Dấu hiệu ban đêm cảnh báo gan đang ‘kêu cứu’

Bên cạnh các nhà thuốc tuân thủ quy định thì vẫn còn nhiều nhà thuốc ngang nhiên bán thuốc kê đơn không có đơn thuốc của bác sĩ.

Các chuyên gia lo ngại tình trạng kháng kháng sinh tiếp tục tăng trong cộng đồng nếu tình trạng mua thuốc kê đơn, nhất là thuốc kháng sinh không có đơn thuốc của bác sĩ vẫn tiếp diễn.

Sau khi quy định nâng mức phạt lên 10 - 20 triệu đồng đối với hành vi bán thuốc kê đơn không có chỉ định của bác sĩ chính thức có hiệu lực từ ngày 15-5-2026, ghi nhận thực tế tại nhiều nhà thuốc ở TP.HCM và một số địa phương khác cho thấy vẫn còn không ít nơi ngang nhiên bán thuốc kê đơn mà không yêu cầu có toa của bác sĩ.

Bên cạnh những nhà thuốc chưa tuân thủ quy định, nhiều nhà thuốc đã bắt đầu siết chặt quy trình, e dè hơn trước yêu cầu của khách hàng hoặc từ chối bán thuốc kê đơn nếu khách hàng không xuất trình đơn thuốc theo chỉ định của bác sĩ.

Chiều 18-5 tại một tiệm thuốc lớn trên đường Nguyễn Thị Búp (phường Trung Mỹ Tây, TP.HCM), khi khách hàng đưa hình ảnh hộp kháng sinh Amoxicilin (dạng thuốc cốm pha hỗn dịch uống 250mg), nữ nhân viên nhanh chóng lấy hộp thuốc gồm 12 gói rồi bóc lẻ bán hai gói cho khách mà không yêu cầu đơn bác sĩ hay tư vấn cách sử dụng, dù trên bao bì sản phẩm ghi rõ "thuốc bán theo đơn".

Tương tự, tại nhà thuốc L.A.C. trên đường Thống Nhất (TP.HCM) trưa 19-5, sau khi nói một vài triệu chứng và cần thuốc Amoxicilin, một nữ nhân viên nhanh chóng lấy hộp thuốc kháng sinh Amoxicilin dạng bột uống (hộp 30 gói x 250mg) bán cho khách mà không yêu cầu đơn của bác sĩ.

Khảo sát tại nhà thuốc P.N. (phường Bắc Gia Nghĩa, Lâm Đồng), khi phóng viên ngỏ ý mua kháng sinh Penicillin, nhân viên tại đây báo hết hàng, chủ động giới thiệu sang kháng sinh Ampicillin với giá gần 2.000 đồng/viên. Tuy nhiên khi phóng viên chốt mua, người bán lập tức lưỡng lự rồi từ chối, khẳng định chỉ bán khi có đơn của bác sĩ.

Việt Nam hiện là một trong những nước mua, bán kháng sinh dễ dàng nhất mà không cần đơn của bác sĩ, điều này để lại những hệ lụy nghiêm trọng cho sức khỏe người dân.

Tổ chức Y tế thế giới (WHO) xếp Việt Nam vào nhóm các nước có tỉ lệ kháng kháng sinh cao nhất thế giới. Theo ước tính của WHO, từ năm 2020-2023 Việt Nam có gần 270.000 ca tử vong do đề kháng kháng sinh. Tức là bình quân mỗi năm có gần 70.000 ca tử vong liên quan đến kháng kháng sinh.

Trao đổi với Tuổi Trẻ, ông Trần Văn Ngọc - chủ tịch Hội Hô hấp TP.HCM - cho rằng tình trạng kháng kháng sinh tại Việt Nam đang ở mức đáng báo động, thuộc nhóm cao trong khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Một trong những nguyên nhân lớn là việc mua bán, lạm dụng kháng sinh quá dễ dàng trong thời gian dài.

"Thuốc kháng sinh ở nước ta từ trước đến nay gần như được mua bán tự do như một loại hàng hóa thông thường. Đây là một trong những nguyên nhân dẫn đến tình trạng kháng kháng sinh. Chính vì vậy, Bộ Y tế quyết liệt yêu cầu thuốc kháng sinh chỉ được bán khi có đơn của bác sĩ", BS Ngọc nói.

