Chỉ thị mới ban hành của Thủ tướng Chính phủ về kỳ thi tốt nghiệp THPT đã chỉ rõ một trong những hạn chế, bất cập trong công tác tổ chức kỳ thi những năm qua, đó là việc chấm thi tự luận ở một số địa phương còn chưa bảo đảm tính phân loại, ảnh hưởng đến tính công bằng đối với thí sinh (TS) trên toàn quốc.
Do đó, với kỳ thi năm nay, Thủ tướng yêu cầu việc chấm thi môn tự luận cần thực hiện nghiêm theo đúng biểu điểm, hướng dẫn, bảo đảm tính phân loại, công bằng; tạo điều kiện thuận lợi cho các nhà trường trong việc dạy và học, ôn tập cho học sinh (HS).
Trước đó, tại hội nghị tập huấn công tác tổ chức thi và kiểm tra kỳ thi năm 2026 do Bộ GD-ĐT tổ chức tháng 4 vừa qua, đại tá Nguyễn Anh Tuấn, Phó cục trưởng Cục An ninh chính trị nội bộ (A03) Bộ Công an, cho biết những năm qua dư luận tiếp tục phản ánh nghi vấn một số địa phương có điểm thi tự luận cao bất thường và đặt vấn đề liệu có sự buông lỏng trong quá trình chấm thi.
Thứ trưởng Bộ GD-ĐT Phạm Ngọc Thưởng cũng nhìn nhận, những năm qua, một số địa phương còn khiến dư luận băn khoăn khi công bố kết quả chấm thi. Chẳng hạn có nơi điểm thi môn văn đạt 9 hoặc 9,5 rất nhiều, trong khi bản thân ông từng học chuyên văn ở THPT cũng hiểu rằng để đạt được điểm 7 – 8 môn ngữ văn là rất khó…
Dù đã yêu cầu các địa phương có điểm thi môn ngữ văn các năm trước “cao bất thường” báo cáo và được giải thích về các giải pháp trong quá trình ôn tập môn ngữ văn để có kết quả cao, nhưng lãnh đạo Bộ GD-ĐT cho rằng “chưa hoàn toàn thuyết phục” và cho biết sẽ tăng cường kiểm tra, giám sát vấn đề này trong kỳ thi năm nay.
Ghi nhận cho thấy năm 2024, điểm thi ngữ văn tăng phi mã, chỉ đứng sau giáo dục công dân, môn vốn được coi là “mưa điểm 10” trong kỳ thi theo chương trình cũ. Trong số 1 triệu TS dự thi, có hơn 90.000 TS đạt điểm văn từ 9 trở lên. Việc “mưa điểm cao” môn ngữ văn cũng là nguyên nhân góp phần khiến số lượng thủ khoa khối C00 trở nên bất thường với 19 TS.
Sau những phát biểu, lo lắng nêu trên, một số ý kiến cho rằng Bộ GD-ĐT nên tổ chức chấm chéo bài thi môn tự luận duy nhất để tránh tình trạng giáo viên có thể có chủ trương “chấm lỏng” cho HS của địa phương mình. Đặc biệt, kết quả của kỳ thi vẫn được hầu hết các trường ĐH dùng để xét tuyển ĐH.
Tuy nhiên, trong lịch sử thi cử thì việc chấm đổi chéo bài thi tốt nghiệp THPT đã từng được áp dụng và cũng từng gây “chấn động” dư luận bởi tiêu cực trong cách chấm thi này. Cụ thể, việc chấm chéo bài thi tự luận được thực hiện từ kỳ thi năm 2009 và kéo dài đến 2011. Thời điểm mới thực hiện, Bộ GD-ĐT đánh giá việc chấm chéo đã góp phần quan trọng bảo đảm tính chính xác, khách quan của việc chấm thi, đồng thời hạn chế những tiêu cực trong quá trình chấm bài thi tự luận của các kỳ thi tốt nghiệp những năm trước đây. Ðiều này thể hiện qua kết quả chấm thẩm định bài thi tự luận kỳ thi tốt nghiệp THPT các năm 2008, 2009 và 2010. Số bài chấm thẩm định chấm lệch từ 1,0 điểm trở lên ở năm 2008 (chưa chấm chéo) chiếm tỷ lệ tới 38,80% thì đến năm 2009 chỉ chiếm 4,93%, năm 2010 chiếm tỷ lệ 3,96%…
Dù vậy, thời điểm năm 2009 lại nổi lên ý kiến của một số tỉnh miền Tây Nam bộ về việc “chấm quá chặt” bài thi ngữ văn dẫn đến kết quả của một số tỉnh thấp một cách phi lý. Năm 2010, sau khi rút kinh nghiệm, tham khảo các ý kiến thảo luận tại hội nghị thi và tuyển sinh, Bộ GD-ÐT đã có điều chỉnh theo hướng: điều động thanh tra chấm thi của sở thứ 3 (không phải là sở có bài thi, cũng không phải là sở đang chấm) chấm thanh tra từ 5 – 10% số bài thi của hội đồng chấm thi để đề xuất điều chỉnh kịp thời nhằm hạn chế xu hướng chấm không đúng đáp án, biểu điểm hoặc chấm “không đều tay” giữa các giám khảo.
