Ông Zelensky ra lệnh tấn công sâu vào lãnh thổ Nga
Ukrainska Pravda đưa tin, trong bài phát biểu tối 19/5, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky thông báo ông đã phê duyệt kế hoạch tấn công tầm xa vào lãnh thổ Nga trong tháng 6.
“Hôm nay, tôi đã phê duyệt kế hoạch tấn công tầm xa của chúng ta trong tháng 6, và chúng ta phải mở rộng một cách sáng tạo các biện pháp trừng phạt tầm xa của Ukraine, vốn đã chứng tỏ hiệu quả trong tháng 5”, ông Zelensky nói.
Quân đội Nga (RFAF) tiến hành tập trận lực lượng hạt nhân chiến lược (tên lửa, hải quân, không quân) trong các ngày 19-21/5 nhằm răn đe các đối thủ.
Đồng thời, Nga cũng tiến hành tấn công trả đũa vào Ukraine bằng 209 UAV, tập trung đánh phá mục tiêu tại các tỉnh Chernihiv, Sumy, Odessa, Kharkov và Dnipropetrovsk.
Trên thực địa, RFAF có bước đột phá vào Zapsillia (Sumy), chiếm giữ Volokhivka (Kharkov), mở rộng vùng kiểm soát xung quanh Huliaipole và Vasylivka (Zaporizhia).
Bên cạnh đó, lực lượng Moscow đã hình thành 2 điểm nóng trong nội đô Konstantinovka, siết chặt vòng vây khiến hệ thống phòng thủ Ukraine tan vỡ từng mảng lớn. Qua đó, gọng kìm ngày một mạnh hơn bao quanh Sloviansk – Kramatorsk, “vành đai pháo đài” kiên cố cuối cùng của quân đội Ukraine (AFU) tại vùng Donbass.
Có thể nói, trận chiến cuối cùng tại “Vòng cung Donbass” dường như đã bắt đầu.
Nga chọc thủng phòng tuyến Ukraine phía tây Huliaipole
Theo kênh Readovka, lực lượng Moscow hoàn toàn vô hiệu hóa phòng tuyến Ukraine dọc sông Gaichur, và con đường dẫn đến một trong những tuyến đường hậu cần cung cấp cho Orekhov hiện đã thông suốt.
Hiện nay, AFU chỉ còn lại tuyến phòng thủ dự bị dọc theo sông Verkhnyaya Tersa, cách đó 10km về phía tây.
Ngay phía bên kia sông và tuyến phòng thủ dự bị là quốc lộ T-04-08. Lực lượng Kiev sử dụng tuyến đường này để vận chuyển tiếp tế cho binh sĩ ở vùng phòng thủ Orekhov và các lực lượng đóng quân tại phía đông quốc lộ.
Hiện tại, việc Ukraine sử dụng con đường này vô cùng nguy hiểm do hoạt động của UAV, nhưng khi tiền tuyến áp sát quốc lộ, nó sẽ trở thành “con đường tử thần”.
Xa hơn về phía nam, RFAF đã chiếm làng Chudesnoye (Charivne) và bắt đầu bao vây làng Huliai-Poleske. Quân đội Ukraine đang quyết tâm phòng thủ nơi này, vì một khi chiếm được, các đơn vị Moscow sẽ có thể tiến dọc theo bờ bắc sông Zherebets và tiếp cận các công sự phòng thủ ở Omelnyk, từ đó gây ra mối đe dọa nghiêm trọng trực tiếp đến Orekhov.
Điều quan trọng cần nhấn mạnh một lần nữa là toàn bộ hệ thống phòng thủ Ukraine được xây dựng dựa trên giả định rằng lực lượng Moscow sẽ tấn công sâu vào tỉnh Zaporizhia từ nam lên bắc. Tuy nhiên, binh sĩ Nga đang di chuyển từ đông sang tây, khiến một phần đáng kể các công sự trở nên vô dụng hoặc chỉ có khả năng thực hiện một phần nhiệm vụ dự định.
Trong hoàn cảnh này, lựa chọn duy nhất còn lại cho AFU là bám trụ vào tất cả các làng mạc mà họ có thể.
Tình hình hiện tại cho thấy Bộ chỉ huy Kiev thiếu nguồn lực để ổn định tình hình ở phía tây và tây bắc Huliaipole, cách xa đường T-04-08. Điều này có nghĩa là phương án tiếp tế cho khu vực thông qua “vòng cung phía đông” bằng các tuyến đường nông thôn, bao gồm cả đường T-04-08, sẽ sớm trở nên bất khả thi.
Hơn nữa, các hành động ngăn cản RFAF không mang lại kết quả cho lực lượng Kiev. Quân đội Ukraine cũng thiếu lực lượng đủ để chặn đứng các tuyến liên lạc hậu phương của Cụm tác chiến phía Đông RFAF.
