Trong các cuộc khủng hoảng dầu mỏ trước đây, tác động chủ yếu được đo bằng giá xăng, chi phí vận tải hay hoạt động sản xuất công nghiệp. Hiện nay, câu chuyện đã khác.
Điện năng ngày càng trở thành nền tảng của tăng trưởng kinh tế. Từ trung tâm dữ liệu AI, hệ thống điện toán đám mây cho tới xe điện, bơm nhiệt và quá trình điện hóa trong sản xuất, tất cả đều cần nguồn điện ổn định với chi phí hợp lý.
Chính vì vậy, bất kỳ cú sốc nào trên thị trường dầu khí hiện nay không còn dừng ở phạm vi hàng hóa năng lượng. Nó có thể lan sang thị trường khí đốt, hợp đồng nhiên liệu và cuối cùng là giá điện bán buôn.
Theo ETC, việc phong tỏa eo biển Hormuz đã làm gián đoạn khoảng 18 triệu thùng dầu mỗi ngày cùng gần 20% thương mại LNG toàn cầu, tương đương hơn 110 tỷ m3 khí mỗi năm. Nếu tình trạng giá năng lượng cao kéo dài, thế giới có thể phải gánh thêm từ 1.000-2.000 tỷ USD chi phí năng lượng mỗi năm.
Ông Adair Turner, đồng Chủ tịch ETC, nhận định đây là lời nhắc nhở rằng các nền kinh tế vẫn rất dễ tổn thương trước những biến cố địa chính trị chừng nào còn phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch.
Điều đáng chú ý là cuộc khủng hoảng xảy ra trong bối cảnh năng lượng tái tạo đã phát triển mạnh tại nhiều quốc gia. Điện gió, điện mặt trời, thủy điện và điện hạt nhân ngày càng chiếm tỷ trọng lớn hơn trong cơ cấu nguồn điện. Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa người tiêu dùng được miễn nhiễm trước các cú sốc giá nhiên liệu.
Vì sao điện gió, điện mặt trời rẻ hơn nhưng hóa đơn điện vẫn tăng?
Đây là vấn đề đang thu hút sự quan tâm lớn của giới đầu tư điện lực. Theo phân tích của OilPrice, phần lớn thị trường điện hiện nay vận hành theo cơ chế “định giá cận biên”. Nói đơn giản, giá điện của toàn hệ thống được quyết định bởi nhà máy cuối cùng được huy động để đáp ứng nhu cầu.
Thông thường, điện gió và điện mặt trời có chi phí vận hành thấp nên được huy động trước. Điện hạt nhân và thủy điện cũng thuộc nhóm chi phí thấp. Tuy nhiên, vào các thời điểm nhu cầu tăng cao, hệ thống thường phải gọi thêm các nhà máy nhiệt điện khí, than hoặc dầu để đáp ứng phần nhu cầu còn thiếu. Chính các nhà máy này mới là đơn vị quyết định giá điện cuối cùng.
Hệ quả là ngay cả điện được sản xuất từ nguồn năng lượng tái tạo với chi phí thấp cũng được thanh toán theo mức giá cao hơn do các nhà máy nhiên liệu hóa thạch thiết lập.
Khi giá khí đốt hoặc dầu mỏ tăng mạnh như trong khủng hoảng Hormuz, chi phí phát điện từ các nhà máy nhiệt điện tăng theo và kéo toàn bộ giá điện bán buôn đi lên. Đó là lý do tại sao tại nhiều quốc gia, người dân vẫn chứng kiến hóa đơn điện tăng dù công suất điện gió và điện mặt trời liên tục mở rộng.
Theo ETC, đây là một trong những nguyên nhân khiến các thị trường điện hiện đại vẫn chưa thực sự tách khỏi ảnh hưởng của nhiên liệu hóa thạch.
Bài học mới cho giới đầu tư điện lực
Nếu các cuộc khủng hoảng dầu mỏ thập niên 1970 chủ yếu khiến người dân phải tiết kiệm nhiên liệu thì lần này thị trường đang chứng kiến một thay đổi khác. Theo ETC, thế giới hiện đã có những giải pháp thay thế có thể triển khai ngay lập tức.
