Các nhà khoa học tại Viện Khoa học Weizmann (Israel) vừa công bố một phương pháp mới có thể hỗ trợ tìm kiếm dấu hiệu sự sống ngoài Trái đất thông qua việc phân tích axit amin và các mô hình phân tử trong mẫu vật từ sao Hỏa, tiểu hành tinh hoặc các mặt trăng băng giá của sao Mộc và sao Thổ.
Nghiên cứu đăng trên tạp chí Nature Astronomy cho biết phương pháp này tạo ra một dạng “dấu vân tay sinh học”, giúp phân biệt vật chất hữu cơ do sự sống tạo ra với các hợp chất hữu cơ hình thành từ các quá trình hóa học tự nhiên.
Thay vì tìm kiếm một phân tử cụ thể, nhóm nghiên cứu phân tích mức độ đa dạng và sự phân bố của nhiều loại phân tử trong cùng một mẫu vật. Theo họ, các hệ thống sống thường tạo ra những mô hình phân tử phức tạp và đa dạng hơn môi trường vô sinh.
Khi thử nghiệm trên hơn 100 mẫu vật hữu cơ và vô cơ, từ đá cổ trên Trái đất đến các mẫu thu thập từ tiểu hành tinh Ryugu và Bennu, nhóm nghiên cứu nhận thấy các mẫu có nguồn gốc sinh học luôn thể hiện mức độ đa dạng phân tử cao hơn đáng kể.
Các nhà khoa học cho rằng phương pháp mới có thể được ứng dụng trong các sứ mệnh thăm dò tương lai tới sao Hỏa, Europa hay Enceladus.
Nếu thành công, việc phát hiện sự sống ngoài Trái đất có thể bắt đầu từ những mô hình phân tử bất thường trong các mẫu vật thu thập từ không gian.
Tin Gốc: Tuổi Trẻ
Văn phòng Ngân sách Quốc hội Mỹ (CBO) ngày 12/5 cho biết lá chắn Vòm Vàng dự kiến tiêu tốn khoảng 1.200 tỷ USD để phát triển, biên chế và vận hành trong vòng 20 năm. Con số này cao hơn hai lần so với ước tính được CBO công bố cùng kỳ năm ngoái.
Theo CBO, riêng chi phí mua sắm hệ thống đã chiếm hơn 1.000 tỷ USD, trong đó khoảng 70% dành cho lớp đánh chặn ngoài không gian với 7.800 vệ tinh. Lá chắn Vòm Vàng sẽ bao phủ toàn bộ lãnh thổ Mỹ, trong đó có bang Alaska và Hawaii, có khả năng đối phó đòn đánh của đối thủ khu vực như Triều Tiên.
Dù vậy, CBO cảnh báo hệ thống vẫn có nguy cơ quá tải nếu đối đầu với cuộc tấn công toàn diện từ những cường quốc ngang hàng như Nga và Trung Quốc.
"Hệ thống phòng thủ tên lửa quốc gia (NMD) được đánh giá có năng lực vượt trội hơn tất cả vũ khí phòng thủ mà Mỹ đang biên chế. Tuy nhiên, nó không phải lá chắn bất khả xâm phạm hay có khả năng đối phó cuộc tấn công quy mô lớn như Nga và Trung Quốc có thể tiến hành", CBO cho biết.
NMD là thuật ngữ được CBO sử dụng để đề cập lá chắn Vòm Vàng.
Văn phòng phụ trách chương trình Vòm Vàng thuộc Lầu Năm Góc từ chối bình luận về đánh giá trên.
Tổng thống Trump hồi tháng 1 ký sắc lệnh phát triển hệ thống phòng không với tên gọi "Vòm Sắt của Mỹ" nhằm bảo vệ toàn bộ lãnh thổ trước tên lửa hiện đại của đối phương. Giới chức Mỹ sau đó đổi tên tổ hợp thành Vòm Vàng, dường như để phân biệt với hệ thống Vòm Sắt của Israel.
Dự án Vòm Vàng sẽ mở rộng các phương tiện phòng thủ mặt đất như tên lửa đánh chặn, cảm biến và hệ thống chỉ huy, bổ sung những thành phần đặt ngoài không gian với nhiệm vụ phát hiện, theo dõi và bắn hạ mối đe dọa trên quỹ đạo.
Michael Guetlein, giám đốc chương trình Vòm Vàng, hồi tháng 3 cho biết chi phí về "cấu trúc mục tiêu" của chương trình đã tăng thêm 10 tỷ USD, lên mức 185 tỷ USD. Dù vậy, chuyên trang quân sự Mỹ War Zone nhận định ước tính này dường như chỉ tính đến một phần cấu trúc của Vòm Vàng.