Đến năm 2011, một biên bản thống nhất hướng dẫn chấm thi của 11 tỉnh thành ĐBSCL “lọt” ra ngoài gây xôn xao dư luận. Biên bản này thể hiện các tỉnh thành này đã thống nhất cùng chấm “thoáng” hơn với môn thi tự luận của kỳ thi tốt nghiệp THPT. Không chỉ môn văn mà 11 sở đã họp và thống nhất tự đưa ra một hướng dẫn chấm riêng dựa trên đáp án của Bộ GD-ĐT cho tất cả các môn tự luận của cả hai hệ THPT và giáo dục thường xuyên.
Khi sự việc vỡ lở thì kết quả thi đã công bố, sau nhiều bàn tính, cuối cùng Bộ GD-ĐT chọn phương án công nhận kết quả thi của tất cả tỉnh thành này, tránh ảnh hưởng tới TS.
Sau ồn ào này, Bộ GD-ĐT bỏ chấm chéo và đưa ra giải pháp thi trắc nghiệm thay thế môn tự luận, chấm thi bằng máy, giảm bớt sự can thiệp của người chấm. Môn ngữ văn là môn duy nhất vẫn thi theo hình thức tự luận đến nay.
PGS-TS Bùi Mạnh Hùng, Điều phối viên chính, Ban phát triển Chương trình giáo dục phổ thông 2018, cũng cho rằng năm nay Bộ GD-ĐT cần có giải pháp tổ chức chấm thi phù hợp để hạn chế tình trạng nhiều địa phương cho điểm quá cao, vượt xa so với chất lượng bài làm của TS.
Về đáp án môn ngữ văn, PGS Hùng nhận định: đáp án đề thi tốt nghiệp THPT môn ngữ văn năm 2025 (năm đầu thi theo Chương trình 2018) vẫn theo mô hình đáp án đóng, hoặc nói dè dặt hơn là “nửa mở”. Theo ông, một đáp án mở chuẩn cần đáp ứng 2 yêu cầu: thứ nhất, mở về nội dung, rõ về tiêu chí. Mở về nội dung là không bắt buộc bài viết phải đúng từng ý, từng dẫn chứng; chấp nhận nhiều cách hiểu, nhiều hướng triển khai, miễn hợp lý, có cơ sở. Thứ hai, rõ về tiêu chí (rubric) là chấm theo khả năng xác định vấn đề, lập luận, dẫn chứng, diễn đạt…
Ông Hùng nhận định: “Kiểu đáp án thi tốt nghiệp vừa qua được thiết kế để đảm bảo chấm đồng đều, tuy nhiên hạn chế sức sáng tạo và cách viết đa dạng của HS. Về lâu dài, cách làm này ảnh hưởng đến hoạt động dạy học. Giáo dục có nguy cơ trở thành quá trình nhào nặn HS theo một cách nghĩ duy nhất”.
Từ kinh nghiệm quốc tế, PGS Hùng đề xuất cần xây dựng rubric để làm cơ sở cho đáp án mở. Dạy học viết trong lớp cũng theo đó mà triển khai. HS được chia sẻ và nắm vững tiêu chí chấm này để thực hành…
“Tất nhiên, chấm bài viết của HS theo hệ thống tiêu chí đòi hỏi kỹ năng cao của giám khảo. Giáo viên cần được tập huấn kỹ trước khi tham gia chấm thi và cần tổ chức các buổi chấm mẫu dựa trên tiêu chí để giảm thiểu sự vênh lệch giữa các tỉnh thành và giữa các giám khảo”, PGS Bùi Mạnh Hùng chia sẻ.
