“Ngay cả khi được trao quyền rộng, thành phố vẫn khó tạo bứt phá nếu không khơi lại tinh thần dám nghĩ, dám làm”, TS Huỳnh Thế Du, Trường Chính sách công và Quản lý Fulbright, nói tại hội thảo tham vấn về dự thảo Luật Đô thị đặc biệt cho TP HCM do UBND TP HCM phối hợp với Đại học Quốc gia TP HCM tổ chức, ngày 4/4.
Theo ông Du, khoảng một thập niên qua TP HCM không thiếu cơ chế đặc thù, song các chính sách chưa tạo động lực tăng trưởng rõ rệt, thậm chí vai trò, đóng góp của thành phố có xu hướng giảm.
Dẫn số liệu, ông cho biết năm 2001, vùng Đông Nam Bộ chiếm 37,6% GDP cả nước, hiện còn 31,1%; trong khi vùng Đồng bằng sông Hồng từ khoảng 25% đã vươn lên dẫn đầu. Cách đây 20-25 năm, khu vực TP HCM (gồm Bà Rịa – Vũng Tàu, Bình Dương cũ) đóng góp khoảng 50% thu ngân sách, nay còn khoảng một phần ba.
Diễn biến này cũng thể hiện qua các giai đoạn áp dụng cơ chế đặc thù. Khi ban hành Nghị quyết 54 năm 2017, vùng TP HCM chiếm khoảng 27% GDP cả nước; sau 5-6 năm triển khai, tỷ trọng giảm còn 24,5% và đến năm 2020 còn 23,1%.
Liên hệ giai đoạn đầu Đổi mới, TS Huỳnh Thế Du cho rằng TP HCM từng tăng trưởng mạnh nhờ cách làm linh hoạt, “phá rào” trước những ràng buộc chưa phù hợp. “Luật Đô thị đặc biệt hay việc nới khung thể chế chỉ là điều kiện cần, vấn đề là cách làm và vận hành thực tế của bộ máy”, ông nói.
Theo chuyên gia này, điểm mấu chốt nằm ở “thể chế phi chính thức” – cách hệ thống thực sự vận hành, từ phối hợp giữa các cơ quan, xử lý công việc đến tinh thần dám làm và mức độ linh hoạt trong thực thi – có thể chiếm tới 80% động lực đổi mới.
TS Du lưu ý nếu chỉ hoàn thiện quy định trên giấy mà không thay đổi cách vận hành, hiệu quả sẽ hạn chế. Vì vậy, cùng với xây dựng luật, TP HCM cần khơi lại tinh thần chủ động, dám nghĩ, dám làm trong đội ngũ thực thi.
“Giả định TP HCM có quyền như Singapore, tôi vẫn lo ngại nếu cách làm không thay đổi”, ông nói, dẫn lại việc thành phố đã trải qua nhiều cơ chế như Nghị quyết 54, 98 nhưng chưa tạo được bứt phá rõ rệt.
Đồng quan điểm, TS Huỳnh Thanh Điền, Trường Đại học Nguyễn Tất Thành, cho rằng để luật phát huy hiệu quả cần hướng tới mục tiêu: thành phố phải “được làm, làm được và dám làm”, đồng thời triển khai nhanh, sáng tạo và hiệu quả.
Theo ông, dự thảo luật cần thiết kế cơ chế để TP HCM chủ động triển khai các nhiệm vụ cụ thể, kể cả ban hành quy định với những nội dung pháp luật hiện hành chưa đề cập. Tuy nhiên, quyền hạn phải đi kèm năng lực thực thi và trách nhiệm, do đó cần cơ chế bảo vệ cán bộ, nhất là người trực tiếp ra quyết định.
TS Điền nhấn mạnh điểm nghẽn hiện nay nằm ở khâu tổ chức thực hiện, khi chủ trương, định hướng cơ bản đã rõ. Vì vậy, dự thảo cần bổ sung các công cụ hỗ trợ như quy hoạch, kiến tạo không gian phát triển, liên kết vùng, đồng thời cho phép thành phố chủ động với các lĩnh vực mới.
