Tại hành lang khoa Nhi của Bệnh viện Phương Nam, TP.HCM (Thành viên Tập đoàn Y tế Phương Châu) không khó để bắt gặp những gương mặt lo âu của các bậc cha mẹ có con trong độ tuổi tiền dậy thì. Câu chuyện về dậy thì sớm hiện nay giống như “cơn sóng ngầm”, âm thầm len lỏi vào từng gia đình.
Điển hình, chị M. (mẹ bé gái 6 tuổi, TP.HCM) hốt hoảng đưa con đi khám khi phát hiện vùng ngực của con gái to lên sau một tuần. Trong tâm trí người mẹ trẻ, 6 tuổi là cái tuổi “ăn chưa no, lo chưa tới”, việc phát triển ngực đồng nghĩa với một sự xáo trộn khủng khiếp về tâm sinh lý mà chị chưa sẵn sàng đối mặt.
Tuy nhiên, tại phòng khám Nội tiết nhi – Bệnh viện Phương Nam, sau khi được thực hiện đầy đủ các bước từ xét nghiệm hormone, chụp X-quang tuổi xương đến siêu âm tử cung, kết quả cho ra kịch bản khác. Tuổi xương của bé T. hoàn toàn trùng khớp với tuổi thực (6 tuổi), các cơ quan sinh sản chưa có dấu hiệu biến đổi. Bác sĩ kết luận bé chỉ bị “tăng sinh mô tuyến vú đơn thuần” – một tình trạng lành tính chỉ cần theo dõi định kỳ.
Mẹ bé thở phào nhẹ nhõm: “Hóa ra không phải cứ ngực to là dậy thì sớm, cần phải tiêm thuốc ngăn dậy thì”.
Nhưng không phải trường hợp nào cũng may mắn như trên. Cha mẹ bé H. (8 tuổi 9 tháng) lại đang trầm tư khi nghe bác sĩ phân tích biểu đồ tăng trưởng của con. Bé H. cao 141cm, vượt trội so với bạn bè cùng trang lứa, nhưng đó lại là dấu hiệu của việc “đốt cháy giai đoạn” tăng trưởng. Bé đã có kinh nguyệt và đáng tiếc tuổi xương của bé đã ở mức 11 tuổi.
“Với trường hợp này, nếu không can thiệp kịp thời, chiều cao dự kiến khi trưởng thành của bé sẽ bị giảm ít nhất 10cm so với tiềm năng di truyền. Khi tuổi xương đóng lại sớm, trẻ sẽ ngừng cao trong khi bạn bè vẫn đang tiếp tục phát triển”, ThS.BS.CKII Nguyễn Phương Khanh – Bác sĩ Nội tiết Nhi, Bệnh viện Phương Nam phân tích.
Theo ThS.BS.CKII Nguyễn Phương Khanh, dậy thì là một tiến trình tự nhiên, nhưng khi nó đến quá sớm (trước 8 tuổi ở bé gái, và trước 9 tuổi ở bé trai), nó trở thành một vấn đề cần chú ý. Một lầm tưởng phổ biến là phụ huynh thường đợi đến khi con có kinh nguyệt mới đi khám. Thực tế, kinh nguyệt là “nhà ga cuối cùng” của chuyến tàu dậy thì. Khi đó, cơ hội can thiệp để cải thiện chiều cao đã thu hẹp lại rất nhiều.
Dấu hiệu đầu tiên thường là các “nụ vú” (nhỏ như đồng xu dưới núm vú). Khoảng 15% bé gái lại bắt đầu bằng việc mọc lông mu hoặc lông nách. Ngoài ra, sự thay đổi về mùi cơ thể, mụn trứng cá hay dịch tiết âm đạo cũng là những tín hiệu báo bão.
Nguyên nhân của xu hướng dậy thì ngày càng sớm được các chuyên gia chỉ ra là do sự kết hợp của nhiều yếu tố. Trong đó, dinh dưỡng đóng vai trò then chốt. Chế độ ăn giàu thức ăn nhanh, đồ chiên rán và tình trạng thừa cân, béo phì là “chất xúc tác” mạnh mẽ. Các tế bào mỡ không chỉ là nơi dự trữ năng lượng mà còn tiết ra hormone kích hoạt trục hạ đồi – tuyến yên – tuyến giáp hoạt động sớm hơn dự định.
Dậy thì sớm không chỉ là câu chuyện của những con số trên thước đo chiều cao. Đó còn là một cuộc khủng hoảng tâm lý diện rộng đối với một đứa trẻ chưa đầy 8-9 tuổi.
Hãy tưởng tượng một bé gái lớp 3 phải loay hoay với băng vệ sinh trong nhà vệ sinh trường học, đối mặt với những cơn đau bụng kinh hay sự trêu chọc của bạn bè. Trẻ dễ rơi vào trạng thái tự ti, cô lập và thậm chí là trầm cảm.
Những tiến bộ vượt bậc trong chẩn đoán và điều trị dậy thì sớm
Y học hiện đại đã giúp quy trình tầm soát và điều trị dậy thì sớm trở nên nhẹ nhàng hơn rất nhiều. Tại những cơ sở y tế chuyên sâu như Bệnh viện Phương Nam, quy trình này được tối ưu hóa theo phác đồ của Hiệp hội Nội tiết Châu Âu và Hoa Kỳ.
