Tại tọa đàm “TPHCM: Sức bật từ công nghiệp – năng lượng – dịch vụ kỹ thuật cao” sáng 14/5, TS Nguyễn Đức Kiên – nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế của Quốc hội đánh giá việc Quốc hội ban hành Nghị quyết 260 sửa đổi, bổ sung các cơ chế đặc thù cho TPHCM là bước đi quan trọng nhằm tháo gỡ những điểm nghẽn về tài chính, đầu tư và quản lý phát triển đô thị.
“Tuy nhiên, để tận dụng được cơ hội này, TPHCM cần nhìn thẳng vào thực tế và thay đổi mô hình tăng trưởng. Lâu nay, TPHCM luôn được xem là đầu tàu kinh tế của cả nước với nguồn thu ngân sách lớn”, ông nói.
TPHCM có thêm dư địa phát triển điện gió ngoài khơi
Tuy nhiên, TS Nguyễn Đức Kiên cho rằng nếu bóc tách kỹ cơ cấu nguồn thu của TPHCM sẽ thấy phần đáng kể đến từ các tập đoàn, tổng công ty Nhà nước và nguồn thu liên quan đến đất đai. Điều đó cho thấy tiềm năng nội tại của kinh tế thành phố vẫn chưa được khai thác tương xứng.
“Nếu TPHCM tiếp tục phát triển theo mô hình công nghiệp truyền thống, dựa vào gia công, lao động giá rẻ và các ngành sử dụng nhiều đất đai thì rất khó đạt được mục tiêu tăng trưởng hai con số trong giai đoạn tới”, ông nhìn nhận.
Theo TS Nguyễn Đức Kiên, thành phố buộc phải chuyển sang mô hình phát triển mới, lấy công nghiệp công nghệ cao, năng lượng sạch, dịch vụ kỹ thuật cao và đổi mới sáng tạo làm động lực tăng trưởng.
Dưới góc nhìn chuyên gia về môi trường, biển và hải đảo, TS Dư Văn Toán đánh giá lợi thế lớn nhất của TPHCM nằm ở vị trí trung tâm của không gian kinh tế biển Đông Nam Bộ sau khi mở rộng không gian phát triển.
“Theo địa giới hành chính mới, TPHCM sở hữu vùng biển có tiềm năng gió và các dạng năng lượng biển khác tương đối tốt. Gần đây, Chính phủ đã ban hành quyết định 768 đặt mục tiêu đột phá cho điện gió ngoài khơi, trọng tâm là phát triển 6.000-17.032MW vào giai đoạn 2030-2035”, ông nói.
Do vậy, ông cho rằng TPHCM muốn hình thành trục tăng trưởng mới cần quy hoạch tích hợp, dữ liệu môi trường đầy đủ và thể chế đủ linh hoạt. Đồng thời cần phải có cơ chế, chính sách hỗ trợ cho các nhà đầu tư để khuyến khích phát triển điện gió ngoài khơi.
Hiện nay, có nhiều doanh nghiệp đăng ký cấp giấy phép khảo sát điện gió ngoài khơi, tuy nhiên vẫn chưa được phê duyệt vì còn nhiều lý do khách quan. Với những ưu thế đặc biệt như địa giới rộng, tiềm năng gió tốt, ông cho rằng TPHCM nên đề xuất được cấp giấy phép khảo sát với những vùng rộng hơn, quy mô lớn hơn.
Yếu tố nào giúp TPHCM tăng trưởng 2 con số?
Theo bà Lê Nguyễn Thiên Nga – Viện trưởng Viện Quản trị Chính sách và Chiến lược Phát triển, để TPHCM tạo được sức bật tăng trưởng 2 con số trong giai đoạn tới thì cần hội tụ 3 yếu tố rất quan trọng, gồm cơ chế phù hợp, doanh nghiệp dẫn dắt và nguồn nhân lực chất lượng cao.