Theo ông Ngọc, dù Bộ Y tế đã có quy định nhưng nhiều cơ sở bán thuốc vẫn chưa tuân thủ triệt để. Tình trạng bán thuốc kê đơn không cần toa xuất phát từ cả hai phía: người dân có thói quen tự mua thuốc, trong khi nhiều nhà thuốc vẫn sẵn sàng bán kháng sinh dù khách không có đơn chỉ định của bác sĩ. Nhiều người còn sử dụng kháng sinh không đủ liều, không đủ thời gian hoặc dùng sai chỉ định khiến vi khuẩn dần kháng thuốc, kể cả với các loại kháng sinh phổ rộng.

Để ngăn chặn "thảm họa" kháng kháng sinh, theo BS Ngọc, cần bắt buộc bán thuốc theo đơn, chỉ được bán khi có chỉ định và toa thuốc từ bác sĩ. Các nhà thuốc phải tuân thủ nghiêm quy định của Bộ Y tế, đồng thời dược sĩ cần nâng cao trách nhiệm nghề nghiệp, không tự ý chẩn đoán, cấp bán thuốc kháng sinh.

Ông Phạm Hùng Vân - Chủ tịch Hội Vi sinh lâm sàng TP.HCM, Viện Nghiên cứu và phát triển vi sinh lâm sàng Việt Nam - cho biết Việt Nam đứng đầu trong danh sách các nước có tỉ lệ kháng thuốc kháng sinh cao, điều này đã tạo ra gánh nặng về y tế cho cả người bệnh và hệ thống y tế.

Để giải được bài toán kháng kháng sinh cần phải kiểm soát thuốc kháng sinh, bắt buộc phải có đơn của bác sĩ là một trong những vấn đề cần được thực hiện hiện nay.

Đặc biệt, cần có sự vào cuộc của tất cả các ban ngành chứ không chỉ riêng y tế, liên quan đến thú y, quản lý thị trường... Cần có những chế tài đủ răn đe để giảm tình trạng mua bán thuốc không cần đơn thuốc của bác sĩ.

Tin Gốc: Tuổi Trẻ

"Những người được chuyển tuyến đến Bệnh viện Bạch Mai cấp cứu đều bị tổn thương đường tiêu hóa, 4 bệnh nhân bị viêm gan, suy gan, trong đó một bệnh nhân bị suy đa tạng mặc dù đã điều trị tích cực nhưng không qua khỏi", BSNT Nguyễn Tiến Đạt, Trung tâm Chống độc, cho biết hôm 12/5.

Vụ ngộ độc xảy ra hôm 2/5 khi một gia đình ở bản Nà Hiên, xã Phiêng Pằn, tổ chức bữa cơm với 24 người tham gia. Thực đơn gồm thịt chó hấp, ngan luộc, canh măng khô, rượu cần và rượu trắng. Dùng bữa xong, 6 người tiếp tục ăn thêm món canh nấm hái trong rừng.

Tới 20h cùng ngày, nhóm này đau bụng, nôn nhiều lần và tiêu chảy. Con gái chủ nhà có triệu chứng nặng nhất, tử vong tại nhà vào sáng 4/5. 18 người không ăn canh nấm hiện sức khỏe bình thường.

5 người sau đó được chuyển tuyến xuống trong tình trạng mất nước nặng, suy gan cấp, suy thận cấp. Các bác sĩ xác định đây là loài nấm độc chứa độc tố amatoxin, ở Việt Nam có nấm độc trắng hình nón (Amanita virosa) hoặc nấm độc tán trắng (Amanita verna) - 2 loại nấm độc nguy hiểm nhất ở Việt Nam.

Các bệnh nhân sau đó được hồi sức, giải độc, lọc máu tăng thải độc, song diễn biến bệnh cực kỳ phức tạp. Một bệnh nhân 62 tuổi bị suy gan tối cấp, suy tim, tụt huyết áp, suy thận, hôn mê gan, phù não, men gan tăng trên 7.000 U/L - cao gấp hàng trăm lần bình thường. Dù được điều trị hết sức, bao gồm cấp cứu hồi sức, các thuốc giải độc, lọc máu kết hợp nhiều phương pháp, nhưng vẫn diễn biến nặng nhanh chóng, cận kề tử vong. Gia đình đã xin đưa bệnh nhân về tối 6/5.

Ba bệnh nhân khác gồm hai nữ 25 tuổi và 20 tuổi, một trẻ 60 tháng tuổi cũng viêm gan nặng, suy gan, phải điều trị tích cực, đang cải thiện. Còn bệnh nhân nam giới 35 tuổi bị tổn thương đường tiêu hóa, đã xuất viện.

