Từ tháng 9/2024 đến tháng 4/2026, tổng cộng 49 kỳ thủ bị xử lý với nhiều mức án khác nhau, từ khiển trách, cấm thi đấu có thời hạn cho đến cấm vĩnh viễn và thậm chí nhận án tù. Chưa bao giờ một môn thể thao trí tuệ truyền thống lại đối diện với cuộc thanh lọc sâu rộng và khốc liệt đến vậy.
Cú sốc lớn nhất nằm ở danh sách những người sa ngã. Từ “Vua cờ tướng” Vương Thiên Nhất, đến các kỳ vương Triệu Hâm Hâm, Trịnh Duy Đồng, Uông Dương, rồi Hồng Trí, Tạ Tĩnh, Từ Siêu và gần nhất là Tưởng Xuyên. Họ từng thống trị kỳ đàn suốt gần hai thập kỷ, nhưng đều lần lượt bị phanh phui và xử lý. Trong đó, Thiên Nhất, Duy Đồng, Hâm Hâm và Tưởng Xuyên được ví như “Tứ Đại Thiên Vương” của cờ tướng Trung Quốc hiện đại, biểu tượng cho đỉnh cao chuyên môn.
Trong đợt xử phạt mới nhất ngày 13/4/2026, Tưởng Xuyên, cựu số một quốc gia, vô địch thế giới 2011, bị cấm thi đấu 5 năm. Ba kỳ vương Hồng Trí, Tạ Tĩnh và Từ Siêu nhận án cấm vĩnh viễn. Trước đó, hai đợt xử lý năm 2024 và 2025 đã “quét” qua 43 kỳ thủ khác, trong đó nhiều người cũng bị treo giò dài hạn hoặc tước danh hiệu. Con số 49 người bị kỷ luật cho thấy quy mô của bê bối mang tính hệ thống, dàn trải.
Các kỳ thủ dàn xếp kết quả thông qua hình thức đưa và nhận hối lộ hơn 10 năm qua. Một số trả tiền để đối thủ buông cờ, nhằm cải thiện thứ bậc, số khác nhận tiền để cố tình thua. Hành vi này diễn ra trong thời gian dài, thậm chí ngay tại các giải đấu danh giá nhất như Giáp Cấp Liên Tái hay vô địch quốc gia. Một đoạn ghi âm bị rò rỉ từ tháng 4/2023, trong đó các kỳ thủ bàn bạc mua bán độ, được xem là quả bom mở đầu cuộc khủng hoảng.
Mục đích mua bán độ của các kỳ thủ cũng nằm ở tiền bạc và danh vọng. Thứ bậc của kỳ thủ gắn trực tiếp với thu nhập từ giải thưởng, quảng cáo, livestream. Một nhà vô địch giải đồng đội quốc gia nhận khoảng 150.000 nhân dân tệ (580 triệu đồng), nhưng khi chia cho cả đội, mỗi người chỉ còn chưa đến 40.000 tệ (150 triệu đồng). Với những kỳ thủ không thuộc nhóm hàng đầu, thu nhập hàng năm thường dưới 100.000 tệ (386 triệu đồng), thậm chí có người chỉ kiếm vài nghìn tệ mỗi tháng tại các CLB địa phương.
Do đó, một vòng luẩn quẩn hình thành. Kỳ thủ cần thứ bậc cao để kiếm tiền, và dùng tiền để mua lại thứ bậc đó. Theo truyền thông Trung Quốc, riêng Vương Thiên Nhất bị cáo buộc chi tới 940.000 tệ (3,6 tỷ đồng) để đảm bảo vị trí số một Trung Quốc.
Việc dàn xếp kết quả đã trở thành luật ngầm trong một bộ phận kỳ thủ. Những giao dịch hậu trường dần được chấp nhận như cách tồn tại trong môi trường cạnh tranh khốc liệt. Khi đó, công tác giám sát còn hạn chế và phụ thuộc nhiều vào quan sát thủ công.
Phản ứng từ cộng đồng cờ tướng Trung Quốc cũng cho thấy sự chia rẽ sâu sắc. Tài khoản Old Huang’s View viết trên Baidu: “Khi những ván cờ cũng có thể được định giá, sự thuần khiết của môn cờ nghìn năm đang đối mặt thử thách lớn nhất”.
