Tại hồ sơ thẩm định dự án sửa đổi Luật Điện lực gửi Bộ Tư pháp mới đây, Bộ Công Thương đề xuất giá bán lẻ điện được điều chỉnh kịp thời theo biến động chi phí đầu vào thực tế, đảm bảo bù đắp chi phí hợp lý và có lợi nhuận phù hợp để doanh nghiệp bảo toàn, phát triển vốn.
Trường hợp chi phí sản xuất, cung ứng điện chưa được tính hết trong một lần điều chỉnh giá điện, phần còn thiếu sẽ được phân bổ vào các lần điều chỉnh giá bán lẻ điện bình quân tiếp theo.
Đề xuất này xuất phát từ thực tế Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) thua lỗ lớn giai đoạn 2022-2023 do chi phí đầu vào tăng mạnh, trong khi giá điện chưa được điều chỉnh tương ứng để hỗ trợ kiểm soát lạm phát và phục hồi kinh tế sau dịch Covid-19. Theo số liệu mới nhất của EVN, lỗ lũy kế của công ty mẹ còn khoảng 5.611 tỷ đồng, thấp hơn nhiều so với mức gần 45.000 tỷ đồng, đến cuối năm 2024.
Đề nghị minh bạch toàn bộ chi phí giá điện
Liên quan đến vấn đề minh bạch giá điện, Bộ Tài chính đề nghị cơ quan soạn thảo tăng cường các yêu cầu về minh bạch chi phí sản xuất, truyền tải, phân phối điện; công khai phương pháp xác định giá điện; kiểm toán, giám sát độc lập đối với các khoản chi phí lớn, các cơ chế đặc thù.
Bộ Tài chính cho rằng đây là cơ sở quan trọng để kiểm soát chi phí, bảo vệ lợi ích của Nhà nước và người tiêu dùng, nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực trong ngành điện.
Góp ý dự thảo Luật, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cũng đề nghị quy định cụ thể hơn tần suất điều chỉnh giá điện để tránh điều chỉnh đột ngột. Đồng thời, bổ sung quy định công khai cấu phần chi phí đầu vào như nhiên liệu, truyền tải, phân phối, quản lý và công bố công khai báo cáo chi phí hàng năm.
Liên quan đến vấn đề này, Bộ Tài chính đề nghị Bộ Công Thương làm rõ phương pháp xác định giá điện nhiều thành phần; đánh giá tác động đến CPI, sản xuất kinh doanh và sức cạnh tranh nền kinh tế; quy định chặt chẽ việc xử lý các chi phí chưa được tính vào giá điện trước đây (nếu có), bảo đảm minh bạch và kiểm soát tác động.
Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cũng đề nghị cần làm rõ nội dung quy định này để đảm bảo tính minh bạch. Trong khi đó, Bộ Tư pháp đề nghị làm rõ cơ quan chịu trách nhiệm công khai chi phí thực tế tính giá điện là đơn vị bán lẻ điện hay Bộ Công Thương.
Giải trình các vấn đề trên, Bộ Công Thương cho biết cơ chế và thời gian điều chỉnh giá bán lẻ điện bình quân hiện đã được quy định tại Luật Điện lực 2024 và Nghị định 72/2025 của Chính phủ.
Đồng thời, dự thảo Luật sửa đổi đã bổ sung quy định yêu cầu đơn vị bán lẻ điện hằng năm phải báo cáo chi phí thực tế để Bộ Công Thương chủ trì, phối hợp với Bộ Tài chính và các cơ quan liên quan kiểm tra, công khai chi phí tính giá điện.
Bộ Công Thương nêu dự thảo Luật quy định Bộ Công Thương sẽ chủ trì, phối hợp với Bộ Tài chính và các cơ quan liên quan kiểm tra, công bố công khai chi phí thực tế trong tính toán giá bán lẻ điện bình quân. Nội dung và cách thức công khai sẽ được quy định chi tiết tại thông tư do Bộ ban hành…
Bộ Tài chính: Không chuyển rủi ro doanh nghiệp sang người dân
Về bảo toàn và phát triển vốn Nhà nước tại doanh nghiệp điện lực, Bộ Tài chính cho rằng các quy định của dự thảo Luật liên quan đến cơ chế giá điện, hạch toán chi phí (bao gồm chi phí chưa được tính đủ vào giá điện), chi phí khảo sát, đầu tư, cơ chế chia sẻ rủi ro đều có tác động trực tiếp đến hiệu quả sản xuất kinh doanh và giá trị vốn nhà nước tại doanh nghiệp điện lực.
