Cá mờm cơm (cá mờm sữa), hay còn được biết đến với tên gọi cá trỏng mờm, có thân hình nhỏ bé chỉ dài khoảng 3 phân, màu trắng bạc, thịt trong suốt. Đặc điểm nổi bật của loại cá này là phần bụng trắng như hạt cơm, đôi mắt to đen, giúp cá quan sát tốt khi bơi lội.
Cá mờm cơm có phần đầu nhỏ, miệng nhô lên, vảy tròn mỏng dễ rụng, sống chủ yếu thành bầy đàn lớn ở các con sông và kênh rạch vùng đồng bằng sông Cửu Long.
Tại Việt Nam, cá mờm cơm được tìm thấy nhiều ở sông Vàm Nao, sông Tiền, sông Hậu,… và được khai thác từ tháng 4 đến tháng 8 âm lịch mỗi năm. Loại cá này dễ dàng đánh bắt bằng lưới dày và dài, thường sống theo bầy đàn lớn lên tới hàng ngàn cá thể, tạo nên cảnh tượng sôi động dưới lòng sông.
Cá mờm cơm có thể chế biến thành nhiều món ăn ngon, phù hợp với khẩu vị của nhiều người như:
Rim chua ngọt: Cá được rim với nước mắm, đường, giấm, tạo nên hương vị chua chua ngọt ngọt, thơm ngon, ăn kèm cơm trắng rất bắt cơm.
Rim mỡ hành: Món ăn đơn giản nhưng đậm đà với cá mờm cơm rim cùng mỡ hành, tạo nên hương vị béo ngậy, thơm phức, hấp dẫn cả người lớn và trẻ em.
Chiên giòn: Cá mờm cơm chiên giòn, ăn kèm với nước mắm chua ngọt hoặc tương ớt. Khi ăn, cảm nhận được vị giòn tan, ngọt bùi từ cá, rất thích hợp cho những bữa tiệc nhẹ hay làm món ăn vặt.
Nộm xoài: Cá mờm cơm kết hợp với xoài xanh, rau thơm, lạc rang, tạo nên món nộm xoài giòn giòn, chua chua, ngọt ngọt, là món khai vị hấp dẫn.
Canh chua: Cá mờm cơm nấu canh chua với cà chua, dứa, giá đỗ, rau thơm, tạo nên món canh chua thanh mát, ngọt dịu, rất phù hợp cho những ngày hè oi bức.
Cá mờm cơm được chế biến thành nhiều món ăn bắt mắt, đưa cơm. Ảnh: Quà Huế.
Cá mờm cơm không chỉ ngon mà còn giàu giá trị dinh dưỡng. Theo các chuyên gia, loại cá này chứa hàm lượng canxi cao, giúp tăng cường sức khỏe xương khớp, rất phù hợp cho trẻ em và người già. Cá mờm cơm cũng giàu protein, omega-3, vitamin và khoáng chất, giúp cải thiện sức khỏe tim mạch, hỗ trợ chức năng não bộ và tăng cường hệ miễn dịch. Thịt cá mềm, không xương cứng, dễ tiêu hóa và có thể xay nhuyễn, thích hợp cho trẻ nhỏ.
Nhờ chứa vitamin A và các dưỡng chất tốt cho mắt, ăn cá mờm cơm có thể giúp cải thiện thị lực và bảo vệ mắt khỏi các bệnh liên quan đến lão hóa.
Bổ sung canxi, tốt cho xương và răng: Cá mờm cơm nổi bật với hàm lượng canxi rất cao, vượt trội hơn so với nhiều loại cá khác. Canxi có vai trò quan trọng trong việc hình thành và duy trì hệ xương chắc khỏe, đặc biệt cần thiết cho trẻ em đang trong giai đoạn phát triển chiều cao. Ở người lớn tuổi, việc bổ sung canxi từ cá mờm cơm giúp ngăn ngừa tình trạng loãng xương, đau nhức khớp và gãy xương do tuổi tác.
