Trong cuộc đua lên mặt trăng, Liên Xô liên tục phá vỡ giới hạn của nhân loại: đưa vật thể đầu tiên chạm mặt trăng, chụp bức ảnh đầu tiên về vùng tối của mặt trăng, là nước đầu tiên hạ cánh mềm xuống mặt trăng và đưa xe tự hành đầu tiên lên mặt trăng. Nhưng chỉ một khoảnh khắc của phi hành gia Mỹ Neil Armstrong đã xóa mờ tất cả.
Ngày 13.9.1959, tàu Luna 2 đâm vào bề mặt mặt trăng với vận tốc 3,3 km/giây, đánh dấu cột mốc vật thể nhân tạo đầu tiên trong lịch sử chạm tới một thiên thể khác. Chỉ 3 tuần sau, tàu Luna 3 gửi về những bức ảnh đầu tiên chụp mặt tối của mặt trăng, tiết lộ rằng vùng khuất này gần như chỉ là cao nguyên đầy các hố va chạm. Đây là điều hoàn toàn khác biệt với mặt sáng mà nhân loại luôn nhìn thấy.
Tháng 2.1966, Luna 9 trở thành tàu đầu tiên hạ cánh mềm thành công sau 11 lần thất bại được giấu kín, gửi về những tấm ảnh đầu tiên chụp từ bề mặt một thiên thể khác, đồng thời chứng minh bề mặt mặt trăng đủ cứng để chịu tải. Điều này khẳng định bề mặt mặt trăng không có lớp bụi dày đến mức có thể nuốt chửng tàu vũ trụ như nhiều nhà khoa học lo ngại trước đó.
Kịch tính hơn, khi đó đài thiên văn Jodrell Bank của Anh đang theo dõi hoạt động của Luna 9 đã giải mã tín hiệu và công bố ảnh trước cả Moscow. Các nhà khoa học tại Jodrell Bank thu được tín hiệu, họ mượn máy fax của tờ Daily Express để in ra ảnh từ tín hiệu thu được. Ảnh được in ở Anh trước khi Liên Xô chính thức phát hành rộng rãi.
Một số nhà sử học tin rằng các kỹ sư Liên Xô cố tình dùng chuẩn máy fax vô tuyến quốc tế để phương Tây có thể xác minh độc lập sự kiện chấn động này, cho thấy một hành động khoa học vượt lên trên chính trị.
Bốn năm sau, chiếc xe tự hành Lunokhod 1 lăn bánh trên mặt trăng, là robot đầu tiên di chuyển trên một thiên thể ngoài trái đất. Nó được thiết kế để hoạt động trong 3 tháng nhưng sau đó đã chạy được đến 322 ngày, đi hơn 10 km. “Người kế nhiệm” của nó là Lunokhod 2 đã lập kỷ lục quãng đường khoảng 39 – 42 km. Kỷ lục này đứng vững suốt 40 năm, mãi đến năm 2014 mới bị xe Opportunity trên sao Hỏa của NASA phá vỡ.
Ba bi kịch liên tiếp đã làm sụp đổ giấc mộng mặt trăng của Liên Xô. Trước hết, kỹ sư Sergei Korolev, người được ví như bộ não kết nối toàn bộ chương trình, qua đời trên bàn mổ vào tháng 1.1966, gần 3 tuần trước khi Luna 9 hạ cánh thành công.
Tiếp theo đó, mâu thuẫn cá nhân giữa các nhà khoa học và hạn chế kỹ thuật buộc tên lửa N1 phải dùng 30 động cơ nhỏ thay vì 5 động cơ lớn. Quyết định này đã khiến cho tất cả 4 lần phóng N1 đều nổ tung, trong đó vụ nổ ngày 3.7.1969 xảy ra đúng 13 ngày trước khi Apollo 11 rời bệ phóng, phá hủy toàn bộ tổ hợp phóng và bị Liên Xô giấu kín suốt 20 năm.
