“Chúng ta đang trong trạng thái ngừng bắn và điều đó nghĩa là ‘đồng hồ 60 ngày’ sẽ tạm dừng hoặc chấm dứt hiệu lực”, Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth ngày 29/4 nói với nghị sĩ Tim Kaine trong phiên điều trần trước Ủy ban Quân vụ Thượng viện, đề cập đến chiến dịch tấn công Iran.
Ông Hegseth cũng nhắc đến Đạo luật Quyền lực Chiến tranh, được quốc hội Mỹ thông qua năm 1973, trong đó quy định Tổng thống có 60 ngày để chấm dứt chiến dịch nếu không được quốc hội phê duyệt. “Chiếc đồng hồ” pháp lý này bắt đầu chạy từ ngày 2/3, thời điểm Tổng thống Donald Trump thông báo cho quốc hội về chiến dịch ở Iran và thời hạn 60 ngày kết thúc hôm 1/5.
“Tôi không tin đạo luật ủng hộ cách hiểu đó”, thượng nghị sĩ Kaine đáp lại, đồng thời cảnh báo chính quyền Tổng thống Trump đang đối mặt một vấn đề pháp lý nghiêm trọng.
Cuộc tranh luận này một lần nữa khiến sự chú ý trên chính trường Mỹ dồn vào Đạo luật Quyền lực Chiến tranh. Hơn nửa thế kỷ sau khi được thông qua, đây vẫn là công cụ pháp lý rõ ràng nhất mà quốc hội Mỹ sử dụng để kiềm chế quyền lực chiến tranh của tổng thống.
Hiến pháp Mỹ quy định quốc hội, thuộc nhánh lập pháp, nắm quyền tuyên chiến, cấp ngân sách và ban hành khung pháp lý cho việc sử dụng quân đội, trong khi tổng thống, người đứng đầu nhánh hành pháp, là tổng tư lệnh, trực tiếp chỉ huy quân đội và chịu trách nhiệm ứng phó nhanh với các tình huống khẩn cấp liên quan an ninh quốc gia.
Tuy nhiên, sự phân quyền này còn tồn tại “vùng xám” mà nhiều đời tổng thống Mỹ đã tận dụng để phát động chiến dịch mà không cần xin quốc hội phê chuẩn. Để duy trì vai trò của nhánh lập pháp, quốc hội Mỹ năm 1973 đã thông qua Đạo luật Quyền lực Chiến tranh, nhằm giới hạn quyền hạn của tổng thống trong các cuộc chiến ở nước ngoài.
Theo đạo luật, tổng thống có thể kích hoạt quân đội Mỹ trong những tình huống nhất định, bao gồm “tình trạng khẩn cấp quốc gia do một cuộc tấn công nhằm vào Mỹ gây ra”. Đạo luật nhấn mạnh tổng thống phải báo cáo quốc hội trong vòng 48 giờ “từ khi quân đội Mỹ tham gia các hoạt động chống lại lực lượng thù địch”.
Sau đó là thời hạn 60 ngày để quốc hội xem xét và phê chuẩn chiến dịch. Nếu quốc hội không phê chuẩn, tổng thống phải chấm dứt chiến dịch đó. Luật cho phép tổng thống có thêm tối đa 30 ngày, nhưng chỉ nhằm phục vụ việc rút quân an toàn, không phải để tiếp tục mở rộng chiến dịch.
Trên lý thuyết, đây là giới hạn đáng kể với quyền lực hành pháp, bởi đạo luật thiết lập một “đồng hồ pháp lý” để buộc Nhà Trắng phải tìm kiếm sự hậu thuẫn từ quốc hội nếu muốn kéo dài xung đột. Tuy nhiên, thực tiễn nhiều thập niên qua cho thấy đạo luật khó trở thành “hàng rào cứng” đối với tổng thống Mỹ.
Tổng thống Bill Clinton ngày 26/3/1999 gửi thư đến quốc hội thông báo về quyết định ông đưa ra hai ngày trước đó, đưa Mỹ tham gia chiến dịch của NATO nhằm vào Nam Tư. Ông lưu ý rất khó dự đoán chiến dịch sẽ kéo dài trong bao lâu.
Lưỡng viện Mỹ sau đó nhiều lần bỏ phiếu về các nghị quyết chấp thuận hoặc bác bỏ quyết định của ông Clinton trong tháng 3-4/1999, nhưng không thể thông qua được biện pháp nào. NATO kết thúc chiến dịch sau 78 ngày, đồng nghĩa ông Clinton đã vượt quá thời hạn quy định.
Hạ nghị sĩ Cộng hòa Tom Campbell đã đệ đơn kiện ông Clinton vi phạm Đạo luật Quyền lực Chiến tranh. Một tòa án liên bang bác bỏ vụ kiện, cho rằng các nghị sĩ không có đủ tư cách pháp lý để tòa thụ lý, do đó không ra phán quyết về việc ông Clinton có phạm luật hay không.
