Cá mờm cơm (cá mờm sữa), hay còn được biết đến với tên gọi cá trỏng mờm, có thân hình nhỏ bé chỉ dài khoảng 3 phân, màu trắng bạc, thịt trong suốt. Đặc điểm nổi bật của loại cá này là phần bụng trắng như hạt cơm, đôi mắt to đen, giúp cá quan sát tốt khi bơi lội.
Cá mờm cơm có phần đầu nhỏ, miệng nhô lên, vảy tròn mỏng dễ rụng, sống chủ yếu thành bầy đàn lớn ở các con sông và kênh rạch vùng đồng bằng sông Cửu Long.
Tại Việt Nam, cá mờm cơm được tìm thấy nhiều ở sông Vàm Nao, sông Tiền, sông Hậu,… và được khai thác từ tháng 4 đến tháng 8 âm lịch mỗi năm. Loại cá này dễ dàng đánh bắt bằng lưới dày và dài, thường sống theo bầy đàn lớn lên tới hàng ngàn cá thể, tạo nên cảnh tượng sôi động dưới lòng sông.
Cá mờm cơm có thể chế biến thành nhiều món ăn ngon, phù hợp với khẩu vị của nhiều người như:
Rim chua ngọt: Cá được rim với nước mắm, đường, giấm, tạo nên hương vị chua chua ngọt ngọt, thơm ngon, ăn kèm cơm trắng rất bắt cơm.
Rim mỡ hành: Món ăn đơn giản nhưng đậm đà với cá mờm cơm rim cùng mỡ hành, tạo nên hương vị béo ngậy, thơm phức, hấp dẫn cả người lớn và trẻ em.
Chiên giòn: Cá mờm cơm chiên giòn, ăn kèm với nước mắm chua ngọt hoặc tương ớt. Khi ăn, cảm nhận được vị giòn tan, ngọt bùi từ cá, rất thích hợp cho những bữa tiệc nhẹ hay làm món ăn vặt.
Nộm xoài: Cá mờm cơm kết hợp với xoài xanh, rau thơm, lạc rang, tạo nên món nộm xoài giòn giòn, chua chua, ngọt ngọt, là món khai vị hấp dẫn.
Canh chua: Cá mờm cơm nấu canh chua với cà chua, dứa, giá đỗ, rau thơm, tạo nên món canh chua thanh mát, ngọt dịu, rất phù hợp cho những ngày hè oi bức.
Cá mờm cơm được chế biến thành nhiều món ăn bắt mắt, đưa cơm. Ảnh: Quà Huế.
Cá mờm cơm không chỉ ngon mà còn giàu giá trị dinh dưỡng. Theo các chuyên gia, loại cá này chứa hàm lượng canxi cao, giúp tăng cường sức khỏe xương khớp, rất phù hợp cho trẻ em và người già. Cá mờm cơm cũng giàu protein, omega-3, vitamin và khoáng chất, giúp cải thiện sức khỏe tim mạch, hỗ trợ chức năng não bộ và tăng cường hệ miễn dịch. Thịt cá mềm, không xương cứng, dễ tiêu hóa và có thể xay nhuyễn, thích hợp cho trẻ nhỏ.
Nhờ chứa vitamin A và các dưỡng chất tốt cho mắt, ăn cá mờm cơm có thể giúp cải thiện thị lực và bảo vệ mắt khỏi các bệnh liên quan đến lão hóa.
Bổ sung canxi, tốt cho xương và răng: Cá mờm cơm nổi bật với hàm lượng canxi rất cao, vượt trội hơn so với nhiều loại cá khác. Canxi có vai trò quan trọng trong việc hình thành và duy trì hệ xương chắc khỏe, đặc biệt cần thiết cho trẻ em đang trong giai đoạn phát triển chiều cao. Ở người lớn tuổi, việc bổ sung canxi từ cá mờm cơm giúp ngăn ngừa tình trạng loãng xương, đau nhức khớp và gãy xương do tuổi tác.