Quân chủng Vũ trụ Mỹ đã trao các hợp đồng với tổng trị giá lên tới 3,2 tỷ USD cho 12 công ty để phát triển những hệ thống đánh chặn tên lửa đặt trên không gian, với kỳ vọng chúng sẽ giúp quân đội Mỹ phá hủy mối đe dọa sớm hơn so với dùng khí tài mặt đất.
Lầu Năm Góc cho biết về lâu dài, các doanh nghiệp có thể giành được những hợp đồng trị giá 1,8-3,4 tỷ USD mỗi năm. Dù vậy, chi phí phát triển ban đầu rất cao và các công ty dự kiến phải tự bỏ khoản vốn từ 200 triệu đến hai tỷ USD.
Những doanh nghiệp hàng đầu ngành công nghiệp quốc phòng Mỹ như Lockheed Martin, Northrop Grumman, Boeing và RTX nhiều khả năng sẽ cạnh tranh để giành hợp đồng chế tạo thành phần trong Vòm Vàng.
"Cái gọi là 'Vòm Vàng' của Tổng thống Mỹ chẳng khác nào món quà khổng lồ dành cho doanh nghiệp quốc phòng, còn người lao động Mỹ sẽ phải gánh toàn bộ chi phí", thượng nghị sĩ Jeff Merkley, đảng viên Dân chủ và thành viên cấp cao trong Ủy ban Ngân sách Thượng viện Mỹ, cho biết.
Tin Gốc: Vnexpress
"Quân đội Áo đã kích hoạt báo động mức A, điều động biên đội tiêm kích Typhoon để nhận dạng hai máy bay PC-12 của không quân Mỹ bay vào vùng trời trưa 11/5", phát ngôn viên Bộ Quốc phòng Áo Michael Bauer thông báo hôm nay.
Mức A là cấp cao nhất trong thang báo động chiến đấu của lực lượng vũ trang Áo.
Không quân Áo trước đó cũng điều động tiêm kích Typhoon sau khi phát hiện "hai máy bay PC-12 di chuyển trái phép qua khu vực Totes Gebirge thuộc bang Thượng Áo". Sau khi bị chặn, các phi cơ đã quay đầu và dường như trở về nơi xuất phát ở Munich, Đức.
Giới chức Áo không nêu rõ hai máy bay PC-12 Mỹ có xâm phạm không phận nước này trong sự việc ngày 11/5 hay không. Ông Bauer khẳng định Áo vẫn duy trì quy định về thủ tục quá cảnh qua không phận và sẽ giải quyết các sự việc thông qua kênh ngoại giao với Mỹ.
Quân đội Mỹ chưa bình luận về thông tin.
Theo biên tập viên Thomas Newdick của chuyên trang quân sự Mỹ War Zone, máy bay PC-12 mà Áo đề cập nhiều khả năng là biến thể U-28A Draco, được Bộ tư lệnh Tác chiến Đặc biệt của không quân Mỹ (AFSOC) dùng cho nhiệm vụ thu thập thông tin tình báo, giám sát và trinh sát.
Được chế tạo trên cơ sở máy bay Pilatus PC-12M của Thụy Sĩ, mẫu U-28A mang theo nhiều thiết bị, trong đó có cảm biến quang - điện tử và trinh sát điện tử. Những phi cơ này có cấu hình khác nhau tùy năm chế tạo, một số được cho là có thể dựng ảnh radar khẩu độ tổng hợp.
AFSOC đã nâng cấp U-28A lên cấu hình với định danh EQ+, trang bị cụm cảm biến mới với camera đa phổ độ nét cao, cho phép thu thập hình ảnh từ khoảng cách xa hơn. Điều này giúp U-28A bay cao và xa mục tiêu hơn khi làm nhiệm vụ, giữ bí mật hoạt động và giảm rủi ro cho kíp lái.
U-28A cũng có hệ thống liên lạc và chia sẻ dữ liệu mở rộng, cho phép truyền thông tin thu được về sở chỉ huy hoặc trực tiếp tới binh sĩ trên thực địa theo thời gian thực.
Không rõ quy mô của phi đội U-28A trong biên chế không quân Mỹ. Văn phòng Kiểm toán Chính phủ Mỹ (GAO) hồi tháng 12/2023 cho biết có gần 40 chiếc U-28A đang hoạt động.
Đây không phải lần đầu Áo cáo buộc máy bay quân sự Mỹ xâm phạm không phận. Trong thời gian tăng lực lượng đến Trung Đông vào năm 2002, trước khi tấn công Iraq, không quân Mỹ từng tìm cách cho hai chiến đấu tàng hình F-117A bay lén qua không phận Áo.