Cụ thể, UBND TPHCM quyết định giải thể Trường Tiểu học bán công Nam Sài Gòn trực thuộc Sở GD&ĐT TPHCM, tại Khu A, Đô thị mới Nam Sài Gòn, phường Tân Mỹ, TPHCM.
Lý do loại hình trường bán công không còn tồn tại trong hệ thống giáo dục quốc dân theo quy định hiện hành.
Cùng với đó, UBND TPHCM quyết định tổ chức lại Trường THPT Nam Sài Gòn thành Trường Tiểu học, THCS và THPT Nam Sài Gòn, đặt trụ sở tại Khu A, Đô thị mới Nam Sài Gòn, phường Tân Mỹ, TPHCM.
Sau khi tổ chức lại, Trường Tiểu học, THCS và THPT Nam Sài Gòn được tiếp nhận nguyên trạng toàn bộ cơ sở vật chất, tài sản, tài chính, quyền và nghĩa vụ hợp pháp, hồ sơ học sinh, hồ sơ viên chức, người lao động, hồ sơ chuyên môn cùng các nội dung liên quan của Trường THPT Nam Sài Gòn và Trường Tiểu học bán công Nam Sài Gòn.
Học sinh đang học tại Trường THPT Nam Sài Gòn (trước khi tổ chức lại) và Trường tiểu học bán công Nam Sài Gòn (sau khi giải thể) được tiếp tục học tập tại Trường TH, THCS và THPT Nam Sài Gòn, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp.
Viên chức, người lao động đang công tác tại 2 đơn vị cũ được bố trí công tác phù hợp theo nhu cầu vị trí việc làm của nhà trường và theo quy định của pháp luật.
UBND TPHCM quy định, các loại hồ sơ, học bạ, văn bằng, chứng chỉ, giấy chứng nhận đã phát hành trước thời điểm tổ chức lại vẫn có giá trị pháp lý theo quy định.
Việc bàn giao, tiếp nhận tài sản, tài chính, đất đai và hồ sơ liên quan được thực hiện theo quy định của pháp luật.
Bên cạnh đó, Sở GD&ĐT TPHCM được giao tổ chức, kiểm tra việc sắp xếp, bố trí đội ngũ nhà giáo, viên chức đảm bảo số lượng theo định mức quy định, đáp ứng tiêu chuẩn chức danh nghề nghiệp và vị trí việc làm.
Đồng thời, sở có trách nhiệm hướng dẫn chuyên môn, chuẩn bị đầy đủ cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học để Trường Tiểu học, THCS và THPT Nam Sài Gòn triển khai tuyển sinh, tiếp nhận học sinh và tổ chức hoạt động giáo dục từ năm học 2026-2027.
Sở Tài chính được giao hướng dẫn việc xử lý tài sản, tài chính và các nội dung liên quan theo quy định.
Theo quyết định, Trường Tiểu học, THCS và THPT Nam Sài Gòn sẽ quản lý và sử dụng toàn bộ cơ sở vật chất, tài sản công, trang thiết bị và quỹ đất hiện do Trường THPT Nam Sài Gòn và Trường Tiểu học bán công Nam Sài Gòn quản lý.
Trao đổi với phóng viên Dân trí, ông Trần Nghĩa Nhân, Hiệu trưởng Trường THPT Nam Sài Gòn, cho biết sau sắp xếp, giải thể, tổ chức lại, toàn bộ học sinh cả 3 cấp học từ tiểu học, THCS, THPT của Trường TH, THCS và THPT Nam Sài Gòn khoảng 3.400 học sinh và trên 200 cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên.
Đây cũng là trường công lập duy nhất trên địa bàn TPHCM thực hiện theo mô hình tự chủ tài chính 100%.
Hiện TPHCM đang trong giai đoạn xây dựng phương án thực hiện thí điểm sáp nhập đầu mối quản lý các trường trên cùng địa bàn để hình thành mô hình trường quy mô lớn, chuyển từ tư duy "quản lý giáo dục" sang "quản trị phát triển giáo dục" theo yêu cầu của Bộ GD&ĐT.
Theo quy định, trước ngày 30/8/2026 phải hoàn thành giai đoạn thí điểm, thiết lập mạng lưới trường lớp phù hợp với địa bàn, quy mô dân số; hoàn thiện bộ máy tổ chức phương án quản trị trường học để vận hành ngay từ đầu năm học 2026- 2027.