Điều này có nghĩa là Kiev sẽ tập trung toàn bộ nỗ lực chống lại Sư đoàn dù số 7 RFAF, đang hoạt động ở phía tây Orekhov. Mục tiêu chính của lực lượng Kiev ở giai đoạn này là làm mọi cách để bảo vệ đường N-08, nối liền khu vực phòng thủ nói trên với Zaporizhia. AFU chỉ có một cách để đạt mục tiêu này: buộc đối phương phải rút lui về tuyến phòng thủ Kamenskoye – Stepovoye – Malyye Shcherbaki – Shcherbaki.
Trước áp lực đặc biệt mà bộ binh cơ giới Ukraine gây ra đối với các vị trí của Nga gần Stepnogorsk, AFU đã bắt đầu tìm cách mở rộng khả năng phòng thủ của khu vực phòng thủ Orekhov.
Đồng quan điểm với Readovka, kênh Rybar xác nhận, trên cánh đông Zaporizhia, phía tây Huliaipole, quân đội Nga đang tiến công để vượt qua tuyến phòng thủ đối phương, trong khi AFU đang cố gắng làm chậm bước tiến của họ bằng cách điều động các nhóm xung kích tấn công bất ngờ.
Gần Verkhnyaya Tersa, các chiến binh Nga chiếm lại được khu vực và tiếp tục đột phá thành công trong vùng lân cận ngôi làng này. Xa hơn về phía nam, AFU đang phản công xung quanh Huliaipole.
Xa hơn về phía bắc, các đơn vị Moscow đang nhắm mục tiêu vào Vozdvizhevka bằng các cuộc ném bom và pháo kích. Họ đã tiến đến ngoại ô ngôi làng này, nhưng tình hình diễn biến vẫn chưa hoàn toàn rõ ràng. Hoạt động của Ukraine không giảm, nhưng cũng có tin đồn về những thành công của RFAF.
Dọc theo hầu hết toàn bộ mặt trận phía đông Zaporizhia, lực lượng Kiev đang tích cực phòng thủ và thường xuyên phản công bằng các nhóm nhỏ, cả bằng xe bọc thép và bộ binh, bao gồm một số trung đoàn xung kích độc lập.
Điều này đang ảnh hưởng đến tốc độ tiến công của Nga. Tuy nhiên, ngay cả trong những điều kiện khó khăn này, với sự hỗ trợ bởi các cuộc không kích, pháo binh và máy bay không người lái, mặt trận phía Đông vẫn tiếp tục từng bước kiểm soát tỉnh Zaporizhia.
Nga đạt thành công mới ở khu vực biên giới
Theo hướng Burluk, Cụm tác chiến phía Bắc RFAF đang có những tiến bộ đáng kể dọc biên giới và đã chiếm thêm một ngôi làng, kênh Rybar cho hay.
Volokhovka trở thành ngôi làng thứ 3 phía nam sông Volchya nằm dưới sự kiểm soát của Nga trong tháng 5. Trước đó, họ đã chiếm các làng lân cận Chaykovka và Pokalyanoye. RFAF hiện có cơ hội thiết lập một đầu cầu lớn hơn và rộng hơn ở phía nam sông và tiến xa hơn về phía Bely Kolodets.
Điều này không có nghĩa là Nga sẽ tiến công ngay lập tức, bởi trên thực tế có sự hiện diện quá nhiều UAV của Ukraine. Hơn nữa, việc tập trung nhân lực, ngay cả cho các cuộc đột kích nhóm nhỏ, cũng là một nhiệm vụ rất khó khăn.
Ngoài việc thiết lập đầu cầu phía nam sông Volchya, các đơn vị Moscow đang dọn sạch khoảng trống giữa sông và biên giới. Tại đó, lính xung kích đang tiến về phía đông từ khu bảo tồn thiên nhiên Severodonetsk, di chuyển qua hết khu rừng này đến khu rừng khác.
Giao tranh ác liệt vẫn tiếp diễn trên sườn phía đông, khi AFU cố gắng đẩy lùi đối phương khỏi tuyến sông Verkhnyaya Dvurechnaya.
Theo hướng Burluk, Ukraine đã rút các lực lượng dự bị vốn đã thiệt hại nặng nề sau trận chiến khốc liệt Kupyansk, do đó, dự kiến sẽ có các cuộc phản công mới của họ, cả theo từng nhóm nhỏ xuyên rừng và với sự hỗ trợ cơ giới.
Điều quan trọng đối với Bộ chỉ huy Kiec là kìm chân lực lượng Moscow trong dải đất hẹp 20km giữa biên giới và tuyến phòng thủ, vì vậy, chiến thuật phòng thủ chủ động với các nhóm xung kích “dễ bị tiêu diệt” có thể được áp dụng.