Quân đội Mỹ khi đó đề nghị Áo cho một máy bay tiếp dầu KC-10A bay qua và được cấp phép dễ dàng, do phi cơ không mang vũ khí. Hai máy bay F-117A bay sát chiếc KC-10A để giấu mình trước radar kiểm soát đường không. Tuy nhiên, sự bất thường trong kế hoạch bay của Mỹ khiến Áo điều hai tiêm kích Saab 35 tới giám sát và phát hiện biên đội F-117A.
Giới chức Áo sau đó công bố ảnh chụp biên đội máy bay Mỹ trước Hội đồng An ninh Quốc gia, rồi gửi kèm công hàm phản đối đến đại sứ quán Mỹ tại thủ đô Vienna.
"Khi xuất phát từ Đức tới Italy hoặc Trung Đông, phi cơ quân sự Mỹ thường bay qua không phận Áo và Thụy Sĩ nhằm tránh di chuyển quãng đường dài qua Pháp. Các chuyến xâm nhập không phận thường chỉ kéo dài trong vài phút", Newdick nói.
Tin Gốc: Vnexpress
Mỹ hiện có hàng triệu bồn chứa hóa chất phục vụ các nhà máy sản xuất thuộc nhiều lĩnh vực. Theo các chuyên gia, các bồn chứa này hiếm khi gặp sự cố nghiêm trọng nếu chúng được bảo trì và kiểm định đúng quy trình.
Nhưng chỉ trong một tuần, khu vực Bờ Tây nước Mỹ ghi nhận hai sự cố lớn liên quan đến bồn hóa chất. Hôm 22/5, bồn hóa chất ở nhà máy hàng không GKN Aerospace bị quá nhiệt, đe dọa gây vụ nổ thảm khốc trong khu vực, buộc giới chức phải sơ tán hơn 50.000 người ở quận Cam.
Ngay khi nguy cơ nổ bồn chứa này được kiểm soát, một bồn hóa chất tại nhà máy giấy Nippon Dynawave ở Longview, bang Washington, bị vỡ hôm 26/5, khiến hai người thiệt mạng, 9 người mất tích và được nhận định là đã tử vong. Đây có thể là thảm kịch công nghiệp gây chết người nhiều nhất trong lịch sử hiện đại của bang Washington, Thống đốc Bob Ferguson cho hay.
Các sự cố làm dấy lên nhiều lo ngại về mức độ an toàn của các bồn chứa ở Mỹ, cũng như vai trò của chính quyền liên bang và địa phương trong giám sát các doanh nghiệp sử dụng hóa chất nguy hiểm.
Trong cuộc họp tại Tòa thị chính thành phố Garden Grove thuộc quận Cam tối 26/5, nhiều người dân đã bày tỏ bức xúc vì bồn chứa hàng triệu lít hóa chất MMA có nguy cơ cháy nổ cao lại được nhà máy GKN Aerospace đặt trong phạm vi 1,6 km quanh trường học và nhà dân. Nhiều người yêu cầu giới chức đóng cửa nhà máy này.
Giáo sư kỹ thuật hóa học Stephen Kmiotek tại Viện Bách khoa Worcester cho biết bồn chứa hóa chất được sử dụng trong hầu hết ngành công nghiệp, do phần lớn nhà máy đều cần hóa chất trong công đoạn sản xuất.
Ông cho hay tỷ lệ xảy ra sự cố với các bồn chứa này là 1 trên một triệu bồn mỗi năm, và có rất nhiều biện pháp để đảm bảo an toàn cho các cơ sở như vậy. Tuy nhiên, điều quan trọng là các nhà máy có duy trì quy trình kiểm tra, bảo dưỡng phù hợp hay không, đặc biệt là với các bồn chứa cũ.
Tại Mỹ, các nhà máy sử dụng bồn chứa hóa chất chịu sự quản lý của cả cấp bang và liên bang. Ở cấp liên bang, nhà máy phải cung cấp thông tin về hóa chất nguy hiểm, rủi ro liên quan, quy trình vận hành an toàn và phương án ứng phó khẩn cấp cho các cơ quan chức năng.
Các đơn vị liên bang như Cơ quan Bảo vệ Môi trường Mỹ (EPA) và Ủy ban An toàn Hóa chất Mỹ (CSB) chịu trách nhiệm giám sát việc thực thi quy định an toàn của nhà máy.