Về tài chính, ông đề xuất tăng quyền tự chủ tài khóa, cho phép TP HCM chủ động thu – chi, áp dụng một số khoản thu đặc thù và sử dụng các công cụ huy động vốn như trái phiếu, quỹ hạ tầng.
Ngoài ra, cần đột phá trong hợp tác công tư, mở rộng sang hạ tầng số, không gian ngầm và các lĩnh vực mới, cùng cơ chế tài chính cho đổi mới sáng tạo. Thành phố cũng cần chủ động hơn về tổ chức bộ máy, chính sách tiền lương để thu hút nhân lực chất lượng cao.
Bộ Chính trị đã đồng ý cho TP HCM xây dựng Luật Đô thị đặc biệt, tương tự Luật Thủ đô. Thành phố dự kiến hoàn tất dự thảo trong tháng 4, sau đó tổ chức các hội thảo, lấy ý kiến từ tháng 5 đến tháng 6 trước khi trình Quốc hội khóa XVI xem xét vào cuối năm 2026.
Theo Phó chủ tịch UBND TP HCM Nguyễn Mạnh Cường, thành phố không chỉ dừng ở bổ sung cơ chế đặc thù mà hướng tới luật hóa các chính sách ở mức cao nhất, đủ sức giải phóng nguồn lực và tạo động lực tăng trưởng mới.
TP HCM xác định ba nguyên tắc khi xây dựng luật. Thứ nhất, trao quyền tự chủ toàn diện theo phương châm “địa phương quyết – địa phương làm – địa phương chịu trách nhiệm”. Thứ hai, luật hóa các vấn đề thực tiễn chưa có hành lang pháp lý như quản lý không gian ngầm, tài sản công, đường sắt đô thị, phát triển trung tâm tài chính, thu hút nhân tài. Thứ ba, thể chế hóa các cơ chế đặc thù, biến lợi thế riêng của thành phố thành quy định pháp luật để phát huy hiệu quả.
Chính phủ ngày 15/6 ban hành Nghị định 208/2026 về vận tải hàng không, trong đó quy định chuyến bay bị chậm là có thời gian đi thực tế muộn hơn 15 phút so với lịch bay. Chuyến bay bị chậm kéo dài là chậm từ 4 giờ.
Nếu chuyến bay bị chậm, hãng bay có trách nhiệm thông báo và xin lỗi hành khách, đồng thời nêu lý do và cập nhật thời gian dự kiến đi mới để hiển thị trên màn hình tại sân bay ít nhất 30 phút/lần.
Với chuyến bay chậm từ 2 giờ, hãng bay phải phục vụ nước uống hoặc cung cấp phiếu (voucher) có giá trị tương đương cho hành khách. Hãng bay có thể đổi thời gian đi (re-book) hoặc chuyển đổi hành trình (re-route) để hành khách tới được điểm cuối, nếu họ có yêu cầu.
Chuyến bay chậm từ 3 giờ, hãng bay phải phục vụ đồ ăn hoặc voucher tương đương.
Chuyến bay chậm từ 4 giờ do lỗi của hãng bay, hãng bay phải hoàn trả (refund) toàn bộ tiền vé hoặc tiền phần vé chưa sử dụng, khi hành khách không đồng ý đổi thời gian hoặc đổi chuyến.
Đồng thời, hãng bay phải bồi thường ứng trước không hoàn lại cho hành khách đã được xác nhận chỗ và có vé trên chuyến bay. Việc bồi thường ứng trước được thực hiện một lần với mỗi chuyến bay, bao gồm cả trường hợp chậm chuyến trên khoang.
Với chuyến bay chậm từ 6 giờ, nếu trong khoảng từ 7h đến trước 22h, hãng bay phải bố trí nơi nghỉ phù hợp cho hành khách tại sân bay. Nếu chậm chuyến từ 22h đến 7h sáng hôm sau, hãng bay phải bố trí nơi ngủ, nghỉ cho hành khách tại địa phương hoặc giải pháp thay thế nếu hành khách đồng ý. Quy định này không áp dụng với những hành khách đã nhận hoàn tiền vé.