“Từ năm 2018, nhiều tổ chức quốc tế và chuyên gia nước ngoài đều cho rằng muốn phát triển hiệu quả các ngành công nghiệp mới thì cần có một doanh nghiệp dẫn dắt”, bà Nga nói.
Theo đó, bà cho rằng vai trò của doanh nghiệp đầu tàu rất quan trọng, bởi khi có một tập đoàn lớn đứng ra dẫn dắt thị trường thì sẽ kéo theo cả hệ sinh thái cùng phát triển, từ công nghiệp hỗ trợ, dịch vụ kỹ thuật cho tới đào tạo nhân lực và chuyển giao công nghệ.
“Nếu có một tập đoàn lớn của Việt Nam đứng ra dẫn dắt các dự án quy mô lớn trong lĩnh vực công nghiệp, năng lượng hay công nghệ thì sẽ tạo ra sức lan tỏa rất mạnh, đồng thời thu hút thêm các doanh nghiệp vệ tinh, chuyên gia quốc tế và nguồn lực công nghệ cao cùng tham gia”, vị này chia sẻ.
Bên cạnh đó, bà Nga cho rằng một yếu tố rất quan trọng khác là đội ngũ chuyên gia. Việt Nam hiện có rất nhiều chuyên gia giỏi trong và ngoài nước, nhưng cần có cơ chế để tập hợp, kết nối, chia sẻ kinh nghiệm và khai thác hiệu quả nguồn chất xám này.
Ngoài cơ chế chính sách, cần xây dựng hệ thống kết nối giữa Nhà nước, doanh nghiệp, chuyên gia và các tổ chức nghiên cứu. TPHCM cũng cần xây dựng cơ chế phù hợp để khai thác hiệu quả các nguồn lực hiện có, từ doanh nghiệp đầu tàu, đội ngũ chuyên gia cho tới các trung tâm nghiên cứu và đổi mới sáng tạo.
“Đây sẽ là nền tảng quan trọng để thành phố phát triển các ngành công nghiệp mới và nâng cao năng lực cạnh tranh trong khu vực”, bà nói.
Theo TS Nguyễn Đức Kiên, để đạt mục tiêu tăng trưởng cao trong giai đoạn 2026-2030, TPHCM cần nguồn vốn đầu tư rất lớn. Vì vậy, thành phố không thể chỉ dựa vào ngân sách Nhà nước mà phải tạo cơ chế để thu hút mạnh khu vực tư nhân.
Vị này cho rằng đầu tư công cần đóng vai trò “vốn mồi”, dẫn dắt và kích hoạt đầu tư tư nhân vào các lĩnh vực trọng điểm. TPHCM nên áp dụng tư duy tương tự như giai đoạn đầu đổi mới khi Việt Nam ban hành Luật Đầu tư nước ngoài để thu hút FDI.
Hiện nay, cần có cơ chế đủ hấp dẫn để khuyến khích doanh nghiệp tư nhân đầu tư vào khoa học công nghệ, phát triển nguồn nhân lực và các ngành chiến lược mà thành phố ưu tiên…
Xung đột Trung Đông đã kéo dài hơn 2 tháng, gây gián đoạn nguồn cung dầu toàn cầu lớn nhất lịch sử. Việc này kéo giá xăng trung bình tại Mỹ lên 4,43 USD một gallon (khoảng 1,17 USD mỗi lít), tăng gần 40% so với cùng kỳ năm ngoái, theo GasBuddy.com.
Giá xăng tại California thậm chí vượt 6 USD một gallon (gần 1,6 USD mỗi lít). Bang này là thị trường lớn nhất cho ngành nhà hàng tại Mỹ.
Chuỗi nhà hàng cánh gà Wingstop cho biết giá xăng tăng phần nào khiến doanh số các cửa hàng của họ trong quý I giảm 8,7%. CEO Michael Skipworth cho biết "môi trường hiện tại rất khó dự báo", nhấn mạnh doanh thu năm nay có thể đi xuống, một phần do kỳ vọng giá xăng sẽ duy trì ở mức cao.
