Ở tuổi 30 hay 40, nhiều người đã bắt đầu tính khá kỹ cho tương lai: mua nhà, tích lũy cho con, chuẩn bị quỹ dự phòng, lên kế hoạch nghỉ hưu, tìm một công việc tốt hơn hoặc một nguồn thu nhập bền hơn.
Chúng ta có thể dành hàng giờ để so sánh lãi suất, cân nhắc một khoản đầu tư, tính toán giá trị tài sản trong 5 năm, 10 năm tới. Nhưng không nhiều người dành cùng sự nghiêm túc ấy cho sức khỏe của chính mình.
Một ly cà phê thay bữa sáng. Một bữa trưa ăn vội trước màn hình máy tính. Một ngày làm việc kết thúc muộn, vận động bị lùi lại “mai tính”. Giấc ngủ, bữa ăn, khám sức khỏe định kỳ, tất cả đều quan trọng, nhưng thường không đủ khẩn cấp để được ưu tiên ngay.
Sức khỏe vì thế không bị quên hẳn. Nó chỉ hay bị xếp sau. Vấn đề là cơ thể không chờ đến lúc chúng ta rảnh hơn mới bắt đầu ghi nhận những thiếu hụt. Những bữa ăn mất cân đối, thói quen ít vận động, giấc ngủ chập chờn hay việc trì hoãn chăm sóc bản thân có thể chưa tạo ra hệ quả tức thì. Nhưng nếu lặp lại đủ lâu, chúng có thể trở thành khoản “nợ sức khỏe” phải trả trong tương lai.
Trong thời đại số, người trẻ cũng không thiếu thông tin về sống khỏe. Chỉ vài phút tìm kiếm có thể mở ra hàng nghìn lời khuyên về ăn uống, tập luyện, thực phẩm bổ sung, lối sống cân bằng. Nhưng càng nhiều thông tin, việc lựa chọn điều đúng lại càng khó.
Giữa một rừng thông tin ấy, điều cần hơn cả không phải là thêm một trào lưu dinh dưỡng mới, mà là những dữ liệu khoa học đủ tin cậy để mỗi người biết mình đang ở đâu và nên bắt đầu từ đâu. Đó cũng là lý do những nghiên cứu về dinh dưỡng ngày càng có ý nghĩa, không chỉ giúp phác họa bức tranh sức khỏe của cộng đồng, mà còn mang đến những bằng chứng khoa học để mỗi người có thể đưa ra những lựa chọn đơn giản, đúng đắn và phù hợp hơn cho cuộc sống hằng ngày.
Giữa vô số lời khuyên về ăn uống, thực phẩm bổ sung và các trào lưu dinh dưỡng liên tục xuất hiện, câu hỏi nền tảng nhất lại dễ bị bỏ qua: Người Việt đang ăn ra sao, thiếu gì trong khẩu phần hằng ngày và cần thay đổi điều gì để sống khỏe dài lâu?
Đó cũng là xuất phát điểm của nghiên cứu được thực hiện trên gần 1.500 người trưởng thành tại Hà Nội, TP.HCM, Thái Nguyên, Quảng Nam và Cần Thơ. Thay vì tìm kiếm một xu hướng dinh dưỡng mới, nghiên cứu lựa chọn một hướng tiếp cận nền tảng hơn: Phác họa bức tranh dinh dưỡng của người Việt bằng những dữ liệu khoa học, từ đó cung cấp cơ sở cho các khuyến nghị phù hợp với bối cảnh và thói quen sinh hoạt hiện nay.
Kết quả mang đến một góc nhìn khá thú vị. Khẩu phần trung bình mới đáp ứng khoảng 68,7% nhu cầu canxi, 50,9% nhu cầu folate, trong khi 61,4% người tham gia chưa tiêu thụ đủ rau và trái cây theo khuyến nghị. Đáng chú ý, gần 27% người trưởng thành chưa duy trì bữa sáng thường xuyên và năng lượng từ bữa sáng mới đáp ứng khoảng 18,2% nhu cầu khuyến nghị trong ngày.