Nga có nguy cơ thất thủ ở Stepnogorsk
Kênh Rybar đưa tin, những bằng chứng mới từ cánh tây Zaporizhia cho thấy tình hình Stepnogorsk và khu vực xung quanh, cũng như vùng Primorskoye lân cận, đang xấu đi nghiêm trọng với Nga.
Theo các đoạn phim giám sát khách quan, binh sĩ Ukraine đang tiến vào Stepnogorsk một cách tương đối bình tĩnh, cho thấy RFAF đã để mất các vị trí ở phía tây thành phố này.
Xa hơn về phía đông, gần Lukyanivske, lực lượng Kiev chiếm một phần vành đai phòng thủ, nơi đã diễn ra giao tranh trong một thời gian dài. Chỉ còn lại một số ít đơn vị Moscow ở Pavlovka, mặc dù khu vực này đang bị đe dọa đáng kể do cấu hình hiện tại của đường ranh giới tiếp xúc.
Nhiều không gian mở và ít chỗ ẩn nấp đặt ra những thách thức đáng kể cho binh sĩ Nga, do số lượng UAV của đối phương vượt trội. Hơn nữa, Ukraine đang tấn công về phía Stepovoye và Shcherbaki. Nếu lực lượng Kiev đột phá đến ngoại ô Kamenskoye, thì RFAF mất đi lãnh thổ đã giành được trong cuộc tấn công hồi đầu năm 2025, sau một cuộc giao tranh rất ác liệt.
Việc các đơn vị Moscow dựa vào vành đai phòng thủ thiết lập vài năm trước hầu như không còn hiệu quả trong điều kiện hiện tại. Cả hai bên đều đã trở nên khá thành thạo trong việc vượt qua những rào cản như vậy. Số lượng UAV khổng lồ sẽ khiến việc bổ sung nhân lực hoặc tiếp tế đầy đủ cho các vị trí này trở nên bất khả thi.
Do đó, tình hình hiện nay nguy hiểm hơn đáng kể đối với Nga.
Trái ngược với các tin tức từ phía Nga, Tổng cục Tình báo quốc phòng Ukraine (GUR) báo cáo rằng lực lượng Kiev đã đánh bật Nga khỏi Stepnogorsk ở Zaporizhia.
Đoạn phim do GUR công bố, cho thấy đơn vị đặc nhiệm Artan của họ giao tranh với lực lượng Nga tại Stepnogorsk. Thành phố nhỏ nhưng có vị trí chiến lược quan trọng này nằm cách thủ phủ Zaporizhia 30km về phía nam và nằm dọc theo quốc lộ E105.
Đoạn phim có định vị địa lý cho thấy các xe bọc thép của Ukraine hoạt động tại một ngã tư trên quốc lộ khi chúng di chuyển đến trung tâm Stepnogorsk, những khu vực trước đây được bản đồ giám sát chiến trường DeepState của Ukraine đánh giá là nằm chắc trong tay Nga.
“Trong chiến dịch diễn ra phối hợp chặt chẽ với các đơn vị lân cận, lực lượng đặc nhiệm tình báo đã tiến hành một loạt các hành động tấn công tích cực nhằm đánh bật Nga khỏi thị trấn và ổn định tình hình tại khu vực này”, đơn vị đặc nhiệm Artan cho biết.
“Kết quả của cuộc chiến trong điều kiện đô thị khó khăn, lực lượng Moscow đã bị đánh bật khỏi các vị trí kiên cố, và các địa điểm trọng yếu ở Stepnogorsk đã nằm dưới sự kiểm soát của Ukraine”, tuyên bố tiếp tục.
Quân đội Nga chưa bao giờ chiếm giữ hoàn toàn Stepnogorsk, nhưng các nhóm xâm nhập của họ thường xuyên tiến vào thành phố, cụ thể là từ Kamenskoye, một thị trấn nằm cách đó 5km về phía nam dọc theo đường cao tốc, theo Vladyslav Voloshyn, người phát ngôn của Lực lượng Phòng vệ phía Nam AFU.
Ông Voloshyn cho biết RFAF đang cố gắng chiếm Stepnogorsk để tiến gần hơn đến thành phố Zaporizhia, thủ phủ khu vực của tỉnh cùng tên.
Việc RFAF kiểm soát Stepnogorsk và đường cao tốc E105 đe dọa làm phức tạp đáng kể các nỗ lực đang diễn ra của Nga nhằm tiến về Zaporizhia. Lực lượng Moscow đã phát triển theo bờ đông sông Dnipro về phía thị trấn Primorskoye, nhằm mục đích đưa Zaporizhia vào tầm bắn của pháo binh.
