Cà phê là một trong những loại đồ uống phổ biến và được ưa chuộng trên thế giới. Bên cạnh khả năng giúp tăng năng lượng, cà phê cũng có thể tác động đến nhiều loại hormone trong cơ thể.
Làm tăng cortisol tạm thời
Uống cà phê dù chỉ với lượng vừa phải cung cấp khoảng 80-120 mg caffeine, có thể làm tăng mức cortisol (hormone căng thẳng) lên tới 50% so với mức cơ bản. Sự gia tăng này chỉ mang tính tạm thời và thường rõ rệt hơn ở người không thường xuyên uống cà phê.
Điều này thường không đáng lo ngại vì nồng độ cortisol vốn dao động tự nhiên trong ngày, còn sự gia tăng sau khi uống cà phê buổi sáng chỉ mang tính tạm thời. Tuy nhiên, nếu lo ngại về mức cortisol, bạn có thể giảm lượng caffeine bằng cách uống ít hơn hoặc chọn cà phê không caffeine.
Ảnh hưởng đến phản ứng insulin
Cà phê có thể làm tăng insulin (hormone giúp điều hòa đường huyết) trong thời gian ngắn, đặc biệt ngay sau khi uống. Tuy nhiên, tiêu thụ ở mức vừa phải trong thời gian dài có thể hỗ trợ sức khỏe chuyển hóa tổng thể ở nhiều người. Phản ứng insulin phụ thuộc vào cơ địa, mức độ căng thẳng và cách bạn uống cà phê (uống cafe đen hay thêm sữa, đường). Yếu tố di truyền cũng ảnh hưởng đến cách cơ thể chuyển hóa caffeine, từ đó quyết định cà phê có lợi hay bất lợi cho kiểm soát đường huyết.
Ảnh hưởng đến chuyển hóa estrogen
Cà phê có thể ảnh hưởng đến quá trình chuyển hóa estrogen trong cơ thể, tuy nhiên tác động này có lợi hay không còn tùy thuộc vào sự cân bằng hormone tổng thể. Với những người có tình trạng estrogen chiếm ưu thế (tức nồng độ estrogen cao hơn progesterone), ảnh hưởng này có thể mang lại lợi ích nhất định. Một số nghiên cứu cho thấy cà phê có thể làm thay đổi cách cơ thể phân giải estrogen, từ đó góp phần giảm các triệu chứng hoặc tình trạng nhạy cảm liên quan đến hormone này.
Dù vậy, mục tiêu quan trọng là duy trì sự cân bằng hormone, không chỉ đơn thuần giảm estrogen. Khi được tiêu thụ ở mức hợp lý, cà phê có thể hỗ trợ nhẹ cho quá trình này.
Có thể ảnh hưởng đến testosterone
Ở một số người, uống cà phê chứa caffeine ở mức vừa phải có thể làm tăng testosterone trong thời gian ngắn. Sự gia tăng tạm thời này có thể lý giải vì sao một số người cảm thấy cải thiện hiệu suất tập luyện, tỉnh táo và có động lực hơn sau khi uống cà phê. Tuy nhiên, tiêu thụ quá nhiều caffeine, thiếu ngủ hoặc căng thẳng kéo dài có thể gây tác động ngược lại.
Cách uống cà phê giúp cân bằng hormone
Ảnh hưởng của cà phê lên hormone không hoàn toàn tích cực hay tiêu cực mà phụ thuộc vào cách sử dụng. Để hỗ trợ cân bằng hormone, bạn có thể điều chỉnh thói quen uống cà phê.
Trước hết, nên trì hoãn thời điểm uống vào buổi sáng. Sau khi thức dậy, cơ thể tự nhiên tăng tiết cortisol – hormone giúp tỉnh táo. Uống cà phê ngay lúc này có thể làm tăng thêm cortisol, dễ gây bồn chồn, lo âu hoặc mệt mỏi về sau. Bạn có thể chờ khoảng một giờ hoặc ăn sáng rồi mới dùng cà phê.
Ngoài ra, cần kiểm soát lượng và thời điểm tiêu thụ. Mức caffeine không vượt quá 400 mg mỗi ngày (tương đương 3-4 tách) được xem là hợp lý và ít gây xáo trộn sinh lý. Uống quá nhiều hoặc quá muộn trong ngày có thể ức chế melatonin, ảnh hưởng đến giấc ngủ. Tốt nhất nên hạn chế dùng caffeine sau buổi trưa để giữ nhịp sinh học ổn định.