Nhiều chuyên gia không cho rằng người tiêu dùng sẽ sớm được "dễ thở". Theo dự báo của hãng dữ liệu LSEG, các chuỗi nhà hàng khác như Shake Shack và Jack in the Box cũng sẽ ghi nhận tăng trưởng doanh số yếu trong báo cáo kết quả kinh doanh sắp tới.
Ngay cả các chuỗi có kết quả quý trước tốt cũng tỏ ra thận trọng. Chipotle ghi nhận doanh thu các cửa hàng tăng 0,5%, cao hơn dự báo. Tuy nhiên, công ty này giữ nguyên kỳ vọng doanh thu cả năm đi ngang. Giám đốc Tài chính Adam Rymer cho biết nguyên nhân một phần đến từ bất ổn quanh xung đột và giá xăng tăng.
Quan điểm trên Phố Wall cũng phản ánh tâm lý kém tích cực. Số nhà phân tích hạ dự báo lợi nhuận quý II của ngành nhà hàng hiện cao gấp đôi so với nhóm nâng dự báo, theo LSEG.
Sebastien Fernandez - trưởng bộ phận phân tích tại hãng tư vấn Revenue Management Solutions cho biết mốc 4 USD một gallon được coi là "bước ngoặt". Sau khi xung đột nổ ra, công ty này đã phân tích 14,6 tỷ giao dịch nhà hàng trong 4 năm qua. Kết quả cho thấy khi giá xăng tăng, lượng khách đến nhà hàng sẽ giảm dần. Tuy nhiên, khi giá vượt mốc 4 USD, mức độ tác động tăng gấp đôi.
Họ ước tính giá xăng trung bình 4,2 USD sẽ khiến lượng khách giảm khoảng 1,5%. Nếu giá đạt 5,1 USD hoặc cao hơn, các chuỗi đồ ăn nhanh có thể ghi nhận lượng khách giảm 3%.
Dù vậy, kể cả trước khi chi phí nhiên liệu tăng mạnh, người Mỹ cũng đã giảm chi tiêu tại nhà hàng. Điều này buộc các chuỗi tung ra các chương trình giảm giá nhằm kéo khách quay lại. Tuần trước, Taco Bell cho biết doanh số các nhà hàng tại Mỹ tăng 8% trong quý I. Hồi tháng 1, họ đã ra mắt các suất ăn giá từ 3 USD.
"Chúng ta đang chứng kiến số lượng thực đơn giá rẻ nhiều kỷ lục", Mark Wasilefsky - Giám đốc nghiên cứu tài chính nhà hàng tại TD Bank cho biết.
CEO Domino's Russell Weiner tuần trước giải thích với nhà đầu tư rằng việc các đối thủ tung khuyến mại phần nào khiến tăng trưởng doanh thu quý trước của họ thấp hơn dự báo. Dù có khả năng duy trì các chương trình giảm giá, Domino’s vẫn hạ dự báo doanh thu cả năm nay.
Trong khi đó, một số chuỗi cửa hàng, như Starbucks, lại hưởng lợi từ việc người tiêu dùng thận trọng. CEO Brian Niccol cho biết họ đang thu hút thêm khách thu nhập thấp, vì những người này coi Starbucks là "một sự hưởng thụ nhỏ". Đồ uống được coi là các khoản "hưởng thụ giá rẻ" so với việc đi du lịch, giúp một số chuỗi nhà hàng tăng doanh thu.
Tuần này, chuỗi đồ ăn nhanh McDonald's dự kiến công bố kết quả kinh doanh quý I. Đây cũng được coi là một chỉ báo lớn cho sức khỏe của ngành nhà hàng tại Mỹ. Gần đây, doanh thu chuỗi này cao hơn dự báo, nhờ các suất ăn giá rẻ.
Ông Huy, chuyên viên tín dụng tại một ngân hàng lớn, cuối năm ngoái giải ngân mạnh vào nhiều cổ phiếu bluechip lẫn midcap. Hơn 200 triệu đồng được dồn vào hai mã đầu ngành chứng khoán để đón sóng nâng hạng thị trường, sau đó thêm 150 triệu đồng chia đều cho ba mã trụ ngành công nghệ, dầu khí và ngân hàng.