Pasi Paroinen, một nhà phân tích thuộc tổ chức phân tích nguồn mở Black Bird Group có trụ sở tại Phần Lan, xác nhận với Kyiv Independent rằng lực lượng Kiev đã phát động một loạt các cuộc phản công theo hướng Stepnogorsk, đồng thời cho biết ông tin rằng Ukraine có thể ổn định tình hình trong khu vực trong tương lai gần.
Ông Voloshyn, người phát ngôn của Lực lượng Phòng vệ phía Nam Ukraine, cho biết ông không thể bình luận về tuyên bố của GUR, vì tuyên bố này được đưa ra bởi một nhánh khác của quân đội.
Nga ồ ạt “tràn ngập” Konstantinovka từ nhiều hướng
Kênh AMK Mapping cho hay, lực lượng Moscow đã tăng cường các hoạt động tấn công và bắt đầu ồ ạt xâm nhập. Tình hình của Ukraine tại đây ngày càng xấu đi.
Ở phía tây, lực lượng Moscow đã củng cố vị trí trên các cánh đồng phía đông Stepanivka, chiếm các khu rừng mới theo hướng Dovha Balka. Ngược lại, Ukraine đã giải tỏa phần phía nam của Dovha Balka sau các cuộc xâm nhập trước đó của Nga, và họ cũng đang phản công ở phần phía đông nam ngôi làng và phần phía đông bắc Stepanivka, nơi vẫn còn một vùng xám rộng lớn.
Về phía đông, lực lượng Moscow tiến về phía bắc qua Illinivka, chiếm toàn bộ phần phía tây và phía nam ngôi làng. Từ đó, họ đang xâm nhập vào các khu nhà cao tầng phía tây thành phố với số lượng ngày càng lớn, tiến xa đến tận sông Kryvyi Torets, thực chất là bao vây lực lượng Kiev ở vùng ngoại ô phía nam. Binh sĩ Nga cũng đang xâm nhập vào các vùng ngoại ô phía nam từ hướng Berestok, hồ chứa Kleban-Bykske và Illinivka.
Khả năng phản công và quét sạch binh sĩ Nga xâm nhập từ các vùng ngoại ô phía tây nam của Ukraine ngày càng bị hạn chế do tình hình tiếp tế vào thành phố rất tồi tệ. Tuy nhiên, một số cuộc phản công và đột kích hạn chế vẫn đang được AFU thực hiện trong khu vực nhà kính phía đông Illinivka.
Xa hơn về phía đông, lực lượng Moscow đã giành quyền kiểm soát lãnh thổ trường đại học ở rìa phía nam thành phố sau vài tháng giao tranh ác liệt. Họ cũng tăng cường xâm nhập vào khu công nghiệp trung tâm Konstantinovka từ các vùng ngoại ô phía đông nam, và thậm chí đã tiến vào các khu nhà cao tầng phía tây nam từ phía đông.
Về phía đông bắc, lực lượng Kiev đã tái chiếm một số dãy nhà ở vùng ngoại ô phía đông và đang cố gắng giải tỏa các vị trí ở khu vực đường cao tốc, trong bối cảnh các hoạt động đột phá của Nga gần vùng ngoại ô phía đông.
Mặt khác, RFAF đã chiếm được phần lớn các khu rừng lớn còn lại ở phía đông thành phố, một số tuyến phố dân cư ngoại ô của quận Hora phía đông bắc Konstantinovka, và phần phía nam Dmytrivka.
Từ đó, họ đang tiến hành các cuộc xâm nhập sâu về phía tây bắc vào làng Molocharka, và về phía tây nam xuyên qua khu rừng lớn vào vùng ngoại ô phía bắc thành phố. Các cuộc xâm nhập bổ sung về phía trung tâm thành phố từ phía đông đang diễn ra từ quận Hora.
Về phía đông, RFAF tái chiếm một số chiến hào ở phía tây bắc Stupochky trên bờ bắc của quốc lộ, hỗ trợ cho việc phát triển dọc theo quốc lộ vào phần phía đông của Konstantinovka. Mặt khác, lực lượng Kiev tái chiếm các vị trí ở phần cực tây nam của Chasov Yar, và một lần nữa giành lại nửa phía tây quận Shevchenko.
Lực lượng Moscow kể từ đó đã bắt đầu một loạt các cuộc phản công phối hợp đa hướng nhằm mục đích đẩy lùi đối phương ra khỏi Chasov Yar.
Như vậy, trong vài ngày qua, có thêm 5,74km² nghiêng về phía Nga trong khi AFU chỉ giành lại được khoảng 2,63km².
Theo Hãng tin AFP ngày 3-6, giới chức Indonesia đã bắt giữ ông Dadan Hindayana - cựu lãnh đạo chương trình bữa ăn học đường miễn phí của nước này, một ngày sau khi ông bị cách chức giữa lúc chương trình vướng hàng loạt vụ ngộ độc thực phẩm và cáo buộc tham nhũng.