Các quy định về trách nhiệm đảm bảo ăn, uống, nghỉ cho hành khách nêu trên chỉ áp dụng với những người đã có vé, đã xác nhận chỗ và có mặt tại sân bay.
Chính phủ giao Bộ trưởng Xây dựng quy định chi tiết về mức bồi thường ứng trước không hoàn lại cũng như phương thức và thời gian.
Đồng thời, Chính phủ quy định, từ thời điểm mở bán vé đến lúc công bố lịch bay, nếu hãng bay thay đổi lịch bay sớm hoặc muộn hơn 5 giờ thì phải thông báo và hoàn vé cho hành khách hoặc đổi sang chuyến bay khác trong 72 giờ để hành khách đến nơi cần đến.
Khi tàu bay đóng cửa, có hành khách trên khoang, nhưng thời gian cất cánh chậm từ 30 phút, hãng bay phải phục vụ nước uống, đảm bảo thông gió, nhiệt độ, nhu cầu đi vệ sinh cho hành khách; nếu họ cần hỗ trợ y tế khẩn cấp, phải có biện pháp hỗ trợ. Chuyến bay bị chậm quá 3 giờ và chưa xác định được thời gian đi, hãng bay phải cho hành khách xuống tàu bay.
Xã Bắc Tân Uyên là một trong những xã trọng điểm của TP.HCM với sự kế thừa của trung tâm huyện Bắc Tân Uyên (Bình Dương trước đây), đồng thời cũng là địa phương đang được phát triển mạnh về hạ tầng giao thông, công nghiệp, đô thị.
Nằm trong số 29 xã của TP.HCM hội tụ đủ các tiêu chí thành lập phường, Bắc Tân Uyên hiện đang nắm giữ nhiều lợi thế để mở rộng không gian phát triển đô thị, dịch vụ, sinh thái và công nghiệp.
Khát vọng lớn nhất của xã Bắc Tân Uyên (TP.HCM) khi lên phường là xây dựng một đô thị đáng sống, đáng đầu tư và đáng nhớ với phương châm là "nơi muốn đến, đến không muốn rời và đi luôn luyến nhớ".
Ông Nguyễn Văn Thuận, Chủ tịch UBND xã Bắc Tân Uyên, cho biết trong đề án thành lập phường, địa phương này đã xác định 3 nhóm nội dung cốt lõi với 9 lĩnh vực đột phá chiến lược để phát triển Bắc Tân Uyên hội tụ đầy đủ sự phồn vinh kinh tế, hạ tầng hiện đại, môi trường sinh thái an lành và con người thân thiện, nghĩa tình.
"Việc thành lập phường là điểm khởi đầu của một hành trình mới, Bắc Tân Uyên sẽ phát triển bằng khát vọng lớn, tư duy mới, động lực mới và niềm tin vào tương lai, để xứng đáng trở thành một trong những đô thị đáng sống của TP.HCM.
Người dân sẽ có công việc ổn định, có thu nhập tốt, có chỗ ở tốt, thụ hưởng các dịch vụ y tế, văn hóa, giáo dục, môi trường sống văn minh, hiện đại"
Cụ thể, nhóm nội dung thứ nhất là tầm nhìn và định vị không gian đô thị của Bắc Tân Uyên kỳ vọng sẽ xác lập vị thế vững chắc là cửa ngõ chiến lược phía đông bắc TP.HCM đóng vai trò cực tăng trưởng mới, đầu mối kết nối liên vùng và trung tâm phát triển của tiểu vùng.
Để thực hiện nội dung này, ông Nguyễn Văn Thuận cho rằng việc quy hoạch Bắc Tân Uyên phải đi trước một bước để kiến tạo cấu trúc đô thị bền vững, đa trung tâm, sở hữu dư địa phát triển lâu dài, dành không gian cho thế hệ tương lai và bảo đảm cân bằng giữa tăng trưởng với bảo vệ môi trường, giữa hiện đại hóa với gìn giữ bản sắc văn hóa.