Trao đổi với phóng viên Dân trí sáng 21/7, lãnh đạo Sở Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) tỉnh Bắc Ninh cho biết, ngay sau khi nắm được thông tin phản ánh một thí sinh thi tốt nghiệp THPT năm 2026 tại điểm thi Trường THPT Lương Tài được giám thị "nhắc bài", “làm bài hộ” các môn toán, tiếng Anh, Sở đã vào cuộc xác minh.
Kết quả xác minh ban đầu của Sở và Trường THPT Lương Tài cho thấy thông tin chia sẻ trên mạng xã hội là không đúng sự thật. Kết quả kiểm tra về việc đánh số báo danh, công tác coi thi, giám thị tại phòng thi đều đúng quy định.
Theo vị đại diện Sở GD&ĐT Bắc Ninh, để có kết luận cuối cùng, Sở và Trường THPT Lương Tài cũng đã đề nghị cơ quan công an địa phương phối hợp để xác minh, làm rõ.
Những ngày vừa qua, thông tin phản ánh thí sinh thi tốt nghiệp THPT tại điểm thi Trường THPT Lương Tài (tỉnh Bắc Ninh) được giám thị "nhắc bài", “làm bài hộ” môn toán, tiếng Anh gây xôn xao mạng xã hội. Theo phản ánh, thí sinh này đạt 10 điểm môn toán và 9,75 điểm môn tiếng Anh.
Trước đó, Dân trí đã đưa tin, cũng tại điểm thi Trường THPT Lương Tài, có phản ánh một thí sinh đạt 9,5 điểm môn toán ở kỳ thi tốt nghiệp THPT, trong khi ở kỳ thi thử trước đó chỉ đạt 2,7 điểm. Cùng với đó là nghi vấn thí sinh này sử dụng điện thoại trong phòng thi.
Theo báo cáo, công tác coi thi của nhà trường được tổ chức đúng quy định, không có thí sinh và cán bộ coi thi vi phạm quy chế. Nhà trường cũng phối hợp với lực lượng công an, y tế và ngành điện để bảo đảm an toàn, an ninh cho kỳ thi.
Về thông tin trên mạng xã hội, nhà trường xác định thí sinh được đề cập là Nguyễn Thị T.N. (SBD 24043***). Trường THPT Lương Tài cho biết qua rà soát và làm việc, nữ sinh khẳng định không mang và không sử dụng điện thoại trong phòng thi môn toán.
Theo đánh giá của nhà trường, thí sinh này là học sinh có học lực giỏi trong năm lớp 12, hạnh kiểm tốt. Điểm trung bình môn toán đạt 8,4 ở học kỳ I, 8,9 ở học kỳ II và 8,7 cho cả năm học.
Lý giải việc nữ sinh chỉ đạt 2,7 điểm trong lần thi thử thứ nhất môn toán, nhà trường cho biết nguyên nhân là do em đến phòng thi muộn, ảnh hưởng đến kết quả làm bài.
Trường THPT Lương Tài cũng cho biết, trong thời gian cuối năm học, nữ sinh đã nỗ lực tự học, chủ động tìm kiếm tài liệu, bổ sung kiến thức và hệ thống lại nội dung ôn tập môn toán, qua đó đạt kết quả cao trong kỳ thi chính thức.
Trong báo cáo gửi Sở GD&ĐT, nhà trường sẽ tiếp tục rà soát, tiếp nhận các thông tin liên quan đến kỳ thi. Nếu phát hiện sai phạm sẽ đề nghị cơ quan có thẩm quyền xử lý nghiêm theo quy định.
Tại hội thảo "Từ dữ liệu đến vị thế: Nghiên cứu, phát triển bền vững và sự hiện diện toàn cầu của đại học Việt Nam", các chuyên gia và nhà quản lý vĩ mô đều khẳng định: quốc tế hóa không phải cuộc chơi của những "lối đi tắt" hay chiêu trò số liệu, mà là một cuộc rèn luyện bền bỉ hàng ngày bằng nội lực thực chất.
Theo bà Nguyễn Thu Thủy, Cục Trưởng Cục Hợp tác quốc tế, Bộ GD-ĐT, Nghị quyết 71 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển GD-ĐT đã đặt ra mục tiêu rõ ràng: đến năm 2030, Việt Nam phấn đấu có ít nhất 1 trường đại học lọt vào top 100 thế giới ở một số lĩnh vực, và ít nhất 8 trường thuộc nhóm 200 châu Á.