Đến nay, danh mục của ông lỗ gần 18%. Riêng cổ phiếu công nghệ, khoản đầu tư được ông kỳ vọng nhất, âm đến 25%. Những ngày gần đây, khi VN-Index liên tục lập đỉnh mới, ông Huy vào ra bảng giá chục lần, nhưng tài khoản gần như không đổi.
"Càng nhìn càng sốt ruột, bởi chỉ số đi lên còn tài khoản cứ lình xình. Hôm nay bớt lỗ vài triệu thì ngày mai trở về như cũ", ông Huy nói.
Danh mục của bà Thanh, nhân viên kế toán ở Thủ Đức (TP HCM), cũng không khả quan hơn. Sau nhịp điều chỉnh mạnh đầu tháng 3, bà giải ngân hơn nửa tỷ đồng vào một loạt cổ phiếu dầu khí, cảng biển và Vingroup. Có thời điểm bà lãi gần 20%, nhưng đà trượt dài của nhiều mã sau đó bào mòn gần hết lợi nhuận.
"Tôi nghĩ mua trong đợt chỉnh mạnh thì sớm muộn cũng lãi, nhưng hóa ra chỉ số chung tăng không có nghĩa cổ phiếu mình cầm cũng lên theo", bà Thanh nói.
Những câu chuyện lệch pha thị trường như ông Huy và bà Thanh gần đây không hiếm. Trên các hội nhóm và diễn đàn đầu tư, nhiều người cho biết danh mục họ vẫn chìm trong sắc đỏ, thậm chí một số mã lỗ 40-50% dù chỉ số đại diện cho sàn TP HCM tăng đến 16% trong hai tháng qua.
Ông Huỳnh Anh Huy, Giám đốc phân tích ngành của Công ty Chứng khoán Kafi, cho rằng có hai nguyên nhân chính dẫn đến hiện tượng nhiều nhà đầu tư thua lỗ bất chấp chỉ số đại diện cho thị trường tăng kỷ lục.
Thứ nhất, dòng tiền yếu và tập trung cục bộ vào một vài cổ phiếu có mức độ ảnh hưởng lớn đến chỉ số như nhóm Vingroup (VIC, VHM, VRE và VPL). Riêng tháng 4, giá trị giao dịch của nhóm bất động sản tăng 75%, lên khoảng 3.000 tỷ đồng mỗi phiên nhờ đóng góp của bốn mã này, trong khi những nhóm khác sụt giảm mạnh. Nhóm Vingroup đóng góp 153 điểm trong số 160 điểm tăng thêm của VN-Index trong một tháng qua. Nhìn rộng hơn 3 tháng, nhóm này đóng góp 183 điểm, trong khi chỉ số tăng khoảng 250 điểm.
"Nếu loại bỏ ảnh hưởng của nhóm Vingroup, mặt bằng thị trường gần như không thay đổi từ đầu năm đến nay", ông Huỳnh Anh Huy nhận định.
Nguyên nhân thứ hai là việc "tạm thời" chọn sai ngành và cổ phiếu. Theo chuyên gia này, một số ngành, cổ phiếu biến động rất mạnh và hút tiền trong những tháng đầu năm. Đặc điểm chung là nhóm này chịu ảnh hưởng lớn từ thông tin về vĩ mô, chiến sự, giá dầu... Do các yếu tố bất định hiện hữu, những nhóm này chưa hồi phục như mong đợi, khiến nhà đầu tư bị kẹt lại khi giải ngân ở vùng giá cao.
Theo ông Tyler Nguyễn Mạnh Dũng, Giám đốc cấp cao Nghiên cứu chiến lược thị trường của Công ty Chứng khoán HSC, danh mục nhà đầu tư và chỉ số đại diện cho thị trường có độ vênh lớn không phải câu chuyện cá biệt của chứng khoán Việt Nam. Nhiều thị trường phát triển như Mỹ, Hàn Quốc, Đài Loan từng chịu sự chi phối tương tự tác động của nhóm Vingroup lên VN-Index hiện nay.