EPA đã tham gia ứng phó trong cả hai sự cố bồn chứa, trong khi CSB ngày 28/5 cho biết sẽ mở cuộc điều tra sự cố vỡ ở Washington. CSB là cơ quan liên bang độc lập, chuyên điều tra các sự cố có thể gây "phát tán thảm khốc các chất cực kỳ nguy hại".
Các quy định liên bang yêu cầu cơ sở lưu trữ hoặc sử dụng hóa chất nguy hiểm phải duy trì "phiếu an toàn hóa chất", trong đó nêu rõ rủi ro và hướng dẫn ứng phó khẩn cấp. Doanh nghiệp phải chia sẻ thông tin này với giới chức bang, bộ lạc và địa phương. Theo quy định về quyền được biết của EPA, nhà máy cũng phải cho phép lực lượng cứu hỏa kiểm tra khi có yêu cầu.
Cơ quan An toàn và Sức khỏe Nghề nghiệp Mỹ (OSHA) cũng ban hành tiêu chuẩn Quản lý An toàn Quy trình (PSM) đối với các ngành sử dụng hoặc lưu trữ hóa chất đặc biệt nguy hiểm. Tiêu chuẩn này bao gồm yêu cầu về kiểm tra, đào tạo, giấy phép làm việc đặc biệt, quy trình vận hành, cũng như kế hoạch và phương án ứng phó khẩn cấp.
Nhà máy hàng không GKN Aerospace ở quận Cam phải tuân thủ quy định này, do sử dụng hóa chất thuộc diện quản lý. Chưa rõ nhà máy giấy Nippon Dynawave có phải tuân thủ các tiêu chuẩn PSM hay không.
Ở cấp bang và địa phương, lực lượng thanh tra, cứu hỏa và đội xử lý vật liệu nguy hiểm dựa vào các thông tin trên để kiểm tra điều kiện an toàn tại cơ sở, lập kế hoạch ứng phó và can thiệp khi xảy ra sự cố.
Marissa Baker, phó giáo sư Khoa học Môi trường và Sức khỏe Nghề nghiệp thuộc Đại học Washington, cho biết trách nhiệm giám sát an toàn trực tiếp tại hai nhà máy thuộc về các cơ quan cấp bang ở Washington và California, cùng lực lượng phòng cháy chữa cháy địa phương và các đội xử lý vật liệu nguy hiểm. Việc kiểm tra thuộc trách nhiệm của Cơ quan An toàn và Sức khỏe Nghề nghiệp California và Sở Lao động và Công nghiệp bang Washington.
Tại bang Washington, số cơ sở hóa chất lớn hơn nhiều so với quy mô lực lượng thanh tra, nên cơ quan lao động bang thường chỉ tiến hành điều tra khi có khiếu nại hoặc xảy ra sự cố, bà Baker giải thích.
Bà nói Nippon Dynawave, công ty vận hành nhà máy giấy ở Washington, từng bị Sở Lao động và Công nghiệp bang điều tra hai lần, dù không liên quan đến sự cố hiện tại. Cơ sở này cũng từng xảy ra hỏa hoạn trong những năm gần đây.
Tuy nhiên, rủi ro đối với cộng đồng từ những bồn chứa như vậy không phải lúc nào cũng dễ xác định. Stephen Lester, chuyên gia y tế công cộng, cho biết ông lo ngại về khoảng trống trong các tiêu chuẩn đánh giá mức độ phơi nhiễm. Theo ông, nhiều tiêu chuẩn hiện nay chủ yếu áp dụng cho môi trường làm việc, trong khi chưa có ngưỡng rõ ràng để xác định mức tiếp xúc an toàn của người dân sau một vụ rò rỉ hoặc nổ hóa chất.
"Nếu không có các hướng dẫn dựa trên sức khỏe, sẽ có người phải tự đánh giá mức nào là chấp nhận được và mức nào là không", ông Lester, người có hơn 40 năm hỗ trợ cộng đồng đánh giá rủi ro sức khỏe, nói.
Theo ông, các tiêu chuẩn tại nơi làm việc cũng thường dựa trên thể trạng của nam giới trưởng thành trung bình, nên chưa phản ánh đầy đủ rủi ro với trẻ em, người cao tuổi hoặc người bị suy giảm miễn dịch do ảnh hưởng từ các sự cố bồn hóa chất.
"Đây là tình huống rất khó. Tôi hiểu áp lực mà các nhà khoa học và chuyên gia độc chất học phải đối mặt khi tư vấn cho người ra quyết định", ông Lester nói. "Họ phải đưa ra nhận định tốt nhất dựa trên thông tin hiện có, các nghiên cứu đã được thực hiện và hiểu biết được chấp nhận rộng rãi về mức độ phơi nhiễm với những hóa chất này".
Tin Gốc: Vnexpress