Thay vì phải nằm viện dài ngày, việc thăm khám và xét nghiệm hiện nay chỉ gói gọn trong khoảng 2 giờ đồng hồ. Những ca có chỉ định điều trị sẽ được thực hiện tại khu điều trị ban ngày. Trẻ chỉ mất khoảng 1 giờ để tiêm thuốc và theo dõi, sau đó có thể về nhà ngay, không làm gián đoạn việc học tập hay sinh hoạt.
Khi con bước vào giai đoạn chuyển mình, sự thấu hiểu của cha mẹ là liều thuốc quý giá. Các chuyên gia nhi khoa khuyến cáo, hãy đưa trẻ đi khám ngay nếu phát hiện dấu hiệu dậy thì trước 8 tuổi hoặc nếu đến 13 tuổi mà trẻ vẫn “án binh bất động”.
Theo thông tin từ Bệnh viện Nhi tỉnh Hà Nam, chỉ nửa năm trước, Tiểu Hoa vẫn là một cô bé có chế độ ăn uống bình thường. 6 tháng sau, ở tuổi 11, dù sở hữu chiều cao khá lý tưởng là 1,54 m, cân nặng của em chỉ vỏn vẹn còn 25 kg, trong khi con số tiêu chuẩn là 37 kg.
Các bác sĩ chẩn đoán bệnh nhi mắc chứng chán ăn tâm thần (Anorexia Nervosa), thêm rằng tỷ lệ mắc bệnh này cao nhất ở lứa tuổi từ 10 đến 16. Êkip lên phác đồ điều trị bằng thuốc và tâm lý, hiện trẻ dần phục hồi.
Đại diện Bệnh viện Nhi tỉnh Hà Nam cho biết phụ huynh có thể nhận diện sớm căn bệnh này qua ba nhóm dấu hiệu thay đổi rõ rệt ở con trẻ.
Đầu tiên là sự thay đổi đột ngột trong thói quen ăn uống hằng ngày. Trẻ bắt đầu kiểm soát cực đoan lượng calo nạp vào cơ thể, tự ý chuyển sang chế độ ăn chay, kiêng khem nghiêm ngặt và chỉ chọn thực phẩm có năng lượng cực thấp. Bên cạnh đó, trẻ thường xuyên bước lên cân và tỏ ra ám ảnh với từng biến động nhỏ của các con số.
Dấu hiệu tiếp theo là tình trạng sụt cân nhanh chóng đi kèm hàng loạt bất thường về sinh lý. Việc thiếu hụt dinh dưỡng khiến da dẻ trẻ trở nên khô ráp, sắc mặt nhợt nhạt và rụng tóc nghiêm trọng. Hệ tiêu hóa suy giảm chức năng gây ra chứng đầy bụng, táo bón liên tục.
Nguy hiểm hơn, cơ thể trẻ dần trì trệ đà phát triển, dẫn đến hiện tượng vô kinh ở bé gái, chậm phát triển thể chất ở bé trai, đi kèm các triệu chứng suy nhược, mệt mỏi, rối loạn nhịp tim, chóng mặt, tụt huyết áp và lạnh tay chân.
Biểu hiện cuối cùng nằm ở sự thay đổi tính cách và nhận thức sai lệch về ngoại hình. Bệnh nhi dần trở nên nhạy cảm, dễ cáu gắt, ngại giao tiếp và có xu hướng tư duy cực đoan. Dù cơ thể đã gầy gò trơ xương, các em vẫn khẳng định bản thân quá béo và quyết liệt chống đối việc tăng cân, bỏ qua mọi lời khuyên ngăn từ gia đình.
Hành vi ép cân cực đoan này không đơn thuần là sự bướng bỉnh hay nổi loạn của tuổi dậy thì, mà chính là tín hiệu cầu cứu từ một tâm lý đang bị tổn thương. Các bác sĩ khuyến cáo phụ huynh cần loại bỏ tư tưởng miệt thị ngoại hình, tránh tạo áp lực vóc dáng lên con trẻ, đồng thời xây dựng không khí gia đình ấm cúng trong mỗi bữa ăn. Việc quan sát sát sao biến động cảm xúc và giúp con hiểu đúng về giá trị bản thân sẽ giúp cha mẹ phát hiện sớm, can thiệp kịp thời để bảo vệ sức khỏe của trẻ.
Bệnh nhi gặp tai nạn khi đi xe máy cùng mẹ và em gái, được đưa vào Bệnh viện Đa khoa Vũng Tàu trong tình trạng nguy kịch, suy hô hấp, rối loạn tri giác, nguy cơ sốc đa chấn thương chiều 14/6. Các bác sĩ xác định nhiều tổn thương nặng vùng ngực và bụng, phẫu thuật cấp cứu cắt lách, dẫn lưu màng phổi và ổ bụng. Sau mổ, bệnh nhi diễn tiến nặng với suy hô hấp, tụt huyết áp kéo dài, sốc nặng phải dùng vận mạch liều cao, từng ngưng tim và được hồi sức khoảng 15 phút.