Những gương phản xạ laser mà Lunokhod để lại trên mặt trăng vẫn đang hoạt động đến ngày nay, giúp đo khoảng cách giữa Trái Đất và mặt trăng với sai số chỉ vài mm. Các xe tự hành hiện đại, từ Perseverance trên sao Hỏa đến Hằng Nga của Trung Quốc, đều ít nhiều chịu ảnh hưởng về triết lý và kiến trúc kỹ thuật mà Luna khai sinh.
Trong khi đó, nhiều người khẳng định bước chân lịch sử của Neil Armstrong hay người đồng hành Buzz Aldrin trên mặt trăng chỉ là màn kịch vụng về tại Hollywood.
Những người theo thuyết âm mưu này bám vào hình ảnh lá cờ tung bay trên mặt trăng để khẳng định gió không thể thổi trong môi trường chân không. Tuy nhiên, theo kho lưu trữ dữ liệu từ NASA, lá cờ thực chất được thiết kế với một thanh ngang để luôn xòe rộng. Chính động tác xoay lắc khi cắm cờ của phi hành gia, cộng với quán tính trong môi trường không có lực cản không khí, đã khiến mảnh vải nylon tiếp tục đung đưa một khoảng thời gian dài.
Bên cạnh yếu tố này còn có hoài nghi về bầu trời không sao. Theo lý giải từ NASA, tuy bầu trời màu đen, thực tế đó là ban ngày trên mặt trăng và ánh sáng mặt trời cực kỳ chói lóa. Giống việc chụp ảnh trên trái đất, khi chụp ảnh ngoài trời vào buổi trưa nắng gắt, bạn phải chụp với tốc độ cực nhanh và khép khẩu độ máy ảnh. Ánh sao yếu ớt không có đủ thời gian in lên nhũ tương phim và bầu trời mặt trăng trong các bức ảnh NASA không có ngôi sao nào là vì lý do đó.
Mặt khác, các chuyên gia cũng khẳng định rằng việc làm giả thước phim quay chậm mượt mà để phát sóng trực tiếp là điều hoàn toàn bất khả thi với công nghệ truyền hình thuở ấy.
Ngày 10-4, Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) công bố báo cáo Triển vọng phát triển châu Á tháng 4-2026. Ấn phẩm kinh tế thường niên chủ chốt của ADB tiếp tục duy trì triển vọng tích cực cho Việt Nam trong ngắn hạn.
Kinh tế Việt Nam được dự báo tăng trưởng 7,2% trong năm 2026, và 7,0% trong năm 2027 so với mức 8,0% năm 2025.
Giám đốc quốc gia của ADB tại Việt Nam, ông Shantanu Chakraborty, đánh giá dự báo của ADB với tăng trưởng kinh tế của Việt Nam vẫn nằm trong tốp tích cực và cao nhất ở Đông Nam Á, cho thấy rõ khả năng phục hồi của nền kinh tế, bất chấp những thách thức chung mà nhiều nước đang phải đối mặt.
Chính phủ Việt Nam, theo nhận định của ông Chakraborty, đã phản ứng nhanh chóng trước tình trạng gián đoạn nguồn cung năng lượng do xung đột tại Trung Đông gây ra.
Các biện pháp tài khóa có thời hạn, bao gồm giảm thuế, sử dụng quỹ bình ổn, kết hợp với điều hành giá linh hoạt và tăng cường phối hợp đảm bảo nguồn cung, đã góp phần kìm chế áp lực lạm phát trong ngắn hạn và hỗ trợ tăng trưởng.
Mặc dù vậy, rủi ro suy giảm vẫn ở mức đáng kể, theo ADB. Cuộc xung đột kéo dài tại Trung Đông có thể làm gián đoạn dòng chảy dầu, khí và phân bón qua eo biển Hormuz, làm tăng chi phí vận chuyển và gây chậm trễ. Cùng với xung đột tại Ukraine, các diễn biến này làm gia tăng biến động giá hàng hóa và tiếp tục gây áp lực lên chuỗi cung ứng toàn cầu.
