Trong các cuộc khủng hoảng dầu mỏ trước đây, tác động chủ yếu được đo bằng giá xăng, chi phí vận tải hay hoạt động sản xuất công nghiệp. Hiện nay, câu chuyện đã khác.
Điện năng ngày càng trở thành nền tảng của tăng trưởng kinh tế. Từ trung tâm dữ liệu AI, hệ thống điện toán đám mây cho tới xe điện, bơm nhiệt và quá trình điện hóa trong sản xuất, tất cả đều cần nguồn điện ổn định với chi phí hợp lý.
Chính vì vậy, bất kỳ cú sốc nào trên thị trường dầu khí hiện nay không còn dừng ở phạm vi hàng hóa năng lượng. Nó có thể lan sang thị trường khí đốt, hợp đồng nhiên liệu và cuối cùng là giá điện bán buôn.
Theo ETC, việc phong tỏa eo biển Hormuz đã làm gián đoạn khoảng 18 triệu thùng dầu mỗi ngày cùng gần 20% thương mại LNG toàn cầu, tương đương hơn 110 tỷ m3 khí mỗi năm. Nếu tình trạng giá năng lượng cao kéo dài, thế giới có thể phải gánh thêm từ 1.000-2.000 tỷ USD chi phí năng lượng mỗi năm.
Ông Adair Turner, đồng Chủ tịch ETC, nhận định đây là lời nhắc nhở rằng các nền kinh tế vẫn rất dễ tổn thương trước những biến cố địa chính trị chừng nào còn phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch.
Điều đáng chú ý là cuộc khủng hoảng xảy ra trong bối cảnh năng lượng tái tạo đã phát triển mạnh tại nhiều quốc gia. Điện gió, điện mặt trời, thủy điện và điện hạt nhân ngày càng chiếm tỷ trọng lớn hơn trong cơ cấu nguồn điện. Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa người tiêu dùng được miễn nhiễm trước các cú sốc giá nhiên liệu.
Vì sao điện gió, điện mặt trời rẻ hơn nhưng hóa đơn điện vẫn tăng?
Đây là vấn đề đang thu hút sự quan tâm lớn của giới đầu tư điện lực. Theo phân tích của OilPrice, phần lớn thị trường điện hiện nay vận hành theo cơ chế “định giá cận biên”. Nói đơn giản, giá điện của toàn hệ thống được quyết định bởi nhà máy cuối cùng được huy động để đáp ứng nhu cầu.
Thông thường, điện gió và điện mặt trời có chi phí vận hành thấp nên được huy động trước. Điện hạt nhân và thủy điện cũng thuộc nhóm chi phí thấp. Tuy nhiên, vào các thời điểm nhu cầu tăng cao, hệ thống thường phải gọi thêm các nhà máy nhiệt điện khí, than hoặc dầu để đáp ứng phần nhu cầu còn thiếu. Chính các nhà máy này mới là đơn vị quyết định giá điện cuối cùng.
Hệ quả là ngay cả điện được sản xuất từ nguồn năng lượng tái tạo với chi phí thấp cũng được thanh toán theo mức giá cao hơn do các nhà máy nhiên liệu hóa thạch thiết lập.
Khi giá khí đốt hoặc dầu mỏ tăng mạnh như trong khủng hoảng Hormuz, chi phí phát điện từ các nhà máy nhiệt điện tăng theo và kéo toàn bộ giá điện bán buôn đi lên. Đó là lý do tại sao tại nhiều quốc gia, người dân vẫn chứng kiến hóa đơn điện tăng dù công suất điện gió và điện mặt trời liên tục mở rộng.
Theo ETC, đây là một trong những nguyên nhân khiến các thị trường điện hiện đại vẫn chưa thực sự tách khỏi ảnh hưởng của nhiên liệu hóa thạch.
Bài học mới cho giới đầu tư điện lực
Nếu các cuộc khủng hoảng dầu mỏ thập niên 1970 chủ yếu khiến người dân phải tiết kiệm nhiên liệu thì lần này thị trường đang chứng kiến một thay đổi khác. Theo ETC, thế giới hiện đã có những giải pháp thay thế có thể triển khai ngay lập tức.