Bảo vệ tim mạch, giảm mỡ máu: Một trong những thành phần quý giá của cá mờm cơm chính là axit béo omega-3. Chất này có tác dụng làm giảm lượng cholesterol xấu (LDL) và tăng cholesterol tốt (HDL) trong máu, nhờ đó hỗ trợ tuần hoàn máu và giảm áp lực cho tim. Bổ sung cá mờm cơm vào bữa ăn giúp ngăn ngừa các bệnh lý về tim mạch như xơ vữa động mạch, huyết áp cao hay đột quỵ.
Cải thiện thị lực, bảo vệ đôi mắt: Ngoài canxi và omega-3, cá mờm cơm còn chứa lượng vitamin A và các chất chống oxy hóa dồi dào. Vitamin A vốn nổi tiếng là dưỡng chất quan trọng đối với mắt, giúp duy trì thị lực sáng rõ và ngăn ngừa các bệnh liên quan đến lão hóa như thoái hóa điểm vàng hay khô mắt. Theo lương y Bùi Hồng Minh, vitamin và dưỡng chất trong cá mờm cơm giúp làm chậm quá trình suy giảm thị lực ở người cao tuổi, đồng thời cải thiện sức khỏe mắt ở trẻ nhỏ.
Tăng cường hệ miễn dịch, hỗ trợ tạo máu: Thịt cá mờm cơm chứa nhiều protein chất lượng cao cùng vitamin B12, sắt và kẽm – những dưỡng chất cần thiết cho quá trình tạo hồng cầu. Nhờ đó, cá mờm cơm giúp phòng ngừa thiếu máu, hỗ trợ cơ thể khỏe mạnh và tăng cường sức đề kháng. Khi hệ miễn dịch hoạt động tốt, cơ thể sẽ có khả năng chống lại vi khuẩn, virus và giảm nguy cơ mắc các bệnh nhiễm trùng.
Dễ tiêu hóa, phù hợp với nhiều đối tượng: Khác với nhiều loại cá biển có xương cứng, thịt cá mờm cơm mềm, ít xương dăm, dễ ăn và dễ tiêu hóa. Nhờ ưu điểm này, cá mờm cơm trở thành lựa chọn an toàn cho trẻ nhỏ khi mới tập ăn dặm hoặc người cao tuổi có hệ tiêu hóa nhạy cảm. Cá có thể được chế biến thành nhiều món khác nhau, từ nấu canh, kho, rán cho đến xay nhuyễn, đều giữ được hương vị thơm ngon và giá trị dinh dưỡng.
Hỗ trợ trí não, cải thiện trí nhớ: Omega-3 trong cá mờm cơm không chỉ tốt cho tim mạch mà còn rất có lợi cho não bộ. Loại axit béo này giúp cải thiện sự truyền dẫn thần kinh, tăng khả năng tập trung và nâng cao trí nhớ. Nhiều nghiên cứu cho thấy, bổ sung omega-3 đều đặn có thể làm giảm nguy cơ mắc các bệnh về suy giảm nhận thức, sa sút trí tuệ hay Alzheimer ở người cao tuổi.
Một tiểu thương chuyên bán thủy hải sản tại An Giang, chia sẻ: “Cá mờm cơm hiện nay rất được ưa chuộng, đặc biệt là khách du lịch và thị trường xuất khẩu như Đài Loan, Hàn Quốc. Giá cá mờm cơm dao động từ 300.000 đến 500.000 đồng/kg, cao hơn nhiều so với các loại cá khác”.
Ngày nay, cá mờm cơm đã vượt qua ranh giới của một món ăn bình dân để trở thành đặc sản được săn đón. Không chỉ là món ăn quen thuộc trong bữa cơm hàng ngày của người dân miền Tây, cá mờm cơm còn được dùng làm quà tặng ý nghĩa, thể hiện sự trân trọng với đặc sản quê hương. Với hương vị thơm ngon, giá trị dinh dưỡng cao, cá mờm cơm đang ngày càng khẳng định vị trí của mình trên bàn ăn không chỉ trong nước mà còn tại các thị trường quốc tế.
Ngày 15-5, đúng dịp kỷ niệm 85 năm thành lập Đội Thiếu niên tiền phong Hồ Chí Minh, Trung ương Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam phối hợp với tỉnh Vĩnh Long tổ chức trao hỗ trợ chương trình "Bữa ăn dinh dưỡng học đường" năm học 2026 - 2027. Chương trình được thí điểm tại ba trường tiểu học: Long Hiệp A, Tân Hiệp B (xã Long Hiệp) và Châu Thành (xã Châu Thành).