Tăng trưởng chậm lại tại các đối tác thương mại lớn cũng có thể thu hẹp thặng dư thương mại và làm giảm tốc độ tăng trưởng của Việt Nam.
Để duy trì tốc độ tăng trưởng cao và bền vững, giám đốc quốc gia ADB khuyến nghị Việt Nam cần tập trung vào việc nâng cao năng suất và hiệu quả sản xuất, tăng cường thị trường tài chính và vốn để đảm bảo các nhà đầu tư tiếp cận được vốn dài hạn.
"Cuối cùng, điều quan trọng nhất và đã được nêu bật bởi cuộc khủng hoảng gần đây, là tập trung vào an ninh năng lượng, chuyển đổi sang năng lượng xanh và sạch, tự chủ năng lượng để giảm thiểu tác động của bất kỳ yếu tố ngoại lai nào trong tương lai", ông Chakraborty nêu khuyến nghị.
Theo giám đốc quốc gia ADB, năm 2025 chứng kiến sự thay đổi đáng kể trong cải cách môi trường kinh doanh tại Việt Nam, với Nghị quyết 68 đặt khu vực tư nhân làm trọng tâm tăng trưởng của đất nước.
Nghị định 242 về cơ bản đã đơn giản hóa quy trình vay vốn ODA, do đó sự chồng chéo các thủ tục phê duyệt, nhu cầu xin phê duyệt từ nhiều nguồn khác nhau và cách tiếp cận theo từng giai đoạn trong việc chuẩn bị dự án đã được cải thiện đáng kể.
Thêm vào đó, việc phân cấp, phân quyền cho các tỉnh, thành cũng được thực hiện ở mức tốt hơn trước và vẫn còn rất nhiều dư địa để nâng cao hiệu quả và năng suất của cơ cấu quản trị. Các tỉnh, theo ông Chakraborty, cần được trang bị kỹ năng tốt hơn nữa để các dự án chất lượng cao có thể thu hút các nhà cho vay, tài trợ quốc tế, đặc biệt trong tiến độ chuẩn bị dự án.
"Với bộ máy lãnh đạo mới hiện nay và các mục tiêu tăng trưởng GDP rất tham vọng, tôi nghĩ rằng trọng tâm thực sự nên là rút ngắn khoảng thời gian từ khi bắt đầu chuẩn bị dự án đến khi sẵn sàng triển khai để vốn có thể chảy vào. ADB sẵn sàng hỗ trợ bằng mọi cách có thể để đẩy nhanh tiến độ chuẩn bị dự án", ông Chakraborty nhấn mạnh.
Tòa án tỉnh Kampot ngày 27/5 kết tội giết người kèm hành vi tra tấn tàn ác, lừa đảo có tổ chức đối với 6 công dân Trung Quốc trong độ tuổi 30 đến 54 gồm Jin Tian Long, Yin Song Wan, Li Guang Hao, Li Xing Peng, Liu Haoxing và Zhu Renzhe.
Nạn nhân bị nhóm người này sát hại là Park Min-ho, sinh viên Hàn Quốc 22 tuổi. Do Campuchia không áp dụng án tử hình, tòa tuyên án chung thân đối với toàn bộ 6 bị cáo.
Tháng 8/2025, giới chức tìm thấy thi thể của Park Min-ho trong một xe bán tải gần núi Bokor, tỉnh Kampot. Khám nghiệm pháp y cho thấy nạn nhân bị tra tấn đến chết sau khi bị đưa vào một khu phức hợp lừa đảo trực tuyến trên núi Bokor.
Cái chết của Park làm dấy lên làn sóng phẫn nộ tại Hàn Quốc, khiến Seoul tăng sức ép ngoại giao, yêu cầu Phnom Penh trấn áp các đường dây lừa đảo liên quan.
