Ngày 11/6, SpaceX phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO). Theo Reuters, đợt chào bán giúp công ty huy động kỷ lục 75 tỷ USD thông qua việc bán 555,56 triệu cổ phiếu. Nhờ đó, giá trị doanh nghiệp đạt 1.770 tỷ USD, mức định giá cao nhất từng ghi nhận với một công ty trong lần đầu niêm yết.
Dù ban đầu dự án có vẻ viển vông, SpaceX đã đi từ con số 0 đến doanh nghiệp công nghệ vũ trụ hàng đầu. “Khi Elon Musk nói điều gì đó, bạn phải dừng lại thay vì buột miệng kêu ‘không thể’. Hãy im lặng, suy nghĩ và tìm cách thực hiện”, Gwynne Shotwell, Chủ tịch SpaceX, nói trong hội nghị TED năm 2018.
Câu chuyện bắt đầu năm 2001, khi Musk đến Nga để đàm phán mua tên lửa cho nhiệm vụ tương lai, với mục tiêu xây dựng Ốc đảo Sao Hỏa – một nhà kính trên hành tinh đỏ. Tuy nhiên, theo Business Insider, ông quyết định thành lập công ty riêng sau khi bị từ chối và cũng do chi phí cho kế hoạch ban đầu quá cao.
Tháng 3/2002, chưa đầy một năm sau chuyến đi tới Nga, ông thành lập SpaceX. Ông bỏ ra 100 triệu USD, phần lớn trong số tiền kiếm được từ việc bán PayPal. Ông gọi tên lửa của SpaceX là Falcon, gợi nhớ tàu Millennium Falcon trong loạt phim Star Wars (Chiến tranh giữa các vì sao). Phương tiện phóng đầu tiên, Falcon 1, là tên lửa hai tầng dùng một lần, có chi phí chế tạo khoảng 100 triệu USD.
Một năm sau, công ty ra mắt phương tiện vũ trụ thứ hai, Dragon, đặt tên theo bài hát Puff the Magic Dragon của nhóm Peter, Paul and Mary. Musk nói ông chọn tên này vì nhiều người nghĩ tầm nhìn của ông bất khả thi. Thời đó, SpaceX là một trong số rất ít công ty cố gắng chế tạo tên lửa vũ trụ thương mại.
Theo CNBC, năm 2003, Musk cho Falcon 1 diễu hành trên đường phố Washington với hy vọng thu hút sự chú ý của cơ quan chính phủ và thành công. Đến 2006, ông đầu tư khoảng 1/3 tài sản của mình vào SpaceX, lúc này có 160 nhân viên. Công ty cũng nhận được 278 triệu USD từ NASA theo chương trình Dịch vụ Vận tải Quỹ đạo Thương mại, cùng nguồn tài trợ cho hai lần phóng Falcon đầu tiên từ Bộ Quốc phòng Mỹ.
SpaceX không gặt hái thành quả ngay lập tức. Ba tên lửa đầu tiên phóng trong giai đoạn 2006-2008 đều không lên tới quỹ đạo. Falcon 1 gặp sự cố rò rỉ nhiên liệu dẫn đến cháy, hai phương tiện tiếp theo trục trặc sau khi tách tầng đẩy, khiến SpaceX gần như phá sản, giữa lúc Musk cũng đang gặp khó khăn tài chính với một công ty khác là Tesla.
Tất cả phụ thuộc vào lần phóng thử thứ tư, diễn ra ngày 28/9/2008 trên đảo Omelek thuộc quần đảo Marshall. Nguy cơ thất bại rất lớn khi tên lửa không có cải tiến kỹ thuật đáng kể nào so với bản trước, trừ việc tăng nhẹ thời gian từ khi tầng thứ nhất đốt hết nhiên liệu đến lúc chia tách tầng thứ hai. Tuy nhiên, Musk chia sẻ “số phận đã mỉm cười với chúng tôi hôm đó” và Falcon 1 trở thành tên lửa nhiên liệu lỏng do tư nhân phát triển đầu tiên bay lên quỹ đạo Trái Đất.