Tổ chức này cho rằng thay vì tiếp tục đầu tư vào cơ sở hạ tầng nhiên liệu hóa thạch mới, các chính phủ nên đẩy nhanh triển khai điện tái tạo, xe điện và hệ thống bơm nhiệt nhằm giảm phụ thuộc vào dầu khí nhập khẩu. ETC ước tính việc mở rộng nhanh các công nghệ sạch có thể giúp giảm khoảng 20% nhu cầu dầu toàn cầu và hơn 30% nhu cầu khí đốt vào năm 2035.
Một lợi thế khác là phần lớn chi phí của các dự án năng lượng sạch nằm ở giai đoạn đầu tư ban đầu. Theo ETC, khoảng 70-90% tổng chi phí của các dự án này là chi phí xây dựng, thay vì chi phí nhiên liệu như các nhà máy điện than, khí hay dầu. Điều đó đồng nghĩa những biến động địa chính trị có thể ảnh hưởng tới tiến độ đầu tư mới, nhưng ít tác động hơn tới chi phí điện năng đang được tiêu thụ.
Bên cạnh việc phát triển nguồn điện sạch, nhiều thị trường cũng đang xem xét các giải pháp cải cách cơ chế định giá điện.
Một trong những đề xuất được thảo luận nhiều là áp dụng mô hình Hợp đồng Chênh lệch (CfD), cho phép các nhà sản xuất điện tái tạo được hưởng mức giá cố định thay vì hoàn toàn phụ thuộc vào giá điện bán buôn.
Ngoài ra, các công ty điện lực cũng đang đầu tư mạnh vào hệ thống lưu trữ bằng pin và các chương trình điều chỉnh phụ tải, nhằm giảm nhu cầu điện giờ cao điểm và hạn chế phải huy động các nhà máy nhiệt điện chi phí cao.
Từ 25/5, Công ty cổ phần Vinhomes triển khai chương trình cho khách đang sở hữu nguồn vàng nhàn rỗi có thể quy đổi thành tiền mặt để mua bất động sản của Vinhomes. Toàn bộ quy trình đổi vàng thành tiền hoặc ngược lại sẽ được thực hiện thông qua các công ty vàng bạc đá quý.
Như vậy, Vinhomes không trực tiếp nhận vàng của khách hàng mua nhà. Thay vào đó, các công ty vàng bạc đá quý sẽ chịu trách nhiệm định giá, quy đổi thành tiền. Nhà đầu tư dùng số tiền này để mua bất động sản của Vinhomes.
Về bản chất, đây không phải đổi vàng lấy nhà mà khách hàng tham gia chương trình trên sẽ bán đứt vàng với mức giá tại thời điểm mua nhà của Vinhomes.
Vinhomes khẳng định sau 5 năm, tùy vào biên độ lợi nhuận, khách hàng có thể lựa chọn một trong hai phương án sau. Thứ nhất là tiếp tục nắm giữ bất động sản của Vinhomes.
Thứ hai, nếu khách hàng trả nhà, họ có thể nhận lại khoản tiền tương đương 110% số vàng đã chuyển đổi. Trong trường hợp thứ hai này - sau 5 năm, giá trị bất động sản không tăng như kỳ vọng hoặc không còn nhu cầu nắm giữ nhà, khách hàng có thể trả lại nhà cho Vinhomes.
Sau đó, họ được hoàn lại đủ khoản tiền để mua lại số vàng đã bỏ ra ban đầu. Cùng với đó, khách hàng còn được nhận thêm khoản lãi tương đương 10% số vàng. Đại diện Vinhomes khẳng định công ty sẽ hoàn trả tiền khách hàng "theo giá vàng tại thời điểm sau 5 năm".
Ví dụ, tháng 5/2026, ông Bắc bán 50 lượng vàng SJC với giá quanh 160 triệu đồng mỗi lượng để nhận gần 8 tỷ đồng và mua một bất động sản vừa ra mắt của Vinhomes tại dự án ở Quảng Ninh. Đến tháng 6/2031, khi thấy giá nhà không như kỳ vọng, ông Bắc chọn trả lại căn nhà cho chủ đầu tư. Giả sử khi đó giá vàng lên 200 triệu đồng mỗi lượng, ông Bắc sẽ được hoàn khoảng 10 tỷ đồng, tương đương giá trị 50 lượng vàng ban đầu theo giá thị trường tại thời điểm 6/2031. Ngoài ra, ông còn nhận thêm khoản lãi tương đương 10% số vàng đã chuyển đổi, tức khoảng 1 tỷ đồng. Tổng giá trị tiền mà khách có thể nhận lại là 11 tỷ đồng.
