Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm ngày 29/5 phát biểu dẫn đề về hòa bình, an ninh quốc tế và khu vực tại Đối thoại Shangri-La lần thứ 23 ở Singapore. Đây là lần đầu tiên lãnh đạo cao nhất của Việt Nam phát biểu khai mạc Đối thoại Shangri-La, diễn đàn an ninh hàng đầu châu Á, với sự tham dự của khoảng 500 đại biểu từ hơn 40 quốc gia.
Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung cho hay bài phát biểu là điểm nhấn của sự kiện, thể hiện rõ quan điểm của Đảng và Nhà nước Việt Nam về tình hình thế giới hiện nay, những thách thức đặt ra và những kiến nghị, đề xuất quan trọng, nhận được sự quan tâm và phản hồi tích cực của dư luận trong và ngoài khu vực.
Khẳng định vị thế mới
Theo nhiều học giả quốc tế, bài phát biểu cho thấy Việt Nam đang tự tin tự định vị mình ở vị thế cao hơn trước đây, với khả năng đóng góp vào định hình môi trường an ninh khu vực.
“Đây là sự khẳng định rất rõ ràng về khát vọng của Việt Nam trở thành một cường quốc khu vực chủ động và một ‘quốc gia tầm trung’ trên trường quốc tế, có khả năng định hình an ninh khu vực cũng như truyền tải một cách rõ ràng, nhất quán tầm nhìn của mình về trật tự an ninh khu vực mong muốn”, Hunter Marston, Giám đốc Chương trình Đông Nam Á và Trưởng dự án Chỉ số Sức mạnh Châu Á, thuộc Viện Lowy của Australia, nói với VnExpress.
Thông điệp “Chủ động kiến tạo hòa bình, ổn định, phát triển trong một thế giới nhiều biến động” được đưa ra trong bối cảnh khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương đang chứng kiến cạnh tranh chiến lược ngày càng gay gắt giữa các cường quốc, khủng hoảng lòng tin và áp lực tái cấu trúc chuỗi an ninh – kinh tế toàn cầu.
Theo Marston, bài phát biểu được thiết kế phù hợp với bối cảnh các nước Đông Nam Á đang tìm cách theo đuổi chính sách đối ngoại độc lập hơn, đa dạng hóa quan hệ với hai siêu cường là Mỹ và Trung Quốc. Các quốc gia đồng thời mong muốn đảm bảo an ninh và ổn định khu vực trước các cuộc khủng hoảng toàn cầu, những thách thức kinh tế và an ninh, cũng như áp lực kinh tế từ các nước lớn.
“Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã làm rất tốt trong việc đại diện cho lợi ích khu vực, dù đó không hẳn là nhiệm vụ chính của một bài phát biểu khai mạc. Nó đã nhấn mạnh được lợi ích và tầm nhìn của Việt Nam, đồng thời tạo ra khuôn khổ tham chiếu hữu ích cho các phát biểu tiếp theo”, chuyên gia này nói.
Marston đồng thời cho rằng sự tham gia của Việt Nam tại sự kiện lần này cho thấy sự phát triển trong tư duy đối ngoại của đất nước: từ “tham gia tích cực” sang “chủ động kiến tạo” trật tự khu vực.
Ông nhận định rằng chính sách này đang trở nên “đa tầng, phức tạp và chủ động hơn” khi Việt Nam nâng vai trò của mình trên trường quốc tế. Việt Nam muốn thể hiện mình là đối tác đáng tin cậy, một bên liên quan có trách nhiệm và quốc gia trung lập mà “cả cường quốc lẫn nước nhỏ đều có thể hợp tác”.
Phát triển gắn liền với an ninh
Cách tiếp cận này được thể hiện rõ trong cấu trúc lập luận bài phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, trong đó lãnh đạo Việt Nam cho rằng thế giới đang đồng thời đối mặt ba cuộc khủng hoảng liên hệ mật thiết với nhau, gồm: khủng hoảng trật tự quốc tế, khủng hoảng mô hình phát triển và khủng hoảng lòng tin chiến lược.