Trước tình huống nguy kịch, Bệnh viện Đa khoa Vũng Tàu hội chẩn từ xa với Bệnh viện Nhi đồng 1. Các bác sĩ liên tục theo dõi, hướng dẫn hồi sức chống sốc, điều chỉnh thuốc vận mạch, dịch truyền, máy thở và xử trí biến chứng.
Trong hơn 10 giờ, kênh hội chẩn được duy trì liên tục, giúp bệnh nhi dần ổn định và vượt qua giai đoạn nguy kịch. Khi đủ điều kiện, bé được chuyển đến Bệnh viện Nhi đồng 1 rạng sáng 15/6.
Tại đây, bệnh nhi được tiếp nhận trong tình trạng hôn mê sâu, suy hô hấp nặng, sốc đa chấn thương, tràn dịch màng tim, tràn khí màng phổi phải. Bệnh viện kích hoạt báo động đỏ nội viện, điều trị tích cực bằng thở máy, thuốc vận mạch, truyền máu và hồi sức chuyên sâu.
Sau nhiều ngày điều trị, tình trạng bệnh nhi cải thiện rõ rệt, đã cai máy thở thành công, tỉnh táo, tiếp xúc tốt, các chỉ số sinh tồn ổn định. Chức năng hô hấp và tuần hoàn hồi phục tốt, vết mổ khô sạch, chưa ghi nhận nhiễm trùng. Hiện, bệnh nhi tiếp tục được theo dõi tại bệnh viện.
Ngày 20/6, Giám đốc Sở Y tế TP HCM Tăng Chí Thượng nhận định ca bệnh tiếp tục cho thấy hiệu quả của mô hình hội chẩn từ xa giữa bệnh viện tuyến cuối và tuyến cơ sở. Điều này giúp người bệnh được xử trí kịp thời trong "giờ vàng", đồng thời đảm bảo an toàn trong quá trình chuyển viện và nâng cao hiệu quả cấp cứu đa chấn thương.
Theo dữ liệu từ hệ thống giám sát bệnh truyền nhiễm của Trung tâm Kiểm soát Bệnh tật TP.HCM, tình hình bệnh tay chân miệng trên địa bàn thành phố đang có xu hướng gia tăng và diễn biến phức tạp. Tính đến tuần 11-2026, toàn thành phố đã ghi nhận 7.294 ca mắc, tăng 241,3% so với cùng kỳ năm 2025. Trong đó, điều đáng lo ngại là chủng EV71 gây bệnh tay chân miệng hiện chiếm 56% mẫu bệnh phẩm đầu năm 2026.
Bác sĩ Võ Thành Luân, Phó trưởng Khoa Hồi sức tích cực Nhiễm, Bệnh viện Nhi đồng 2, cho biết điểm đáng ngại nhất là sự xuất hiện của biến thể C1 với độc lực cao và khả năng "né miễn dịch", khiến trẻ từng mắc bệnh vẫn có nguy cơ tái nhiễm cao. Chủng EV71 thường gây bệnh nặng hơn các chủng khác, tuy nhiên lại dễ bị bỏ sót vì:
Lưu ý, hầu hết các trường hợp nhập viện trễ trong tình trạng nguy kịch đều ít nổi hồng ban hoặc nổi kín đáo dẫn đến bỏ sót bệnh virus lây truyền chủ yếu qua đường tiêu hóa và tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết từ người bệnh.
Bác sĩ Luân lưu ý, khi bệnh bắt đầu có dấu hiệu tác động lên hệ thần kinh, mỗi phút giây chậm trễ đều có thể ảnh hưởng đến tính mạng của trẻ. Phụ huynh cần đưa con mình đến ngay cơ sở y tế gần nhất nếu phát hiện các biểu hiện báo động sau, ngay cả khi không thấy hồng ban hay loét miệng.
Theo bác sĩ Luân, hiện nay chưa có thuốc điều trị đặc hiệu cho bệnh tay chân miệng. Việc điều trị chủ yếu là hỗ trợ và can thiệp hồi sức tích cực tùy theo mức độ nặng. Nếu phát hiện sớm ở giai đoạn đầu, trẻ có cơ hội hồi phục tốt. Ngược lại, nếu chậm trễ do chủ quan, virus EV71 sẽ gây tổn thương não bộ và tim mạch không thể hồi phục. Trẻ sẽ rơi vào trạng thái sốc, tổn thương đa cơ quan, phù phổi cấp với nguy cơ tử vong rất cao hoặc để lại di chứng thần kinh nặng nề lâu dài.
Để bảo vệ trẻ, phụ huynh cần thực hiện nghiêm túc nguyên tắc "3 sạch" theo khuyến cáo của Bộ Y tế:
"Cha mẹ cần ghi nhớ các dấu hiệu nguy hiểm, theo dõi sát và đưa trẻ nhập viện sớm ngay khi có bất kỳ dấu hiệu cảnh báo nào kể cả khi không thấy hồng ban hay loét miệng", bác sĩ Võ Thành Luân khuyến cáo.