TS.BS Nguyễn Trung Nguyên, Giám đốc Trung tâm Chống độc, cho hay nguyên nhân của tất cả vụ ngộ độc nấm hiện nay đều bắt nguồn từ việc người dân hái nấm mọc hoang trong rừng về ăn. Ngành y tế phân loại nấm có độc tố thành hai nhóm sớm và muộn.

Với nhóm gây ngộ độc sớm, triệu chứng thường xuất hiện trong vòng 6 giờ sau ăn. Người bệnh có thể nôn, đau bụng, tiêu chảy, thậm chí có biểu hiện thần kinh, tim mạch. Tuy nhiên, nếu được cấp cứu kịp thời, gần như tất cả các trường hợp sẽ qua khỏi.

Nguy hiểm nhất là nhóm gây ngộ độc muộn - cũng chính là nhóm bệnh nhân ở Sơn La đã ăn phải. Đây là những loại nấm màu trắng, nhìn sạch sẽ, rất hấp dẫn, trông giống nấm ăn bình thường.

Độc tố amatoxin có trong nấm gây ngăn cản quá trình tổng hợp protein, đây là vật liệu chính để xây dựng nên tế bào, do đó không thể tạo nên tế bào mới thay thế cho các tế bào cũ đang liên tục già cỗi chết đi. Quá trình thay thế này diễn ra liên tục và rất nhanh ở các cơ quan có tốc độ hoạt động và chuyển hóa cao như niêm mạc ruột, gan, thận, tim, não, máu.

Do đó, độc tố amatoxin vào cơ thể thì đi đến đâu gây tổn thương đến đó. Bắt đầu ở đường tiêu hóa vừa hấp thu, vừa gây tổn thương, chết niêm mạc ruột (biểu hiện ỉa chảy, đau bụng, nôn rất nhiều), rồi đến gan bị nặng nhất, thận, tim, não,... cực kỳ dữ dội mà chúng ta vẫn gọi là tối cấp, bạo phát và đây thực sự là một bạo bệnh.

Theo chuyên gia, biểu hiện ngộ độc diễn tiến qua 3 giai đoạn rất điển hình. Giai đoạn đầu xuất hiện muộn, phải sau ăn hơn 6 giờ, người bệnh đau bụng, nôn, tiêu chảy dữ dội kéo dài khoảng một ngày. Sau đó là giai đoạn "im lặng" - khi các triệu chứng tiêu hóa giảm dần, người bệnh tưởng đã khỏi, nhưng thực tế lúc này gan đang bị phá hủy âm thầm.

"Nhiều trường hợp ở giai đoạn này bệnh nhân thấy đỡ, thậm chí có thể được cho về. Nhưng chỉ sau đó không lâu sẽ quay lại viện trong tình trạng suy gan, suy thận, hôn mê và tử vong. Giai đoạn 3 chính là giai đoạn cuối với biểu hiện rầm rộ với tổn thương, suy đa tạng", TS Nguyên nói, thêm rằng qua các vụ ngộ độc nấm amatoxin, Trung tâm Chống độc đã ước tính tỷ lệ tử vong có thể lên tới 50%, kể cả khi đã được hồi sức tích cực.

Thực tế, hiện nhiều người dân vẫn giữ thói quen hái nấm mọc tự nhiên trong rừng để làm thức ăn do nghĩ là nấm lành. Tuy nhiên, TS Nguyên khẳng định, việc phân biệt nấm độc và không độc bằng mắt thường gần như không thể, kể cả với người có kinh nghiệm.

"Không có cách dân gian nào giúp nhận biết chính xác nấm độc. Nấm độc và nấm ăn được có thể giống nhau gần như hoàn toàn", ông nhấn mạnh.

Các chuyên gia chống độc cho biết, nếu vừa ăn nấm xong và người bệnh còn tỉnh táo, có thể gây nôn sớm để giảm hấp thu độc tố. Trường hợp nôn, tiêu chảy nhiều cần bù nước, bù điện giải. Tuy nhiên, với các loại nấm gây ngộ độc muộn như amatoxin, các biện pháp sơ cứu ban đầu không có tác dụng do khi đã biểu hiện ngộ độc thì đã quá muộn, quá 6 giờ sau ăn, khi đó nấm và các độc tố đã đi sâu xuống ruột và hấp thu vào cơ thể, gây nôn hay rửa dạ dày không có tác dụng.

Điều quan trọng nhất là bệnh nhân phải được đưa tới cơ sở y tế càng sớm càng tốt, đặc biệt là các bệnh viện có khả năng hồi sức chống độc chuyên sâu.