Cụ thể, tại Đài Loan, TSMC từng chiếm trên 40% vốn hóa toàn thị trường. Còn ở Hàn Quốc, Samsung Electronics từng chiếm khoảng 15-20% vốn hóa KOSPI trong giai đoạn bình thường. Nếu tính Samsung Group và SK Group, con số lên tới 60%.
"Việc thị trường được dẫn dắt bởi một vài doanh nghiệp lớn không nên được mặc định tích cực hay tiêu cực, mà cần nhìn sâu hơn vào chất lượng tăng trưởng và mức độ lan tỏa mà những doanh nghiệp đó tạo ra cho nền kinh tế", chuyên gia HSC nói.
Theo ông, sự xuất hiện của các doanh nghiệp này phản ánh nền kinh tế đã hình thành những tập đoàn đủ lớn, có khả năng cạnh tranh và đóng vai trò đầu tàu tăng trưởng. Tuy nhiên, mặt trái sẽ xuất hiện nếu sự tăng trưởng của thị trường chỉ mang tính tài chính hoặc đầu cơ ngắn hạn, trong khi phần còn lại của nền kinh tế và doanh nghiệp niêm yết không thực sự được hưởng lợi.
Lãnh đạo nhiều nhóm phân tích nhấn mạnh việc quan sát VN-Index một cách riêng lẻ trong giai đoạn này không có nhiều ý nghĩa. "Đừng đọc thị trường qua một con số duy nhất là VN-Index. Chỉ số lúc này đang bị méo bởi trọng số của một vài mã nên không phản ánh đúng sức khỏe thực sự của toàn thị trường", ông Huỳnh Anh Huy nói.
Các chuyên gia ước tính nhóm Vingroup hiện chiếm tỷ trọng rất lớn (khoảng 18%) trong vốn hóa toàn thị trường. Do đó, ảnh hưởng của nhóm này đến VN-Index và tâm lý đầu tư là không thể phủ nhận.
Theo ông Huy, với nhà đầu tư tổ chức, tỷ trọng phân bổ vào các mã này thường khá thấp do định giá không rẻ và câu chuyện tăng trưởng chưa đủ rõ ràng theo tiêu chí chọn lọc của từng bên. Khi nhóm Vingroup dẫn dắt thị trường, nhiều quỹ cũng chịu áp lực hiệu suất, nhưng họ ít có xu hướng thay đổi chiến lược đầu tư vì một đợt sóng ngắn hạn. Tuy nhiên, đối với cá nhân tự chọn cổ phiếu, họ đang có cảm giác "bị thị trường bỏ lại" nên dễ ra quyết định bất hợp lý như bán mã tốt để chạy theo Vingroup ở vùng giá cao.
Đối với những nhà đầu tư lỡ sóng tăng Vingroup và hiệu suất kém xa chỉ số, ông Tyler Nguyễn Mạnh Dũng cho rằng việc mua đuổi ở thời điểm hiện tại không còn quá hấp dẫn. Khi một nhóm cổ phiếu đã tăng mạnh và đóng góp phần lớn mức tăng chung, biến động sau đó khó dự đoán hơn, đặc biệt khi thị trường đang ở vùng đỉnh lịch sử và áp lực chốt lời có thể xuất hiện bất cứ lúc nào.
Chuyên gia của HSC và Kafi đồng quan điểm thị trường đang phân hóa rất mạnh khi dòng tiền chỉ tập trung ở một nhóm cổ phiếu dẫn dắt, trong khi nhiều doanh nghiệp khác có nền tảng cơ bản tốt bị bỏ qua. Định giá phần còn lại của thị trường chỉ khoảng 11,7 lần khi loại trừ nhóm Vingroup, tương đối rẻ nếu so sánh tương quan tốc độ tăng trưởng lợi nhuận hiện tại và triển vọng dài hạn của nền kinh tế. Do đó, cả hai khuyến nghị nhà đầu tư nên thay đổi sự quan tâm.