Tổ chức này cho rằng thay vì tiếp tục đầu tư vào cơ sở hạ tầng nhiên liệu hóa thạch mới, các chính phủ nên đẩy nhanh triển khai điện tái tạo, xe điện và hệ thống bơm nhiệt nhằm giảm phụ thuộc vào dầu khí nhập khẩu. ETC ước tính việc mở rộng nhanh các công nghệ sạch có thể giúp giảm khoảng 20% nhu cầu dầu toàn cầu và hơn 30% nhu cầu khí đốt vào năm 2035.
Một lợi thế khác là phần lớn chi phí của các dự án năng lượng sạch nằm ở giai đoạn đầu tư ban đầu. Theo ETC, khoảng 70-90% tổng chi phí của các dự án này là chi phí xây dựng, thay vì chi phí nhiên liệu như các nhà máy điện than, khí hay dầu. Điều đó đồng nghĩa những biến động địa chính trị có thể ảnh hưởng tới tiến độ đầu tư mới, nhưng ít tác động hơn tới chi phí điện năng đang được tiêu thụ.
Bên cạnh việc phát triển nguồn điện sạch, nhiều thị trường cũng đang xem xét các giải pháp cải cách cơ chế định giá điện.
Một trong những đề xuất được thảo luận nhiều là áp dụng mô hình Hợp đồng Chênh lệch (CfD), cho phép các nhà sản xuất điện tái tạo được hưởng mức giá cố định thay vì hoàn toàn phụ thuộc vào giá điện bán buôn.
Ngoài ra, các công ty điện lực cũng đang đầu tư mạnh vào hệ thống lưu trữ bằng pin và các chương trình điều chỉnh phụ tải, nhằm giảm nhu cầu điện giờ cao điểm và hạn chế phải huy động các nhà máy nhiệt điện chi phí cao.
Hội đồng quản trị Công ty cổ phần Hàng không Vietjet (VJC) vừa thống nhất bổ nhiệm ông Nguyễn Thanh Sơn giữ chức Tổng giám đốc kể từ ngày 29-4, thay ông Đinh Việt Phương. Ông Phương sau đó chuyển sang đảm nhiệm vị trí Phó chủ tịch hội đồng quản trị nhiệm kỳ 2022-2027.
Ông Nguyễn Thanh Sơn, sinh năm 1971, có bằng thạc sĩ quản trị kinh doanh và hơn 30 năm kinh nghiệm trong ngành hàng không.
Trước khi về với Vietjet, ông từng làm việc tại Pacific Airlines và Qatar Airways. Đây là hai môi trường rất khác nhau, một nội địa, một quốc tế hàng đầu thế giới đã giúp ông tích lũy kinh nghiệm đa dạng từ khai thác đến thương mại.
Ông là một trong những nhân sự gắn bó với Vietjet từ thời kỳ đầu, đóng góp trực tiếp vào việc xây dựng mảng kinh doanh và marketing.
Năm 2018, ông được bổ nhiệm Phó tổng giám đốc, sau đó lên Giám đốc điều hành từ giữa năm 2025, trước khi chính thức trở thành người đứng đầu hãng.
Người tiền nhiệm - ông Đinh Việt Phương, sinh năm 1969, tiến sĩ tốt nghiệp tại Nga, giữ ghế Tổng giám đốc từ tháng 4-2023.
Trong hai năm điều hành, ông Phương đưa Vietjet vượt qua giai đoạn sau đại dịch và đặt nền móng tăng trưởng ổn định. Cùng đợt này, ông Khuất Việt Hùng, nguyên Chủ tịch hội đồng thành viên Hanoi Metro, được bầu vào hội đồng quản trị Vietjet.