Ông Dadan Hindayana, người đứng đầu Cơ quan Dinh dưỡng quốc gia kể từ khi cơ quan này được thành lập vào tháng 8-2024, đã bị Tổng thống Indonesia Prabowo Subianto cách chức hôm 2-6 cùng hai cấp phó. Cả ba đang bị tạm giữ tại thủ đô Jakarta.
Ông Syarief Sulaeman Nahdi thuộc Văn phòng Tổng chưởng lý Indonesia cho biết ba người này bị cáo buộc liên quan đến các hành vi phạm tội trong công tác quản lý. Nhà chức trách trước đó đã khám xét trụ sở Cơ quan Dinh dưỡng quốc gia cùng nơi ở của các bị can.
Chương trình bữa ăn miễn phí là chính sách trọng tâm trong chiến dịch tranh cử tổng thống năm 2024 của ông Prabowo, với ngân sách lên tới hàng tỉ USD.
Chính phủ Indonesia cho biết chương trình đã cung cấp bữa ăn cho hơn 61 triệu người tính đến tháng 3 năm nay.
Tuy nhiên kể từ khi triển khai vào đầu năm ngoái, hàng chục nghìn người đã được ghi nhận bị ngộ độc thực phẩm.
Tổ chức giám sát chống tham nhũng Indonesia (ICW) cho rằng việc thay người đứng đầu cơ quan không giải quyết được vấn đề, đồng thời kêu gọi chấm dứt chương trình và phân bổ lại ngân sách.
Tháng trước, ICW đã đệ đơn khiếu nại đối với ông Dadan liên quan đến các sai phạm ngân sách.
Theo ông Syarief, các quỹ do ba bị can chỉ định để quản lý và giám sát các bếp ăn trong chương trình bị nghi đã bị lợi dụng để thực hiện hành vi phạm tội.
Các quỹ này nhận hàng tỉ rupiah tiền hỗ trợ mỗi ngày và có liên hệ hoặc thuộc sở hữu của các nghi phạm. Ba người cũng bị cáo buộc liên quan đến việc mua sắm trái phép xe máy điện, giày dép, máy tính bảng và tivi.
Nếu bị kết tội, các nghi phạm có thể đối mặt với án tù chung thân.
Chương trình bữa ăn miễn phí của Indonesia đặt mục tiêu phục vụ ít nhất 82,9 triệu trẻ em cùng phụ nữ mang thai và cho con bú.
Năm ngoái, ông Dadan từng báo cáo trước Quốc hội rằng chương trình đã ghi nhận ít nhất 11.000 ca ngộ độc thực phẩm, trong đó hơn 600 người phải nhập viện.
Khi các bên trung gian đang nỗ lực thúc đẩy vòng đàm phán thứ hai giữa Mỹ và Iran để chấm dứt xung đột, một vấn đề trọng tâm đang nổi lên như điểm mấu chốt gây tranh cãi là khối tài sản của Tehran bị đóng băng ở nước ngoài.
Hôm 10/4, trước khi vòng đàm phán ngừng bắn đầu tiên diễn ra tại Pakistan, Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf đã viết trên X rằng những tài sản bị phong tỏa của nước này phải được giải phóng trước khi bất kỳ cuộc thương lượng nào diễn ra.
Đến ngày 11/4, tại cuộc đàm phán ngừng bắn ở thủ đô Islamabad, Pakistan, một số thông tin xuất hiện cho rằng Mỹ đã đồng ý giải tỏa ít nhất một phần tài sản của Iran ở nước ngoài. Tuy nhiên, chính phủ Mỹ đã nhanh chóng bác bỏ khẳng định những tài sản đó vẫn bị phong tỏa.
Khối tài sản 100 tỷ USD
Nền kinh tế Iran đã suy yếu nhiều năm qua do loạt lệnh trừng phạt từ Mỹ và các quốc gia khác. Những lệnh trừng phạt này bắt đầu từ năm 1979, đầu tiên là do vụ bắt con tin tại đại sứ quán Mỹ ở Tehran sau cuộc cách mạng Hồi giáo, sau đó gia tăng vì chương trình hạt nhân và tên lửa đạn đạo Iran.
Các lệnh trừng phạt này khiến Iran không thể tiếp cận nhiều tài sản của chính mình, như doanh thu bán dầu đang bị đóng băng tại các ngân hàng nước ngoài. Theo thông tin tổng hợp từ phía Iran và giới chuyên gia, ước tính tổng tài sản của nước này đang bị kẹt ở nước ngoài là hơn 100 tỷ USD.