Sau đó, SpaceX nhận thêm vốn từ NASA và một số nhà đầu tư. Falcon 1 hoạt động từ năm 2006 đến 2009. Trong lần phóng cuối cùng, phương tiện này đưa vệ tinh quan sát Trái Đất của Malaysia, RazakSAT, lên quỹ đạo.
SpaceX từng cân nhắc phát triển tên lửa trung gian Falcon 5, sau đó bỏ qua và tiến thẳng tới Falcon 9. Ngay từ đầu, SpaceX luôn chú trọng tái sử dụng tầng đẩy (tầng thứ nhất) của mẫu tên lửa mới để tiết kiệm chi phí phóng, dù những thử nghiệm ban đầu không thành công.
Theo Space, cột mốc lịch sử tiếp theo diễn ra năm 2012, khi tàu Dragon phóng lên không gian bằng tên lửa thế hệ mới Falcon 9, trở thành tàu vũ trụ tư nhân đầu tiên cập bến Trạm Vũ trụ Quốc tế (ISS).
Cuối 2015, công ty lần đầu cho tầng đẩy của một tên lửa quỹ đạo quay về Trái Đất và hạ cánh có kiểm soát bằng cách đốt động cơ. Musk khi đó nói: “Nếu tìm ra cách tái sử dụng tên lửa hiệu quả như máy bay, chi phí tiếp cận không gian sẽ giảm cả trăm lần. Chưa phương tiện nào có thể tái sử dụng hoàn toàn như vậy trước đây. Đó thực sự là bước đột phá căn bản cần thiết để cách mạng hóa việc tiếp cận không gian”.
Hai năm sau, SpaceX thu hút sự chú ý của toàn thế giới khi thực hiện chuyến bay đầu tiên của một tầng tên lửa quỹ đạo tái sử dụng, mở đường cho những vụ phóng “nhanh và rẻ”.
Ngày 30/5/2020, công ty tiếp tục gây tiếng vang khi triển khai nhiệm vụ tư nhân đầu tiên nhằm đưa phi hành gia lên không gian. Trong đó, tên lửa Falcon 9 đưa tàu Crew Dragon cùng hai phi hành gia đến Trạm Vũ trụ Quốc tế (ISS), đánh dấu chuyến bay chở người từ đất Mỹ sau khoảng một thập kỷ.
“Hôm nay đánh dấu một kỷ nguyên mới trong hoạt động du hành vũ trụ có người lái khi chúng ta một lần nữa đưa phi hành gia Mỹ lên trạm ISS từ đất Mỹ, bằng tên lửa Mỹ”, Jim Bridenstine, Giám đốc NASA khi đó, chia sẻ. Trước đó, sau khi tàu con thoi “về hưu” năm 2011, NASA phải dựa vào tàu Soyuz của Nga để đưa phi hành gia lên ISS.
Hiện SpaceX tập trung phát triển Starship, tên lửa khổng lồ hướng đến chở người lên Mặt Trăng và Sao Hỏa. Lần phóng thử nghiệm gần nhất diễn ra cuối tháng 5 với phiên bản V3. Với chiều cao khoảng 124 m, tương đương tòa nhà chọc trời 40 tầng, và sức đẩy vượt 8 triệu kg, đây là tên lửa lớn và mạnh nhất lịch sử.
Theo New Atlas, không chỉ đi đầu về dịch vụ phóng, SpaceX còn tiên phong xây dựng mạng lưới vệ tinh đồ sộ trên quỹ đạo. Công ty lần đầu thông báo về mạng lưới vệ tinh Internet Starlink năm 2015 và phóng lô vệ tinh đầu tiên lên không gian năm 2019. Đến nay, hệ thống Starlink gồm khoảng 10.300 vệ tinh đang hoạt động trên quỹ đạo Trái Đất và vẫn tiếp tục tăng, dự kiến có thể lên đến 42.000. Starlink là mạng lưới vệ tinh lớn nhất từng được xây dựng, chiếm 2/3 tổng số vệ tinh vận hành trên quỹ đạo Trái Đất.