Do đó, Bộ Tài chính đề nghị bổ sung nguyên tắc xuyên suốt trong Luật: Hoạt động điện lực phải bảo đảm bảo toàn và phát triển vốn nhà nước tại doanh nghiệp. Làm rõ cơ chế xử lý các chi phí chưa được tính vào giá điện; trách nhiệm của doanh nghiệp trong quản trị chi phí, tránh chuyển lỗ hoặc chi phí kém hiệu quả vào giá điện.
Không thiết kế cơ chế chính sách làm suy giảm hiệu quả sử dụng vốn nhà nước hoặc chuyển rủi ro kinh doanh của doanh nghiệp sang Nhà nước hoặc người tiêu dùng.
Tiếp thu ý kiến, Bộ Công Thương cho biết đã sửa đổi Điều 52 của dự thảo Luật theo hướng giá bán lẻ điện được điều chỉnh kịp thời theo biến động đầu vào thực tế, bảo đảm bù đắp chi phí hợp lý và có lợi nhuận phù hợp để doanh nghiệp bảo toàn, phát triển vốn.
Trường hợp chi phí sản xuất, cung ứng điện chưa được bù đắp đầy đủ trong các lần điều chỉnh giá điện, phần còn thiếu sẽ được phân bổ vào các lần tính toán, điều chỉnh tiếp theo.
Dự thảo cũng bổ sung điều khoản chuyển tiếp để xử lý các chi phí chưa được tính vào giá điện trước thời điểm Luật Điện lực sửa đổi có hiệu lực.
Về ranh giới giữa nghĩa vụ của doanh nghiệp và trách nhiệm của Nhà nước, Bộ Tài chính cho rằng một số cơ chế trong dự thảo Luật có thể dẫn đến chồng lấn trách nhiệm, như hỗ trợ tiền điện, điều tiết giá, đầu tư hạ tầng hay cơ chế đặc thù cho dự án điện lực.
Do đó, Bộ đề nghị làm rõ nguyên tắc doanh nghiệp điện lực hoạt động theo cơ chế thị trường, tự chủ tài chính và tự chịu trách nhiệm về hiệu quả sản xuất kinh doanh.
Theo Bộ Tài chính, Nhà nước chỉ hỗ trợ trong các trường hợp phục vụ an sinh xã hội, nhiệm vụ công ích hoặc mục tiêu chiến lược đặc biệt; không sử dụng ngân sách để bù đắp chi phí, rủi ro thuộc trách nhiệm kinh doanh của doanh nghiệp.
Tiếp thu ý kiến, Bộ Công Thương cho biết dự thảo Luật đã bổ sung Điều 5 như sau: Trường hợp có chủ trương của Nhà nước về việc thực hiện hỗ trợ tiền điện cho các đối tượng khách hàng đặc thù, nguồn hỗ trợ được lấy từ nguồn ngân sách nhà nước hoặc từ các nguồn tài chính, quỹ hợp lệ, hợp pháp theo các trường hợp cụ thể theo quy định hiện hành có liên quan.
Khảo sát ngày 6/7 cho thấy giá vé từ 28.000-90.000 đồng (chưa gồm thuế, phí) xuất hiện dày đặc trên các đường bay từ TP HCM đi Phú Quốc, Nha Trang, Tuy Hòa, Gia Lai, Buôn Ma Thuột...
Trên chặng TP HCM - Phú Quốc, phần lớn các chuyến bay vào thứ Hai, Ba, Tư và một số ngày cuối tuần trong tháng 7 có giá khởi điểm 28.000 đồng chưa gồm thuế, phí. Sau khi cộng các khoản bắt buộc, hành khách chỉ phải trả khoảng 650.000 đồng một chiều. Dải vé vài chục nghìn đồng cũng chiếm khoảng 80% số ngày còn lại trong tháng này. Sang tháng 8, vé giá thấp vẫn được duy trì nhưng số lượng ít hơn.
Tương tự, trên các đường bay TP HCM - Nha Trang và Tuy Hòa, nhiều chuyến có giá từ 90.000 đồng chưa gồm thuế, phí, tương đương hơn 700.000 đồng sau khi cộng đầy đủ các khoản. Đây cũng là mức giá cao điểm hè thấp nhất kể từ sau đại dịch.
So với cùng kỳ năm ngoái, giá vé trên nhiều đường bay đang thấp hơn khoảng 50-60%. Chẳng hạn, tháng 7 năm ngoái, vé TP HCM - Phú Quốc có giá khởi điểm khoảng 490.000 đồng chưa gồm thuế, phí, tương đương khoảng 1,5 triệu đồng sau khi cộng các khoản bắt buộc (trong khi hiện nay hành khách chỉ cần khoảng 650.000 đồng). Các đường bay từ TP HCM đến Nha Trang và Tuy Hòa cũng ghi nhận mức giảm tương tự, với giá vé sau thuế, phí chỉ còn hơn 700.000 đồng một chiều.