Sister Wang loves sports thì sốc trước quy mô vụ việc: “49 người phải trả giá, luật ngầm của cờ tướng đã bị phanh phui hoàn toàn”.
Một số ý kiến gay gắt hơn, như tác giả Vương Tội Đại Thiết Phấn trên Zhihu, cho rằng không thể đổ lỗi hoàn toàn cho cách quản lý. “Không thể nói những kỳ thủ hàng đầu vi phạm suốt hơn 10 năm là những kẻ ngây thơ bị hại”, người này viết. “Dư luận đang có tiêu chuẩn kép, khi thấy thương cảm cho người này và phán xét người kia”.
Tranh cãi xoay quanh vai trò của những người tố cáo, như “Loạn Chiến Vương” Hồng Trí và Đảng Phỉ. Một số chỉ trích họ cũng không trong sạch gì, khi đã bị xử phạt. Tuy nhiên, cũng có ý kiến bảo vệ: “Nếu đòi người tố cáo phải hoàn hảo, sẽ không ai dám lên tiếng”.
Dù còn nhiều tranh luận, phần lớn đều đồng thuận rằng cuộc thanh lọc là cần thiết. Các án phạt không chỉ dừng ở cấp độ cấm thi đấu, còn đi kèm xử lý hình sự. Thiên Nhất bị tuyên án 2 năm 9 tháng tù, hay Hâm Hâm nhận 4 năm 9 tháng.
Hệ quả trước mắt không nhỏ. Sự vắng bóng của hàng loạt ngôi sao khiến các giải đấu giảm sức hút. Một khảo sát cho thấy 62% khán giả cảm thấy giải vô địch quốc gia nhạt hơn khi thiếu các tên tuổi lớn. Những nền tảng livestream từng tăng trưởng mạnh nhờ các kỳ thủ hàng đầu cũng ghi nhận lượng người xem sụt giảm.
Một thế hệ kỳ thủ từng được tôn vinh giờ đồng loạt sụp đổ. Những người như “Ngọc Diện Thần Phật” Tưởng Xuyên từng được xem là hình mẫu về chuyên môn và đạo đức, cũng không đứng ngoài vòng xoáy tội lỗi.
“Chúng tôi từng nghĩ đó là một thế hệ vàng”, một người hâm mộ viết trên Zhihu. “Nhưng giờ nhìn lại, đó là thế hệ đen tối”.
Cơn địa chấn đã xảy ra, để lại những vết nứt sâu trong lòng người hâm mộ. Nhưng với nhiều người, đó cũng là cơ hội để tái thiết. “Cái giá phải trả là rất lớn, nhưng nếu không làm sạch, tương lai của cờ tướng còn đáng lo hơn”, người này viết thêm.
Sau tất cả, câu hỏi lớn vẫn còn đó. Khi những biểu tượng lần lượt sụp đổ, niềm tin vào sự công bằng của bàn cờ liệu có thể được dựng lại?
Trận tranh danh hiệu tại Puskas Arena, Budapest, Hungary ngày 30/5 sẽ là điểm kết của mùa giải kéo dài và khắc nghiệt với cả hai đội hàng đầu châu Âu.
Arsenal bước vào trận đấu thứ 63 mùa này, sau giai đoạn cạnh tranh trên bốn mặt trận đến đầu tháng 4. Trong khi đó, PSG mới đá 56 trận, chưa tính 7 trận tại FIFA Club World Cup mùa hè năm ngoái.
Trong bối cảnh World Cup 2026 đã cận kề, các cầu thủ hàng đầu gần như không có thời gian nghỉ ngơi. Tuy nhiên, xét về khối lượng vận động, PSG đang sở hữu lợi thế rõ rệt.
HLV Luis Enrique thường xuyên cho các trụ cột nghỉ ở Ligue 1 nhờ chiều sâu đội hình và sự áp đảo tại giải quốc nội. Sự hậu thuẫn tài chính từ các ông chủ Qatar giúp đội bóng Paris duy trì lực lượng dày và chất lượng.
Tại Champions League mùa này, PSG phải chơi tới 16 trận Champions League để vào chung kết do chỉ đứng thứ 11 ở vòng bảng và phải đá play-off với Monaco - so với 14 trận của Arsenal.