Tin Gốc: Vnexpress

Nhiều người từng nghe "công thức số 9" để tính tần suất quan hệ theo tuổi bằng cách lấy số hàng chục của tuổi nhân với 9. Chẳng hạn, tuổi 20 là 2 x 9 = 18, hiểu là một tuần 8 lần; tuổi 30 là 3 x 9 = 27, tức hai tuần 7 lần; tuổi 40 là 4 x 9 = 36, nghĩa là ba tuần 6 lần. Cách tính này vui, dễ nhớ và thường được truyền tai như một "chuẩn phong độ" của nam giới.

Tuy nhiên, theo TS.BS.CK2 Trà Anh Duy, Trung tâm Sức khỏe Nam giới Men's Health, nếu xem đây là tiêu chuẩn y khoa thì không chính xác. Bởi, tuổi tác có ảnh hưởng đến đời sống tình dục, song không phải yếu tố quyết định duy nhất. Tần suất quan hệ thường giảm dần theo tuổi do thay đổi nội tiết, sức khỏe tim mạch, giấc ngủ, bệnh nền, thuốc đang sử dụng, mức độ căng thẳng và chất lượng mối quan hệ.

"Không phải cứ trẻ là nhu cầu cao, lớn tuổi là giảm hẳn", bác sĩ nói, dẫn ví dụ một người đàn ông 35 tuổi thường xuyên thức khuya, áp lực công việc, uống nhiều rượu bia có thể ít ham muốn hơn người 50 tuổi ngủ đủ, vận động đều và tinh thần ổn định.

Nghiên cứu của Twenge và cộng sự công bố trên Archives of Sexual Behavior cho thấy tần suất quan hệ ở người trưởng thành Mỹ có xu hướng giảm theo tuổi. Sau giai đoạn đỉnh khoảng 25 tuổi, số lần quan hệ trung bình giảm khoảng 3,2% mỗi năm. Tuy nhiên, kết quả này chỉ phản ánh xu hướng chung, không thể quy thành công thức cố định cho từng người.

Theo bác sĩ Duy, "công thức số 9" chỉ nên xem như một mẹo tham khảo vui. Công thức này không tính đến nhiều yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến sinh lý nam như nồng độ testosterone, rối loạn cương, bệnh đái tháo đường, tăng huyết áp, trầm cảm, tác dụng phụ của thuốc, mức độ mệt mỏi hay sự hài lòng của bạn tình.

"Cơ thể con người không chạy bằng bảng cửu chương", bác sĩ nói. "Không phải cứ 30 tuổi là phải đạt hai tuần 7 lần hay 50 tuổi là bốn tuần 5 lần. Đời sống tình dục không nên trở thành bài toán chia lịch hay áp lực phải hoàn thành chỉ tiêu, KPI phòng ngủ".

Vậy tần suất bao nhiêu là hợp lý? Theo chuyên gia nam khoa, không có con số chung cho mọi cặp đôi. Điều quan trọng là cả hai đều cảm thấy thoải mái, tự nguyện, không đau, không quá mệt mỏi và không ảnh hưởng đến sức khỏe hay công việc.

Có người duy trì vài lần mỗi tuần vẫn phù hợp, người khác ít hơn nhưng vẫn hài lòng. Chất lượng mối quan hệ, cảm xúc và sự gắn kết thường quan trọng hơn việc đếm số lần.

Một nghiên cứu khác của Ueda và cộng sự công bố năm 2020 trên JAMA Network Open ghi nhận tỷ lệ nam giới Mỹ 18-24 tuổi không có hoạt động tình dục trong năm trước đó tăng từ 18,9% lên 30,9% trong giai đoạn 2000-2018. Điều này cho thấy tần suất quan hệ còn chịu ảnh hưởng của lối sống, công việc, tình trạng mối quan hệ và bối cảnh xã hội, không chỉ riêng tuổi tác.

Bác sĩ Duy khuyến cáo nam giới nên đi khám nếu giảm ham muốn kéo dài, khó cương hoặc khó duy trì độ cương, xuất tinh bất thường, đau khi quan hệ, mệt mỏi dai dẳng, mất cương buổi sáng hoặc hai vợ chồng mong con sau 6-12 tháng vẫn chưa có thai. Khi đó, bác sĩ có thể đánh giá nội tiết, tim mạch, chuyển hóa, tâm lý và chất lượng tinh trùng để tìm nguyên nhân.

Tin Gốc: Vnexpress