Dự chương trình có bà Lê Thị Thủy - Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, lãnh đạo tỉnh Vĩnh Long cùng đại diện nhiều sở, ngành địa phương. Phu nhân Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm - bà Ngô Phương Ly - đã đến dự và cùng ăn bữa trưa với học sinh.
Long Hiệp và Châu Thành là những địa bàn có đông đồng bào Khmer sinh sống tại tỉnh Vĩnh Long, riêng xã Long Hiệp có hơn 80% dân số là người Khmer. Phần lớn học sinh ở ba trường thí điểm là con em gia đình làm nông, làm thuê, nhiều em đi học xa, bữa trưa còn thiếu thốn cả dinh dưỡng lẫn điều kiện sinh hoạt.
Những thiếu hụt ấy khiến không ít em thiệt thòi trong học tập, phát triển thể chất và cả những ước mơ tuổi thơ. Chương trình vì thế không chỉ hỗ trợ bữa ăn, mà còn góp phần bù đắp khoảng trống chăm lo cho trẻ em vùng sâu, vùng xa.
Tại Trường tiểu học Tân Hiệp B - nơi diễn ra lễ trao hỗ trợ - nhiều học sinh vui mừng chào đón đoàn bằng hoa sen và khăn rằn. Phu nhân Ngô Phương Ly nhận hoa, quàng khăn rằn, ân cần hỏi thăm rồi nắm tay các em bước vào trường.
Buổi lễ diễn ra nhanh gọn, với các tiết mục văn nghệ, lời ca điệu múa hồn nhiên nhưng chan chứa khát vọng vươn lên của tuổi thơ vùng quê.
Tại chương trình, Phu nhân Ngô Phương Ly cùng bà Lê Thị Thủy thay mặt đoàn công tác trao tượng trưng kinh phí hỗ trợ bữa ăn bán trú cho hơn 910 học sinh ở ba trường thí điểm, gồm bữa trưa và bữa phụ chiều. Những học sinh này chưa thuộc nhóm được hưởng chính sách hỗ trợ bữa ăn bán trú từ ngân sách nhà nước theo quy định.
Bà Lê Thị Thủy chia sẻ chương trình là dự án tâm huyết đã được Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam ấp ủ, chuẩn bị từ rất lâu, không chỉ giúp trẻ em phát triển toàn diện và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực trong tương lai mà còn tạo được sự yên tâm cho phụ huynh, đặc biệt là các bà mẹ ở vùng khó khăn.
Bà tin tưởng với sự ủng hộ, đồng hành của Phu nhân Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cùng sự quan tâm của các cấp chính quyền, sự chung tay của doanh nghiệp và xã hội, chương trình sẽ được lan tỏa mạnh mẽ, giúp ngày càng nhiều học sinh được hưởng thụ bữa ăn dinh dưỡng đầy đủ và an toàn.
Từ góc độ chính quyền địa phương, Chủ tịch UBND tỉnh Vĩnh Long Trần Trí Quang cam kết địa phương quản lý công khai và minh bạch nguồn hỗ trợ; bảo đảm đúng đối tượng, đồng thời có sự phối hợp giữa các cơ quan giáo dục, y tế với nhà trường để xây dựng thực đơn khoa học, kiểm soát an toàn vệ sinh thực phẩm.
Về lâu dài, tỉnh sẽ tiếp tục vận động và kết nối các nguồn lực khác, củng cố sự ủng hộ của phụ huynh để chương trình nhân văn này được duy trì bền vững.
Sau lễ trao hỗ trợ, Phu nhân Ngô Phương Ly cùng đoàn công tác đến thăm lớp học, phòng nghỉ, lắng nghe chia sẻ của phụ huynh, rồi cùng ăn trưa với các em để trực tiếp cảm nhận chất lượng bữa ăn được hỗ trợ.
Tại phòng ăn, sau khi ân cần hỏi thăm các em cùng bàn, Phu nhân Ngô Phương Ly cùng các đại biểu cũng đến những bàn khác, hỏi các em về khẩu phần - khẩu vị cùng điều kiện hoàn cảnh gia đình.