Ngoài hàng không vũ trụ, SpaceX cũng mở rộng hoạt động sang lĩnh vực trí tuệ nhân tạo. Hồi tháng 1, SpaceX công bố kế hoạch phóng một triệu vệ tinh để làm trung tâm dữ liệu, cho phép vượt qua hạn chế của lưới điện dưới mặt đất. Cụm này sẽ dùng pin mặt trời để vận hành phần cứng điện toán AI. Theo Musk, pin mặt trời trên quỹ đạo có thể tạo ra lượng điện gấp 5 lần so với dưới mặt đất, vốn bị khí quyển cản trở.
Hồi đầu năm, Musk nói lý do SpaceX mua lại công ty trí tuệ nhân tạo xAI – cũng do ông sáng lập – là để tạo hệ thống đổi mới tích hợp theo chiều dọc tham vọng nhất trong và ngoài Trái Đất, gồm AI, tên lửa, Internet vệ tinh, liên lạc trực tiếp với thiết bị di động cùng các nền tảng thông tin thời gian thực và tự do ngôn luận hàng đầu thế giới. Theo ông, cần một lượng lớn vệ tinh để tạo các trung tâm dữ liệu không gian, đảm bảo SpaceX sẽ có nguồn doanh thu ổn định và lớn hơn nữa trong tương lai gần. Ông đề cập các mục tiêu bằng ngôn ngữ đầy tham vọng, gợi nhớ những câu chuyện khoa học viễn tưởng về việc nhân loại chinh phục không gian và du hành xuyên thiên hà.
Trên website công ty, Musk viết: “Điều cốt lõi của việc trở thành nền văn minh du hành vũ trụ là tin tưởng tương lai và nghĩ tương lai sẽ tốt đẹp hơn quá khứ. Tôi không thấy có gì thú vị hơn là được ra ngoài kia và đi giữa các vì sao”.
Theo chia sẻ từ nguồn rò rỉ nổi tiếng Ice Universe, các nguồn tin nội bộ từ Samsung cho thấy công ty dường như vẫn chưa có ý định áp dụng Liquid Glass trong phiên bản One UI 9 sắp tới. Động thái này diễn ra trong bối cảnh Google bắt đầu áp dụng ngôn ngữ thiết kế của Apple vào Android 17.
Apple đã giới thiệu Liquid Glass với iOS 26, trong khi Google cũng đang triển khai các hiệu ứng trong suốt, giống như Liquid Glass cho các yếu tố hệ thống trong Android 17. Mặc dù cả hai thiết kế này đều có sự tương đồng, nhưng chúng không hoàn toàn giống nhau. Phiên bản của Apple có độ bão hòa và khả năng khúc xạ cao hơn, trong khi cách tiếp cận của Google lại tinh tế hơn với các hiệu ứng kính trong suốt xuất hiện trong Quick Panel, thanh điều chỉnh âm lượng và thông báo.
Samsung đã bắt đầu áp dụng thiết kế Glass UI trong One UI 8.5 cho Quick Panel và biểu tượng, cho thấy công ty Hàn Quốc đang tiến tới một phong cách thẩm mỹ tương tự mà không cần theo Apple. One UI 9 dự kiến sẽ tiếp tục phát triển xu hướng này với các hiệu ứng kính và mờ mở rộng hơn.
Lưu ý rằng, mặc dù Ice Universe đã xác nhận rằng các bản dựng đầu tiên của One UI 9 không có "xu hướng áp dụng Liquid Glass" nhưng cụm từ "trong thời điểm hiện tại" là một yếu tố rất quan trọng. Điều đó cho thấy Samsung có thể đang xây dựng nền tảng cho một thiết kế Liquid Glass trong tương lai, nhưng việc triển khai đầy đủ dường như sẽ được hoãn lại cho đến One UI 9.5 vào năm 2027.
One UI 9 dự kiến sẽ ra mắt chính thức cùng với Galaxy Z Fold8 và Z Flip8 vào tháng 7.2026, trong khi phiên bản beta công khai sẽ mở cho dòng Galaxy S26 vào cuối tháng 5 hoặc đầu tháng 6. Đáng chú ý, Samsung đã chuyển Galaxy S22 series và Galaxy Z Fold 4 sang lịch cập nhật bảo mật hằng quý, có nghĩa những thiết bị này sẽ dừng lại ở One UI 8.5, cùng với Galaxy S21 FE và A53.