Đợt giảm giá diễn ra trên diện rộng. Bên cạnh Vietjet Air, Pacific Airlines, Vietravel Airlines và Sun PhuQuoc Airways, thì Vietnam Airlines cũng mở bán nhiều chặng nội địa với giá đã gồm thuế, phí dưới một triệu đồng.
Chị Hằng, ở phường Thông Tây Hội, TP HCM, cho biết ban đầu gia đình bốn người dự định đi tàu hỏa hoặc xe khách để tiết kiệm chi phí. Tuy nhiên, sau khi kiểm tra giá vé máy bay đi Phú Quốc trong tháng 7, chị quyết định đặt vé khứ hồi với tổng chi hơn 5 triệu đồng.
"Từ sau dịch Covid-19 đến nay, đây là lần đầu tôi mua được vé rẻ dù sát ngày bay", chị nói.
Ông Nguyễn Văn Thành, chủ một phòng vé máy bay tại phường Tân Sơn Hòa, TP HCM, cho biết đây có thể là đợt giảm giá vé nội địa mạnh nhất trong khoảng hai năm trở lại đây, đồng thời là mùa hè có mặt bằng giá thấp nhất trong khoảng sáu năm qua.
Theo ông, từ đầu tháng 7, khi các hãng đồng loạt tung dải vé giá thấp, lượng khách đặt vé tại phòng vé tăng gấp đôi so với cùng kỳ tháng trước. Nếu mức giá này tiếp tục được duy trì trong tháng 7 và 8, nhu cầu đi lại bằng đường hàng không nhiều khả năng sẽ tăng mạnh.
Theo các hãng hàng không, việc giảm giá nhằm kích cầu trong bối cảnh sức mua chưa phục hồi như kỳ vọng. Bên cạnh đó, chi phí nhiên liệu hạ nhiệt cũng tạo thêm dư địa để điều chỉnh giá vé.
Theo báo cáo Jet Fuel Price Monitor của Hiệp hội Vận tải Hàng không Quốc tế (IATA) và S&P Global Platts, giá nhiên liệu bay Jet A-1 bình quân toàn cầu trong tuần kết thúc ngày 26/6 đạt 116,63 USD một thùng, giảm 2,1% so với tuần trước và thấp hơn khoảng 40% so với mức đỉnh hồi tháng 4. Diễn biến này giúp các hãng cải thiện chi phí khai thác và mở rộng công suất.
Ngoài ra, từ ngày 1/7, Chính phủ tiếp tục kéo dài thời hạn áp dụng thuế nhập khẩu ưu đãi, thuế bảo vệ môi trường và thuế giá trị gia tăng (VAT) với xăng dầu và nhiên liệu bay đến hết ngày 30/9/2026. Chính sách này góp phần giảm chi phí đầu vào cho doanh nghiệp hàng không.
Song song với việc hạ giá, các hãng cũng đồng loạt tăng nguồn cung trong mùa cao điểm hè.
Vietjet Air tăng khoảng 30% số chuyến bay nội địa từ TP HCM và Hà Nội đến các điểm du lịch, nâng tổng khai thác lên hơn 500 chuyến mỗi ngày với khoảng 8,8 triệu ghế cung ứng trong mùa hè.
Trong khi đó, Vietnam Airlines Group (gồm Vietnam Airlines, Pacific Airlines và VASCO) dự kiến cung ứng gần 5,5 triệu ghế trên toàn mạng bay từ nay đến giữa tháng 8, tăng khoảng 16% so với cùng kỳ năm trước. Riêng mạng bay nội địa có hơn 28.300 chuyến với gần 3 triệu ghế. Đại diện hãng cho biết các mức giá thấp hiện chiếm khoảng 40% số ghế mở bán trên các đường bay nội địa.
Theo thống kê của Cục Hàng không Việt Nam, trong 6 tháng đầu năm, các cảng hàng không trên cả nước phục vụ 63,7 triệu lượt hành khách, tăng 6% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, khách quốc tế đạt 10,12 triệu lượt nhập cảnh bằng đường hàng không, tăng 11,4% và chiếm khoảng 82,6% tổng lượng khách quốc tế đến Việt Nam.
Giới kinh doanh kỳ vọng việc các hãng tiếp tục duy trì dải vé thấp cùng nguồn cung lớn sẽ thúc đẩy nhu cầu đi lại trong nửa cuối mùa du lịch hè, trái ngược xu hướng giá vé thường neo cao của các năm trước.