Bảo vệ tim mạch, giảm mỡ máu: Một trong những thành phần quý giá của cá mờm cơm chính là axit béo omega-3. Chất này có tác dụng làm giảm lượng cholesterol xấu (LDL) và tăng cholesterol tốt (HDL) trong máu, nhờ đó hỗ trợ tuần hoàn máu và giảm áp lực cho tim. Bổ sung cá mờm cơm vào bữa ăn giúp ngăn ngừa các bệnh lý về tim mạch như xơ vữa động mạch, huyết áp cao hay đột quỵ.
Cải thiện thị lực, bảo vệ đôi mắt: Ngoài canxi và omega-3, cá mờm cơm còn chứa lượng vitamin A và các chất chống oxy hóa dồi dào. Vitamin A vốn nổi tiếng là dưỡng chất quan trọng đối với mắt, giúp duy trì thị lực sáng rõ và ngăn ngừa các bệnh liên quan đến lão hóa như thoái hóa điểm vàng hay khô mắt. Theo lương y Bùi Hồng Minh, vitamin và dưỡng chất trong cá mờm cơm giúp làm chậm quá trình suy giảm thị lực ở người cao tuổi, đồng thời cải thiện sức khỏe mắt ở trẻ nhỏ.
Tăng cường hệ miễn dịch, hỗ trợ tạo máu: Thịt cá mờm cơm chứa nhiều protein chất lượng cao cùng vitamin B12, sắt và kẽm – những dưỡng chất cần thiết cho quá trình tạo hồng cầu. Nhờ đó, cá mờm cơm giúp phòng ngừa thiếu máu, hỗ trợ cơ thể khỏe mạnh và tăng cường sức đề kháng. Khi hệ miễn dịch hoạt động tốt, cơ thể sẽ có khả năng chống lại vi khuẩn, virus và giảm nguy cơ mắc các bệnh nhiễm trùng.
Dễ tiêu hóa, phù hợp với nhiều đối tượng: Khác với nhiều loại cá biển có xương cứng, thịt cá mờm cơm mềm, ít xương dăm, dễ ăn và dễ tiêu hóa. Nhờ ưu điểm này, cá mờm cơm trở thành lựa chọn an toàn cho trẻ nhỏ khi mới tập ăn dặm hoặc người cao tuổi có hệ tiêu hóa nhạy cảm. Cá có thể được chế biến thành nhiều món khác nhau, từ nấu canh, kho, rán cho đến xay nhuyễn, đều giữ được hương vị thơm ngon và giá trị dinh dưỡng.
Hỗ trợ trí não, cải thiện trí nhớ: Omega-3 trong cá mờm cơm không chỉ tốt cho tim mạch mà còn rất có lợi cho não bộ. Loại axit béo này giúp cải thiện sự truyền dẫn thần kinh, tăng khả năng tập trung và nâng cao trí nhớ. Nhiều nghiên cứu cho thấy, bổ sung omega-3 đều đặn có thể làm giảm nguy cơ mắc các bệnh về suy giảm nhận thức, sa sút trí tuệ hay Alzheimer ở người cao tuổi.
Một tiểu thương chuyên bán thủy hải sản tại An Giang, chia sẻ: “Cá mờm cơm hiện nay rất được ưa chuộng, đặc biệt là khách du lịch và thị trường xuất khẩu như Đài Loan, Hàn Quốc. Giá cá mờm cơm dao động từ 300.000 đến 500.000 đồng/kg, cao hơn nhiều so với các loại cá khác”.
Ngày nay, cá mờm cơm đã vượt qua ranh giới của một món ăn bình dân để trở thành đặc sản được săn đón. Không chỉ là món ăn quen thuộc trong bữa cơm hàng ngày của người dân miền Tây, cá mờm cơm còn được dùng làm quà tặng ý nghĩa, thể hiện sự trân trọng với đặc sản quê hương. Với hương vị thơm ngon, giá trị dinh dưỡng cao, cá mờm cơm đang ngày càng khẳng định vị trí của mình trên bàn ăn không chỉ trong nước mà còn tại các thị trường quốc tế.
Các cuộc thảo luận về "thuyết không khí văn phòng" (office air theory) đang diễn ra trên nhiều nền tảng mạng xã hội, bắt nguồn từ loạt video triệu view của Noa Donlan, nữ nhân viên văn phòng tại Mỹ. Cô đăng nhiều bài chứng minh mình rời nhà với diện mạo chỉn chu, song đến giữa trưa, da bắt đầu khô, tóc bết dầu.