Nhìn chung, Samsung có thể đang chuẩn bị cho một sự thay đổi lớn trong thiết kế giao diện người dùng, mặc dù thời điểm áp dụng thiết kế Liquid Glass vẫn còn là một dấu hỏi.
Trong bối cảnh chuyển đối số diễn ra nhanh chóng, có rất nhiều người dân không thể theo kịp tóc độ phát triển của công nghệ, nhất là những người lớn tuổi, ở nông thôn hoặc những người ít tiếp xúc với công nghệ. Nhiều người sử dụng chữ ký số nhưng không có ý thức bảo mật và không hiểu hết các tính năng của nó.
Để cân bằng giữa tốc độ cải cách và khả năng tiếp cận của người dân, có ba vấn đề cần lưu ý.
Trước hết, cần làm rõ giá trị pháp lý của giấy tờ ký số và giúp người dân phân biệt rõ ràng các hình thức khác nhau.
Theo Luật Giao dịch điện tử 2023, chữ ký số có giá trị pháp lý tương đương chữ ký tay trên văn bản giấy, miễn là đáp ứng các điều kiện về tính toàn vẹn, xác thực và không bị phủ nhận.
Đa số người dân vẫn chưa hiểu rõ ràng các khái niệm về file giấy tờ ký số, file scan màu bản ký tay, chữ ký kỹ thuật số thực sự hay hình ảnh (visual) của chữ ký số được chèn vào văn bản...
Sự nhầm lẫn này có thể dẫn đến nhiều tranh chấp pháp lý. Một bên cho rằng "tôi đã ký rồi" nhưng thực chất chỉ là bản scan hoặc hình ảnh minh họa. Cơ quan chức năng cần chủ động giải thích rõ ràng qua các hướng dẫn đơn giản, infographic hoặc video ngắn trên Cổng dịch vụ công quốc gia.
Thứ hai, người dân cần có kiến thức cơ bản về kỹ thuật số của file ký số. Một file ký số hợp lệ không phải là một tấm ảnh có chữ ký đẹp, mà là một tập tin chứa nhiều lớp thông tin bảo mật.
Như dấu thời gian (ghi nhận chính xác thời điểm ký). Nếu thiếu, văn bản có nguy cơ bị giả mạo thời gian. Ví dụ, một hợp đồng có thể được "ký lại" sau khi sự kiện đã xảy ra, dẫn đến vô hiệu hóa toàn bộ giao dịch.
Hay trạng thái chứng thư số, tức phải kiểm tra xem chứng thư còn hiệu lực hay đã bị thu hồi. Nếu ký khi chứng thư đã thu hồi, chữ ký số sẽ mất giá trị pháp lý...
Khi người dân chưa nắm rõ các yếu tố này, họ dễ bị hiểu sai: "Tôi thấy chữ ký đẹp là được rồi". Sau đó sẽ là tranh chấp, mất quyền lợi, tài sản qua các giao dịch đất đai, công chứng hoặc hợp đồng điện tử.
Các ứng dụng ký số cần có tính năng kiểm tra tự động đơn giản, hiển thị kết quả bằng ngôn ngữ đời thường như "chữ ký hợp lệ - có dấu thời gian - chứng thư còn hiệu lực".
Cuối cùng, bảo mật chữ ký số là vấn đề then chốt. Việc bảo mật không chỉ là vấn đề công nghệ mà còn là ý thức và thói quen sử dụng của người dân. Người dân phải biết coi trọng và bảo vệ chữ ký số như tài khoản ngân hàng hay giấy tờ tùy thân.
Không chỉ người dân bình thường mà cả những người thường dùng công nghệ cũng ít có ý thức bảo mật. Như trong lĩnh vực công chứng, công chứng viên giao hẳn USB token (chứa chữ ký số) và mật khẩu cho nhân viên văn phòng để tiện việc.
Một số ứng dụng chữ ký số hiện nay chỉ yêu cầu đăng nhập một lần và bấm nút "ký" là xong. Điều này quá rủi ro.