Frederic Schneider, chuyên gia tại Hội đồng các Vấn đề Toàn cầu Trung Đông, cho hay khối tài sản này gấp khoảng 4 lần doanh thu từ dầu khí hàng năm của Iran.
"Đó là khoản tiền rất lớn, đặc biệt đối với một đất nước đã phải chịu các lệnh trừng phạt do Mỹ áp đặt trong nhiều thập kỷ", ông nói.
Tuy nhiên, Schneider lưu ý thêm rằng ngay cả khi đồng ý giải phóng những tài sản này, vẫn chưa rõ liệu Mỹ có đặt ra điều kiện về cách Iran sử dụng chúng hay không.
Jacob Lew, bộ trưởng tài chính dưới thời tổng thống Mỹ Barack Obama, từng phát biểu vào năm 2016 rằng Iran sẽ không thể tiếp cận toàn bộ tài sản bị phong tỏa ở nước ngoài ngay cả khi mọi lệnh trừng phạt được dỡ bỏ. Tại thời điểm đó, Iran vừa đạt được thỏa thuận lịch sử với Mỹ và các cường quốc khác, chấp nhận hạn chế chương trình hạt nhân của mình để đổi lấy việc nới lỏng trừng phạt.
Lew đã phát biểu trước quốc hội Mỹ rằng trên thực tế, Iran cùng lắm cũng chỉ có thể tiếp cận khoảng một nửa số tài sản bị phong tỏa, bởi phần còn lại đã bị ràng buộc vào các cam kết đầu tư từ trước hoặc để thanh toán các khoản vay.
Hiện tại, yêu cầu then chốt của Tehran trong các cuộc đàm phán ngừng bắn là Mỹ phải giải phóng ít nhất 6 tỷ USD tài sản bị phong tỏa, coi đây như một cách xây dựng lòng tin.
Tài sản bị đóng băng là gì?
Khi tiền bạc, của cải hoặc số dư chứng khoán của các cá nhân, doanh nghiệp hoặc ngân hàng trung ương một quốc gia bị nhà chức trách nước khác hoặc tổ chức quốc tế tạm giữ, đó chính là phong tỏa tài sản.
Khả năng bán tài sản của chủ sở hữu sẽ bị hạn chế do các lệnh trừng phạt, phán quyết từ tòa án hoặc những lý do pháp lý khác.
Tài sản có thể bị đóng băng bởi tòa án, một quốc gia khác, tổ chức quốc tế hoặc một định chế ngân hàng. Các quốc gia thường tuyên bố phong tỏa tài sản của quốc gia hay công ty khác dựa trên những cáo buộc về hoạt động tội phạm, rửa tiền hoặc vi phạm luật pháp quốc tế.
Nhưng những người chỉ trích biện pháp phong tỏa tài sản cho rằng cách làm này đang được sử dụng để nhắm vào những đối thủ của phương Tây thay vì với mục đích răn đe. Phần lớn các nước đang chịu lệnh trừng phạt và bị phong tỏa tài sản là các quốc gia bị phương Tây coi là "không thân thiện", như Iran, Nga, Triều Tiên, Libya hay Venezuela.
Vì sao Iran bị đóng băng tài sản?
Theo hồ sơ lưu trữ của chính phủ Mỹ, đợt phong tỏa tài sản đầu tiên diễn ra vào tháng 11/1979, khi tổng thống Jimmy Carter lúc bấy giờ tuyên bố Iran "đã tạo ra mối đe dọa bất thường và đặc biệt đối với an ninh quốc gia, chính sách đối ngoại cũng như nền kinh tế Mỹ".
Vào thời điểm đó, các sinh viên Iran đang bắt 66 công dân Mỹ làm con tin tại đại sứ quán Mỹ ở Tehran.
Ông William Miller, bộ trưởng tài chính Mỹ khi ấy, cho biết tài sản dễ thanh khoản của Iran có giá trị chưa tới 6 tỷ USD, trong đó khoản lớn nhất là 1,3 tỷ USD trái phiếu kho bạc do Ngân hàng Dự trữ Liên bang New York nắm giữ. Năm 1981, Hiệp định Algiers do Algeria làm trung gian giữa Mỹ và Iran đã dẫn đến việc Mỹ giải tỏa một phần đáng kể các tài sản này để đổi lấy việc Iran trả tự do cho 52 con tin Mỹ vẫn bị giam tại Tehran.
Tuy nhiên, trong những năm sau đó, quan hệ giữa Mỹ và Iran tiếp tục xấu đi do Washington lo ngại về chương trình hạt nhân của Tehran.
Iran luôn khẳng định chương trình làm giàu uranium của mình chỉ phục vụ mục đích năng lượng dân sự, mặc dù họ đã làm giàu uranium vượt xa ngưỡng cần thiết cho mục tiêu đó.