Việc nhìn nhận các bất ổn khu vực dưới góc nhìn “ba cuộc khủng hoảng đồng thời” cho thấy cách tiếp cận mang tính hệ thống của Việt Nam đối với an ninh khu vực, Phó viện trưởng Viện Nghiên cứu Nam Á, Tây Á và châu Phi Lê Phương Hòa nói trong cuộc phỏng vấn với TTXVN.
Bà cho rằng bài phát biểu đã đưa ra một cách tiếp cận “mang tính lý luận sâu sắc” về quan hệ giữa an ninh và phát triển. Theo bà, trong một thế giới đầy biến động, không thể có an ninh bền vững nếu kinh tế và các mô hình phát triển bị đứt gãy bởi cạnh tranh chiến lược.
“Đối với rất nhiều quốc gia, phát triển không phải là lựa chọn thứ yếu đặt sau an ninh. Phát triển chính là nền tảng của an ninh bền vững. Nếu quá trình phát triển bị gián đoạn, nếu các nước đang phát triển bị thu hẹp cơ hội vươn lên, thì sự ‘tròng trành’ về kinh tế rất dễ chuyển hóa thành bất ổn về xã hội, chính trị và thậm chí bất định về chiến lược”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh trong bài phát biểu.
Thông điệp này cũng phản ánh ưu tiên chiến lược của Việt Nam là đặt phát triển làm nền tảng của an ninh, theo chuyên gia Marston. Ông cho rằng, đối với Việt Nam, năng lực đảm bảo đời sống của người dân và tăng trưởng kinh tế mới là nền tảng quan trọng nhất của an ninh quốc gia.
Lãnh đạo Việt Nam cũng tái khẳng định mạnh mẽ trong bài phát biểu về vai trò trung tâm của ASEAN và nói rằng các sáng kiến khu vực không được biến Đông Nam Á thành đấu trường đối đầu giữa các cường quốc. Ông cho rằng khu vực cần “sự cam kết có trách nhiệm”, chứ không đơn thuần là sự hiện diện hay vắng mặt của bất kỳ cường quốc nào.
Theo Marston, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã đưa ra những cụm từ rất quan trọng với toàn bộ khu vực nói chung và Việt Nam nói riêng.
“Việt Nam muốn hợp tác với nhiều đối tác khác nhau và đặc biệt mong muốn khu vực không bị riêng một cường quốc nào chi phối. Sự hiện diện của cả Mỹ và Trung Quốc góp phần duy trì thế cân bằng quyền lực. Sự vắng mặt của một trong hai bên cũng có thể gây mất ổn định tương tự”, ông nói.
Marston cho rằng điều Việt Nam muốn thấy là một thế giới mà Mỹ và Trung Quốc cùng tồn tại, vừa cạnh tranh vừa hợp tác, bởi Việt Nam là đối tác quan trọng của cả hai nước. “Do vậy, Việt Nam mong muốn một thế cân bằng ổn định cùng sự can dự mang tính xây dựng từ cả hai cường quốc”, ông nhận định.
Theo Viện trưởng Viện Nghiên cứu quốc tế và chính sách công (IISPP) Neak Chandarith, thuộc Đại học Hoàng gia Phnom Penh (RUPP), bài phát biểu còn cho thấy Việt Nam kiên định ủng hộ một cấu trúc khu vực mở, bao trùm và dựa trên luật lệ quốc tế.
Chuyên gia Campuchia đánh giá 6 đề xuất mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đưa ra tại Đối thoại Shangri-La sẽ góp phần xây dựng cấu trúc an ninh khu vực bảo vệ lợi ích của các quốc gia nhỏ và vừa.
Đáng chú ý là lời kêu gọi tăng cường “ngoại giao phòng ngừa” và xây dựng các “lối thoát ngoại giao” trước khi khủng hoảng leo thang. Việt Nam đề xuất thiết lập mạng lưới tham vấn và cơ chế truyền thông giữa quốc phòng, lực lượng thực thi pháp luật trên biển, học giả và doanh nghiệp nhằm ngăn nguy cơ xung đột vượt tầm kiểm soát.