Nếu mật khẩu bị lộ sẽ dẫn đến chữ ký bị giả mạo để ký kết giao dịch, chuyển nhượng tài sản trái gây thiệt hại lớn và tranh chấp kéo dài.
Trong công chứng điện tử, chữ ký số của công chứng viên mang tính "chứng thực nhà nước".
Nếu chữ ký số của công chứng viên bị người khác sử dụng cũng sẽ gây hậu quả khó lường. Hồ sơ công chứng bị vô hiệu, mất lòng tin của người dân vào công chứng, đó là chưa kể tài sản bị công chứng sai sẽ lại có thêm một giao dịch khác...
Vì vậy, các cơ quan chức năng cần nâng cao ý thức bảo mật cho người dân chứ không chỉ dừng ở nâng cấp công nghệ. Các ứng dụng ký số bắt buộc có xác thực cá nhân như yêu cầu nhập mã PIN riêng, hoặc xác nhận khuôn mặt mỗi lần ký.
Trước những thách thức nhà nước cần những giải pháp thiết thực và khả thi.
Trước hết, phổ thông kiến thức số cho người dân. Bên cạnh đó, việc thiết kế giao diện ứng dụng ký số phải lấy người dân làm trung tâm: nút bấm rõ ràng, hướng dẫn từng bước, và thông báo rủi ro bằng ngôn ngữ đơn giản.
Thứ ba, nhà nước bổ sung quy định bắt buộc minh bạch thông tin kỹ thuật trong mọi văn bản điện tử và trách nhiệm của nhà cung cấp dịch vụ khi xảy ra sự cố.
Khuyến khích các ngân hàng, doanh nghiệp công nghệ đào tạo miễn phí, có hệ thống hỗ trợ 24/7 cho người dân.
Xây dựng chính phủ số là hành trình hướng tới một xã hội số bao trùm, nơi mọi người dân đều là "công dân số" thực thụ. Những tiến bộ trong số hóa doanh nghiệp, công chứng và đất đai là nền tảng vững chắc, nhưng chỉ khi người dân thực sự hiểu, tin tưởng và an toàn sử dụng các công cụ số, thì chuyển đổi số mới thực sự thành công và bền vững.
El Nino là pha ấm của El Nino - Dao động Nam (ENSO), chu kỳ khí hậu tự nhiên được thúc đẩy bởi sự biến động nhiệt độ đại dương và áp suất khí quyển ở khu vực trung tâm và phía đông Thái Bình Dương nhiệt đới. ENSO gây ra tác động dây chuyền lan khắp toàn cầu, ảnh hưởng đến mọi thứ như lượng mưa, hạn hán, bão, sóng nhiệt. ENSO thường tạo ra El Nino ấm rồi đến pha lạnh La Nina cứ sau 2-7 năm.
El Nino được xác nhận xảy ra khi nhiệt độ bề mặt đại dương trung bình tăng ít nhất 0,5 độ C trong năm tháng liên tiếp trở lên so với mức trung bình dài hạn. Tháng trước, Trung tâm Dự báo Khí hậu thuộc Cơ quan Khí quyển và Đại dương Quốc gia Mỹ (NOAA) thông báo có 62% khả năng El Nino xuất hiện từ tháng 6 đến tháng 8.
Theo chuyên trang thời tiết AccuWeather, nếu xuất hiện như dự đoán, El Nino có thể mạnh lên thành "siêu El Nino" với nhiệt độ mặt biển cao hơn mức trung bình dài hạn ít nhất 2 độ C. Cơ quan Khí tượng Trung Quốc cuối tuần trước cũng cho biết, El Nino ở mức trung bình đến mạnh được dự báo xuất hiện tháng tới và tiếp tục phát triển trong thời gian còn lại của năm. Một số mô hình máy tính, bao gồm cả mô hình tổng hợp được đánh giá cao của châu Âu, cũng dự báo khá mạnh mẽ về khả năng hiện tượng này hình thành, thậm chí có thể phát triển thành siêu El Nino cuối mùa thu.