Việc thay đổi nhân sự diễn ra trong bối cảnh Vietjet vừa công bố kết quả kinh doanh quý 1-2026 tích cực. Doanh thu hợp nhất đạt 21.021 tỉ đồng, lợi nhuận sau thuế hợp nhất đạt 1.023 tỉ đồng, tăng 60% so với cùng kỳ năm ngoái.
Đáng chú ý, chỉ sau ba tháng đầu năm, hãng đã hoàn thành khoảng 24% kế hoạch doanh thu và hơn 40% mục tiêu lợi nhuận cả năm.
Động lực tăng trưởng đến từ mở rộng khai thác. Vietjet vận chuyển 7,2 triệu lượt khách trên gần 39.900 chuyến bay, tăng lần lượt 5% và 3% so với cùng kỳ. Riêng khách quốc tế đạt 2,6 triệu lượt, tăng 8%.
Hệ số lấp đầy ghế đạt 85%, cho thấy hiệu quả khai thác được cải thiện rõ rệt, không chỉ tăng chuyến bay mà còn lấp đầy tốt hơn.
Năm 2026, Vietjet đặt kế hoạch doanh thu hợp nhất 86.774 tỉ đồng, tăng 24%; lợi nhuận trước thuế dự kiến 2.421 tỉ đồng, tăng 15% so với năm trước.
Vietjet cũng đang đề xuất tham gia đầu tư hạ tầng tại nhiều sân bay lớn, gồm Long Thành, Tân Sơn Nhất và Nội Bài, Chu Lai và Thọ Xuân.
Ngày 7/5, Tổng thống Mỹ Donald Trump viết trên mạng xã hội Truth Social rằng ông "vẫn kiên nhẫn đợi EU thực hiện phần cam kết của mình trong thỏa thuận thương mại lịch sử" hai bên đạt được tháng 7 năm ngoái.
"EU đã cam kết giảm các loại thuế nhập khẩu của họ về 0. Tôi cho họ thời hạn đến ngày Quốc khánh của Mỹ, nếu không, thuế nhập khẩu với họ sẽ ngay lập tức nhảy lên các mức cao hơn nhiều", ông viết. Thông báo này được đưa ra sau khi ông có "một cuộc điện đàm tuyệt vời" với Chủ tịch Ủy ban châu Âu (EC) Ursula von der Leyen.
Cuối tuần trước, ông Trump cho biết sẽ nâng thuế nhập khẩu với ôtô của Liên minh châu ÂU (EU), từ 15% lên 25%, vì khối này không tuân thủ thỏa thuận thương mại. Theo thỏa thuận, EU cần giảm thuế về 0% với hàng hóa công nghiệp Mỹ, và áp hạn ngạch miễn thuế với một số nông sản và hải sản Mỹ. Tuy nhiên, tiến trình thông qua luật để thực thi thỏa thuận này tại Nghị viện châu Âu (EP) đang diễn ra chậm chạp.
Trong một bài đăng trên X, bà Von der Leyen cũng cho biết đã thảo luận với ông Trump về thỏa thuận thương mại và Iran. "Chúng tôi vẫn cam kết thực thi đầy đủ các nghĩa vụ của mình. Quá trình hướng tới giảm thuế trước tháng 7 tiến triển tốt", bà viết.
Chủ tịch Ủy ban Thương mại thuộc EP Bernd Lange cho biết các nghị sĩ và chính phủ EU đang đạt tiến triển trong việc hoàn tất thỏa thuận xóa bỏ thuế nhập khẩu với hàng hóa Mỹ. Tuy nhiên, ông nói "vẫn còn một chặng đường nữa" do còn bất đồng liên quan các biện pháp bảo vệ mà một số nước trong khối yêu cầu.
Một số nghị sĩ EU muốn bổ sung các biện pháp bảo vệ cứng rắn hơn, gồm đình chỉ thỏa thuận nếu Mỹ không tuân thủ, chỉ giảm thuế khi Mỹ có động thái tương ứng và chấm dứt hoàn toàn các ưu đãi thuế của EU vào ngày 31/3/2028.
Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer cho biết thời hạn để EU thực thi thỏa thuận "đã qua từ lâu", ám chỉ Mỹ có thể thực hiện các biện pháp khác ngoài tăng thuế ôtô nếu EU không tuân thủ. "Ôtô chỉ là một phần thôi. Còn nhiều vấn đề khác mà Mỹ vẫn hoàn toàn tuân thủ, trái ngược với châu Âu nhiều tháng qua", ông Greer trả lời trên Bloomberg Television.
Trao đổi với Báo điện tử Tuổi Trẻ, bà Đỗ Minh Trang, Giám đốc phân tích và chiến lược thị trường Chứng khoán ACB (ACBS), cho rằng diễn biến tỉ giá thường là hệ quả của những biến động lãi suất trên thị trường tiền tệ.
Sự chênh lệch giữa lãi suất liên ngân hàng trong nước và lãi suất liên bang Mỹ, diễn biến thanh khoản của lượng VND trong nền kinh tế sẽ là những yếu tố tiên quyết dẫn đến tỉ giá biến động.
Năm 2026, môi trường lãi suất Việt Nam đang duy trì ở mức tương đối cao so với đồng USD, giúp gia tăng lợi thế cho việc nắm giữ VND.
Tỉ giá USD/VND niêm yết tại Vietcombank ghi nhận 26.466 đồng vào ngày 8-7.
Dù đây có thể xem là mức cao trong vòng một năm, song mức biến động thực tế chỉ tăng 0,63% so với cùng kỳ và 0,34% so với cuối năm 2025.
Diễn biến tỉ giá tương đối ổn định, dù Việt Nam ghi nhận áp lực nhập siêu 16,65 tỉ USD 6 tháng đầu năm và Cục Dự trữ Liên bang Hoa Kỳ đang cân nhắc tăng lãi suất trong nửa cuối năm.
Tuy nhiên việc duy trì tỉ giá ổn định neo vào mặt bằng lãi suất cao sẽ không có lợi cho thị trường chứng khoán, nhất là khi rủi ro địa chính trị vẫn còn.
Nhà đầu tư có xu hướng thận trọng và đòi hỏi mức sinh lời cao hơn. Điều này khiến thanh khoản trên sàn HoSE giảm khoảng 30% trong 3 tháng gần đây, xuống còn khoảng 13.000 tỉ đồng mỗi phiên.
Bà Trang cho biết với mức mất giá kể từ đầu năm chỉ là 0,34%, tỉ giá tiếp tục biến động trong phạm vi mục tiêu điều hành của Ngân hàng Nhà nước.
Điều này tạo điều kiện để Việt Nam bứt phá trong nửa cuối 2026 với loạt chính sách nới lỏng để hỗ trợ nền kinh tế.
Điểm đáng lưu ý là việc đẩy mạnh tín dụng và giải ngân đầu tư công sẽ tạo thêm áp lực lên tỉ giá.
ACBS dự phóng tỉ giá USD/VND có thể mất giá 3% tính từ đầu năm. Mục tiêu kiểm soát tỉ giá sẽ giảm dần mức độ ưu tiên và tạm thời nhường chỗ cho mục tiêu thúc đẩy tăng trưởng GDP đạt 11,9% trong 6 tháng cuối năm và đạt 10% trở lên năm 2026.
Bên cạnh đó vị chuyên gia nhận định biến động tỉ giá giai đoạn nửa cuối 2026 sẽ không tác động đáng kể đối với hoạt động giao dịch của nhà đầu tư nước ngoài trên thị trường chứng khoán.
Thực tế khối ngoại liên tục bán ròng trong giai đoạn 2024-2026 tại các thị trường trọng điểm ở châu Á, do ảnh hưởng của làn sóng đầu tư vào trí tuệ nhân tạo.
Áp lực bán ròng được kỳ vọng sẽ hạ nhiệt khi Việt Nam chính thức đón nhận dòng vốn mới nhờ việc được nâng hạng FTSE Emerging Market. Môi trường lãi suất hấp dẫn so với Mỹ sẽ là điểm tựa cho hoạt động đầu tư dài hạn.