Tháng 3/2011, tổng thống Barack Obama triển khai quân đội Mỹ tham gia chiến dịch của NATO nhằm vào chính quyền Libya dưới thời ông Muammar Gaddafi. Ông cũng không được quốc hội chấp thuận trước cho quyết định này.
Tổng thống Obama sau đó vẫn tiếp tục các hoạt động quân sự của Mỹ tại Libya khi đã vượt quá mốc 60 ngày. Chính quyền của ông lập luận rằng chiến dịch không cấu thành “hoạt động thù địch” theo nghĩa mà đạo luật đề cập, bởi không có giao tranh kéo dài và Mỹ không triển khai lực lượng trên bộ.
Mỹ ngày 28/2 phối hợp cùng Israel tấn công hàng loạt mục tiêu ở Iran, khi chưa có sự chấp thuận từ quốc hội. Tổng thống Trump thông báo cho quốc hội ngày 2/3 rằng ông phát động chiến dịch theo thẩm quyền hiến định nhằm bảo vệ người dân, lợi ích quốc gia và thúc đẩy các mục tiêu an ninh, đối ngoại của Mỹ. Đây cũng là cách diễn đạt từng được ông Clinton và ông Obama sử dụng.
“Tôi trân trọng sự ủng hộ từ quốc hội với động thái này”, ông Trump viết.
Mỹ và Iran đạt lệnh ngừng bắn từ ngày 7/4, theo giờ Washington, và đã gia hạn để đàm phán. Đây chính là cơ sở để chính quyền Tổng thống Trump đưa ra cách diễn giải khác với “đồng hồ 60 ngày”, theo lý thuyết sẽ kết thúc vào ngày 1/5.
Bruce Fein, chuyên gia luật quốc tế và hiến pháp Mỹ, nói với Al Jazeera rằng Đạo luật Quyền lực Chiến tranh “không đề cập ở bất kỳ đâu rằng đồng hồ 60 ngày sẽ dừng nếu có lệnh ngừng bắn”. Ông Fein lưu ý nếu chấp nhận lập luận đó, đạo luật sẽ trở thành “hổ giấy”.
“Tôi không chắc sẽ có bao nhiêu người chấp nhận lập luận đó”, Scott Lucas, giáo sư về chính trường Mỹ và quốc tế tại Viện Clinton, Đại học UCD, Ireland, bình luận với Washington Post. “Vấn đề có thể trở nên phức tạp nếu Mỹ nối lại các cuộc không kích hoặc triển khai bộ binh trên thực địa”.
Quốc hội Mỹ đến nay chưa ra nghị quyết nào về việc chấp thuận cuộc chiến với Iran và cũng chưa thông báo kế hoạch hành động khi hạn chót trôi qua. Tạp chí Time đưa tin phe Dân chủ đang xem xét các phương án kiện ông Trump nếu Tổng thống tiếp tục cuộc chiến.
Các nghị sĩ Dân chủ đã nhiều lần đề xuất dự thảo nghị quyết giới hạn quyền lực chiến tranh của ông Trump để chấm dứt chiến sự, nhưng đều bất thành vì đảng Cộng hòa đang kiểm soát lưỡng viện. Lãnh đạo Cộng hòa tại Thượng viện John Thune nói ông sẽ xem xét kỹ lưỡng lợi ích của đảng này trước khi hành động.
Một quyết định ủng hộ xung đột có thể khiến cử tri Mỹ rời xa đảng Cộng hòa trong cuộc bầu cử giữa kỳ vào tháng 11. Kết quả thăm dò do Reuters/Ipsos công bố tuần này cho thấy chỉ 34% cử tri Mỹ ủng hộ cuộc chiến với Iran. Mô hình dự báo của nền tảng phân tích bầu cử Silver Bulletin cho thấy tỷ lệ ủng hộ – phản đối cuộc chiến là 38,4% và 54,8%.
Trong khi đó, Nhà Trắng cho biết chính quyền ông Trump đang “trao đổi tích cực với quốc hội” về vấn đề, đồng thời cảnh báo các nhà lập pháp không nên “ghi điểm chính trị bằng cách tiếm quyền của Tổng tư lệnh”.
Tổng thống Mỹ Donald Trump tối 25/4 được mật vụ sơ tán khỏi tiệc chiêu đãi phóng viên chuyên trách Nhà Trắng sau khi có tiếng súng nổ. "Một người đàn ông mang theo nhiều vũ khí đã xông vào trạm kiểm soát an ninh", ông Trump cho biết trong cuộc họp báo sau đó ở Nhà Trắng.