Trong đó, nội dung trọng tâm là tận dụng quỹ đất nông nghiệp dự trữ lớn (chiếm 81,64% diện tích tự nhiên) làm "dải xanh cảnh quan" chiến lược, tránh hệ lụy đô thị hóa tự phát. Lập quy hoạch phân khu và chi tiết để tổ chức không gian bổ trợ chặt chẽ: lõi hành chính Tân Thành, công nghiệp Đất Cuốc, đô thị sinh thái Tân Định.
Ở nhóm nội dung thứ hai, xã Bắc Tân Uyên kỳ vọng sẽ hoàn thiện mạng lưới giao thông đối ngoại và đối nội đồng bộ, hiện đại vì giao thông chính là chìa khóa tạo động lực thu hút đầu tư, phát triển logistics, thương mại và dịch vụ chất lượng cao.
Ông Nguyễn Văn Thuận, cho rằng nội dung này sẽ tập trung vào việc phối hợp triển khai các trục đường huyết mạch như đường Vành đai 4 TP.HCM, Vành đai 5, quốc lộ 13C, quốc lộ 56B, tuyến đường tạo lực Bắc Tân Uyên - Phú Giáo - Bàu Bàng và đường ĐT.746.
Về phát triển đô thị đại học, sinh thái, ông Thuận cho biết: "Chúng tôi kỳ vọng hình thành một đô thị vệ tinh năng động, một không gian sống chất lượng cao kết hợp hài hòa giữa môi trường tri thức sáng tạo và cảnh quan sinh thái lành mạnh nhằm thu hút chuyên gia, trí thức và lao động chất lượng cao".
Để thực hiện, Bắc Tân Uyên đang thúc đẩy dự án khu đô thị đại học Bắc Tân Uyên quy mô 500,7 ha nhằm thu hút các cơ sở đào tạo, viện nghiên cứu, trung tâm đổi mới sáng tạo.
Cùng với đó là đô thị sinh thái sẽ khai thác tối đa lợi thế cảnh quan hồ Đá Bàn, lưu vực sông Bé để phát triển các khu đô thị vườn, công viên ven sông gắn với mục tiêu NetZero của TP.HCM giai đoạn năm 2026 -2040.
Thanh tra Chính phủ vừa ban hành thông báo kết luận thanh tra việc chấp hành quy định pháp luật trong công tác quản lý sử dụng đất đai và quy hoạch xây dựng, cấp phép xây dựng trên địa bàn TP.Hà Nội.
Một trong những nội dung đáng chú ý là về quy hoạch, quản lý, sử dụng quỹ đất 20% làm nhà ở xã hội (NOXH).
Thanh tra Chính phủ xác định, Hà Nội là nơi tập trung nhiều người lao động thu nhập thấp, có nhu cầu cao về NOXH, nhưng việc quy hoạch và quản lý, sử dụng quỹ đất 20% làm NOXH vẫn còn thiếu sót, vi phạm.
Giai đoạn từ 2011 - 2022, có 8 dự án khu đô thị, nhà ở có quy mô 10 ha trở lên, UBND thành phố khi phê duyệt quy hoạch đã không dành quỹ đất 20% để phát triển NOXH.
4 dự án được Thủ tướng chấp thuận cho phép nộp bằng tiền tương đương giá trị quỹ đất 20% và phải bố trí đủ quỹ đất xây dựng NOXH ở địa điểm khác nhưng đến thời điểm thanh tra, thành phố chưa thực hiện.
3 dự án có quy mô từ 10 ha trở lên bố trí không đủ quỹ đất để xây dựng NOXH theo quy định.
Tại dự án khu nhà ở sinh thái Xuân Phương, cơ quan thanh tra nhận thấy UBND TP.Hà Nội bố trí 6.890 m² đất thuộc các ô đất BT6 và BT11 có chức năng sử dụng đất là nhà biệt thự sinh thái để phát triển NOXH là thiếu khả thi, không phù hợp nhu cầu của đối tượng thu nhập thấp.