Ngày 30/4, tại Hội nghị thượng đỉnh Santa Marta (Colombia), các quốc gia gồm EU, Na Uy, Anh, Singapore, Bangladesh, Brazil, Canada, Colombia, Philippines... đạt đồng thuận về loại bỏ nhiên liệu hóa thạch, sau gần một tuần thảo luận.
Bà Stientje van Veldhoven, Bộ trưởng Khí hậu Hà Lan - quốc gia đồng chủ trì hội nghị, cho biết biến động giá cả cùng tính phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu gây hệ lụy dai dẳng lên các nền kinh tế.
Bà nhấn mạnh việc chuyển đổi khỏi dầu, than, khí đốt là cấp thiết, nhằm củng cố an ninh năng lượng, giảm ảnh hưởng của những cú sốc tương tự khủng hoảng giá dầu đang diễn ra.
Các nước cũng thống nhất tiếp tục hợp tác, thành lập nhóm làm việc về lộ trình cụ thể của từng quốc gia, công cụ tài chính, cách thức phối hợp giữa nhà sản xuất - tiêu dùng và chuyển đổi lao động khi giảm sản xuất nhiên liệu hóa thạch.
Theo Carbon Brief, các nước này đại diện cho một phần ba nền kinh tế toàn cầu. Trong đó, phân nửa số tham gia là các nước sản xuất nhiên liệu hóa thạch. Họ sẽ phải trình kế hoạch giảm dần sản lượng. Tuy nhiên, kế hoạch này không bị ràng buộc về cấu trúc, cũng như thời hạn hoàn thành quá trình chuyển đổi.
Colombia đã công bố dự thảo lộ trình trong hội nghị và thành lập nhóm chuyên gia khoa học tư vấn cho các quốc gia. Nước này kỳ vọng giảm được 90% khí thải từ sử dụng năng lượng vào năm 2050, so với mốc 2015, nhờ chuyển đổi nhiên liệu hóa thạch và điện khí hóa giao thông. Lộ trình này đòi hỏi số vốn lên tới 10 tỷ USD mỗi năm, nhưng sẽ mang lại khoản tiết kiệm ròng khoảng 23 tỷ USD hàng năm cho Colombia từ năm 2050.
Tuần trước, Pháp trở thành nước phát triển đầu tiên công bố lộ trình quốc gia nhằm loại bỏ dần nhiên liệu hóa thạch.
Theo giới phân tích, tài chính là rào cản trong quá trình chuyển đổi của các quốc gia. Trong khi đó, nhóm nước đang phát triển ở Nam bán cầu phải đối mặt với chi phí vay cao và hạn chế tiếp cận vốn, ngay cả khi năng lượng tái tạo rẻ hơn nhiên liệu hóa thạch.
Về vấn đề này, nhóm công tác của liên minh các nước ủng hộ loại bỏ nhiên liệu hóa thạch sẽ tập trung tìm giải pháp để nước nghèo tránh "bẫy nợ", huy động nguồn tài chính hỗ trợ chuyển đổi. Họ cũng xác định các khoản trợ cấp cho nhiên liệu hóa thạch. Hoạt động này được hỗ trợ bởi Viện nghiên cứu quốc tế về Phát triển Bền vững (IISD).
Một nhóm công tác khác sẽ tập trung vào thương mại tiêu dùng nhiên liệu hóa thạch. Họ sẽ được hỗ trợ bởi Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD).
Chuyển đổi khỏi nhiên liệu hóa thạch từng được gần 200 quốc gia nhất trí tại Hội nghị thượng đỉnh khí hậu COP28 năm 2023. Tuy nhiên, các cuộc họp COP tiếp theo không thể thúc đẩy cam kết này, do sự ngăn chặn và không hợp tác từ nhóm quốc gia dầu mỏ Trung Đông, nhất là Arab Saudi.
Danh sách mời dự hội nghị tại Santa Marta lần này được chọn lọc kỹ lưỡng, dựa trên tinh thần ủng hộ lộ trình giảm thiểu nhiên liệu hóa thạch tại COP30. Bộ trưởng Môi trường Colombia Irene Vélez Torres cho biết Mỹ, Trung Quốc, Nga, Ấn Độ và các quốc gia Trung Đông không tham dự. Hội nghị chuyển đổi khỏi nhiên liệu hóa thạch lần thứ hai sẽ diễn ra đầu năm tới, tại đảo Tuvalu thuộc Thái Bình Dương, do Ireland đồng chủ trì.