Theo cảnh sát, nghi phạm dường như hành động một mình và mang theo súng shotgun, súng ngắn và nhiều con dao. Fox News cho biết anh ta là Cole Tomas Allen, 31 tuổi, sống tại thành phố Torrance ở bang California. Người này có thể là khách lưu trú tại Washington Hilton.
Video được quay bằng camera giám sát do ông Trump đăng trên mạng xã hội cho thấy nghi phạm chạy nhanh qua máy dò kim loại. Lực lượng an ninh lập tức quay về hướng nghi phạm và chĩa súng.
Nghi phạm đã đấu súng với mật vụ Mỹ nhưng không trúng đạn. Các đặc vụ sau đó khống chế được kẻ tấn công.
Ông Trump ca ngợi mật vụ Mỹ cũng như lực lượng hành pháp đã hành động "rất nhanh chóng" để chặn nghi phạm trước khi người này vào được hội trường tiệc. Tổng thống Trump tiết lộ một sĩ quan đã bị bắn ở khoảng cách gần, song được cứu nhờ mang áo chống đạn. "Tôi vừa nói chuyện với sĩ quan đó, anh ấy hiện rất ổn", ông cho biết.
Tổng thống Mỹ giải thích ông công bố video trên mạng xã hội nhằm cho thấy "hành động bạo lực của tên côn đồ đã tấn công Hiến pháp", cũng như "mật vụ và lực lượng hành pháp đã hành động nhanh như thế nào".
Công tố viên liên bang thông báo nghi phạm sẽ ra trình diện trước thẩm phán liên bang ở Washington vào ngày 27/4. Người này sẽ bị cáo buộc tội sử dụng súng trong lúc thực hiện hành vi bạo lực và tấn công nhân viên liên bang bằng vũ khí nguy hiểm.
Khi được hỏi liệu bản thân có phải mục tiêu của nghi phạm hay không, ông Trump đáp "tôi nghĩ vậy". Dựa vào thông tin đã có, lãnh đạo Mỹ không cho rằng sự việc có liên quan đến xung đột ở Trung Đông. Dù vậy, Tổng thống Trump cho biết các hành động do ông tiến hành nhằm vào Iran có thể khiến bản thân trở thành mục tiêu và ông sẽ không chùn bước.
Theo Tổng thống Mỹ, sự việc cho thấy cần phải thắt chặt an ninh hơn. Ông cũng cho rằng khách sạn Washington Hilton "không phải tòa nhà đặc biệt an toàn" và nhắc đến dự án phòng khiêu vũ đang được xây dựng ở Nhà Trắng, nơi sẽ được trang bị các biện pháp chống thiết bị bay không người lái và kính chống đạn.
"Đây không phải lần đầu trong những năm qua nền cộng hòa của chúng ta bị tấn công bởi một kẻ muốn trở thành sát thủ", ông nói, đồng thời kêu gọi người dân Mỹ "giải quyết những khác biệt bằng biện pháp hòa bình".
Ông Trump cho rằng bữa tiệc không nên bị hủy bỏ, thêm rằng đã mong muốn được ở lại song cuối cùng vẫn rời đi theo đề nghị của lực lượng an ninh, vì các đặc vụ không rõ liệu còn mối đe dọa nào khác không. Tổng thống Mỹ cho biết sự kiện sẽ được tổ chức lại trong vòng 30 ngày tới với quy mô "lớn hơn, tốt hơn và thậm chí còn đẹp hơn".
Tiệc tối dành cho phóng viên chuyên trách Nhà Trắng là sự kiện thường niên do Hiệp hội Phóng viên Nhà Trắng (WHCA) tổ chức, diễn ra lần đầu vào năm 1921. Sự kiện năm nay có khoảng 2.600 người tham gia.
Đây là lần đầu tiên ông Trump dự tiệc sau hơn một thập kỷ, cũng là lần đầu tiên với tư cách tổng thống. Mỗi năm WHCA đều mời tổng thống đương nhiệm dự tiệc nhưng ông Trump đã từ chối vào những năm trước đó.
Phát biểu trên được đưa ra sau cuộc trao đổi với Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen ngày 7.5, theo AFP. Ông Trump cho biết đã đồng ý gia hạn thời gian đến dịp kỷ niệm 250 năm thành lập nước Mỹ, nhưng nhấn mạnh nếu không đạt tiến triển, thuế quan sẽ "ngay lập tức tăng mạnh".
"Tôi đã kiên nhẫn chờ đợi EU thực hiện phần trách nhiệm của họ trong thỏa thuận thương mại lịch sử mà chúng ta đã đạt được tại Turnberry, Scotland, thỏa thuận thương mại lớn nhất từ trước đến nay", ông Trump đăng trên nền tảng Truth Social.
