Cầu thủ ‘vô danh nhất World Cup’ thành hiện tượng mạng

Đây là nội dung chính của "Chương trình hỗ trợ nghiên cứu sinh xuất sắc giai đoạn 2026-2030" (VREF) do Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành. Chương trình đánh dấu bước chuyển từ hỗ trợ đào tạo sang đầu tư trực tiếp cho hoạt động nghiên cứu, nhằm hình thành lực lượng khoa học trẻ có năng lực tự chủ công nghệ.

Chương trình sẽ tuyển chọn mỗi năm khoảng 100 nghiên cứu sinh xuất sắc để cấp kinh phí. Nguồn lực được ưu tiên cho nhóm nghiên cứu hướng tới làm chủ công nghệ lõi, phát triển sản phẩm công nghệ chiến lược; phần còn lại dành cho các nghiên cứu ở lĩnh vực khác.

Kinh phí hỗ trợ tối đa 1 tỷ đồng mỗi năm cho nghiên cứu sinh, trong thời gian không quá 3 năm. Trường hợp cần thiết có thể gia hạn thực hiện nhiệm vụ nhưng không tăng thời gian hỗ trợ. Số tiền này phải được sử dụng cho các hoạt động trực tiếp phục vụ nghiên cứu như phát triển sản phẩm, công bố khoa học, đăng ký sở hữu trí tuệ, thử nghiệm công nghệ và hợp tác quốc tế.

Chương trình có cách tiếp cận "đầu tư theo kết quả". Việc giải ngân gắn với tiến độ và kết quả đầu ra. Các nhiệm vụ không đạt yêu cầu có thể bị điều chỉnh hoặc chấm dứt hỗ trợ.

Các chỉ tiêu đầu ra cũng được quy định cụ thể: tối thiểu 60% kết quả nghiên cứu phải công bố trên các tạp chí quốc tế uy tín; ít nhất 20% có đăng ký bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ; và tối thiểu 15% kết quả được chuyển giao, thương mại hóa hoặc ứng dụng vào thực tiễn.

Chương trình hỗ trợ nghiên cứu sinh xuất sắc triển khai trên phạm vi toàn quốc, với sự tham gia của các nghiên cứu sinh, cơ sở giáo dục đại học, viện nghiên cứu, tổ chức khoa học và công nghệ, đội ngũ chuyên gia trong, ngoài nước và cộng đồng doanh nghiệp.

Chương trình khuyến khích hợp tác giữa Nhà nước, viện trường và doanh nghiệp. Trong đó, doanh nghiệp có thể tham gia từ khâu đề xuất đề tài đến thương mại hóa kết quả, đồng thời thúc đẩy cơ chế đồng tài trợ và liên kết quốc tế.

Cơ chế đồng hướng dẫn với chuyên gia nước ngoài và trí thức Việt Nam ở nước ngoài cũng được khuyến khích, nhằm tạo điều kiện để nghiên cứu sinh tiếp cận chuẩn mực khoa học toàn cầu.

Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ quốc gia (NAFOSTED) được giao chủ trì tổ chức thực hiện VREF, từ xây dựng quy chế, tuyển chọn đến cấp kinh phí và theo dõi, đánh giá chương trình.

Tin Gốc: https://vnexpress.net/ho-tro-1-ty-dong-moi-nam-cho-nghien-cuu-sinh-xuat-sac-5061984.html

Ngày 11/6, SpaceX phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO). Theo Reuters, đợt chào bán giúp công ty huy động kỷ lục 75 tỷ USD thông qua việc bán 555,56 triệu cổ phiếu. Nhờ đó, giá trị doanh nghiệp đạt 1.770 tỷ USD, mức định giá cao nhất từng ghi nhận với một công ty trong lần đầu niêm yết.

Dù ban đầu dự án có vẻ viển vông, SpaceX đã đi từ con số 0 đến doanh nghiệp công nghệ vũ trụ hàng đầu. "Khi Elon Musk nói điều gì đó, bạn phải dừng lại thay vì buột miệng kêu 'không thể'. Hãy im lặng, suy nghĩ và tìm cách thực hiện", Gwynne Shotwell, Chủ tịch SpaceX, nói trong hội nghị TED năm 2018.

Câu chuyện bắt đầu năm 2001, khi Musk đến Nga để đàm phán mua tên lửa cho nhiệm vụ tương lai, với mục tiêu xây dựng Ốc đảo Sao Hỏa - một nhà kính trên hành tinh đỏ. Tuy nhiên, theo Business Insider, ông quyết định thành lập công ty riêng sau khi bị từ chối và cũng do chi phí cho kế hoạch ban đầu quá cao.