Trong 5 năm sở hữu nhà theo chương trình quy đổi vàng này, khách hàng được quyền chuyển nhượng hợp đồng mua bán hoặc căn nhà. Bên nhận chuyển nhượng sẽ được kế thừa chương trình này. Vinhomes và các công ty vàng bạc đá quý sẽ hỗ trợ toàn bộ thủ tục liên quan.
Chính sách mới này được Vinhomes đưa ra trong bối cảnh Chính phủ từng nhiều lần yêu cầu Ngân hàng Nhà nước sớm có giải pháp để huy động vàng nhàn rỗi cùng với ngoại tệ trong dân để phục vụ nền kinh tế.
Theo dữ liệu Hội đồng Vàng thế giới (WGC) công bố năm ngoái, Việt Nam nằm trong nhóm tiêu thụ vàng cao nhất khu vực - bình quân mỗi năm tiêu thụ khoảng 55 tấn vàng. Tuy nhiên, theo giới chuyên môn, phần lớn lượng vàng này vẫn nằm trong két của người dân, một nguồn lực khổng lồ chưa được chuyển hóa thành vốn cho nền kinh tế.
Hiện tại, Vinhomes là chủ đầu tư lớn nhất thị trường bất động sản trong nước. Năm nay, công ty mở bán ba đại dự án gồm Hải Vân Bay (Đà Nẵng), Global Gate Hạ Long (Quảng Ninh) và Đô thị Đại học Quốc tế (TP HCM).
Từ nay đến cuối năm, doanh nghiệp họ Vingroup có thể đưa ra thị trường hàng nghìn sản phẩm nhà ở. Công ty đã đặt mục tiêu doanh thu 285.000 tỷ đồng và lãi hợp nhất sau thuế ở mức kỷ lục 60.000 tỷ cả năm nay.
Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) vừa có văn bản gửi Bộ Công Thương kiến nghị cập nhật số liệu tài chính EVN đến hết năm 2025. Trước đó, trong hồ sơ thẩm định dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực, Bộ Công Thương cho biết đến hết năm 2024, dù hoạt động kinh doanh của EVN đã có lãi, Công ty mẹ EVN vẫn còn lỗ lũy kế khoảng 44.792 tỷ đồng.
Để đảm bảo thông tin, số liệu được cập nhật kịp thời tới dư luận nói chung và các cấp có thẩm quyền nói riêng, EVN kiến nghị cơ quan quản lý cập nhật số liệu tài chính đến hết năm 2025.
Theo đó, tập đoàn này cho biết trong các năm 2024 và 2025, hoạt động sản xuất kinh doanh của tập đoàn này được cải thiện đáng kể, đến hết năm 2025 số lỗ luỹ kế của Công ty mẹ - EVN chỉ còn khoảng 5.611 tỷ đồng.
Trong dự thảo sửa đổi Luật Điện lực, Bộ Công Thương đã đề xuất bổ sung trường hợp, chi phí hợp lý, hợp lệ phục vụ cho việc sản xuất, cung ứng điện của đơn vị bán lẻ điện chưa được bù đắp đầy đủ trong các lần tính toán, điều chỉnh giá bán lẻ điện bình quân thì được phân bổ tính toán trong các lần tính toán, điều chỉnh giá bán lẻ điện bình quân tiếp theo.
Đơn vị bán lẻ có trách nhiệm công khai minh bạch các cấu phần hình thành giá bán lẻ điện bình quân, trong đó bao gồm chi phí từ các khâu (phát điện, truyền tải điện, phân phối - bán lẻ điện, điều độ vận hành hệ thống điện và điều hành giao dịch thị trường điện lực, dịch vụ phụ trợ hệ thống điện và điều hành - quản lý ngành) và các yếu tố đầu vào có tác động lớn đến giá điện.