Marston cũng đồng tình rằng khái niệm “lối thoát ngoại giao” là một trong những điểm thú vị nhất trong bài phát biểu. Theo ông, điều này cho thấy Việt Nam đang suy nghĩ sáng tạo hơn về cách tăng sức chống chịu khu vực và duy trì các kênh liên lạc chiến lược giữa các bên.
Ông nhắc lại việc Hà Nội từng tổ chức hội nghị thượng đỉnh giữa ông Donald Trump và lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong-un vào năm 2019 như minh chứng cho năng lực trung gian đối thoại của Việt Nam. Chuyên gia này cho rằng Việt Nam hiện đã đạt được vị thế “gần tương đương Singapore” trong điều phối và làm cầu nối ngoại giao.
Bà Hòa cho rằng lợi thế lớn nhất của Việt Nam không nằm ở sức mạnh quân sự hay kinh tế, mà ở “vị thế chính trị và lòng tin chiến lược” mà đất nước đã xây dựng với nhiều đối tác quốc tế. Theo bà, mạng lưới quan hệ đối tác chiến lược toàn diện với nhiều nước tạo cơ sở để Việt Nam phát huy vai trò cầu nối thúc đẩy đối thoại và hợp tác.
Bài phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cũng được chú ý trong bối cảnh các nước khu vực ngày càng lo ngại nguy cơ chạy đua vũ trang. Chuyên gia của Viện Lowy cảnh báo việc các cường quốc thúc ép tăng chi tiêu quốc phòng có thể làm gia tăng bất ổn khu vực, nhất là khi Đông Nam Á vẫn ưu tiên phát triển thay vì đối đầu an ninh.
Trong bối cảnh đó, việc Việt Nam tái khẳng định chính sách quốc phòng “bốn không” được xem là thông điệp nhằm duy trì cân bằng chiến lược và tránh bị cuốn vào cạnh tranh giữa các cường quốc. Ông Chandarith cho rằng điều này thể hiện “sự khước từ quyết đoán” của Việt Nam trước nguy cơ trở thành công cụ đối đầu giữa các khối quyền lực.
“Càng có nhiều sự ủng hộ dành cho tầm nhìn mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đưa ra tại Đối thoại Shangri-La 2026 thì trật tự an ninh khu vực càng có nhiều cơ hội thành công hơn”, Marston nhận định.
Theo tờ New York Times, tối 12-5 (giờ địa phương), Tổng thống Mỹ Donald Trump đã chào đón ông Jesen Huang - CEO của hãng chip khổng lồ Nvidia - lên chuyên cơ Air Force One khi ông lên đường tới Bắc Kinh dự hội nghị thượng đỉnh với nhà lãnh đạo Trung Quốc.
Ông Huang, người đứng đầu công ty có giá trị vốn hóa lớn nhất thế giới, ban đầu không có tên trong danh sách các lãnh đạo doanh nghiệp dự kiến tháp tùng tổng thống.
Tuy nhiên sau khi thấy thông tin về sự vắng mặt này, ông Trump đã gọi điện trực tiếp cho vị CEO vào sáng cùng ngày và đưa ra lời mời, theo một nguồn thạo tin.
Ông Huang đã bay tới Alaska (Mỹ) vào tối 12-5 và lên chuyên cơ Air Force One trong thời gian máy bay dừng để trung chuyển.
"Ông Jensen tham dự hội nghị thượng đỉnh theo lời mời của Tổng thống Trump nhằm ủng hộ nước Mỹ và các mục tiêu của chính quyền", người phát ngôn Công ty Nvidia cho biết.
Trước đó ngày 11-5, Nhà Trắng công bố danh sách 16 giám đốc điều hành tháp tùng chuyến đi của ông Trump đến Bắc Kinh, trong đó có ông Tim Cook của Apple, ông Larry Fink của BlackRock cùng lãnh đạo nhiều tập đoàn khác đang xúc tiến các thỏa thuận với Trung Quốc - nhưng không có tên ông Huang.