Theo thống kê từ đội hình xuất phát ở lượt về bán kết, 11 cầu thủ đá chính của Arsenal tích lũy nhiều hơn PSG gần 7.000 phút thi đấu tại giải VĐQG mùa này, chính xác là 6.726 phút.
Đội trưởng Marquinhos của PSG đá chính 14 trận Champions League, tương đương tổng số lần ra sân tại Ligue 1 của anh mùa này. Từ ngày 13/2 đến 19/4, trung vệ Brazil không thi đấu phút nào ở giải quốc nội, dù chơi trọn vẹn toàn bộ sáu trận Champions League trong cùng giai đoạn.
Đương kim Quả Bóng Vàng Ousmane Dembele chỉ một lần chơi đủ 90 phút ở Ligue 1 trong 22 lần ra sân. Cả mùa, tiền đạo Pháp chỉ đá chính 11 trận và ra sân 22 trong 34 trận tại Ligue 1, ghi 10 bàn và 7 kiến tạo, một phần do liên tục gặp chấn thương. Vì thế, việc Dembele giành giải Cầu thủ hay nhất Ligue 1 mùa thứ hai liên tiếp gây tranh cãi lớn.
Trụ cột khác trên hàng công, Khvicha Kvaratskhelia cũng chỉ hai lần đá trọn trận sau 28 trận đấu. Enrique sử dụng 28 cầu thủ tại Ligue 1 mùa này, nhiều hơn ba người so với Mikel Arteta bên phía Arsenal. Chính sách xoay tua giúp PSG giữ thể lực cho các trụ cột nhưng cũng khiến họ trả giá ở một số trận đấu. 3 trong 6 thất bại tại Ligue 1 đến ngay sau các trận Champions League, trước Marseille, Monaco và Lyon.
Tiền vệ Warren Zaire-Emery là cầu thủ PSG ra sân nhiều nhất ở Ligue 1 với 2.453 phút. Tuy nhiên, Arsenal có tới 6 cầu thủ vượt qua cột mốc này.
Ngoại hạng Anh được UEFA xếp là giải đấu mạnh nhất châu Âu theo bảng điểm hệ số CLB, còn Ligue 1 chỉ đứng thứ năm. Điều này phần nào lý giải sự khác biệt về cường độ cạnh tranh. Ligue 1 cũng ngắn hơn Ngoại hạng Anh bốn vòng do chỉ có 18 đội.
Vì thế, các trụ cột Arsenal rõ ràng chịu tải lớn hơn nhiều. Thủ môn David Raya chơi trọn vẹn mọi phút mùa này cho đến khi được nghỉ ở vòng cuối gặp Crystal Palace, thời điểm Arsenal đã vô địch. Declan Rice, William Saliba, Gabriel và Martin Zubimendi đều đá chính ít nhất 30 trận tại Ngoại hạng Anh. Phía PSG chỉ có Zaire-Emery đạt con số tương tự.
Trong 10 cầu thủ chơi nhiều phút nhất ở giải quốc nội của hai đội mùa này, PSG chỉ góp mặt hai người là Zaire-Emery và Illia Zabarnyi. Hồi tháng 3, PSG thậm chí được chấp thuận hoãn một trận Ligue 1 với Lens để tập trung cho hai lượt tứ kết Champions League gặp Liverpool.
PSG cũng được nghỉ 13 ngày trước chung kết Champions League - so với 6 của Arsenal. CLB thủ đô nước Pháp đăng quang sớm một vòng khi thắng Lens 2-0 hôm 13/5, và đá trận cuối gặp Paris FC hôm 17/5. Arsenal cũng vô địch sớm một vòng và đá trận cuối gặp Crystal Palace ngày 24/5.
PSG đã vô địch Ligue 1 tới 12 trong 14 mùa gần nhất kể từ khi Qatar Sports Investments tiếp quản CLB năm 2012. Trước đó, họ mới chỉ hai lần đăng quang. Trong khi đó, Arsenal vừa chấm dứt 22 năm chờ đợi để trở lại ngôi vương nước Anh. Hai đội hiện cùng sở hữu 14 chức vô địch quốc gia.