Theo PGS-TS Trần Thanh Dương, Viện trưởng Viện Dinh dưỡng, đây là những dữ liệu quan trọng giúp nhận diện rõ hơn thực trạng dinh dưỡng của người Việt trong bối cảnh mới. Điều đáng chú ý nằm ở cách xây dựng một chế độ ăn cân bằng, đa dạng và phù hợp hơn để đáp ứng đầy đủ nhu cầu. Bởi dinh dưỡng không được quyết định bởi một bữa ăn hoàn hảo, mà được hình thành từ những lựa chọn đúng được duy trì đều đặn mỗi ngày.
Ở góc độ khoa học sức khỏe, TS Holiday Durham Zanetti, chuyên gia cao cấp của Viện Sức khỏe Nutrilite, cho rằng dinh dưỡng không nên được nhìn nhận như một giải pháp ngắn hạn, mà là nền tảng của sức khỏe lâu dài. Khi những quyết định rất nhỏ được duy trì đều đặn mỗi ngày, lợi ích tích lũy sẽ trở nên rõ rệt theo thời gian. Đó cũng là cách nhiều quốc gia có tuổi thọ khỏe mạnh đang tiếp cận: Không theo đuổi những chế độ ăn hoàn hảo, mà kiên trì xây dựng những thói quen đúng dựa trên bằng chứng khoa học.
Việt Nam đang tiến nhanh vào giai đoạn già hóa dân số. [1] Theo Quỹ Dân số Liên Hợp Quốc (UNFPA), đến năm 2036, nước ta bước vào thời kỳ dân số già. Tuổi thọ trung bình đạt khoảng 74,7 tuổi là một thành quả đáng ghi nhận của quá trình phát triển đời sống – xã hội. Nhưng khi người dân sống lâu hơn, câu hỏi quan trọng không chỉ là sống thêm bao nhiêu năm, mà là trong những năm đó, mỗi người có thể duy trì sức khỏe, sự độc lập và chất lượng sống đến đâu. Kinh nghiệm từ Nhật Bản, Singapore và nhiều quốc gia có tuổi thọ cao cho thấy, thách thức lớn của một xã hội già hóa không nằm ở tuổi thọ, mà ở “tuổi khỏe”.
Đó cũng là lý do Tổ chức Y tế thế giới (WHO) thúc đẩy chương trình Healthy Ageing (tạm dịch là “lão hóa lành mạnh”), chuyển trọng tâm từ điều trị bệnh sang duy trì khả năng sống độc lập, khỏe mạnh và hạnh phúc trong suốt vòng đời.
Mỗi nghiên cứu khoa học đều góp thêm một mảnh ghép quan trọng cho bức tranh sức khỏe cộng đồng, góp phần thay đổi cuộc sống. Đó cũng là lý do các quốc gia có tuổi thọ khỏe mạnh đều đầu tư mạnh cho nghiên cứu dinh dưỡng, giáo dục cộng đồng và các chương trình thay đổi hành vi.
Theo Ngân hàng Thế giới và Global Nutrition Report, mỗi 1 USD đầu tư cho dinh dưỡng có thể tạo ra tới 16 USD giá trị kinh tế trong tương lai nhờ giảm chi phí y tế, nâng cao năng suất lao động và cải thiện chất lượng nguồn nhân lực. Điều này cho thấy dinh dưỡng không chỉ là vấn đề sức khỏe, mà còn là một khoản đầu tư cho phát triển bền vững.
Tại Việt Nam, sự phối hợp giữa Viện Dinh dưỡng và Viện Sức khỏe Nutrilite cũng hướng tới mục tiêu đó: Xây dựng bằng chứng khoa học về thực trạng dinh dưỡng của người Việt, đồng thời đưa những kết quả nghiên cứu đến gần hơn với cộng đồng thông qua các hoạt động truyền thông và giáo dục dinh dưỡng.
Bà Ôn Minh Hằng, Phó tổng giám đốc Amway Việt Nam chia sẻ: “Dự án hợp tác này là một phần trọng tâm của chiến lược Sống khỏe mạnh, sống hạnh phúc mà Amway triển khai trong nhiều năm qua. Chúng tôi cam kết không chỉ là đơn vị tài trợ nghiên cứu, mà còn là cầu nối lan tỏa nhận thức cộng đồng. Trong hành trình này, Amway nỗ lực biến kết quả nghiên cứu thành những con số biết nói, đưa các số liệu khoa học thành giải pháp dinh dưỡng thực tiễn, giúp người dân dễ dàng thực hiện và hình thành thói quen sống khoa học mỗi ngày”.