Tại Đông Nam Á, tội phạm mạng phát triển mạnh ở Campuchia và Myanmar, nơi nhiều sòng bạc biến tướng thành trung tâm lừa đảo trực tuyến. Các đường dây này thường dụ dỗ người nước ngoài bằng lời mời "việc nhẹ lương cao", sau đó ép họ tham gia lừa đảo tình cảm, tiền số trong điều kiện làm việc gần như nô lệ, thu lợi lớn từ nạn nhân trên khắp thế giới.
Campuchia đã tăng tốc truy quét các trung tâm lừa đảo trực tuyến trong năm nay. Hồi tháng 1, nước này dẫn độ sang Trung Quốc Chen Zhi, nhà sáng lập Prince Holding Group, người bị cáo buộc cầm đầu mạng lưới lừa đảo xuyên quốc gia và rửa tiền. Mỹ trước đó truy tố Chen với cáo buộc tương tự.
Tháng 3, quốc hội Campuchia thông qua luật nhắm vào các đường dây lừa đảo trực tuyến, với mức án cao nhất là tù chung thân. Theo Ủy ban Chống lừa đảo trực tuyến, từ tháng 1/2025 đến tháng 5/2026, Campuchia đã trục xuất 18.864 người thuộc 33 quốc tịch và truy tố 1.458 người.
Trong tuyên bố chung, nhóm 13 nạn nhân cùng gia đình của bà Virginia Giuffre - một trong những người tố cáo tỉ phú ấu dâm Epstein nổi bật - nhấn mạnh họ đã "thể hiện lòng dũng cảm phi thường" khi đứng ra tố cáo và cung cấp lời khai.
"Yêu cầu chúng tôi làm thêm điều gì nữa vào lúc này không phải là công lý, mà là sự thoái thác trách nhiệm", theo The Guardian ngày 11.4 dẫn tuyên bố từ nhóm nạn nhân.
Phản ứng trên được đưa ra sau khi bà Melania Trump ngày 9.4 bất ngờ phủ nhận mọi liên hệ với cố tỉ phú ấu dâm Epstein và đồng phạm Ghislaine Maxwell, đồng thời kêu gọi Quốc hội Mỹ tổ chức điều trần công khai, lấy lời khai có tuyên thệ từ các nạn nhân.
Bà cũng khẳng định chưa từng biết về các hành vi phạm tội của ông Epstein và cho rằng những thông tin liên quan mình là "bịa đặt".
Nhóm nạn nhân cho rằng phát ngôn của bà Melania mang tính "chính trị hóa", làm chệch hướng trách nhiệm khỏi các cơ quan có thẩm quyền như Bộ Tư pháp Mỹ và lực lượng thực thi pháp luật - những đơn vị bị cáo buộc chưa minh bạch trong xử lý hồ sơ Epstein.
"Điều này cũng làm chệch hướng sự chú ý khỏi cựu Bộ trưởng Tư pháp Mỹ Pam Bondi, người phải chịu trách nhiệm về việc giữ lại các hồ sơ và làm lộ danh tính của những người sống sót. Những sai sót đó tiếp tục gây nguy hiểm đến tính mạng người khác trong khi che chở cho những kẻ tiếp tay", nhóm này cho hay.
Một số nạn nhân khác cũng lên tiếng yêu cầu chính phủ tập trung vào minh bạch và trách nhiệm giải trình, thay vì buộc họ phải tiếp tục ra điều trần. "Chúng tôi đã làm phần việc của mình. Giờ là lúc những người nắm quyền phải làm tròn trách nhiệm", tuyên bố nêu.
Trong khi đó, Nhà Trắng chưa đưa ra bình luận về phản ứng của các nạn nhân. Các cuộc tranh luận xung quanh việc công bố hồ sơ Epstein và trách nhiệm của các bên liên quan vẫn tiếp tục gia tăng.