Canada bước vào vòng loại trực tiếp với vị trí nhì bảng B. Đội bóng của HLV Jesse Marsch hòa Bosnia & Herzegovina 1-1, thắng đậm Qatar 6-0 trước khi thua Thụy Sĩ 1-2 ở lượt cuối. Dù vậy, 4 điểm cùng hiệu số +5 vẫn đủ để đại diện Bắc Mỹ giành vé đi tiếp. Màn trình diễn ấn tượng nhất của Canada ở vòng bảng là chiến thắng 6-0 trước Qatar, trận thắng đậm nhất của họ trong lịch sử các kỳ World Cup. Đội bóng đồng chủ nhà ghi 8 bàn sau 3 trận, thành tích chỉ kém một số ứng viên vô địch như Đức, Bồ Đào Nha hay Pháp.
Trước cuộc đối đầu với Nam Phi, Canada nhận tín hiệu tích cực về lực lượng. Đội trưởng Alphonso Davies nhiều khả năng sẽ trở lại sau khi vắng mặt ở vòng bảng vì chấn thương gân kheo. Trung vệ Moise Bombito cũng đã hồi phục thể lực sau thời gian dài điều trị chấn thương. Tuy nhiên, Canada cũng chịu tổn thất đáng kể khi tiền vệ Ismael Kone không thể góp mặt. Cầu thủ này bị gãy chân trong trận thắng Qatar và đã chính thức chia tay World Cup 2026. Dù vậy, Canada vẫn tràn ngập tự tin sau những gì đã thể hiện. Tiền đạo Tani Oluwaseyi khẳng định Canada không e ngại bất cứ áp lực nào và tin rằng những kinh nghiệm tích lũy tại Copa America 2024 hay Gold Cup 2025 sẽ giúp đội bóng trưởng thành hơn ở sân chơi lớn nhất hành tinh. Và chiến thắng đương nhiên là điều thầy trò HLV Marsch hướng tới.
Nếu Canada gây ấn tượng bằng sức tấn công, Nam Phi lại tạo dấu ấn từ sự kiên trì và nỗ lực. Đội bóng của HLV Hugo Broos khởi đầu VCK World Cup bằng thất bại trước Mexico, hòa CH Czech rồi bất ngờ đánh bại Hàn Quốc 1-0 ở lượt cuối để giành vị trí nhì bảng A. Chiến thắng trước Hàn Quốc được xem là một trong những bất ngờ lớn nhất vòng bảng. Reuters đánh giá Nam Phi đã thay đổi cách tiếp cận, chơi chủ động và tấn công nhiều hơn sau những chỉ trích nhắm vào lối đá quá thận trọng ở 2 lượt trận đầu. Ngoài ra, khả năng tổ chức phòng ngự của đội bóng này cũng rất ấn tượng, khiến các ngôi sao như Son Heung-min, Lee Kang-in không thể thể hiện hết tài năng. Về lực lượng, Nam Phi đón sự trở lại của tiền vệ trụ cột Teboho Mokoena sau án treo giò. Tuy nhiên, họ vẫn không có sự phục vụ của Themba Zwane khi FIFA bác đơn kháng cáo liên quan đến án phạt kéo dài 3 trận dành cho cầu thủ này.
Xét về tương quan lực lượng và phong độ, Canada được đánh giá nhỉnh hơn. Đại diện CONCACAF ghi 8 bàn sau vòng bảng, trong khi Nam Phi chỉ có 2 pha lập công sau 3 trận. Canada cũng sở hữu nhiều cầu thủ đang thi đấu tại các giải hàng đầu châu Âu như Alphonso Davies, Jonathan David, Tajon Buchanan hay Bombito. Dù vậy, đây vẫn được xem là cặp đấu cân bằng nhất vòng 32 đội. Cả Canada lẫn Nam Phi đều đang đứng trước cơ hội lần đầu tiên góp mặt ở vòng 16 đội World Cup. Với tính chất loại trực tiếp, chỉ một khoảnh khắc tỏa sáng hoặc một sai lầm nhỏ cũng có thể quyết định số phận trận đấu trên sân SoFi. Vì thế, Canada vẫn cần phải cẩn trọng.