"Tình trạng này xuất hiện từ khi tôi làm việc toàn thời gian 4 năm trước", Donlan nói. Cô đã đổi công ty nhiều lần, sự xuống sắc vẫn tiếp diễn.
Chia sẻ của Donlan nhận sự đồng cảm của dân công sở. Nhiều người nói hệ thống điều hòa, máy sưởi và việc thiếu khí trời là thủ phạm làm suy giảm ngoại hình. Từ khóa "office air theory" lan truyền, đặt ra câu hỏi: Môi trường làm việc thực sự gây hại, hay chúng ta đang làm quá vấn đề?
Bác sĩ da liễu Hazal Jafari (Iran) xác nhận có cơ sở khoa học đằng sau trải nghiệm này. Độ ẩm thấp là nguyên nhân chính. Nó hút nước ra khỏi da, khiến da khô ráp và nhạy cảm hơn vào cuối ngày. Tuy nhiên, bà cho rằng việc đổ lỗi cho điều hòa gây mụn trứng cá hay viêm da là hơi cường điệu.
Chuyên gia chất lượng không khí trong nhà Glenn Gault (Mỹ) đồng tình với quan điểm trên. Ông cho biết môi trường văn phòng thường có cả ba yếu tố bất lợi: không khí khô, khả năng lọc kém và nồng độ carbon dioxide (CO2) cao. Độ ẩm thường xuyên ở mức thấp 20-30%, trong khi chỉ số CO2 từ 800 đến 1.200 ppm (mức lý tưởng là dưới 800 ppm).
Ông Gault cũng chỉ ra một tác nhân thường bị bỏ qua là các hợp chất hữu cơ dễ bay hơi (VOC). Các văn phòng thường dùng vật liệu như gỗ ép hoặc hóa chất tẩy rửa mạnh để khử khuẩn không gian chung, từ đó giải phóng lượng lớn VOC gây khô da, đỏ mắt.
Để duy trì vẻ ngoài tươi tắn đến 17h, Rhysa Phommachanh, chuyên gia chăm sóc da tại Landys Chemist (Anh), gợi ý các giải pháp:
Cấp ẩm thường xuyên: Không khí khô làm mất độ ẩm tự nhiên. Hãy thoa kem dưỡng ẩm khi da còn hơi ẩm. Đặt một máy phun sương nhỏ trên bàn làm việc hoặc dùng xịt khoáng định kỳ.
Kiểm soát tóc xơ rối: Thoa một lượng nhỏ dầu argan hoặc serum vào đuôi tóc để tránh tích điện. Các kiểu tóc búi thấp hoặc tết cũng giúp bảo vệ nếp tóc suốt cả ngày.
Giữ lớp trang điểm: Sử dụng kem lót dưỡng ẩm, ưu tiên mỹ phẩm dạng kem thay vì dạng bột và kết thúc bằng xịt khóa nền để ngăn tình trạng mốc mặt (cakey) trong điều kiện khô hanh.
Chăm sóc môi và tay: Bôi kem dưỡng tay chứa ceramide và son dưỡng môi để củng cố hàng rào bảo vệ da, ngăn ngừa nứt nẻ.
Chọn trang phục thoáng khí: Các loại vải tự nhiên như cotton, lụa hoặc len giúp giảm tĩnh điện và giúp cơ thể dễ thở hơn.
"Một chút độ ẩm, không khí sạch hơn quanh bàn làm việc và những lúc nghỉ giải lao để hít thở khí trời sẽ mang lại hiệu quả lớn. Đôi khi không phải khuôn mặt bạn đang thay đổi, mà chính là không khí xung quanh bạn", ông Gault nhấn mạnh.
Ngày 2/6, thông tin từ Bệnh viện Đa khoa Tp.Vinh cho biết, Khoa Hồi sức tích cực - Chống độc vừa cứu sống một bệnh nhân nguy kịch do nhiễm liên cầu lợn gây sốc nhiễm khuẩn, toan chuyển hóa nặng và suy đa tạng.