Israel và Mỹ đã liên tục cáo buộc Iran làm giàu uranium để phát triển vũ khí hạt nhân. Mỹ cùng các đồng minh, đặc biệt là châu Âu, đã áp đặt nhiều đợt trừng phạt lên quốc gia này.
Năm 2015, dưới thời tổng thống Obama, Mỹ đã dẫn dắt các cuộc đàm phán để Iran đạt được thỏa thuận với các cường quốc thế giới mang tên Kế hoạch Hành động Chung Toàn diện (JCPOA). Theo thỏa thuận, Tehran đồng ý thu hẹp chương trình hạt nhân và nhờ đó được tiếp cận lại phần lớn tài sản ở nước ngoài của mình.
Tuy nhiên, vào năm 2018, trong nhiệm kỳ đầu tiên, Tổng thống Donald Trump đã đơn phương rút Mỹ khỏi JCPOA, gọi đây là một thỏa thuận "phiến diện" và tái áp đặt các lệnh trừng phạt lên Iran, một lần nữa phong tỏa số tài sản ở nước ngoài của Tehran.
Năm 2023, Mỹ và Iran thống nhất một thỏa thuận trao đổi tù nhân, theo đó Iran trả tự do cho 5 công dân Mỹ gốc Iran để đổi lấy việc Mỹ thả một số người Iran, đồng thời cho phép Tehran tiếp cận hàng tỷ USD tiền bị phong tỏa. Khoản tiền này là 6 tỷ USD doanh thu từ dầu mỏ bị phong tỏa tại Hàn Quốc.
Theo kế hoạch trên, số tiền được chuyển đến Qatar để giám sát. Tuy nhiên, một năm sau, tổng thống Mỹ Joe Biden đã áp đặt các lệnh trừng phạt mới nhằm đáp trả cuộc tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái (UAV) của Iran vào Israel, khiến họ một lần nữa mất quyền tiếp cận số tiền đang được đóng băng tại Doha.
Ngoài Mỹ, Liên minh châu Âu (EU) cũng phong tỏa một phần tài sản của ngân hàng trung ương Iran với lý do nước này bị cáo buộc vi phạm nhân quyền, không tuân thủ các quy định về hạt nhân...
Tài sản bị đóng băng của Iran hiện do nhiều quốc gia nắm giữ. Số tiền chính xác tại mỗi quốc gia chưa rõ ràng, nhưng truyền thông Iran trước đây đưa tin Nhật Bản, một khách hàng dầu mỏ quan trọng, đang nắm giữ khoảng 1,5 tỷ USD, Iraq giữ khoảng 6 tỷ USD, Ấn Độ giữ 7 tỷ USD.
Mỹ cũng nắm giữ khoảng 2 tỷ USD tài sản bị phong tỏa của Iran, trong khi các quốc gia EU như Luxembourg giữ khoảng 1,6 tỷ USD. Qatar hiện giữ khoảng 6 tỷ USD, số tiền đã được chuyển từ Hàn Quốc để thanh toán cho Iran, nhưng sau đó bị Mỹ chặn lại.
Hy vọng cho nền kinh tế Iran
Nền kinh tế Iran đang lâm vào khủng hoảng khi các lệnh trừng phạt kéo dài nhiều thập kỷ đã hạn chế xuất khẩu dầu mỏ, đồng thời làm tê liệt khả năng thu hút đầu tư và hiện đại hóa công nghiệp cũng như công nghệ của nước này.
Lạm phát tăng cao và đồng nội tệ mất giá đã dẫn đến các cuộc biểu tình quy mô lớn hồi đầu năm nay. Cuộc xung đột với Mỹ - Israel bùng phát từ ngày 28/2 đã khiến cơ sở hạ tầng của Iran bị tàn phá nặng nề.
Fatemeh Mohajerani, người phát ngôn chính phủ Iran, ngày 14/4 cho biết thiệt hại mà nước này hứng chịu trong 6 tuần chiến sự là khoảng 270 tỷ USD, yêu cầu Mỹ, Israel và các nước vùng Vịnh bồi thường.
Trong bối cảnh này, tài sản bị đóng băng nếu được giải phóng sẽ là nguồn tiền mà Iran có thể sử dụng ngay lập tức. 100 tỷ USD tương đương gần 1/4 GDP của Iran.
Roxane Farmanfarmaian, giảng viên chính trị quốc tế chuyên về Iran tại Đại học Cambridge, Anh, cho rằng việc tài sản được phá băng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với Iran.
"Điều này đồng nghĩa với việc Iran có thể đưa các khoản tiền thu được bằng ngoại tệ mạnh từ việc bán dầu mỏ trở lại nền kinh tế trong nước. Nó cũng giúp họ kiểm soát biến động tỷ giá, từ đó hạn chế những tổn thương trước tình trạng trồi sụt của đồng nội tệ", Farmanfarmaian giải thích.