Sự vắng mặt này nhanh chóng thu hút sự chú ý tại Thung lũng Silicon và Washington, bởi ông Huang được biết đến là người có quan hệ chặt chẽ với ông Trump và từng đóng vai trò cầu nối giữa Washington và Bắc Kinh.
Gần một năm qua, ông liên tục vận động hành lang với các quan chức ở cả hai phía nhằm tạo điều kiện để Nvidia được phép bán chip trí tuệ nhân tạo cho Trung Quốc.
Chip của Nvidia là yếu tố then chốt thúc đẩy làn sóng AI đang định hình lại nền kinh tế toàn cầu, được các chính phủ và doanh nghiệp trên khắp thế giới săn đón.
Song việc xuất khẩu mặt hàng này sang Trung Quốc vẫn là vấn đề gây tranh cãi gay gắt ở Washington.
Mùa hè năm ngoái, ông Trump phê duyệt thương vụ bán thế hệ chip cũ hơn của Nvidia cho Trung Quốc và dự tính thu một phần lợi nhuận, nhưng đến nay phía Bắc Kinh vẫn chưa phê duyệt bất kỳ đơn hàng nào.
Một số nghị sĩ Cộng hòa đã thúc đẩy các dự luật nhằm siết chặt phạm vi giao dịch này, trong khi các quan chức trong chính quyền cũng từng can thiệp để ngăn ông Trump cấp phép xuất khẩu những dòng chip tiên tiến hơn, với lý do an ninh quốc gia.
Alliance Fairfax, con tàu cỡ lớn chuyên chở ôtô, đã bị mắc kẹt ở vịnh Ba Tư kể từ khi chiến sự Iran bùng phát hôm 28/4. Đến ngày 4/5, cánh cửa thoát khỏi vùng biển này được mở ra với con tàu treo cờ Mỹ.
"Các bạn có thể sẵn sàng xuất phát. Chúc thượng lộ bình an", một sĩ quan quân đội Mỹ thông báo qua bộ đàm khi con tàu nhổ neo, bắt đầu hành trình đi qua eo biển Hormuz và vòng qua bán đảo ở rìa phía bắc Oman.
Đây là một trong hai con tàu thành công đi qua eo biển Hormuz theo chiến dịch hộ tống tàu thuyền bị mắc kẹt ở vùng Vịnh mang tên "Dự án Tự do" mà Tổng thống Donald Trump công bố ngày 3/5.
Nỗ lực khai thông vùng Vịnh nhen nhóm từ những tuần đầu xung đột, khi ông Trump gợi ý rằng hải quân Mỹ sẽ hộ tống các tàu qua eo biển vào thời điểm thích hợp.
Theo quan chức quốc phòng Mỹ, quân đội nước này đã âm thầm đặt nền móng cho chiến dịch "Dự án Tự do" vào tháng 4. Họ triển khai xuồng không người lái vào khu vực, sử dụng cảm biến thủy âm để rà quét đáy thủy lôi dưới đáy biển nhằm thiết lập tuyến vận tải an toàn dọc theo rìa phía nam eo biển Hormuz. Mỹ cũng đã điều động hai tàu khu trục vào eo biển trong đợt chạy thử nghiệm vào giữa tháng 4.
Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Dan Caine và người đứng đầu Bộ tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) Brad Cooper ngày 1/5 báo cáo với Nhà Trắng về nhiều phương án quân sự, bao gồm cả cách hộ tống tàu qua eo biển.
Khi công bố chiến dịch, ông Trump coi đây là "động thái nhân đạo" và nỗ lực để đưa các thủy thủ bị mắc kẹt ra khỏi vịnh Ba Tư, đồng thời cảnh báo Iran không được can thiệp. Trong kế hoạch của ông, các tàu khu trục mang tên lửa dẫn đường để cung cấp chiếc ô phòng không đối phó tên lửa, theo quan chức Mỹ.
