Theo Hãng tin Reuters, trong cuộc bỏ phiếu ngày 27-4, Thượng viện Mỹ đã thông qua với tỉ lệ 51 – 47 một thủ tục nhằm gạt bỏ nghị quyết yêu cầu tổng thống phải được Quốc hội phê chuẩn trước khi tiến hành hành động quân sự (nếu có) nhằm vào Cuba.
Thượng nghị sĩ Cộng hòa Rick Scott đại diện bang Florida – nơi có cộng đồng người Cuba lớn nhất cả nước, cho rằng nghị quyết là điều không cần thiết vì Mỹ chưa triển khai quân đội và không có “hoạt động thù địch” nào chống lại Cuba.
“Tổng thống chưa bao giờ nói rằng ông muốn đưa quân đến Cuba”, ông Scott nói. “Đây hoàn toàn là sự lãng phí thời gian và là sự xúc phạm đối với người dân Cuba, cả ở Cuba lẫn tại bang của tôi”.
Ngược lại, các nghị sĩ Dân chủ, dẫn đầu bởi thượng nghị sĩ Tim Kaine của bang Virgina, lập luận rằng các biện pháp như ngăn chặn nguồn cung nhiên liệu cho Cuba thực chất đã cấu thành hành động quân sự.
“Nếu điều đó xảy ra với Mỹ, chúng ta chắc chắn sẽ coi đó là hành động chiến tranh”, ông Kaine nói.
Cuộc bỏ phiếu diễn ra trong bối cảnh chính quyền ông Trump gia tăng sức ép lên Cuba, bao gồm siết chặt phong tỏa năng lượng và đe dọa áp thuế đối với các quốc gia cung cấp dầu cho Havana.
Washington cũng cắt đứt nguồn cung dầu từ Venezuela cho Cuba sau khi tiến hành chiến dịch bắt giữ cựu Tổng thống Nicolas Maduro, khiến tình hình kinh tế – nhân đạo tại quốc đảo thêm trầm trọng, gia tăng sức ép lên chính quyền của Chủ tịch Cuba Miguel Diaz-Canel.
Ông Trump nhiều lần tuyên bố Cuba có thể là “mục tiêu tiếp theo”, dù chưa nêu rõ kế hoạch cụ thể. Tuy nhiên, Nhà Trắng khẳng định các hành động của tổng thống nằm trong quyền hạn của tổng tư lệnh nhằm bảo vệ nước Mỹ, đồng thời nhấn mạnh Hiến pháp cho phép triển khai các chiến dịch ngắn hạn mà không cần tuyên chiến chính thức.
Đây là lần mới nhất trong chuỗi nỗ lực bất thành của Đảng Dân chủ nhằm buộc ông Trump phải xin phép Quốc hội trước khi tiến hành các chiến dịch quân sự. Trước đó, các nghị quyết tương tự liên quan đến Iran và Venezuela cũng đều bị bác bỏ.
Dù khó có khả năng thành công khi Đảng Cộng hòa nắm thế đa số ở Thượng viện, Đảng Dân chủ cho biết sẽ tiếp tục sử dụng các cuộc bỏ phiếu về quyền hạn chiến tranh để gây sức ép chính trị.
Trong thời gian tới, Quốc hội Mỹ dự kiến sẽ tiếp tục tranh luận và bỏ phiếu về việc hạn chế chiến dịch quân sự của Mỹ tại Iran.
Reuters ngày 28.4 dẫn lời một quan chức Mỹ cho hay Tổng thống Donald Trump phản đối đề xuất mới nhất của Iran, làm giảm hy vọng về một giải pháp cho cuộc xung đột ở Trung Đông. Iran muốn đặt vấn đề hạt nhân của nước này sang một bên cho đến khi kết thúc xung đột và giải quyết xong tranh cãi về tàu thuyền lưu thông ở vùng Vịnh, trong khi Mỹ lại muốn xem vấn đề hạt nhân của Iran là trọng tâm đàm phán.
Trước tình hình đàm phán bế tắc, Ngoại trưởng Abbas Araghchi đến Nga gặp Tổng thống Vladimir Putin tại St. Petersburg hôm 27.4. Sau cuộc gặp, ông Araghchi hoan nghênh sự ủng hộ của Nga về ngoại giao và ca ngợi chiều sâu trong mối quan hệ chiến lược song phương. Hãng RIA dẫn lời Tổng thống Putin cho biết Nga sẽ làm mọi thứ vì lợi ích của Iran và các nước khác trong khu vực.
