bỏ thông tin.
Bộ tư lệnh không quân Ukraine cho biết tính từ 7h ngày 15/4 đến 7h hôm nay, các lực lượng phòng không nước này đã đối mặt với 703 tên lửa và máy bay không người lái (UAV) trong hai cuộc tấn công hiệp đồng do quân đội Nga tiến hành.
Trong số này có 19 tên lửa đạn đạo Iskander-M và đạn phòng không S-400 hoán cải, 20 tên lửa hành trình tầm xa Kh-101 phóng từ máy bay, 5 tên lửa hành trình Iskander-K và 659 UAV.
"Các đơn vị phòng không đã phá hủy hoặc gây nhiễu 8 quả Iskander-M và S-400, 19 tên lửa Kh-101 và 4 quả Iskander-K, cùng 636 phi cơ. 12 tên lửa và 20 UAV đã đánh trúng 26 địa điểm, mảnh vỡ cũng rơi xuống 25 khu vực. Thông tin về một tên lửa hành trình đang được làm rõ", cơ quan này cho hay.
Điều này đồng nghĩa phòng không Ukraine đã để lọt 12 tên lửa đạn đạo Iskander-M và S-400, cùng một tên lửa Kh-101 và một quả Iskander-K.
Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cho biết thủ đô Kiev là mục tiêu của phần lớn tên lửa đạn đạo. "Tôi đã yêu cầu tư lệnh không quân liên hệ với các đối tác từng cam kết cung cấp tên lửa cho tổ hợp Patriot và các hệ thống khác", ông cho biết.
AMK Mapping, tài khoản X chuyên theo dõi dữ liệu tình báo nguồn mở về chiến sự Ukraine, cho biết mục tiêu chính của đòn tập kích là Nhà máy Quốc phòng Mayak ở tỉnh Kiev và Nhà máy ép thủy lực Dnepropress ở tỉnh Dnipropetrovsk, khi hai địa điểm này hứng lần lượt 7 và 5 tên lửa đạn đạo.
"Các mục tiêu khác bị tấn công gồm nhà máy nhiệt điện Bila Tserkva ở Kiev, nhà máy nhiệt điện Cherkasy ở tỉnh cùng tên, cầu tàu container ở cảng Odessa, cùng một số địa điểm chưa xác định tại tỉnh Kirovograd, Kharkov, Dnipropetrovsk, Kherson và Zaporizhzhia", tài khoản này cho hay.
Phóng viên của báo Kyiv Independent cho biết đòn tập kích bằng tên lửa đã gây ra nhiều vụ nổ lớn ở thủ đô Kiev rạng sáng nay. Cơ quan Khẩn cấp Quốc gia Ukraine (SES) thông báo ít nhất 4 người đã thiệt mạng và 48 người bị thương sau đợt tấn công trong đêm của Nga.
Đợt tập kích này còn khiến ít nhất 9 người thiệt mạng tại thành phố cảng Odessa và hai người chết tại thành phố Dnipro.
Dữ liệu vệ tinh trên Hệ thống Quản lý Tài nguyên Thông tin về Hỏa hoạn (FIRMS) của NASA cho thấy đám cháy lớn tại quận Obolonsky ở Kiev, được cho là bắt nguồn từ khuôn viên Nhà máy Quốc phòng Mayak hoặc một bộ phận thuộc công ty năng lượng Kyivenergo.
Bộ Quốc phòng Nga cùng ngày thông báo đã tiến hành cuộc tấn công hiệp đồng quy mô lớn nhằm vào các doanh nghiệp quốc phòng chuyên sản xuất tên lửa hành trình và UAV của đối phương, cũng như hạ tầng xăng dầu và năng lượng phục vụ lực lượng vũ trang Ukraine.
"Đây là hành động nhằm đáp trả những cuộc tấn công của Ukraine nhằm vào mục tiêu dân sự tại Nga. Chiến dịch tập kích đã hoàn thành nhiệm vụ đề ra, tất cả mục tiêu đều trúng đòn", Bộ Quốc phòng Nga cho hay.
Veniamin Kondratyev, lãnh đạo vùng Krasnodar của Nga, trước đó cáo buộc Ukraine đã phóng UAV vào các tòa nhà dân sự ở thị trấn Tuapse, khiến hai trẻ em thiệt mạng.
Cuộc tập kích mới nhất diễn ra giữa lúc Ukraine đang thiếu hụt nghiêm trọng tên lửa cho tổ hợp Patriot. Trong cuộc phỏng vấn được truyền thông Đức công bố hôm 14/4, Tổng thống Zelensky tiết lộ tình trạng này "hiện không thể tệ hơn được nữa".
Một chỉ huy đơn vị Patriot Ukraine gần đây tiết lộ rằng họ hiện chỉ khai hỏa một quả đạn để đối phó mỗi tên lửa Nga, thay vì 2-4 quả như học thuyết phòng không tiêu chuẩn.
Trong chuyến thăm của Tổng thống Zelensky tới Đức hôm 14/4, hai nước đạt thỏa thuận hợp tác quốc phòng trị giá 4,7 tỷ USD, trong đó Berlin sẽ đặt mua hàng trăm tên lửa cho hệ thống Patriot và 36 bệ phóng IRIS-T cho Kiev.