Ngày 28.6, bác sĩ chuyên khoa 2 Nguyễn Thị Dững, Trưởng khoa Nội tổng hợp, Bệnh viện đa khoa Việt Mỹ (TP.HCM), cho biết kết quả nội soi tiêu hóa kết hợp các thăm dò cận lâm sàng, các bác sĩ phát hiện bệnh nhân T. có khối u sùi đại tràng đã di căn phúc mạc, cột sống và hạch ổ bụng. Trường hợp này cho thấy nhiều bệnh lý tiêu hóa nguy hiểm có thể diễn tiến âm thầm trong thời gian dài mà không có triệu chứng rõ rệt.
Bản thân ông T. và gia đình cũng khá bất ngờ với kết quả nội soi. Trước đó, ông vẫn sinh hoạt gần như bình thường, không xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo rõ rệt. Tình trạng ăn uống kém chỉ mới xuất hiện trong thời gian ngắn nên gia đình cho rằng có thể liên quan đến tuổi tác hoặc thay đổi thời tiết, vì vậy chưa nghĩ đến khả năng mắc bệnh lý nghiêm trọng.
“Ở giai đoạn đầu, ca bệnh lý ác tính đại trực tràng có thể biểu hiện khá mơ hồ với các dấu hiệu thường gặp như rối loạn tiêu hóa, rối loạn thói quen đi tiêu, đầy bụng hoặc ăn uống kém nên người bệnh dễ bỏ qua. Khi phát hiện, bệnh có thể đã tiến triển đến giai đoạn nặng, thậm chí là phát triển thành khối u ác tính", bác sĩ Dững chia sẻ.
Nhiều bệnh lý đường tiêu hóa có thể khởi phát từ những tổn thương ở niêm mạc trong thời gian dài. Polyp tiêu hóa nói chung hay polyp đại trực tràng nói riêng là một trong những tổn thương thường gặp và có thể tiến triển thành ung thư nếu không được phát hiện, theo dõi và xử lý kịp thời.
Theo bác sĩ Dững, polyp đường tiêu hóa là tình trạng tăng sinh bất thường của lớp niêm mạc, thường gặp ở đại trực tràng. Phần lớn polyp là lành tính, tuy nhiên một số dạng polyp tuyến có khả năng tiến triển thành ung thư nếu không được phát hiện và xử lý sớm.
Ở giai đoạn đầu, các tổn thương thường chỉ khu trú ở lớp niêm mạc và gần như không gây triệu chứng rõ ràng, khiến người bệnh khó nhận biết nếu không thực hiện tầm soát định kỳ.
“Nhiều trường hợp polyp được phát hiện tình cờ thông qua nội soi khi người bệnh chưa có biểu hiện lâm sàng đáng chú ý. Một số polyp, đặc biệt polyp tuyến kích thước lớn hoặc có loạn sản, được xem là tổn thương tiền ung thư cần được theo dõi, xử lý sớm để hạn chế nguy cơ tiến triển ác tính", bác sĩ Võ Văn Hải, Bệnh viện đa khoa Việt Mỹ chia sẻ..
Bác sĩ khuyến cáo, những người từ 40 - 45 tuổi trở lên, người có tiền sử polyp đại trực tràng, rối loạn tiêu hóa kéo dài hoặc gia đình có người mắc bệnh lý ác tính ở ống tiêu hóa nên chủ động nội soi tầm soát định kỳ để phát hiện sớm bất thường và tăng cơ hội can thiệp kịp thời.
Sáng 13-5, theo Sở Y tế TP.HCM, bệnh nhân này nhập viện rạng sáng 7-5 trong tình trạng hôn mê kèm sốc nhiễm khuẩn, viêm phổi nặng và suy hô hấp cấp. Các bác sĩ công tác tại Côn Đảo đánh giá nếu chuyển viện ngay bằng đường biển hoặc đường hàng không, nguy cơ tử vong rất lớn.
Ê kíp điều trị gồm BS.CK1 Hoàng Thị Thu Trang (Bệnh viện Phạm Ngọc Thạch), BS.CK1 Võ Bá Thông (Bệnh viện Nguyễn Trãi) cùng nhân viên y tế tại chỗ đã quyết định hồi sức tích cực ngay tại Côn Đảo.
Khi bệnh nhân xuất hiện suy hô hấp nặng, tụt huyết áp và nguy cơ ngừng tim, các bác sĩ khẩn trương đặt nội khí quản, cho thở máy, thiết lập đường truyền tĩnh mạch trung tâm, sử dụng thuốc vận mạch liều cao và kháng sinh phổ rộng để kiểm soát tình trạng nhiễm trùng.