Bệnh nhân H.N.M. (58 tuổi, trú tại Nghệ An) nhập viện trong tình trạng tụt huyết áp nghiêm trọng, được chẩn đoán sốc nhiễm khuẩn, toan chuyển hóa nặng.
Chỉ sau khoảng 1 giờ nhập viện, trên da tứ chi của bệnh nhân xuất hiện nhiều mảng tím nhạt rải rác. Khai thác bệnh sử cho thấy, khoảng 3 ngày trước khi nhập viện, bệnh nhân có ăn lòng lợn.
Nhận thấy bệnh nhân có nhiều dấu hiệu điển hình của nhiễm liên cầu lợn, các bác sĩ đã đặt nội khí quản, tiến hành lọc máu và sử dụng kháng sinh ngay trong giờ đầu.
Tuy nhiên, chỉ sau 1 ngày điều trị, bệnh nhân xuất hiện suy đa phủ tạng, đông máu rải rác trong lòng mạch (DIC), tiên lượng rất nặng, nguy cơ tử vong cao.
Trước tình thế nguy kịch, các bác sĩ tiếp tục hội chẩn, đưa ra phác đồ điều trị tối ưu. Bệnh nhân được sử dụng kháng sinh theo kháng sinh đồ, truyền các chế phẩm máu và lọc máu liên tục bằng quả lọc M100 nhằm kiểm soát tình trạng rối loạn đông máu. Sau 72 giờ, tình trạng huyết động của bệnh nhân bắt đầu cải thiện, các chỉ số nhiễm trùng giảm dần.
Bác sĩ Ngô Nam Hải, Trưởng khoa Hồi sức tích cực, Bệnh viện Đa khoa Tp. Vinh, cho biết bệnh nhân nhập viện trong tình trạng đặc biệt nguy kịch, diễn biến bệnh rất nhanh và nguy cơ tử vong luôn hiện hữu.
"Nhờ được can thiệp kịp thời, sử dụng kháng sinh ngay trong giờ đầu kết hợp lọc máu liên tục và hồi sức tích cực, bệnh nhân dần vượt qua giai đoạn nguy hiểm nhất".
Sau 10 ngày điều trị tích cực, người bệnh đã tỉnh táo hoàn toàn, tiếp xúc tốt, thể trạng cải thiện rõ rệt, không còn tình trạng nhiễm trùng hay rối loạn đông máu.
Theo bác sĩ Ngô Nam Hải, liên cầu lợn là bệnh nhiễm khuẩn cấp tính do vi khuẩn Streptococcus suis gây ra. Đây là bệnh lây truyền từ động vật sang người, chủ yếu từ lợn mắc bệnh.
Bệnh có thể lây nhiễm khi con người tiếp xúc trực tiếp với lợn bệnh trong quá trình chăn nuôi, giết mổ, vận chuyển hoặc ăn các sản phẩm từ lợn chưa được nấu chín kỹ như tiết canh, thịt tái, phủ tạng. Vi khuẩn cũng có thể xâm nhập qua các vết thương hở hoặc niêm mạc rồi đi vào máu, gây nhiễm trùng nặng.
Sau khi nhiễm liên cầu lợn, người bệnh thường xuất hiện các triệu chứng như sốt cao, đau đầu, rối loạn ý thức, xuất huyết dưới da hoặc nổi các mảng tử ban. Khi các mảng tử ban xuất hiện trên da, bệnh thường đã bước sang giai đoạn nặng với tỉ lệ tử vong cao hoặc có nguy cơ để lại nhiều di chứng nghiêm trọng như điếc, cứng khớp, tổn thương thận.
Các bác sĩ khuyến cáo người dân tuyệt đối không giết mổ, chế biến hoặc tiêu thụ lợn ốm, lợn chết; không ăn tiết canh, thịt lợn tái sống hay phủ tạng chưa được nấu chín kỹ. Chỉ nên sử dụng thịt lợn có nguồn gốc rõ ràng, đã qua kiểm dịch thú y.