"Các con hãy cố gắng ăn thật ngoan, ngủ thật ngon nhé vì có sức khỏe tốt, các con mới học tập thật giỏi được. Mỗi khay cơm ở đây đều đã được các thầy các cô, các dì và các bác gửi gắm rất nhiều tình cảm cùng tính toán về dinh dưỡng cho các con đó", bà động viên các em ăn hết phần có trên khay cơm.
Nhiều phụ huynh cho biết họ thấy yên tâm hơn khi con được quan tâm từ bữa ăn ở trường. Với các gia đình còn khó khăn, mỗi phần cơm, thịt, cá và hộp sữa không chỉ giúp giảm gánh nặng chi phí mà còn tiếp thêm niềm tin để cha mẹ an tâm làm ăn, cho con bền bỉ theo đuổi việc học.
Ngồi lại bên chiếc bàn các em học sinh vừa ăn trưa xong, Phu nhân Ngô Phương Ly cùng đoàn chia sẻ chương trình tại Trường tiểu học Tân Hiệp B và 2 trường khác được triển khai ngay từ tháng 5 này là sự chuẩn bị cần thiết cho năm học mới 2026 - 2027 sắp tới.
Chia sẻ với lãnh đạo nhà trường và phụ huynh học sinh, Phu nhân bày tỏ xúc động khi chứng kiến những nụ cười rạng rỡ của các em tại lớp học hôm nay. Một bữa cơm hôm nay có thể nhỏ bé về giá trị với nhiều người, nhưng tình yêu thương gửi gắm trong đó thì vô cùng lớn lao, là một lời cam kết rằng không em nhỏ nào bị bỏ lại phía sau trên hành trình đến trường.
Một bữa ăn bán trú đủ đầy dinh dưỡng tại trường giúp các em không chỉ có đủ chất dinh dưỡng cho vui chơi và học tập mà còn có sức khỏe, giảm bớt thời gian phải đi lại giữa nhà và trường vào buổi trưa. Khi ngồi lại cùng nhau bên bàn ăn, các con cũng có thêm niềm vui, sự đoàn kết, tương thân tương ái với bạn bè.
Chia sẻ trăn trở khi quan sát vẫn còn nhiều em học sinh chỉ ăn cơm, không ăn hoặc ăn rất ít thịt và rau dẫn đến lãng phí, Phu nhân Ngô Phương Ly lưu ý trong thời gian tới, nhà trường cần nghĩ thêm về cách để cải thiện tình trạng trên tinh thần vẫn đặt các con làm trung tâm, là đối tượng thụ hưởng để có cách điều chỉnh thói quen ăn uống, khẩu phần phù hợp với tâm lý của trẻ em và văn hóa địa phương, điều chỉnh từng bước thay vì áp đặt ngay.
Nhân dịp này, Phu nhân cùng đoàn công tác cũng gửi lời tri ân chân thành đến các thầy cô giáo của Trường tiểu học Tân Hiệp B, những người không chỉ dạy chữ mà còn chăm lo từng bữa ăn, giấc ngủ, từng niềm vui nhỏ của các em.
Bà hy vọng từ mô hình bữa ăn dinh dưỡng học đường tại Trường Tân Hiệp B, chương trình này sẽ tiếp tục được lan tỏa mạnh mẽ hơn nữa trong cộng đồng, không chỉ tại đây mà ở nhiều địa phương khác trên cả nước.
Tối thứ bảy, trên đường dự tiệc sinh nhật bạn, cô Polly Hudson ở London ngước nhìn chồng. Trong khi cô dành nhiều thời gian chuẩn bị trang phục, Nick lại mặc chiếc áo len dày cộp, mang phong cách thập niên 1970.
Polly nhận ra đã rất lâu mình không thực sự nhìn chồng. Dù sống chung nhà, áp lực công việc và gánh nặng chăm sóc con cái khiến họ dần xa cách. Cả hai không còn chia sẻ về những việc xảy ra trong ngày, chỉ lặng lẽ ngồi trước màn hình TV mỗi tối.