Khoa học giúp cộng đồng hiểu đúng. Truyền thông giúp kiến thức trở nên dễ tiếp cận. Doanh nghiệp, khi đồng hành cùng cơ quan chuyên môn, có thể góp phần đưa những sáng kiến ấy đến gần hơn với đời sống. Khi ba mắt xích cùng vận hành, những thay đổi nhỏ mới có cơ hội trở thành thói quen của nhiều người.
Sống khỏe dài lâu không được tạo nên từ một quyết định lớn, mà từ những lựa chọn đúng được duy trì mỗi ngày. Và khi ngày càng nhiều người Việt bắt đầu từ những lựa chọn ấy, chúng ta sẽ cùng xây dựng một cộng đồng khỏe mạnh hơn, hạnh phúc hơn và phát triển bền vững hơn. Bởi khoản đầu tư giá trị nhất cho tương lai không phải là tài sản chúng ta sở hữu. Mà là sức khỏe của chính người sẽ sống trong tương lai ấy.
"Từ những nghiên cứu mới được công bố trong vài năm gần đây, phần lớn các chuyên gia đều thống nhất rằng: không nên khuyến khích bất kỳ ai bắt đầu uống rượu chỉ với mục đích bảo vệ sức khỏe tim mạch. Đó không phải là sự "quay xe" của y học, mà từ kết quả của y học dựa trên bằng chứng.
Đừng kỳ vọng một ly rượu vang sẽ bù lại cho việc ít vận động, ăn uống thiếu lành mạnh hay hút thuốc lá, là những yếu tố ảnh hưởng xấu tới tim mạch", GS-TS, bác sĩ Phạm Mạnh Hùng, Viện trưởng Viện Tim mạch, Bệnh viện 19-8, Chủ tịch Liên đoàn Tim mạch Đông Nam Á, chia sẻ.
Hơn 30 năm làm công tác chuyên môn, GS Hùng lưu ý, không ít người bệnh bị tăng huyết áp khó kiểm soát, rung nhĩ tái phát hoặc suy tim tiến triển mà nguyên nhân góp phần lại chính là việc uống rượu thường xuyên.
Nhiều nghiên cứu hiện cho thấy, ngay cả lượng rượu không quá lớn cũng có thể làm tăng huyết áp, tăng nguy cơ rung nhĩ, làm nặng thêm bệnh cơ tim do rượu và tăng nguy cơ đột quỵ xuất huyết.
Chuyên gia tim mạch đặc biệt lưu ý, với người đã mắc bệnh tim mạch, đái tháo đường, bệnh thận mạn hoặc bệnh gan, việc hạn chế tối đa đồ uống có cồn gần như luôn mang lại lợi ích nhiều hơn nguy cơ.
Theo GS Hùng, "không có mức tiêu thụ rượu nào được chứng minh là hoàn toàn an toàn đối với sức khỏe" là thông điệp được WHO đưa ra. Điều này không có nghĩa chỉ uống một ngụm rượu là gây bệnh. Nguy cơ sức khỏe tăng dần theo lượng rượu tiêu thụ và không tồn tại một "ngưỡng có lợi" được chứng minh chắc chắn.
Tuy nhiên, những người đang uống rượu vang mỗi ngày không phải hoảng sợ bỏ rượu ngay lập tức, hãy cân nhắc giảm dần. Giảm số ngày uống trong tuần, giảm lượng rượu trong mỗi lần uống hoặc chỉ uống vào những dịp thật đặc biệt. Nếu hoàn toàn không uống rượu, đừng bắt đầu uống chỉ vì nghĩ rằng điều đó tốt cho tim.
Sức khỏe tim mạch không đến từ một loại thực phẩm hay một loại đồ uống "thần kỳ". Những yếu tố đã được chứng minh rõ ràng vẫn không thay đổi: kiểm soát tốt huyết áp, bỏ thuốc lá, duy trì cân nặng hợp lý, vận động thường xuyên, ngủ đủ giấc, ăn nhiều rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, cá và kiểm soát tốt cholesterol cũng như đường huyết… Đó mới là những "toa thuốc" thực sự giúp trái tim khỏe mạnh.