Bà lưu ý rằng những cơ sở công nghiệp chủ chốt, trong đó có các mỏ dầu, hay hệ thống nước, mạng lưới điện đang xuống cấp của Iran sẽ được nâng cấp nếu họ có quyền tiếp cận với tài sản bị đóng băng của mình. Với nguồn tiền đó, Iran có thể chi trả cho các công ty nước ngoài và cấp vốn cho những ngành công nghiệp trong nước để bắt đầu cải thiện tình hình kinh tế.
"Rõ ràng, Iran cũng sẽ phải tái thiết sau xung đột và các tài sản được giải phóng sẽ ngay lập tức giúp quá trình đó diễn ra nhanh chóng và hiệu quả hơn", Farmanfarmaian nói thêm. "Ngoài ra, việc tiếp cận các khoản tiền bị phong tỏa còn tạo đà tăng trưởng kinh tế, cải thiện mối quan hệ giữa chính phủ với người dân".
Quyết định của Mỹ về việc có giải tỏa tài sản của Iran hay không cũng sẽ là một thông điệp ngoại giao quan trọng, Chris Featherstone, chuyên gia chính trị tại Đại học York, bình luận.
"Về mặt quốc tế, việc giải tỏa các tài sản có thể là tín hiệu cho thấy Mỹ đang giảm bớt áp lực lên nền kinh tế Iran", Featherstone cho biết, song lưu ý rằng với cách tiếp cận khó đoán của chính quyền Trump, ít ai có thể dự đoán được ông sẽ làm gì sau đó.
Reuters dẫn một nguồn tin từ Pakistan cho hay cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran ở thủ đô Islamabad kéo dài 2 giờ đồng hồ hôm 11.4 (giờ địa phương), trước khi các phái đoàn tạm nghỉ.
Trong khi đó, theo CNN, vẫn chưa rõ liệu các cuộc đàm phán đang được tiến hành trực tiếp hay thông qua các bên trung gian. Nếu được xác nhận là trực tiếp, đây sẽ là cuộc đàm phán trực tiếp cấp cao nhất giữa Mỹ và Iran kể từ khi Cộng hòa Hồi giáo được thành lập vào năm 1979.
Phái đoàn Mỹ tham gia cuộc đàm phán gồm Phó tổng thống Mỹ JD Vance, Đặc phái viên Steve Witkoff và con rể của Tổng thống Donald Trump là ông Jared Kushner. Phía Iran có Chủ tịch Quốc hội Mohammad Bagher Ghalibaf và Ngoại trưởng Abbas Araghchi.
Theo truyền thông Iran, phái đoàn nước này đã quyết định bắt đầu đàm phán với phía Mỹ sau cuộc gặp với Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif. Nhà lãnh đạo Pakistan cũng đã có cuộc gặp với Phó tổng thống Vance.
Tuy nhiên, khi cuộc đàm phán bắt đầu, đã có những thông tin trái ngược nhau về những gì đã được nhất trí trước đó.
Một nguồn tin cấp cao của Iran nói với Reuters rằng Mỹ đã đồng ý gỡ phong tỏa các tài sản của Iran bị đóng băng tại Qatar, nhưng một quan chức Mỹ nhanh chóng bác bỏ thông tin này.
Sau đó, một quan chức Mỹ khẳng định với trang tin Axios rằng một số tàu hải quân Mỹ ngày 11.4 đã đi qua eo biển Hormuz. Tuy nhiên, đài truyền hình nhà nước Iran và một nguồn tin từ Pakistan đã phủ nhận việc bất kỳ tàu nào của Mỹ đi qua tuyến đường thủy này.
Trong khi đó, Tổng thống Trump viết trên mạng xã hội rằng quân đội Mỹ đã bắt đầu "dọn sạch" eo biển Hormuz và tất cả 28 tàu rải thủy lôi của Iran đã bị đánh chìm.
Ông Trump đã nhiều lần tuyên bố rằng lực lượng Mỹ đã phá hủy hải quân và không quân của Iran, đồng thời làm tê liệt chương trình tên lửa đạn đạo và hạt nhân của Tehran.
Nhưng nỗi lo sợ về các cuộc tấn công của Iran vào tàu thuyền trong vài tuần qua đã khiến eo biển Hormuz, một tuyến đường vận chuyển dầu mỏ quan trọng trên toàn cầu, bị đóng cửa.
Tình trạng eo biển Hormuz bị phong tỏa đã làm gián đoạn thị trường năng lượng toàn cầu. Giá xăng ở Mỹ đã tăng vọt dù phần lớn lượng dầu chảy qua tuyến đường thủy này không đến Mỹ, theo Reuters.