Tuy nhiên, những mục tiêu này không chỉ là những con số về thứ hạng. Điều quan trọng hơn, đó là yêu cầu nâng cao năng lực nội tại của các trường đại học Việt Nam: đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao; tạo ra tri thức mới; thu hút và sử dụng nhân tài; kết nối hiệu quả với doanh nghiệp, địa phương, xã hội và cộng đồng học thuật quốc tế.
Bà Thủy nói: "Chúng ta không phát triển giáo dục chỉ để chạy theo vị trí trên bảng xếp hạng. Các bảng xếp hạng uy tín, khi được tiếp cận đúng, chỉ là công cụ tham chiếu để nhận diện điểm mạnh, khoảng trống của chính mình".
Cùng quan điểm, PGS Nghiêm Xuân Huy, Giám đốc Viện Đào tạo số và Khảo thí (ĐH Quốc gia Hà Nội), cảnh báo về những hệ lụy của "trò chơi xếp hạng" (gaming) vốn đang gây nhiều băn khoăn trong xã hội. Đó là việc gian lận khai báo cơ sở công tác (affiliation), bắt tay tự trích dẫn chéo hay vận động hành lang đầy thực dụng trong các cuộc khảo sát.
Ông Huy nói: "Con đường đi tắt có thể mang lại thứ hạng tức thời, nhưng sẽ không thể ở lại lâu dài. Chỉ có đi lên bằng chất lượng thực sự mới tạo ra sự phát triển bền vững".
Tại hội thảo, bà Phạm Thanh Hảo, Phó hiệu trưởng Trường ĐH VinUni đã nêu lên một thực trạng dáng suy ngẫm: Việt Nam hiện đang là nước nhập khẩu ròng (Net importer) tri thức với tỷ lệ thâm hụt lên tới 11/1. "Khoảng 250.000 sinh viên Việt Nam đi du học nước ngoài, nhưng chúng ta chỉ đón khoảng 20.000 sinh viên quốc tế đến. Trái lại, nước láng giềng Malaysia đang thặng dư xuất khẩu giáo dục với tỷ lệ 2,5/1 (đón 130.000 sinh viên quốc tế và chỉ cử đi 55.000 người)", bà Hảo nói.
Theo bà Hảo, quốc tế hóa thực chất không đơn thuần là ký kết bề nổi, thu hút vài sinh viên trao đổi mà là cả quá trình xây dựng một đại học có năng lực tạo ra tri thức, nhân tài và các giá trị được thế giới đón nhận. Quốc tế hóa không phải để "quốc tế hơn", mà là để trở nên giá trị hơn với thế giới.
Còn bà TS Lê Mai Lan, Chủ tịch Hội đồng trường Trường ĐH VinUni cho rằng, một bài học lớn trong xây dựng thương hiệu đại học toàn cầu chính là sự kiên định chiến lược. Và hơn thế, cần có tư duy quản trị "đánh đổi", bởi nếu một nhà lãnh đạo muốn ưu tiên tất cả mọi việc thì thực tế sẽ không có việc nào là ưu tiên.
Đối với VinUni, trường chấp nhận đánh đổi chi phí đào tạo cực kỳ cao để giữ mô hình tinh gọn, kiểm soát chặt chẽ quy mô dưới 3.500 sinh viên nhưng dồn toàn lực thu hút đội ngũ giáo sư tinh hoa toàn cầu và nâng tỷ lệ học viên sau đại học (thạc sĩ, tiến sĩ) lên đến 40%.
Bà Lê Mai Lan cũng cho rằng, bức tranh cạnh tranh xếp hạng quốc tế thực chất không phải cuộc đua nội bộ giữa các trường trong nước, mà là cuộc đối đầu sòng phẳng với các hệ thống giáo dục được đầu tư khổng lồ tại châu Á, Trung Đông và toàn cầu. Để giáo dục đại học Việt Nam không bị tụt lại phía sau, các trường cần phải dựa vào "công thức" ba chân kiềng: nội lực - trợ lực - hợp lực.
Trong đó nội lực của mỗi trường là nền tảng cốt lõi. Sự trợ lực cơ chế chính sách từ Chính phủ và các tổ chức quốc tế giúp đại học Việt Nam tăng tốc. Còn tinh thần hợp lực, đoàn kết giữa các đại học - doanh nghiệp mới là thứ định hình nên vị thế vững chắc của cả quốc gia trên bản đồ tri thức toàn cầu.