Bộ Công Thương cho biết các khoản chi phí hợp lý phục vụ sản xuất, cung ứng điện chưa được tính đủ vào giá bán lẻ điện trước khi luật có hiệu lực sẽ được xử lý theo cơ chế chuyển tiếp, phân bổ vào các kỳ điều chỉnh giá điện tiếp theo.
Theo cơ quan này, việc sửa đổi quy định nhằm tạo điều kiện để doanh nghiệp điện lực thu hồi đủ chi phí hợp lý, đồng thời bảo đảm tính công khai, minh bạch trong tính giá điện, kể cả với các chi phí phát sinh khách quan chưa được tính đầy đủ trước đó.
Bộ Công Thương cho biết việc phân bổ các khoản chi phí này sẽ được cân nhắc theo từng thời điểm, có thể phân bổ toàn bộ hoặc một phần, phù hợp với tình hình kinh tế và mục tiêu điều hành giá điện ổn định, tránh biến động mạnh. Trong điều kiện thuận lợi về thủy văn, việc phân bổ chi phí có thể không làm phát sinh nhu cầu tăng giá điện.
Theo phóng viên TTXVN tại Sydney, tình trạng nguồn cung khan hiếm - yếu tố từng kìm hãm thị trường nhà ở của Úc trong những năm gần đây - đang bắt đầu đảo chiều.
Tuy nhiên thực tế này khi kết hợp với sụt giảm nhu cầu về nhà ở, lãi suất tăng, áp lực về khả năng chi trả và khả năng trả nợ ngày càng tăng đang đẩy thị trường bất động sản Úc rơi vào suy thoái.
Giám đốc nghiên cứu của Công ty dữ liệu bất động sản Cotality, ông Tim Lawless, cho biết thành phố Sydney và Melbourne đã bước vào giai đoạn đầu suy thoái được 5 tháng, trong khi các thành phố nhỏ hơn đang chứng kiến tốc độ tăng trưởng chậm lại.
Trong tháng 4 vừa qua, giá nhà ở thủ đô Canberra chỉ tăng 0,2% và đang giảm dần. Giá nhà tại Sydney giảm 0,6% và hiện thấp hơn 1% so với mức đỉnh vào tháng 11 năm ngoái. Tại Melbourne, giá bất động sản cũng giảm 0,6% và đã thấp hơn 2,3% so với đỉnh lập hồi tháng 3-2022.
Theo nghiên cứu của Cotality, nguyên nhân suy giảm của thị trường bất động sản thường bao gồm các cú sốc toàn cầu, lãi suất tăng cao và các giai đoạn thắt chặt tín dụng, thay đổi trong chính sách tài khóa và các yếu tố khác như khả năng chi trả, tâm lý thị trường…
Nhà kinh tế độc lập Saul Eslake cũng cho rằng mức lãi suất cao hơn, cùng thái độ thận trọng hơn từ phía những người có dự định mua nhà do lo ngại hậu quả kinh tế từ cuộc xung đột ở Trung Đông dẫn đến giá bất động sản giảm.
Theo chuyên gia này, không phải tăng trưởng dân số hay tỉ lệ hình thành hộ gia đình, mà chính số tiền người dân sẵn sàng và có khả năng chi trả mới là yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến biến động giá cả bất động sản trong thời gian ngắn.
Hiện ngày càng có nhiều nhà được rao bán trên các sàn giao dịch bất động sản của Úc, với 39.319 căn được niêm yết trong 4 tuần tính đến đầu tháng 5 này, cao hơn 4,7% so với mức trung bình 5 năm.
Mặc dù vậy, Công ty Cotality lưu ý rằng số lượng nhà rao bán tăng là do nhu cầu của người mua giảm, chứ không phải do sự gia tăng nguồn cung mới trên thị trường.
Công ty này cũng nhấn mạnh những người mua nhà gần đây có khả năng phải đối mặt với rủi ro vốn chủ sở hữu âm do giá nhà giảm, hiện tượng xảy ra khi số dư nợ còn lại của một khoản vay (như thế chấp nhà hoặc vay mua ô tô) cao hơn giá trị thị trường hiện tại của tài sản thế chấp.