Tháng 3/2002, chưa đầy một năm sau chuyến đi tới Nga, ông thành lập SpaceX. Ông bỏ ra 100 triệu USD, phần lớn trong số tiền kiếm được từ việc bán PayPal. Ông gọi tên lửa của SpaceX là Falcon, gợi nhớ tàu Millennium Falcon trong loạt phim Star Wars (Chiến tranh giữa các vì sao). Phương tiện phóng đầu tiên, Falcon 1, là tên lửa hai tầng dùng một lần, có chi phí chế tạo khoảng 100 triệu USD.

Một năm sau, công ty ra mắt phương tiện vũ trụ thứ hai, Dragon, đặt tên theo bài hát Puff the Magic Dragon của nhóm Peter, Paul and Mary. Musk nói ông chọn tên này vì nhiều người nghĩ tầm nhìn của ông bất khả thi. Thời đó, SpaceX là một trong số rất ít công ty cố gắng chế tạo tên lửa vũ trụ thương mại.

Theo CNBC, năm 2003, Musk cho Falcon 1 diễu hành trên đường phố Washington với hy vọng thu hút sự chú ý của cơ quan chính phủ và thành công. Đến 2006, ông đầu tư khoảng 1/3 tài sản của mình vào SpaceX, lúc này có 160 nhân viên. Công ty cũng nhận được 278 triệu USD từ NASA theo chương trình Dịch vụ Vận tải Quỹ đạo Thương mại, cùng nguồn tài trợ cho hai lần phóng Falcon đầu tiên từ Bộ Quốc phòng Mỹ.

SpaceX không gặt hái thành quả ngay lập tức. Ba tên lửa đầu tiên phóng trong giai đoạn 2006-2008 đều không lên tới quỹ đạo. Falcon 1 gặp sự cố rò rỉ nhiên liệu dẫn đến cháy, hai phương tiện tiếp theo trục trặc sau khi tách tầng đẩy, khiến SpaceX gần như phá sản, giữa lúc Musk cũng đang gặp khó khăn tài chính với một công ty khác là Tesla.

Tất cả phụ thuộc vào lần phóng thử thứ tư, diễn ra ngày 28/9/2008 trên đảo Omelek thuộc quần đảo Marshall. Nguy cơ thất bại rất lớn khi tên lửa không có cải tiến kỹ thuật đáng kể nào so với bản trước, trừ việc tăng nhẹ thời gian từ khi tầng thứ nhất đốt hết nhiên liệu đến lúc chia tách tầng thứ hai. Tuy nhiên, Musk chia sẻ "số phận đã mỉm cười với chúng tôi hôm đó" và Falcon 1 trở thành tên lửa nhiên liệu lỏng do tư nhân phát triển đầu tiên bay lên quỹ đạo Trái Đất.

Sau đó, SpaceX nhận thêm vốn từ NASA và một số nhà đầu tư. Falcon 1 hoạt động từ năm 2006 đến 2009. Trong lần phóng cuối cùng, phương tiện này đưa vệ tinh quan sát Trái Đất của Malaysia, RazakSAT, lên quỹ đạo.

SpaceX từng cân nhắc phát triển tên lửa trung gian Falcon 5, sau đó bỏ qua và tiến thẳng tới Falcon 9. Ngay từ đầu, SpaceX luôn chú trọng tái sử dụng tầng đẩy (tầng thứ nhất) của mẫu tên lửa mới để tiết kiệm chi phí phóng, dù những thử nghiệm ban đầu không thành công.

Theo Space, cột mốc lịch sử tiếp theo diễn ra năm 2012, khi tàu Dragon phóng lên không gian bằng tên lửa thế hệ mới Falcon 9, trở thành tàu vũ trụ tư nhân đầu tiên cập bến Trạm Vũ trụ Quốc tế (ISS).

Cuối 2015, công ty lần đầu cho tầng đẩy của một tên lửa quỹ đạo quay về Trái Đất và hạ cánh có kiểm soát bằng cách đốt động cơ. Musk khi đó nói: "Nếu tìm ra cách tái sử dụng tên lửa hiệu quả như máy bay, chi phí tiếp cận không gian sẽ giảm cả trăm lần. Chưa phương tiện nào có thể tái sử dụng hoàn toàn như vậy trước đây. Đó thực sự là bước đột phá căn bản cần thiết để cách mạng hóa việc tiếp cận không gian".