Phát biểu tại một sự kiện cờ vua ở Stockholm (Thụy Điển) hôm 20/4, Carlsen không né tránh việc dự đoán trận đấu. "Lúc này, gần như không thể chọn ai khác ngoài Sindarov, dù chúng ta đều biết bất cứ điều gì cũng có thể xảy ra ở một trận tranh ngôi vô địch thế giới", kỳ thủ Na Uy nói.
Quan điểm của Carlsen dựa trên sự khác biệt rõ ràng trong cách anh đánh giá hai tài năng trẻ tuổi đôi mươi. Gukesh vẫn tồn tại những hạn chế nhất định, đặc biệt trong khả năng hiểu và xử lý các dạng thế trận phức tạp. "Gukesh có những điểm yếu rất rõ ràng trong cách hiểu cuộc chơi, còn Sindarov thì không. Kỳ thủ Uzbekistan toàn diện hơn rất nhiều", Carlsen nhận xét.
Đây không phải lần đầu Carlsen dè dặt khi nói về Gukesh. Chính kỳ thủ Ấn Độ từng đánh bại anh ở siêu giải Na Uy 2025, trong trận đấu khiến Carlsen phản ứng mạnh khi đập tay xuống bàn. Tuy nhiên, anh vẫn nhìn nhận Gukesh chưa hoàn thiện, đặc biệt nếu so với sự ổn định và cân bằng mà Sindarov đang thể hiện.
Sự thăng tiến của Sindarov trong năm qua là cơ sở lớn cho nhận định này. Kỳ thủ Uzbekistan vừa vô địch Candidates 2026 với phong độ gần như hoàn hảo. Anh giành 10 điểm sau 14 ván, không thua trận nào, đồng thời tạo khoảng cách an toàn với nhóm bám đuổi từ rất sớm.
Màn trình diễn của Sindarov được đánh giá là ấn tượng nhất lịch sử Candidates hiện đại. Anh thắng sáu trong 10 ván đầu, trước khi chuyển sang lối chơi thực dụng để bảo toàn lợi thế. Những chiến thắng trước các đối thủ trực tiếp như Fabiano Caruana hay Rameshbabu Praggnanandhaa đặt nền móng cho chức vô địch, trong khi khả năng kiểm soát thế trận giúp anh duy trì chuỗi bất bại kéo dài.
Không chỉ Carlsen, huyền thoại Garry Kasparov cũng nghiêng về khả năng Sindarov đăng quang. "Nếu nhìn vào các ván đấu, Sindarov là lựa chọn rõ ràng hơn", nhà vô địch thế giới thời 1985-2000 nói. "Tuy nhiên, ở một trận tranh ngôi vô địch thế giới, áp lực tâm lý và sự chuẩn bị dài hạn đóng vai trò quyết định".
Theo Kasparov, Gukesh vẫn sở hữu những phẩm chất có thể tạo khác biệt. Kỳ thủ Ấn Độ nổi bật ở sự ổn định tâm lý và khả năng phòng ngự. "Cậu ấy có thể bảo vệ bất kỳ vị trí nào và tìm ra nguồn lực ngay cả trong những tình huống khó khăn nhất", ông nhận xét. "Yếu tố này đã giúp Gukesh lên ngôi năm 2024 và duy trì vị thế ở nhóm đỉnh cao".
Kinh nghiệm thi đấu trận dài hơi cũng là lợi thế của Gukesh. Trận đấu sắp tới kéo dài 14 ván, đòi hỏi sự bền bỉ và khả năng thích nghi liên tục. Trong khi đó, Sindarov chưa từng trải qua một trận tranh ngôi vô địch thế giới, dù phong độ gần đây của anh thuyết phục.
Trận tranh ngôi giữa Sindarov và Gukesh cũng đánh dấu một cột mốc đặc biệt của làng cờ vua thế giới, khi cả hai kỳ thủ đều mới 20 tuổi. Kasparov thậm chí cho rằng một chiến thắng của Sindarov có thể mở ra kịch bản hấp dẫn hơn, có thể khiến Carlsen cân nhắc trở lại cuộc đua vô địch. "Tôi muốn thấy Sindarov đấu với Carlsen, bởi kỳ thủ Na Uy vẫn đang là số một", ông nói.
Chung kết cờ vua thế giới 2026 sẽ diễn ra cuối năm nay. Thời gian và địa điểm chưa được xác định.