Mỹ cũng đã huy động lực lượng lớn trên không, bao gồm trực thăng Apache và Sea Hawk, những công cụ quan trọng để chống lại mối đe dọa từ đội xuồng tấn công nhỏ và nhanh của Iran. Mỹ còn sử dụng drone, nhiều máy bay chiến đấu cùng các tàu chiến khác hỗ trợ chiến dịch, theo Cooper.
Một thông báo ngắn đã được gửi tới các thủy thủ tàu hàng để hướng dẫn họ men theo hành lang an toàn mới, bám sát đường bờ biển của Oman. Tuyến đường này rộng khoảng 150 mét, vừa đủ để một tàu siêu tải trọng lách qua. Điều đó có nghĩa là tại một thời điểm chỉ có một con tàu có thể đi qua eo biển theo hành lang mới.
Hãng vận tải A.P. Moller-Maersk đã được hải quân Mỹ cung cấp một khoảng thời gian kéo dài vài giờ để đưa tàu Alliance Fairfax vượt qua eo biển. Lực lượng Mỹ đã liên lạc qua bộ đàm với con tàu để hướng dẫn trong suốt hành trình.
"Hãy giữ vững lộ trình và không đổi hướng. Các bạn hiện không đối mặt nguy cơ bị tấn công", một sĩ quan từ tàu chiến Mỹ thông báo qua bộ đàm cho tàu Alliance Fairfax.
"Rõ, chúng tôi đang đi chậm và giữ vững lộ trình" một thành viên trên tàu Alliance Fairfax trả lời. Con tàu ước tính phải mất khoảng ba giờ để vượt qua eo biển.
Hải quân của Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) dường như đã phát hiện ra tàu Alliance Fairfax và cử một đội xuồng cao tốc ra kiểm tra. Tuy nhiên, đội xuồng này mất nhiều hời gian di chuyển qua eo biển rộng hơn 30 km, giúp trực thăng Mỹ có đủ thời gian để ứng phó.
"Khi các xuồng nhỏ xuất hiện, chúng trở thành mục tiêu của trực thăng", Steven Wills, cựu sĩ quan hải quân và hiện là chuyên gia hải quân tại Trung tâm Chiến lược Hàng hải ở Washington, cho biết.
Trực thăng Mỹ được cho là đã phóng tên lửa đánh chìm đội xuồng cao tốc của Iran và chiến dịch hộ tống tàu Alliance Fairfax thành công. Ngày 5/5, con tàu treo cờ Mỹ thứ hai là CS Anthem đã đi qua eo biển bằng hành lang của hải quân Mỹ.
Tuy nhiên, Iran đã tiến hành cuộc trả đũa lớn hơn vào vùng Vịnh. Không chỉ tấn công lực lượng Mỹ, Iran còn phóng tên lửa và drone vào Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), khiến một cơ sở dầu khí bị cháy.
Sáng sớm 6/5, ông Trump tuyên bố trên mạng xã hội rằng chiến dịch Dự án Tự do đã tạm dừng theo đề nghị của Pakistan, viện dẫn lý do cuộc đàm phán với Iran có tiến triển.
Jared Malsin, nhà báo chuyên về Trung Đông của WSJ, cho hay Dự án Tự do đã cho thấy ngay cả những thành công chiến thuật nhỏ mà Mỹ đạt được ở Hormuz cũng có thể nhanh chóng biến thành thách thức chiến lược lớn hơn.
Quân đội Mỹ đã đưa được hai tàu hàng ra khỏi khu vực nguy hiểm mà không chịu tổn thất nào, nhưng hành động đó lại châm ngòi cho phản ứng leo thang từ phía Iran, qua đó càng củng cố khả năng kiểm soát của Tehran đối với tuyến hàng hải năng lượng quan trọng bậc nhất thế giới. 20% nguồn cung dầu khí toàn cầu được vận chuyển qua eo biển Hormuz.
Việc cung cấp lá chắn quân sự cho các tàu dân sự có thể làm tăng áp lực lên Tehran trong các cuộc đàm phán, đồng thời đẩy lùi nỗ lực của nước này trong việc "thể chế hóa" sự kiểm soát đối với eo biển, gồm cả việc thu phí tàu đi qua.