Sau 24 giờ hồi sức tích cực, bệnh nhân bắt đầu đáp ứng điều trị, huyết động ổn định hơn, tình trạng nhiễm trùng và đường huyết được kiểm soát. Sau 2 ngày thở máy, bệnh nhân được rút nội khí quản thành công.
Đến ngày 10-5, sau 4 ngày điều trị tích cực, sức khỏe bệnh nhân ổn định và có thể chuyển viện vào đất liền theo nguyện vọng của gia đình.
Theo Sở Y tế TP.HCM, ca cứu sống này tiếp tục cho thấy hiệu quả của chương trình luân phiên bác sĩ chuyên khoa tại Côn Đảo, đồng thời khẳng định năng lực chuyên môn và tinh thần bám đảo của đội ngũ y bác sĩ đang công tác nơi tuyến đầu biển đảo.
Không ít người có thói quen uống nước chanh vào buổi sáng hoặc dùng trong bữa ăn. Thức uống này còn được ưa chuộng trong những ngày nắng nóng vì giúp bổ sung nước nhanh và tạo cảm giác nhẹ bụng.
Tuy nhiên, lợi ích của nước chanh không chỉ phụ thuộc vào cách pha hay thời điểm sử dụng.
Việc kết hợp nước chanh với thực phẩm hằng ngày cũng ảnh hưởng đáng kể đến hệ tiêu hóa và sức khỏe tổng thể, theo trang sức khỏe Verywell Health.
Các món ngọt như bánh kẹo, nước ngọt hay bánh ngọt không phù hợp khi dùng cùng nước chanh.
Nước chanh chứa axit citric, có thể làm mòn men răng nếu dùng thường xuyên. Trong khi đó, đường làm tăng nguy cơ sâu răng và khiến răng dễ tổn thương hơn.
Ngoài tác động đến răng miệng, đường còn làm tăng phản ứng viêm trong cơ thể và ảnh hưởng xấu đến đường ruột. Điều này làm giảm tác dụng chống viêm vốn có của nước chanh.
Nước chanh có tính axit nên dễ làm nặng thêm tình trạng trào ngược dạ dày. Các sản phẩm sữa nhiều chất béo như sữa nguyên kem, kem hay phô mai béo cũng dễ gây ợ nóng và khó tiêu.
Khi dùng nước chanh, nên chọn sữa ít béo, sữa chua ít béo hoặc phô mai ít béo để giảm cảm giác khó chịu ở dạ dày.
Khoai tây chiên đóng gói, snack hay bánh kẹo công nghiệp có thể gây kích ứng niêm mạc dạ dày và làm tăng viêm đường ruột. Những thực phẩm này còn làm axit dạ dày dễ trào ngược lên thực quản.
Chanh chứa lượng lớn axit citric nên khi dùng chung với thực phẩm chế biến sẵn, cơ thể dễ bị đầy bụng, ợ nóng và khó tiêu hơn.
Để tận dụng lợi ích của nước chanh, nên dùng cùng thực phẩm tươi, ít qua chế biến.
Các món chiên rán như gà chiên hay khoai tây chiên thường khó tiêu hóa. Chúng làm tăng phản ứng viêm trong đường ruột.
Đồ chiên còn kích thích cơ thể tiết ra các chất làm giãn cơ vòng thực quản dưới. Tình trạng này khiến axit dạ dày dễ trào ngược lên trên, gây nóng rát và khó chịu. Khi uống thêm nước chanh, cảm giác này có thể rõ hơn vì thức uống có tính axit cao.
Ớt cay, tương ớt hay các món ăn quá cay dễ gây nóng rát dạ dày và làm nặng triệu chứng trào ngược. Khi kết hợp với nước chanh, tình trạng ợ nóng và khó tiêu càng dễ xuất hiện.
Người bị trào ngược dạ dày thực quản nên tránh uống nước chanh trong lúc ăn món cay. Nước lọc là lựa chọn phù hợp hơn trong trường hợp này.
Nghiên cứu trên tạp chí European Journal of Nutrition vào năm 2022 cho thấy uống nước chanh trong bữa ăn có thể giúp thức ăn di chuyển nhanh hơn trong đường tiêu hóa.
Nhờ đó, cơ thể tiêu hóa tốt hơn, giảm đầy hơi và táo bón. Thói quen này còn hỗ trợ ổn định đường huyết sau ăn.
Nước chanh phù hợp khi dùng cùng rau củ, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, đạm nạc, các loại đậu và sản phẩm sữa ít béo.
Sau khi uống nước chanh, nên súc miệng bằng nước lọc để bảo vệ men răng. Người bị trào ngược dạ dày nên tránh uống nước chanh vào buổi tối để hạn chế ợ nóng khi nằm ngủ.