Trong giai đoạn này, nhà đầu tư cần phân tích sâu từng nhóm ngành riêng biệt để biết ngân hàng đang ở đâu, bán lẻ ra sao, khu công nghiệp hay xuất khẩu phản ứng thế nào với bối cảnh hiện tại. Theo ông Huy, đây mới là góc nhìn cho nhà đầu tư tìm ra cơ hội thực sự, không bị nhiễu động bởi diễn biến của một nhóm cổ phiếu riêng biệt. Ông khuyến nghị nhà đầu tư đặt yếu tố chất lượng doanh nghiệp (dựa trên tài sản, minh bạch quản trị, triển vọng của hoạt động kinh doanh cốt lõi) lên hàng đầu.
Chuyên gia của Kafi nói thêm nhà đầu tư có thể để mắt đến những doanh nghiệp đang được định giá thấp hơn trung bình ngành hoặc trung bình lịch sử của chính họ. Đây là nhóm có xác suất cao nhất để thu hút dòng tiền khi thị trường bước vào một đợt sóng mới vì nền tảng đã có, câu chuyện đã rõ, chỉ còn thiếu sự chú ý của thị trường.
Tại Diễn đàn Nhịp cầu Phát triển Việt Nam 2026 ngày 13/5, Phó thủ tướng Nguyễn Văn Thắng cho biết Việt Nam đang chuyển từ tư duy thu hút FDI đại trà sang lựa chọn các dự án chất lượng.
"FDI thế hệ mới không chỉ đến Việt Nam để sản xuất hay khai thác thị trường, cần tạo ra giá trị, năng lực và vị thế mới trong chuỗi giá trị toàn cầu", ông nói.
Thay vì chỉ quan tâm quy mô vốn đầu tư, Việt Nam thu hút các dự án ngoại chú trọng công nghệ, tạo giá trị gia tăng, đào tạo nhân lực và kết nối với doanh nghiệp Việt tham gia chuỗi cung ứng. Các lĩnh vực được ưu tiên rót vốn giai đoạn tới bao gồm bán dẫn, AI, dữ liệu, công nghệ sinh học, dược phẩm, năng lượng sạch và logistics hiện đại.
Hiện tại, Việt Nam có hơn 46.500 dự án FDI còn hiệu lực với tổng vốn đăng ký hơn 543 tỷ USD. Vốn thực hiện lũy kế đạt khoảng 357,6 tỷ USD. Khu vực FDI hiện đóng góp khoảng trên 20% GDP, khoảng 70% kim ngạch xuất khẩu và tạo việc làm cho hàng triệu lao động.
Việt Nam vẫn duy trì vị thế thu hút FDI hàng đầu ASEAN với sự hiện diện của nhiều tập đoàn công nghệ lớn. Tuy vậy, Phó thủ tướng đánh giá liên kết giữa khối ngoại và doanh nghiệp trong nước vẫn còn hạn chế. Các công ty trong nước mới tham gia chuỗi giá trị của doanh nghiệp FDI ở phân khúc giá trị gia tăng thấp.
Ông cũng nhìn nhận cạnh tranh thu hút đầu tư toàn cầu đã thay đổi cùng với xu hướng tái cấu trúc chuỗi cung ứng, chuyển đổi xanh - số. Theo đó, nhà đầu tư ngày càng quan tâm tới chất lượng thể chế, ổn định chính sách, hạ tầng chiến lược, dữ liệu và nguồn nhân lực chất lượng cao, thay vì chỉ ưu đãi hay chi phí lao động thấp.
Để thu hút vốn ngoại thế hệ mới, ông cho biết Chính phủ sẽ tiếp tục cắt giảm thủ tục, đầu tư hạ tầng và nhân lực, đồng thời xử lý nghiêm tình trạng chuyển giá, gian lận thương mại và vi phạm môi trường.