GS Hùng cho biết thêm, nhiều người vẫn cho rằng rượu vang đỏ "lành" hơn bia hoặc rượu mạnh nhờ chứa polyphenol như resveratrol. Thực tế, nếu muốn nhận các chất chống ô xy hóa này, ăn nho tươi, quả mọng hoặc thực phẩm lành mạnh sẽ hiệu quả hơn.
Trong nhiều thập kỷ trước đây, nhiều nghiên cứu quan sát ghi nhận rằng những người uống một lượng rượu nhỏ có tỷ lệ mắc bệnh động mạch vành thấp hơn những người hoàn toàn không uống. Điều này khiến nhiều người tin rằng một ly rượu vang đỏ mỗi ngày có thể giúp tăng cholesterol HDL, cải thiện chức năng nội mạc mạch máu và giảm hình thành huyết khối.
Nhưng các nhà nghiên cứu sau này nhận thấy, với những người uống điều độ, thường cũng là những người có lối sống lành mạnh hơn, và chính điều đó mới góp phần tạo nên kết quả tích cực, chứ không chỉ là một ly rượu vang/ngày.
"Thói quen của nhiều người Việt là cứ ho, cảm thì tự mua kháng sinh uống, dùng lại toa thuốc cũ hoặc ngưng thuốc giữa chừng khi vừa thấy đỡ", PGS.TS.BS Trần Văn Ngọc, Chủ tịch Hội Hô hấp TP HCM, nói tại ký kết hợp tác giữa hội và chuỗi Nhà thuốc Long Châu cùng Sandoz Việt Nam nhằm nâng cao nhận thức và thúc đẩy tuân thủ điều trị kháng sinh ngày 14/4.
Theo các báo cáo quốc tế, Việt Nam nằm trong nhóm quốc gia có tình trạng kháng kháng sinh nghiêm trọng tại châu Á và trên thế giới, gây gánh nặng lớn cho hệ thống y tế và đe dọa trực tiếp tính mạng người bệnh. Dữ liệu từ Tổ chức Y tế Thế giới giai đoạn 2020-2023 cho thấy gần 300.000 người Việt Nam tử vong do các nguyên nhân liên quan trực tiếp hoặc gián tiếp đến kháng kháng sinh.
Lý giải thực trạng này, phó giáo sư Ngọc cho rằng một nguyên nhân đáng chú ý là việc người dân dễ dàng tiếp cận và mua kháng sinh. Nhiều người tự ý dùng thuốc cho các bệnh do virus như sốt siêu vi, cảm cúm - vốn không cần kháng sinh - hoặc trong trường hợp nhiễm khuẩn lại dùng sai thuốc, hay dùng đúng thuốc nhưng không đủ liệu trình.
Không ít bệnh nhân chỉ uống một vài ngày, khi các thuốc phối hợp như hạ sốt, giảm đau giúp giảm triệu chứng thì lầm tưởng đã khỏi và tự ý ngưng thuốc. Việc này khiến vi khuẩn chưa bị tiêu diệt hoàn toàn, dễ gây tái phát bệnh, đồng thời làm tăng nguy cơ kháng thuốc, khiến những lần điều trị sau khó khăn và tốn kém hơn.
Bên cạnh đó, thói quen sử dụng lại toa thuốc cũ cũng góp phần làm tình trạng này trầm trọng. Khi dùng kháng sinh không đúng cách, các vi khuẩn nhạy cảm bị tiêu diệt trước, trong khi những vi khuẩn "lì thuốc" sống sót và tiếp tục phát triển trong đường hô hấp. Theo thời gian, chúng có thể gây bệnh nặng hơn như viêm phổi, buộc bệnh nhân phải nhập viện và sử dụng các loại kháng sinh mạnh hơn.
Để giải quyết bài toán lạm dụng kháng sinh, ông Ngọc đánh giá hệ thống nhà thuốc và dược sĩ đóng vai trò then chốt. Trong bối cảnh người dân dễ dàng mua thuốc ngoài cộng đồng, nhà thuốc không chỉ là nơi cung ứng mà còn là "điểm chốt" giúp định hướng sử dụng thuốc đúng cách.