Cùng ngày 27.4, Bộ trưởng Quốc phòng Nga Andrei Belousov hội đàm với Thứ trưởng Quốc phòng Iran Reza Talaei-Nik bên lề Hội nghị Bộ trưởng quốc phòng Tổ chức Hợp tác Thượng Hải (SCO) tại Kyrgyzstan. Hãng TASS dẫn lời ông Belousov tái khẳng định quan điểm của Nga rằng xung đột Iran phải được giải quyết bằng biện pháp ngoại giao, đồng thời tin tưởng Moscow và Tehran sẽ tiếp tục hỗ trợ nhau. Ông Talaei-Nik cũng đã đến Belarus và thảo luận về tình hình Trung Đông với Bộ trưởng Quốc phòng Viktor Khrenin.
Tại hội nghị SCO, ông Talaei-Nik tuyên bố Iran sẵn sàng chia sẻ năng lực vũ khí phòng vệ với "các quốc gia độc lập, đặc biệt là các thành viên SCO". SCO gồm Trung Quốc, Nga, Kazakhstan, Kyrgyzstan, Tajikistan, Uzbekistan, Ấn Độ, Pakistan, Iran và Belarus.
Nhận định về các động thái trên, GS Mohamed Elmasry tại Viện Nghiên cứu sau đại học Doha (Qatar) cho rằng Iran muốn thể hiện là một quốc gia "không đơn độc như Mỹ nhận định". "Tôi chắc chắn rằng bên cạnh ý nghĩa biểu tượng, còn có các cuộc thảo luận về những tuyến có thể xuất khẩu dầu. Iran có lẽ đang ở bờ vực khủng hoảng trữ dầu", Đài Al Jazeera dẫn lời ông nhận định.
Không chỉ là tâm điểm của đàm phán Mỹ - Iran, vấn đề hạt nhân còn trở nên nóng bỏng tại phiên khai mạc hội nghị của LHQ nhằm xem xét lại Hiệp ước Không phổ biến vũ khí hạt nhân (NPT) diễn ra tại New York ngày 27.4.
Tại hội nghị, các nhóm khác nhau đề xuất 34 vị trí phó chủ tịch hội nghị, trong đó có Iran. Ông Christopher Yeaw, trợ lý Ngoại trưởng Mỹ phụ trách vấn đề kiểm soát vũ khí và không phổ biến vũ khí hạt nhân, cho rằng việc Iran được chọn là một "sự xúc phạm" đối với NPT. Theo ông, không thể phủ nhận rằng "Iran từ lâu đã thể hiện sự coi thường các cam kết không phổ biến vũ khí hạt nhân" và từ chối hợp tác với cơ quan giám sát hạt nhân của LHQ để giải quyết các vấn đề về chương trình hạt nhân của nước này.
Ông Reza Najafi, Đại sứ Iran tại Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế, bác bỏ tuyên bố của phía Mỹ là "vô căn cứ và mang động cơ chính trị". "Không thể chấp nhận được việc Mỹ, quốc gia duy nhất từng sử dụng vũ khí hạt nhân và là quốc gia tiếp tục mở rộng và hiện đại hóa kho vũ khí hạt nhân của mình, lại tự đặt mình vào vị trí trọng tài về việc tuân thủ thỏa thuận hạt nhân", ông chỉ trích.
Thông tin này xuất hiện trong bối cảnh giới quan sát kỳ vọng cuộc gặp giữa ông Trump và Chủ tịch nước Trung Quốc Tập Cận Bình sẽ tập trung vào loạt vấn đề kinh tế - thương mại. Một trọng tâm là khả năng gia hạn thỏa thuận "đình chiến thương mại" đạt được hồi tháng 10, theo đó hai bên tạm dừng các biện pháp kiểm soát xuất khẩu trả đũa.