Tại dự án nhà ở thương mại xây dựng nhà ở phục vụ cho cán bộ cấp thứ trưởng và tương đương đang đương chức công tác tại các cơ quan của Quốc hội, thành phố chấp thuận đầu tư phù hợp quy hoạch chi tiết xây dựng tỷ lệ 1/500 khu đô thị mới Xuân Phương, nhưng đến năm 2014 lại điều chỉnh quy hoạch chi tiết, đưa dự án vào quỹ đất 20% để phát triển NOXH là không đúng mục tiêu đầu tư dự án, quy hoạch chi tiết đã được phê duyệt.
Kết quả thanh tra còn cho thấy, từ năm 2011 đến trước 13.8.2019, thành phố chưa theo dõi riêng việc quản lý, sử dụng số tiền tương đương với giá trị quỹ đất 20% phát triển NOXH; chưa có hướng dẫn, quản lý, đôn đốc các chủ đầu tư thực hiện nghĩa vụ nộp số tiền tương đương với giá trị quỹ đất 20% bổ sung vào ngân sách địa phương dành để đầu tư xây dựng NOXH…
Thành phố cũng chưa đầu tư xây dựng NOXH bằng nguồn vốn ngân sách đối với 10 dự án đã được bố trí quỹ đất (để đáp ứng nhu cầu về NOXH của người dân trên địa bàn), trong khi nguồn thu tương đương với giá trị quỹ đất 20% từ các dự án đã thu được là rất lớn, gây lãng phí đất đai.
Từ kết luận đã nêu, Thanh tra Chính phủ kiến nghị Hà Nội bố trí đủ quỹ đất để xây dựng NOXH trong năm 2026 đối với 15 dự án đã nêu.
Đồng thời, đôn đốc, yêu cầu chủ đầu tư các dự án nhà ở thương mại, khu đô thị khẩn trương triển khai đầu tư xây dựng NOXH trên quỹ đất 20% theo tiến độ đã được phê duyệt; trường hợp chủ đầu tư không thực hiện thì xử lý theo quy định để lựa chọn chủ đầu tư khác thực hiện hoặc để đầu tư xây dựng NOXH bằng nguồn vốn ngân sách từ khoản thu bằng tiền tương đương giá trị quỹ đất 20%.
Thành phố cũng cần rà soát, bổ sung quy hoạch đô thị, quy hoạch khu công nghiệp..., bảo đảm dành đủ quỹ đất phát triển NOXH; triển khai các dự án đầu tư xây dựng NOXH bằng nguồn vốn ngân sách nhà nước đối với quỹ đất 20% đã được chủ đầu tư bàn giao cho trung tâm phát triển quỹ đất thành phố để đáp ứng nhu cầu và bảo đảm an sinh xã hội cho người thu nhập thấp.
Cần có cơ chế, giải pháp để rút ngắn các thủ tục hành chính liên quan để hỗ trợ, khuyến khích các nhà đầu tư, chủ đầu tư triển khai đầu tư xây dựng, tạo nguồn cung cho thị trường và tận dụng được nguồn vốn ưu đãi phát triển NOXH.
Đối với khu nhà ở sinh thái Xuân Phương, cơ quan thanh tra kiến nghị rà soát, xử lý, bố trí đủ quỹ đất để xây dựng NOXH cho dự án thay thế ở địa điểm khác hoặc thu hồi quỹ đất 20% NOXH của chủ đầu tư để xây dựng NOXH tại dự án trong trường hợp dự án vẫn còn quỹ đất.
Riêng với dự án nhà ở thương mại xây dựng nhà ở phục vụ cho cán bộ cấp thứ trưởng và tương đương, cần rà soát, điều chỉnh theo đúng mục tiêu dự án, quy hoạch chi tiết trước đó đã được chấp thuận, phê duyệt.