Bà Nguyễn Đỗ Quyên, Phó tổng giám đốc FPT Retail kiêm Giám đốc điều hành Hệ thống nhà thuốc và Trung tâm tiêm chủng Long Châu, cho biết thực tế tại nhà thuốc cho thấy kháng sinh là nhóm thuốc được sử dụng rất phổ biến nhưng cũng dễ bị dùng sai. Nhiều người bệnh ngưng thuốc khi thấy đỡ hoặc điều trị theo kinh nghiệm cá nhân, vô tình làm giảm hiệu lực lâu dài của kháng sinh. Do đó, hệ thống này đang chú trọng để dược sĩ tư vấn rõ ràng, giúp người bệnh hiểu vì sao phải tuân thủ đủ liệu trình và đồng hành trong quá trình điều trị.
Theo phó giáo sư Ngọc, kháng sinh cần được xem là tài sản quý của y học, không phải hàng hóa thông thường, vì vậy chỉ nên sử dụng khi có chỉ định của bác sĩ và tuân thủ đầy đủ liệu trình. Nếu dùng đúng cách, kháng sinh có thể bảo vệ sức khỏe lâu dài. Ngược lại, việc lạm dụng và sử dụng tùy tiện sẽ khiến thuốc dần mất tác dụng, đẩy người bệnh vào nguy cơ không còn lựa chọn điều trị hiệu quả trong tương lai.
Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) ngày 14/6 thông báo Công ty Nara Organics tự nguyện thu hồi 16 lô sữa bột công thức hữu cơ trên toàn quốc. Quyết định này đưa ra sau khi giới chức y tế ghi nhận 3 trẻ sơ sinh tại các bang California, Pennsylvania và Washington phải nhập viện vì nhiễm độc tố botulinum gây liệt cơ.
Lệnh thu hồi khẩn cấp áp dụng cho dòng sản phẩm sữa công thức hữu cơ nguyên kem (Nara Organics Whole Milk Organic Powdered infant formula) được phân phối từ tháng 7/2025 đến tháng 6/2026 qua hệ thống siêu thị Target và các nền tảng trực tuyến.
Theo báo cáo từ Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) Mỹ, cả 3 bệnh nhi từ 2 đến 5 tháng tuổi đều đã sử dụng sản phẩm thuộc các lô mã số 709125280E14F2, 709125288E14F2 và 708125174E14F2 trong khoảng 4-5 tháng. Các em hiện điều trị tích cực bằng kháng độc tố chuyên biệt BabyBIG và chưa có ca tử vong nào.
Ngay sau khi phát hiện sự việc, FDA yêu cầu người tiêu dùng dừng ngay việc sử dụng sản phẩm này. Với lượng sữa còn dư, phụ huynh cần chụp ảnh bao bì, ghi lại số lô, hạn sử dụng để theo dõi sức khỏe trẻ, đồng thời dán nhãn "Không được sử dụng" và bảo quản biệt lập với các thực phẩm khác nhằm phục vụ xét nghiệm khi cần thiết. Nếu trẻ không có triệu chứng sau một tháng hoặc cơ quan chức năng không yêu cầu thu mẫu, người dân có thể tiêu hủy hoặc trả lại nơi bán.
Ngộ độc botulinum ở trẻ dưới một tuổi là bệnh lý hiếm gặp nhưng đặc biệt nguy hiểm do hệ vi sinh đường ruột của trẻ chưa hoàn thiện, tạo điều kiện cho bào tử vi khuẩn phát triển và sinh độc tố trong ruột. CDC cảnh báo bệnh có thể tiến triển thành chứng liệt mềm dẫn đến suy hô hấp nếu không can thiệp y tế kịp thời. Phụ huynh cần đưa trẻ đi cấp cứu ngay khi xuất hiện các dấu hiệu như táo bón, bú kém, sụp mí mắt, người mềm nhũn do giảm trương lực cơ, khó nuốt hoặc khó thở.
Vụ việc của Nara Organics xảy ra chưa đầy một năm sau đợt bùng phát ngộ độc tương tự liên quan đến hãng sữa ByHeart khiến 48 trẻ mắc bệnh. Dù gây lo ngại về an toàn thực phẩm, FDA nhận định việc thu hồi lần này không gây ảnh hưởng đến nguồn cung sữa chung trên thị trường vì Nara Organics hiện chỉ chiếm chưa đầy 1% thị phần tại Mỹ.