Hai năm sau, SpaceX thu hút sự chú ý của toàn thế giới khi thực hiện chuyến bay đầu tiên của một tầng tên lửa quỹ đạo tái sử dụng, mở đường cho những vụ phóng "nhanh và rẻ".

Ngày 30/5/2020, công ty tiếp tục gây tiếng vang khi triển khai nhiệm vụ tư nhân đầu tiên nhằm đưa phi hành gia lên không gian. Trong đó, tên lửa Falcon 9 đưa tàu Crew Dragon cùng hai phi hành gia đến Trạm Vũ trụ Quốc tế (ISS), đánh dấu chuyến bay chở người từ đất Mỹ sau khoảng một thập kỷ.

"Hôm nay đánh dấu một kỷ nguyên mới trong hoạt động du hành vũ trụ có người lái khi chúng ta một lần nữa đưa phi hành gia Mỹ lên trạm ISS từ đất Mỹ, bằng tên lửa Mỹ", Jim Bridenstine, Giám đốc NASA khi đó, chia sẻ. Trước đó, sau khi tàu con thoi "về hưu" năm 2011, NASA phải dựa vào tàu Soyuz của Nga để đưa phi hành gia lên ISS.

Hiện SpaceX tập trung phát triển Starship, tên lửa khổng lồ hướng đến chở người lên Mặt Trăng và Sao Hỏa. Lần phóng thử nghiệm gần nhất diễn ra cuối tháng 5 với phiên bản V3. Với chiều cao khoảng 124 m, tương đương tòa nhà chọc trời 40 tầng, và sức đẩy vượt 8 triệu kg, đây là tên lửa lớn và mạnh nhất lịch sử.

Theo New Atlas, không chỉ đi đầu về dịch vụ phóng, SpaceX còn tiên phong xây dựng mạng lưới vệ tinh đồ sộ trên quỹ đạo. Công ty lần đầu thông báo về mạng lưới vệ tinh Internet Starlink năm 2015 và phóng lô vệ tinh đầu tiên lên không gian năm 2019. Đến nay, hệ thống Starlink gồm khoảng 10.300 vệ tinh đang hoạt động trên quỹ đạo Trái Đất và vẫn tiếp tục tăng, dự kiến có thể lên đến 42.000. Starlink là mạng lưới vệ tinh lớn nhất từng được xây dựng, chiếm 2/3 tổng số vệ tinh vận hành trên quỹ đạo Trái Đất.

Ngoài hàng không vũ trụ, SpaceX cũng mở rộng hoạt động sang lĩnh vực trí tuệ nhân tạo. Hồi tháng 1, SpaceX công bố kế hoạch phóng một triệu vệ tinh để làm trung tâm dữ liệu, cho phép vượt qua hạn chế của lưới điện dưới mặt đất. Cụm này sẽ dùng pin mặt trời để vận hành phần cứng điện toán AI. Theo Musk, pin mặt trời trên quỹ đạo có thể tạo ra lượng điện gấp 5 lần so với dưới mặt đất, vốn bị khí quyển cản trở.

Hồi đầu năm, Musk nói lý do SpaceX mua lại công ty trí tuệ nhân tạo xAI - cũng do ông sáng lập - là để tạo hệ thống đổi mới tích hợp theo chiều dọc tham vọng nhất trong và ngoài Trái Đất, gồm AI, tên lửa, Internet vệ tinh, liên lạc trực tiếp với thiết bị di động cùng các nền tảng thông tin thời gian thực và tự do ngôn luận hàng đầu thế giới. Theo ông, cần một lượng lớn vệ tinh để tạo các trung tâm dữ liệu không gian, đảm bảo SpaceX sẽ có nguồn doanh thu ổn định và lớn hơn nữa trong tương lai gần. Ông đề cập các mục tiêu bằng ngôn ngữ đầy tham vọng, gợi nhớ những câu chuyện khoa học viễn tưởng về việc nhân loại chinh phục không gian và du hành xuyên thiên hà.

Trên website công ty, Musk viết: "Điều cốt lõi của việc trở thành nền văn minh du hành vũ trụ là tin tưởng tương lai và nghĩ tương lai sẽ tốt đẹp hơn quá khứ. Tôi không thấy có gì thú vị hơn là được ra ngoài kia và đi giữa các vì sao".