Tuy nhiên, việc hải quân Mỹ điều thêm tàu chiến vào vịnh Ba Tư sẽ khiến nhiều quân nhân gặp rủi ro hơn, đồng thời giảm bớt nguồn lực từ một nhiệm vụ lớn khác mà hải quân Mỹ đang thực hiện, đó là phong tỏa các cảng của Iran nhằm cắt đứt nguồn thu từ dầu mỏ của họ.
"Họ hy vọng có thể xử lý tình hình với chi phí tối thiểu, về cơ bản chỉ bằng cách điều các chiến hạm hiện diện để chứng tỏ vẫn có một hành lang hàng hải an toàn. Nhưng tôi nghĩ mọi người nhanh chóng nhận ra điều đó không đủ an toàn", Bryan Clark, cựu quan chức Lầu Năm Góc chuyên về tác chiến hải quân và hiện là nghiên cứu viên cấp cao tại Hudson Institute, nhận định.
Trong những ngày cuối tháng 4, tại nhiều khu vực công cộng ở trung tâm thủ đô Washington D.C (Mỹ), người viết lại thường xuyên nhìn thấy lực lượng vệ binh quốc gia.
Thực ra, ở Washington D.C trước nay không thiếu sự có mặt của lực lượng cảnh sát, đặc vụ bảo vệ cho tổng thống, nhưng giờ đây còn có thêm vệ binh quốc gia cũng thường xuyên hiện diện tại thủ đô này.
Điều này bắt đầu từ năm 2025, tức năm đầu tiên khi Tổng thống Trump bắt đầu nhiệm kỳ thứ 2, Nhà Trắng đã gây nhiều tranh cãi khi điều động vệ binh quốc gia về thủ đô để giữ trị an vì tỷ lệ tội phạm cao. Quyết định này dẫn đến sự chỉ trích của cả chính quyền địa phương lẫn dư luận vì cho rằng tình hình tội phạm không nghiêm trọng như Nhà Trắng đưa ra. Phía chỉ trích cáo buộc chính quyền liên bang dưới thời Tổng thống Trump đang tìm cách tăng cường kiểm soát, làm giảm tính độc lập của địa phương.
Tương tự, Nhà Trắng còn điều động lực lượng đặc vụ của Cơ quan Thực thi di trú và hải quan Mỹ (ICE) đến nhiều tiểu bang để truy bắt những người được cho là nhập cư trái phép. Sự xuất hiện của ICE ở các tiểu bang không chỉ dẫn đến tranh cãi mà thậm chí dẫn đến đụng độ. Hậu quả, đã có 2 người bị ICE nổ súng bắn chết tại thành phố Minneapolis thuộc bang Minnesota hồi tháng 1. Nhiều vụ biểu tình phản đối đã xảy ra. Đến đầu tháng 3 vừa qua, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã thay Bộ trưởng An ninh nội địa Kristi Noem - người chịu trách nhiệm chính về hoạt động của ICE trong chiến dịch tại các tiểu bang.
Vấn đề của vệ binh quốc gia và ICE kết hợp chuỗi dài các chính sách gây bất mãn khác như Tổng thống Trump đe dọa sáp nhập Greenland, vụ bê bối Epstein, các chính sách thuế quan gây ra nhiều hệ lụy, một số vụ bê bối khác… đã dần làm xói mòn nền tảng ủng hộ của ông Trump trong nhóm cử tri mà đảng Cộng hòa cần để duy trì quyền kiểm soát quốc hội.
Trước thực tế trên, đảng Cộng hòa của Tổng thống Trump có thể gặp nhiều thách thức trong cuộc bầu cử giữa kỳ vào tháng 11 tới. Theo thông lệ, cứ mỗi 2 năm thì người dân Mỹ lại bầu cử để bầu lại toàn bộ Hạ viện Mỹ (nhiệm kỳ 2 năm) và 1/3 số nghị sĩ ở Thượng viện (nhiệm kỳ 6 năm). Và cứ mỗi 2 lần bầu cử như thế, có một lần là bầu cử tổng thống. Vì thế, cuộc bầu cử quốc hội vào những năm không có bầu cử tổng thống thì được gọi là bầu cử giữa kỳ.