Mỹ và EU trước đó đạt được một thỏa thuận vào tháng 7.2025, quy định mức thuế 15% đối với phần lớn hàng hóa của EU. Tuy nhiên, văn bản cuối cùng vẫn cần được các quốc gia thành viên thông qua - điều khiến Washington tỏ ra không hài lòng. Tuần trước, ông Trump đe dọa nâng thuế đối với ô tô và xe tải từ EU lên 25%, cáo buộc khối này chậm thực hiện cam kết.
Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer ngày 6.5 cho rằng việc triển khai thỏa thuận của EU "đã quá hạn", đồng thời để ngỏ khả năng áp dụng thêm các biện pháp ngoài lĩnh vực ô tô nếu tiến trình tiếp tục đình trệ.
Về phía châu Âu, tiến trình phê chuẩn vẫn đang được thúc đẩy nhưng chưa hoàn tất. Dù Nghị viện châu Âu đã bật đèn xanh có điều kiện từ cuối tháng 3, thỏa thuận vẫn cần tiếp tục đàm phán với các quốc gia thành viên trước khi có hiệu lực, theo Reuters.
Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen ngày 7.5 cho biết: "Chúng tôi cũng đã thảo luận về thỏa thuận thương mại EU - Mỹ. Cả hai bên đều hoàn toàn cam kết thực hiện thỏa thuận này. Tiến trình tốt đẹp đang được thực hiện hướng tới việc giảm thuế quan vào đầu tháng 7".
Tuy nhiên, các bất đồng nội bộ trong EU vẫn là thách thức lớn. Chủ tịch Ủy ban thương mại của Nghị viện châu Âu Bernd Lange cho biết tiến trình đang đạt được tiến triển, nhưng "vẫn còn một chặng đường dài phía trước", đặc biệt liên quan các cơ chế bảo vệ mà một số nước thành viên yêu cầu.
Một số nghị sĩ EU đề xuất bổ sung các điều khoản nghiêm ngặt hơn, bao gồm khả năng đình chỉ thỏa thuận nếu Mỹ không tuân thủ, gắn việc cắt giảm thuế với hành động cụ thể của Washington, và chấm dứt hoàn toàn các ưu đãi thuế quan vào ngày 31.3.2028.
Các nhà đàm phán EU dự kiến nhóm họp trở lại vào ngày 19.5 để tiếp tục thảo luận, theo Reuters. Síp - quốc gia đang giữ chức Chủ tịch luân phiên Hội đồng EU - cho biết mong muốn duy trì "đà tích cực" trong tiến trình phê chuẩn thỏa thuận thương mại với Mỹ.
Bộ Tổng tham mưu Các lực lượng vũ trang Ukraine ngày 20.4 thông báo quân đội đã tấn công nhà máy lọc dầu Tuapse tại tỉnh Krasnodar, miền nam Nga vào rạng sáng cùng ngày. Hôm 16.4, Ukraine cũng tấn công cơ sở này gây ra đám cháy lớn, theo trang The Kyiv Independent.
Tuapse là nhà máy lọc dầu của tập đoàn Rosneft và là một trong 10 cơ sở lọc dầu lớn nhất tại Nga. Nhà máy này có thể lọc xấp xỉ 12 triệu tấn dầu thô mỗi năm.
Vụ tấn công vào rạng sáng 20.4 đã gây thiệt hại các bể chứa và tạo ra đám cháy lớn.
Tỉnh trưởng Krasnodar Veniamin Kondratyev xác nhận có vụ tấn công tại cảng Tuapse nhưng không nêu rõ mục tiêu. Vị quan chức cho biết có một người thiệt mạng và một người bị thương trong vụ tấn công.
Văn phòng công tố viên tỉnh thông báo rằng cơ sở hạ tầng giao thông tại cảng đã bị thiệt hại. Lãnh đạo chính quyền Tuapse Sergey Boyko cho hay các đơn vị cứu hỏa và dịch vụ khẩn cấp đang làm việc tại các đám cháy.
Ukraine chưa bình luận về thông tin thiệt hại do các quan chức Nga đưa ra.
Trước đó, vụ tấn công bằng máy bay không người lái (UAV) của Ukraine hôm 16.4 đã gây cháy tại Tuapse và khiến dầu tràn ra biển Đen. Vệt dầu có thể được nhìn thấy trong ảnh vệ tinh chụp ngày 19.4, cách cảng vài km. Đám cháy được dập tắt vào ngày 19.4.
TASS dẫn thông tin từ cơ quan chức năng Krasnodar cho biết khu vực bị ô nhiễm lên tới 10.000 m2. Các chuyên gia cũng đã ngăn chặn sự cố tràn dầu trên sông Tuapse sau vụ tấn công. Tổng cộng 750 m phao ngăn dầu loang và 5 thiết bị hút dầu chuyên dụng đã được triển khai.