Từ đầu tháng 6, khi E10 được phân phối rộng rãi, câu hỏi được nhiều người dùng ôtô, xe máy quan tâm nhất là loại nhiên liệu này có ảnh hưởng đến động cơ hay không, đặc biệt với xe đời cũ.
Chia sẻ tại tọa đàm "Xăng E10: Hiểu đúng, dùng tốt" do Bộ Công Thương tổ chức tại TP HCM ngày 30/6, ông Lê Trung Hưng, Phó tổng giám đốc PVOIL, cho biết đơn vị chưa ghi nhận phản ánh tiêu cực nào liên quan đến chất lượng xăng E10 trong toàn bộ quá trình thí điểm và triển khai.
PVOIL, doanh nghiệp có 1.000 cửa hàng trực thuộc và 1.500 trạm đại lý, đang chiếm thị phần lớn thứ hai (23%) với sản lượng tiêu thụ nội địa 5,8 triệu m3 một năm.
PVOIL hiện có 13 cơ sở pha chế E10 và 7 cơ sở pha chế E5, với tổng công suất khoảng 4 triệu m³ mỗi năm, đủ đáp ứng nhu cầu hệ thống phân phối. Doanh nghiệp cho biết toàn bộ quy trình từ pha chế, lấy mẫu, lưu mẫu đến vận chuyển đều được kiểm soát chặt chẽ nhằm đảm bảo chất lượng trước khi đưa ra thị trường.
Theo nhiều cửa hàng, chưa xuất hiện phản ánh bất thường. Tại cửa hàng xăng dầu ở phường Tân Sơn Hòa (TP HCM), quản lý cửa hàng cho biết giai đoạn đầu vẫn có khách từ chối E10 và tìm mua RON 95. Tuy nhiên, khi hệ thống phân phối đồng loạt chuyển sang E10, người tiêu dùng dần thích nghi và đến nay chưa ghi nhận phản ánh về hỏng hóc hay chết máy.
"Thậm chí, có khách từng nói nếu xe gặp sự cố sẽ quay lại phản ánh. Tuy nhiên đến nay chưa ghi nhận trường hợp nào cho thấy xăng E10 gây hỏng thiết bị hoặc khiến xe chết máy", đại diện cửa hàng trên cho biết.
Kết quả vận hành thị trường cũng được cơ quan quản lý xác nhận. Sở Công Thương TP HCM nói quá trình chuyển đổi sang E10 trên địa bàn diễn ra thuận lợi, không ghi nhận gián đoạn nguồn cung hay biến động bất thường tại hệ thống bán lẻ trong giai đoạn đầu triển khai.
Ông Nguyễn Thành Nam, Phó Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương), cho biết việc triển khai E10 cơ bản đúng tiến độ, nguồn cung được bảo đảm và hệ thống phân phối vận hành ổn định.
Từ ngày 1 đến 24/6, cả nước tiêu thụ khoảng 850 triệu lít xăng sinh học, trong đó E10 chiếm khoảng 800 triệu lít, tương đương 94%, còn E5 khoảng 50 triệu lít.
Về lo ngại xăng E10 gây hại động cơ, ông Nguyễn Thanh Bình, Phó chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Ôtô, Xe máy, Xe đạp Việt Nam, cho rằng chưa có cơ sở khoa học. Ông cho biết E10 đã được ban hành theo tiêu chuẩn quốc gia TCVN 8401:2024, đáp ứng yêu cầu kỹ thuật và an toàn đối với phương tiện.
Ở góc độ môi trường, PGS TS Ngô Thanh An, Trưởng khoa Công nghệ Hóa học, Đại học Công Thương TP HCM, đánh giá xăng E10 giúp quá trình cháy diễn ra hoàn toàn hơn, giảm phát thải CO và CO₂, đồng thời hạn chế muội than và cặn bám trong động cơ. Việc phát triển nhiên liệu sinh học cũng góp phần mở rộng đầu ra cho các nguyên liệu nông nghiệp như sắn, mía.
Tuy nhiên, Bộ Công Thương nhìn nhận việc triển khai E10 vẫn còn một số thách thức như nguồn cung ethanol trong nước chưa đáp ứng hoàn toàn nhu cầu, tiến độ hoàn thiện một số cơ sở phối trộn và tâm lý e ngại của một bộ phận người tiêu dùng.
Thời gian tới, Bộ sẽ tiếp tục theo dõi nguồn cung, tăng cường kiểm tra chất lượng xăng E10, phối hợp với các hãng ôtô, xe máy công bố danh mục phương tiện tương thích, đồng thời đẩy mạnh truyền thông để người dân có thêm thông tin chính thống về nhiên liệu sinh học.