Hiện tại, đảng Cộng hòa đang chiếm đa số ở cả Hạ viện lẫn Thượng viện. Trong đó, tại Hạ viện thì phe Cộng hòa chiếm lợi thế mong manh với tỷ lệ số ghế trước phe Dân chủ là 218 - 212. Tại Thượng viện, đảng Cộng hòa có lợi thế lớn hơn khi tỷ lệ này là 53 - 47.
Lần này, việc có quá nhiều chính sách gây tranh cãi và thực tế diễn ra ở nhiều cuộc bầu cử ở một số địa phương vừa qua đều đem đến tín hiệu xấu cho phe Cộng hòa khi đại diện đảng này chịu nhiều thất bại.
Trong phân tích gửi đến Thanh Niên, TS Ian Bremmer, Chủ tịch Eurasia Group (Mỹ) - đơn vị tư vấn và nghiên cứu rủi ro chính trị hàng đầu thế giới, cho rằng: "Các cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ thường được xem như một cuộc trưng cầu dân ý về năng lực của vị tổng thống đương nhiệm, và ông Trump đang là nhà lãnh đạo có tỷ lệ ủng hộ thấp hơn bất kỳ người tiền nhiệm nào trong lịch sử gần đây. Tỷ lệ ủng hộ của ông Joe Biden vào thời điểm này năm 2022 là khoảng 42%; bản thân ông Trump đạt mức gần 41% vào năm 2018; còn ông Barack Obama đạt khoảng 48% vào năm 2010. Trong 3 cuộc bầu cử giữa kỳ vừa nêu, cả ba vị tổng thống đều đã chứng kiến đảng của mình đánh mất quyền kiểm soát Hạ viện nhưng vẫn giữ được Thượng viện".
Theo các kết quả khảo sát mới nhất, trường hợp tương đồng nhất với vị thế hiện tại của ông Trump - xét theo đà sụt giảm hiện tại - chính là Tổng thống George W. Bush với tỷ lệ ủng hộ 35,6% vào tháng 4.2006. Ông Bush cũng chính là vị tổng thống gần đây nhất đã để mất quyền kiểm soát cả 2 viện quốc hội chỉ trong cùng một kỳ bầu cử.
Trong những thập kỷ gần đây, các chu kỳ bầu cử này thường có xu hướng bất lợi cho đảng đang nắm quyền tại Nhà Trắng; thêm vào đó, phe Cộng hòa chỉ nắm giữ thế đa số mong manh tại Hạ viện trong bối cảnh chính trị vốn đã nghiêng dần về phía Dân chủ. Tuy nhiên, tại Thượng viện thì thách thức cho đảng Dân chủ là không hề nhỏ khi cần bảo vệ 13 ghế hiện có, đồng thời lật ngược tình thế thành công để giành lấy 4 ghế đang do đảng Cộng hòa nắm giữ. Cụ thể hơn, đảng Dân chủ cần phải thắng trong cuộc đua giành ghế thượng nghị sĩ đại diện cho các bang: Bắc Carolina, Maine, Ohio và Alaska.
Song song, đảng Dân chủ phải bảo vệ thành công ghế thượng nghị sĩ ở các bang: Georgia, Michigan và New Hampshire. Trong 3 bang này, Georgia và Michigan là những nơi ông Trump đã giành chiến thắng vào năm 2024.
Dù có nhiều lợi thế, nhưng thách thức cho đảng Dân chủ, theo TS Bremmer, là không nhỏ, bởi một vấn đề then chốt là cần có ứng viên đủ mạnh để giành được sự ủng hộ của cử tri tại các bang "tím" (bang dao động) và bang "đỏ" (bang nghiêng về đảng Cộng hòa). Thách thức này không hề đơn giản trong bối cảnh đảng Dân chủ hiện nay.