Theo nhà trị liệu hôn nhân Sarah Louise Ryan, trường hợp của vợ chồng Polly là điển hình cho "ly hôn lặng lẽ" (quiet divorce) - xu hướng đang phổ biến ở thế hệ X (sinh năm 1965-1980). Khái niệm này tương tự hiện tượng "Nghỉ việc lặng lẽ" (Quiet Quitting), khi hai người chỉ duy trì những trách nhiệm cơ bản nhất trong gia đình thay vì nuôi dưỡng tình cảm. Theo dữ liệu từ Counselling Directory, nền tảng kết nối người dùng với các chuyên gia trị liệu tâm lý Anh, lượt tìm kiếm cụm từ "quiet divorce" tăng 544% trong năm qua.
Chuyên gia Sarah cho biết hiện tượng này là sự xói mòn tình cảm từ từ. Các cặp vợ chồng không chia tay vì biến cố lớn, mà do sự kết nối phai nhạt dưới áp lực tài chính và công việc. "Nguy hiểm nằm ở sự thoải mái trong tĩnh lặng. Khi không có khủng hoảng, người ta thường thiếu động lực thay đổi. Đó là cách tình cảm dần biến mất", bà Sarah nói.
Kết hôn năm 2010 sau ba năm hẹn hò, Polly và Nick từng có nhiều thời gian trò chuyện. Nhưng gần hai thập kỷ gắn bó, họ chỉ còn trao đổi các thông tin cơ bản. Họ bỏ qua những nụ hôn chào hỏi, cắt giảm các buổi hẹn hò để tiết kiệm chi phí trông trẻ và mải mê lướt điện thoại.
Để thay đổi, Polly quyết định tắt TV và nói chuyện với Nick về nguy cơ đổ vỡ. Nick đồng ý rằng cả hai cần hành động.
Ban đầu, nỗ lực hàn gắn diễn ra khá gượng gạo. Polly thử đón chồng ở cửa mỗi khi anh đi làm về như các bà nội trợ thập niên 1950. Sau vài lần thực hiện, sự ngượng ngùng biến mất, thay bằng tâm lý mong chờ.
Họ thiết lập lại các quy tắc nhỏ như luôn hôn nhau khi đi và về; Dành thời gian kể những chuyện vặt trong ngày; Nắm tay và tập trung lắng nghe đối phương, thay vì coi lời nói của người kia là âm thanh ngoài rìa.
Polly cho biết việc từ bỏ thói quen dùng điện thoại để tập trung trò chuyện đôi khi tốn sức, nhưng mang lại kết quả xứng đáng. "Chúng tôi không tìm lại sự bùng cháy của tình yêu tuổi trẻ, mà là cảm giác yêu thương trưởng thành của hai người đồng lòng", cô kể.
Từ câu chuyện, chuyên gia Sarah Louise Ryan gợi ý 5 cách giúp các cặp đôi hâm nóng tình cảm:
Tận dụng bốn khoảnh khắc chuyển tiếp: Dành 5 phút không xao nhãng vào các thời điểm: lúc thức dậy, trước khi đi làm, sau khi tan làm và trước khi đi ngủ.
Lên tiếng trước khi nổi nóng: Không để sự oán giận tích tụ. Sửa chữa một vết nứt nhỏ luôn dễ hơn xây lại một bức tường đã đổ.
Giữ sự tò mò: Hỏi về ước mơ và lo lắng hiện tại của đối phương thay vì chỉ trích.
Khôi phục sự đụng chạm: Một cái chạm tay hoặc một câu đùa chung có sức gắn kết mạnh mẽ.
Ngừng diễn xuất: Thành thật về điểm yếu của bản thân. Sự xa cách bắt đầu khi người ta ngừng thể hiện con người thật.
Diễn đàn "Hành trang 5 tốt - Từ cảm hứng đến hành động" tại Học viện Cán bộ TP.HCM cùng bàn luận về hành trình chinh phục danh hiệu "Sinh viên 5 tốt".
Có lo ngại việc rèn luyện các tiêu chí sẽ ảnh hưởng việc học, song sinh viên Lê Hùng Phát (Trường ĐH Sư phạm TP.HCM) cho rằng cần biết ưu tiên điều cần thiết ở từng thời điểm, đồng thời phải biết từ chối những việc khiến bản thân quá tải chứ đừng ôm đồm.