Tin Gốc: Vnexpress

Cuộc sống riêng của hai ông trùm công nghệ Musk và Altman từ lâu luôn được công chúng quan tâm. Theo Business Insider, cuộc chiến pháp lý đang diễn ra hé lộ thêm những chi tiết mới về hai người.

Sự "bất nhất" của Elon Musk

Lời khai của Musk và nhân chứng cho thấy sự xung đột về tính cách của tỷ phú. Ông nói với bồi thẩm đoàn rằng đã quyên góp hàng chục triệu USD cho OpenAI vì lo ngại nếu trí tuệ nhân tạo nếu rơi vào tay kẻ xấu, nó có thể dẫn đến kịch bản như phim Kẻ hủy diệt, trong đó "AI sẽ giết chết tất cả chúng ta".

Musk cũng khẳng định Google là lý do quan trọng thúc đẩy ông đồng sáng lập một tổ chức phi lợi nhuận chuyên nghiên cứu và phát triển AI theo hướng có lợi cho nhân loại như OpenAI. "Tôi nghĩ việc có một đối trọng đủ mạnh với Google là điều vô cùng quan trọng," ông nói. "Google dường như không quan tâm đến sự an toàn của AI khi đó".

Tuy nhiên, theo lời khai từ nhà đồng sáng lập và Chủ tịch Greg Brockman, khi Musk rời OpenAI để bắt đầu dự án trí tuệ nhân tạo của riêng mình, tỷ phú cũng nhắc đến Google, nhưng không phải vấn đề an toàn. "Ông ấy nói với tôi, điều quan trọng nhất là phải bắt kịp Google Deepmind", Brockman cho biết. "Để làm điều đó, an toàn AI phải bị xếp sau". Musk thậm chí gọi Google là "những con sói" còn người ủng hộ an toàn AI là "những con cừu". Những con cừu sẽ "không còn quan trọng" nếu không tự biến mình thành sói.

Sự "bất nhất" còn thể hiện qua việc ông kiện Altman và OpenAI với lý do đi chệch sứ mệnh ban đầu. Còn theo Brockman, năm 2017, tỷ phú Mỹ cảm thấy duy trì OpenAI hoàn toàn phi lợi nhuận sẽ cản trở các nhà đầu tư, do đó đã tích cực theo đuổi việc biến công ty thành một doanh nghiệp.

Chủ tịch OpenAI cũng cho biết Musk đã nhắn tin đề nghị dàn xếp vụ kiện trước khi phiên tòa diễn ra, nếu không ông và Altman "sẽ là những người bị ghét nhất nước Mỹ". Dựa trên nội dung đó, nhóm pháp lý OpenAI khẳng định tin nhắn của Musk củng cố một trong những luận điểm cốt lõi rằng Musk khởi kiện chỉ nhằm cản trở công ty đối thủ thay vì theo đuổi khiếu nại chính đáng.

"Chế độ cuồng nhiệt" của Musk

Musk nổi tiếng với phong cách lãnh đạo "cuồng nhiệt", có thể làm hơn 120 giờ mỗi tuần, hàng năm chỉ nghỉ 2-3 ngày và mang gối lên công ty để ngủ dưới sàn. Ông có thể yêu cầu nhân viên cường độ cao tương tự, nếu không sẽ bị sa thải.

"Elon cực kỳ cứng rắn, nhưng không phù hợp với môi trường nghiên cứu trí tuệ nhân tạo", Brockman nói với bồi thẩm đoàn về trải nghiệm làm việc với Musk trong những năm đầu thành lập OpenAI.

Brockman cho biết ông và nhà đồng sáng lập Ilya Sutskever phản đối khi Musk yêu cầu tất cả nhân viên OpenAI lập danh sách các đóng góp của mình, những ai không có đóng góp lớn sẽ bị sa thải.

"Tất cả những người gia nhập OpenAI đều lo lắng điều này xảy ra", Brockman kể khi ra làm chứng tại tòa.

Mối quan hệ giữa Musk và Shivon Zilis

Zilis, tham gia OpenAI năm 2016, hiện là giám đốc phụ trách các dự án đặc biệt của công ty chip não Neuralink. Tuy nhiên, bà nổi tiếng hơn sau khi sinh cho tỷ phú Mỹ bốn người con.

Trong lời khai được Bloomberg mô tả "đầy cảm xúc" tại tòa tuần trước, bà tiết lộ những chi tiết mới về "mối quan hệ tình cảm lúc hợp lúc tan" bắt đầu từ 2016. Zilis chấp nhận lời đề nghị hiến tinh trùng của Musk, sau đó cặp song sinh đầu tiên ra đời từ giải pháp thụ tinh trong ống nghiệm. Bà "thấy ổn khi Musk không có vai trò gì trong việc nuôi dạy con".