Theo Reuters, Trung Quốc muốn gia hạn thỏa thuận ít nhất một năm, trong khi Mỹ đề xuất thời hạn 6 tháng. Bắc Kinh cũng được cho là muốn Washington cam kết không áp thêm các biện pháp trả đũa thương mại, đồng thời dỡ bỏ một số hạn chế đối với thiết bị sản xuất chip và chip nhớ tiên tiến. Mặc dù chi tiết về chuyến đi vẫn đang được hoàn thiện, chương trình nghị sự rất có thể sẽ bao gồm các cuộc thảo luận về trí tuệ nhân tạo (AI).
Với Boeing, chuyến thăm có thể mở ra cơ hội cho một đơn hàng lớn từ Trung Quốc, có thể gồm khoảng 500 máy bay Boeing 737 MAX cùng nhiều máy bay thân rộng khác.
Trước thềm chuyến thăm của ông Trump, Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị ngày 7.5 nói quan hệ Mỹ - Trung duy trì ổn định giữa nhiều biến động, đồng thời nhấn mạnh Washington cần tuân thủ nguyên tắc "một Trung Quốc".
"Bất kỳ hành vi tấn công nào nhằm vào tàu chở dầu và tàu hàng Iran đều sẽ bị đáp trả dữ dội bằng những cuộc tập kích vào tàu bè cũng như cơ sở của Mỹ tại khu vực", Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) ngày 9/5 tuyên bố, một ngày sau khi Mỹ không kích hai tàu chở dầu của Tehran trên vịnh Oman.
Không quân IRGC cảnh báo "tên lửa và máy bay không người lái (drone) đã khóa mục tiêu vào kẻ thù". "Chúng tôi đang chờ lệnh khai hỏa", lực lượng này cho hay.
Margot Haddad, phóng viên kênh truyền hình Pháp LCI cùng ngày cho biết Tổng thống Donald Trump trong một cuộc phỏng vấn ngắn đã nói với bà rằng ông kỳ vọng sẽ nhận được câu trả lời "rất sớm" từ Iran cho đề xuất hòa bình mới nhất của Mỹ.
Tuy nhiên, chưa có dấu hiệu công khai nào cho thấy Iran sẽ làm điều này và Ngoại trưởng Abbas Araghchi được cho là đã đặt nghi vấn về độ tin cậy của giới lãnh đạo Mỹ.
"Những động thái leo thang căng thẳng gần đây của lực lượng Mỹ tại vịnh Ba Tư cùng nhiều hành động vi phạm lệnh ngừng bắn đã làm gia tăng nghi ngờ về động lực cũng như mức độ nghiêm túc của phía Mỹ trên con đường ngoại giao", hãng tin Iran ISNA dẫn lời ông Araghchi nói trong cuộc điện đàm với người đồng cấp Thổ Nhĩ Kỳ.
Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio ngày 9/5 có cuộc gặp lãnh đạo Qatar, một trung gian quan trọng của Washington trong các cuộc đối thoại với Tehran, thảo luận về "việc tiếp tục phối hợp chặt chẽ nhằm ngăn chặn các mối đe dọa, đồng thời thúc đẩy ổn định và an ninh trên khắp Trung Đông", theo Bộ Ngoại giao Mỹ.
Thủ tướng Qatar Mohammed bin Abdulrahman Al Thani trước đó gặp Phó tổng thống Mỹ JD Vance để bàn về những nỗ lực do Pakistan dẫn dắt nhằm tiến tới một thỏa thuận hòa bình lâu dài. Iran từng tấn công các địa điểm tại Qatar xuyên suốt cuộc xung đột do quốc gia này cho phép Mỹ đặt các căn cứ không quân lớn.
Tehran tuần trước chuyển cho Washington đề xuất 14 điểm, nhưng nội dung không đề cập đến các yêu cầu then chốt của Mỹ, như Iran dừng chương trình hạt nhân và mở lại hoàn toàn eo biển Hormuz, tuyến hàng hải chiến lược từng vận chuyển khoảng 1/5 nguồn cung dầu khí toàn cầu trước chiến sự. Washington sau đó chuyển lại cho Tehran câu trả lời và đang chờ Iran phản hồi.
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baqaei cho biết Tehran sẽ thông báo lập trường của mình cho nước trung gian Pakistan "sau khi hoàn tất xem xét". Tuy nhiên, cuộc đấu hỏa lực giữa Mỹ và Iran ở eo biển Hormuz ngày 7/5 khiến triển vọng hòa bình hai nước thêm xa vời.