Khi tiếp xúc với thịt lợn sống hoặc tham gia giết mổ, cần sử dụng đầy đủ phương tiện bảo hộ như găng tay, kính, ủng; tránh chế biến thực phẩm khi có vết thương hở chưa được xử lý an toàn. Đồng thời, cần rửa tay bằng xà phòng, vệ sinh dụng cụ chế biến thực phẩm sạch sẽ và đảm bảo môi trường chăn nuôi thông thoáng, hợp vệ sinh.
Những ngày gần đây, nhiều người dân tìm đến nhà anh Phạm Xuân Chiến, trú tại khối Phương Hồng, phường Quỳnh Mai, tỉnh Nghệ An để tận mắt chiêm ngưỡng viên ngọc ốc thiên nhiên mà anh đang sở hữu.
Theo anh Chiến, viên ngọc được mua lại từ anh Bùi Văn Huấn (SN 1976, trú cùng địa phương), một chủ tàu cá chuyên khai thác hải sản xa bờ. Theo anh Huấn, trước đó trong chuyến vươn khơi tại vùng biển cách bến Lạch Cờn (phường Quỳnh Mai) khoảng 100 hải lý, tàu cá của anh đánh bắt được nhiều con ốc vỏ vàng, còn gọi là ốc giác, mỗi con nặng khoảng 2kg.
Quá trình sơ chế hải sản sau chuyến đi biển, anh Huấn bất ngờ phát hiện bên trong một con ốc có vật thể cứng màu vàng. Thấy hình dạng khác thường, anh giữ lại thay vì bỏ đi như các phần nội tạng khác.
Sau khi biết thông tin anh Chiến đã tìm đến và mua lại vật thể này để tìm hiểu thêm. "Tôi thấy vật thể có màu sắc đẹp, bề mặt nhẵn bóng nên nghĩ đây có thể là thứ gì đó đặc biệt. Sau khi tham khảo thông tin từ những người có kinh nghiệm, tôi được biết đây có thể là ngọc ốc thiên nhiên", anh Chiến chia sẻ.
Để xác định chính xác nguồn gốc, anh Chiến đã mang vật thể đến Công ty cổ phần giám định Rồng Vàng - SJC để kiểm định.
Theo giấy kiểm định đá quý số G114737, cấp ngày 21/5/2026 tại TPHCM, mẫu vật được xác định là "ngọc ốc thiên nhiên" (Natural Melo Pearl). Kết quả giám định cho thấy viên ngọc có hình dạng gần tròn, màu cam rất nhạt đến nhạt, kích thước 12,44x13,94mm, trọng lượng 17,11 carat và thuộc dạng đục.
Qua quan sát, viên ngọc có bề mặt nhẵn bóng, màu vàng cam khá đồng đều. Theo anh Chiến, khi cầm trên tay, viên ngọc tạo cảm giác mát lạnh và chắc.
Ông Vũ Ngọc Chắt, Chủ tịch Hội Nghề cá Quỳnh Long, xã Quỳnh Phú, Nghệ An, người có nhiều năm gắn bó với nghề biển và am hiểu đặc tính của các loài hải sản vùng biển xứ Nghệ, cho biết việc phát hiện ngọc trong ốc giác là trường hợp rất hiếm gặp. Theo kinh nghiệm của ngư dân địa phương, những con ốc có khả năng hình thành ngọc thường có tuổi đời 8-10 năm.
"Trước đây, ốc giác xuất hiện khá nhiều ở vùng biển Nghệ An nhưng những năm gần đây số lượng giảm đáng kể. Để đánh bắt được loại ốc này, ngư dân phải sử dụng nghề lưới cào hoạt động ở tầng đáy biển. Trong hàng nghìn con ốc mới có thể xuất hiện một con chứa ngọc nên rất hiếm gặp", ông Chắt chia sẻ.
Theo ông Chắt, ngọc ốc giác có giá trị kinh tế lớn nên mỗi khi xuất hiện đều thu hút sự quan tâm của nhiều người. Khoảng 2-3 năm trước, một ngư dân ở phường Quỳnh Phương (cũ) cũng từng phát hiện ngọc ốc giác và bán được với giá khá cao.
Một số người cũng ngỏ ý hỏi mua lại viên ngọc ốc với giá cao nhưng anh Chiến chưa đồng ý chuyển nhượng.