Zilis cho biết Musk thường xuyên khuyến khích những xung quanh mình sinh con. "Ông ấy nói với tôi, nếu tôi có hứng thú, ông ấy sẽ rất vui lòng 'quyên góp' tinh trùng", bà kể.

Cả hai nhất trí giữ bí mật hoàn toàn, trước khi bị giới truyền thông Mỹ phát hiện vào năm 2022. Musk sau đó có thêm hai con nữa với Zilis. "Kể từ khi mọi người biết đến, ông ấy trở thành một người cha tích cực hơn", bà nói. "Chúng tôi sống cùng nhau khi đi du lịch, và dành thời gian bên gia đình ở Austin".

Phong cách lãnh đạo "gây chia rẽ" của Altman

Năm 2023, Altman bất ngờ bị sa thải trong vòng bốn ngày. Trong lời khai tại tòa tuần trước, Mira Murati, cựu giám đốc công nghệ OpenAI và hiện là người sáng lập Thinking Machines Lab, mô tả khoảng thời gian đó "rối ren" còn Altman "không trung thực, gây mâu thuẫn" trong đội ngũ lãnh đạo công ty.

"Vấn đề tôi lo ngại, là Sam nói một đằng với người này và một nẻo với người khác, khiến môi trường làm việc trở nên rất hỗn loạn", theo đoạn ghi âm lời khai của Murati được phát tại tòa án.

Bên cạnh đó, Murati cho rằng Altman nói dối bà về các tiêu chuẩn an toàn trên mô hình AI mới, rằng bộ phận pháp lý đã xác định một sản phẩm mới không cần phải thông qua hội đồng an toàn triển khai của công ty.

Nhà khoa học Ilya Sutskever cũng gửi tài liệu dài 52 trang lên tòa, trong đó nói Altman "thể hiện một kiểu hành vi nhất quán là nói dối, làm suy yếu các giám đốc điều hành OpenAI và gây chia rẽ giữa họ".

Theo The Verge, trước đây, một số người cũng từng kể Altman gây chia rẽ nội bộ. Chẳng hạn, vào năm 2024, Helen Toner, cựu thành viên hội đồng quản trị OpenAI cho biết các giám đốc công ty chia sẻ bằng chứng về việc Altman "nói dối và thao túng trong những tình huống khác nhau".

Tại tòa, một người làm chứng khác là Tasha McCauley, cựu thành viên hội đồng quản trị OpenAI, cho biết bà quyết định bỏ phiếu sa thải Altman sau nhiều tháng nhận hàng loạt khiếu nại từ nhân viên. Bà đánh giá Altman tạo ra "một kiểu văn hóa nói dối và lừa bịp".

Toner, cũng ra làm chứng tại tòa, cho biết không ngạc nhiên về cách làm việc của Altman và "đã quen với việc hội đồng quản trị không được thông tin đầy đủ về mọi thứ".

Phiên tòa giữa Musk với Altman và OpenAI bắt đầu bước sang tuần thứ ba. Năm 2024, CEO Tesla đệ đơn kiện, cáo buộc công ty cũ OpenAI, Altman, Chủ tịch Greg Brockman và tập đoàn Microsoft - nhà đầu tư ban đầu vào OpenAI - phản bội sứ mệnh phi lợi nhuận.

Phiên xét xử đang diễn ra tại tòa án liên bang California từ ngày 28/4 và dự kiến kéo dài vài tuần tùy tiến độ tranh tụng, đánh dấu lần đầu Musk và Altman đối đầu tại tòa. Bồi thẩm đoàn 9 người sẽ cố vấn cho thẩm phán Yvonne Gonzalez Rogers về việc có chấp thuận các đề xuất của Musk hay không, bao gồm đưa OpenAI quay lại mô hình phi lợi nhuận, bãi nhiệm Altman và Brockman, đền bù 130 tỷ USD và nộp số tiền này vào quỹ phi lợi nhuận của OpenAI.

Đây được xem là một trong những tranh chấp pháp lý quan trọng nhất của ngành AI, không chỉ xoay quanh quyền kiểm soát OpenAI mà còn đặt ra câu hỏi về sự cân bằng giữa lợi nhuận, trách nhiệm xã hội và an toàn trong phát triển trí tuệ nhân tạo.

Tin Gốc: Vnexpress