Phát nói không nên làm việc một mình mà biết cách phân bổ nguồn lực, tận dụng công nghệ, ứng dụng số để tối ưu hóa thời gian. Trong khi đó vấn đề khiến nhiều sinh viên loay hoay chính là tích lũy ngoại ngữ để thỏa tiêu chí hội nhập tốt.
Nguyên Phó chủ tịch Hội Sinh viên Việt Nam TP.HCM Trần Thị Kiều Anh nói không ít bạn e ngại khi được yêu cầu làm bài kiểm tra đầu vào vì sợ lộ điểm yếu. Giải pháp là hoàn toàn có thể bắt đầu bằng bài kiểm tra miễn phí online và cần có mục tiêu, lộ trình rõ ràng chinh phục ngoại ngữ.
Đưa lời khuyên, nguyên Chủ tịch Hội Sinh viên Việt Nam Trường ĐH Mở TP.HCM Lê Thanh Long nói "Sinh viên 5 tốt" là một phong trào, không chỉ là danh hiệu hay đích đến. Khi tổ chức các chương trình gắn với năm tiêu chí chính là tạo môi trường để sinh viên phát triển toàn diện từ học tập, thể chất đến kỹ năng.
"Sinh viên 5 tốt thực chất không quá xa vời mà là những tiêu chí cơ bản mà mỗi sinh viên nên rèn luyện, hướng tới để học tập nghiêm túc, luyện tập thể thao hay tham gia nghiên cứu khoa học, hoạt động tình nguyện, trang bị ngoại ngữ hoàn thiện bản thân", anh Long nói.
Ngày hội "Sắc lam trong xanh" và tọa đàm "Hành động nhỏ - Tác động lớn" tại Trường CĐ Kỹ thuật Cao Thắng có sự tham gia của Hoa hậu môi trường thế giới 2023 Nguyễn Thanh Hà. Cho rằng ai cũng quan tâm môi trường và chính những trải nghiệm thực tế trước ô nhiễm, biến đổi khí hậu và thiếu nước sạch đã thôi thúc cô hành động.
Hoa hậu Thanh Hà cho biết đã chuyển từ quan tâm sang tiên phong thực hiện các dự án cộng đồng. Điển hình như dự án "Vòng tay Mekong xanh" hỗ trợ người dân Đồng bằng sông Cửu Long ứng phó với biến đổi khí hậu hay dự án vẽ tranh về môi trường dành cho trẻ em.
"Không nhất thiết phải bắt đầu bằng những điều quá lớn mà từ những việc cụ thể, phù hợp với điều mình thấy còn thiếu, còn cần thay đổi. Mỗi người đều có thể trở thành một người tiên phong nhỏ để chính những bước đi nhỏ đó góp phần tạo nên những thay đổi lớn cho môi trường", Thanh Hà bày tỏ.
Người sáng lập Cộng đồng xanh Việt Nam Nguyễn Ngọc Ánh nói những đợt bão lũ, sạt lở ở miền Bắc và miền Trung khiến người dân đối mặt với mất mát, thiếu thốn. Điều cần trăn trở là sau thiên tai chúng ta cần phải hành động ra sao. Bởi chúng ta hoàn toàn có thể làm nhiều điều từ trước đó, bắt đầu từ việc nhỏ nhất như trồng cây xanh để giảm sạt lở.
"Nếu mỗi người Việt Nam trồng thêm một cây xanh, chúng ta đã có hơn một trăm triệu cây xanh. Chỉ cần mỗi người nhặt một túi rác, giảm một lần dùng nhựa và lan tỏa đến nhiều người cùng làm thì những điều nhỏ sẽ cộng hưởng thành thay đổi lớn", chị Ánh nói.
Vấn đề môi trường không chỉ là tuyên truyền mà cần hành động bởi trăm lời nói hay không bằng một hành động cụ thể. Tín hiệu đáng mừng khi nhiều trường ĐH hiện nay cũng đã chuyển từ nói sang làm với việc tổ chức dự án, chiến dịch, hoạt động xanh hay chế tạo các sản phẩm xanh, nhiên liệu xanh...