"El Nino mạnh có thể gây lũ lụt nghiêm trọng, buộc các nhà máy thủy điện giảm sản lượng hoặc ngừng hoạt động, đồng thời gây hư hại đường dây điện và trạm biến áp do sạt lở đất và mực nước dâng cao. Ngược lại, trong trường hợp hạn hán, việc sản xuất điện cũng chịu ảnh hưởng do nguồn cung cấp nước giảm mạnh", Wang Yaqi, kỹ sư cấp cao tại Trung tâm Khí hậu Quốc gia Trung Quốc, cho biết.
Cảnh báo này được đưa ra sau khi giá dầu toàn cầu tăng mạnh do xung đột Trung Đông dẫn đến eo biển Hormuz gần như đóng cửa. Đây vốn là tuyến đường vận chuyển dầu khí lớn, đóng vai trò trọng yếu với nguồn cung năng lượng toàn cầu.
Ông Wang nhận định, El Nino có thể ảnh hưởng nặng nề đến những cộng đồng phụ thuộc thủy điện như Nam Á, Đông Nam Á và một số vùng thuộc châu Phi, buộc họ phải đốt nhiều nhiên liệu hóa thạch hơn để sản xuất năng lượng, khiến nhu cầu dầu khí tăng mạnh và có thể đẩy giá lên cao hơn nữa.
Thêm vào đó, 2026 được dự báo là một trong những năm nóng nhất lịch sử nếu siêu El Nino xảy ra. Nhiều người cho rằng nhiệt độ tăng cao sẽ thúc đẩy sản xuất quang điện, nhưng thực tế, sức nóng dữ dội có thể làm giảm hiệu suất pin mặt trời, đồng thời làm tăng áp lực lên lưới điện.
"Nhiều người lầm tưởng càng nắng nóng thì năng lượng tạo ra càng lớn. Tuy nhiên, pin mặt trời là chất bán dẫn, và giống như mọi thiết bị điện tử, hiệu suất của chúng giảm khi nhiệt độ tăng", Ioanna Vergini, nhà sáng lập wfy24.com, nền tảng phân tích dữ liệu thời tiết và xu hướng dao động khí hậu, giải thích với Euronews Earth.
Với mỗi độ tăng thêm trên 25 độ C, hiệu suất pin mặt trời giảm khoảng 0,4-0,5%. Trong những đợt nắng nóng cực độ bao trùm Tây Ban Nha và Hy Lạp hè năm ngoái, nhiều trang trại điện mặt trời địa phương sụt giảm sản lượng đáng kể đúng lúc nhu cầu sử dụng điều hòa không khí đạt đỉnh điểm. "Chúng tôi đã theo dõi các trường hợp nhiệt độ bề mặt trên tấm pin đạt đến 65 độ C, dẫn đến công suất lý thuyết giảm gần 20%", Vergini nói thêm.
Tương tự với trường hợp thủy điện, sản lượng quang điện giảm có thể dẫn đến tăng cường đốt nhiều nhiên liệu hóa thạch để phục vụ nhu cầu năng lượng. Điều đó sẽ làm tăng phát thải carbon và chi phí năng lượng nhập khẩu, tạo ra một vòng luẩn quẩn tiêu cực, làm trầm trọng thêm biến đổi khí hậu và gây áp lực lên nền kinh tế.
Siêu El Nino gần đây nhất xảy ra vào năm 2015 và năm sau đó đã phá vỡ kỷ lục nhiệt độ trung bình toàn cầu. Một đợt El Nino khác hình thành năm 2023 và năm 2024 cũng đạt kỷ lục nhiệt độ trung bình toàn cầu, trở thành năm nóng nhất lịch sử.
Dù vậy, Chen Lijuan, trưởng bộ phận dự báo khí hậu của Trung tâm Khí hậu Quốc gia Trung Quốc, kêu gọi thận trọng trước những thông tin cho rằng El Nino năm nay sẽ là đợt mạnh nhất 140 năm hoặc gây ra tình trạng khẩn cấp về nắng nóng toàn cầu. Bà nói: "Xét đến độ trễ trong tác động của El Nino, việc khẳng định Trái Đất sẽ chạm ngưỡng nhiệt độ cực đoan mới ngay trong năm nay vẫn còn quá sớm. Dù vậy, những rủi ro liên quan chắc chắn đang gia tăng đáng kể".
