Bộ dữ liệu hơn 1.000 hệ gene (VN1K) được các nhà khoa học công bố hôm 22/7 trên Nature Communications. TS Võ Sỹ Nam và GS Vũ Hà Văn, Viện Nghiên cứu Dữ liệu lớn, Trường Đại học VinUni – người dẫn đầu dự án cho biết đây là nền tảng dữ liệu gene làm tham chiếu cho hàng loạt nghiên cứu và ứng dụng di truyền học liên quan đến gene người Việt. Một trong số ứng dụng đó là phân tích ADN xác định danh tính liệt sĩ.
GS Vũ Hà Văn, người khởi xướng dự án cho biết, từ tháng 7/2024, khi Chính phủ khởi động Dự án Ngân hàng gene liệt sỹ và thân nhân, GeneStory, công ty spin-off từ dự án VN1K do GS Vũ Hà Văn và TS Võ Sỹ Nam đồng sáng lập cùng một số thành viên khác với nguồn đầu tư chính từ tập đoàn Vingroup, được chọn làm đối tác đồng hành tham gia xây dựng ngân hàng gene thân nhân liệt sỹ.
Từ tháng 4 năm nay, chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ được phát động, công ty này đã thu thập hơn 100.000 nghìn mẫu. “Tổng số mẫu thu thập được đến nay vào khoảng 100.000”, theo GS Văn.
Dựa trên VN1K, các nhà nghiên cứu đã phát triển VinGenChip, một công nghệ giúp giải mã dữ liệu gene thân nhân một cách hiệu quả từ đó có thể đối chiếu với ADN hài cốt nhằm xác định danh tính liệt sĩ. Con chip có khả năng nhận diện các biến thể gene đặc trưng cho người Việt hiệu quả hơn so với các sản phẩm nhập khẩu, trong khi giá thành thấp hơn nhiều.
Hiện nay, công nghệ giải trình tự gene thế hệ mới NGS-SNP, nhằm đọc được nhiều vị trí (SNP) trên chuỗi ADN nhân trên hài cốt thay vì chỉ đọc dữ liệu từ ADN ty thể như trước đây, đã được triển khai để có thể phân tích ADN từ những hài cốt bị phân hủy nghiêm trọng. Công nghệ này cũng giúp xác định quan hệ huyết thống một cách hiệu quả giữa các cá thể có họ hàng xa, theo cả dòng cha và dòng mẹ.
Theo TS Võ Sỹ Nam, lợi thế của công nghệ NGS-SNP là có mức độ toàn diện cao, nhưng vẫn khó đọc dữ liệu trong trường hợp mẫu hài cốt bị hỏng nhiều đoạn ADN do bị phân hủy mạnh. Dữ liệu VN1K giúp khắc phục điểm yếu này, cung cấp tần suất của tất cả các điểm gene có thể đọc được trên hệ gene người Việt và xác định những vị trí có giá trị thông tin cao trong phân tích quan hệ huyết thống cũng như giúp khôi phục phần nào các vị trí bị mất. Qua đó, hài cốt bị mất một phần dữ liệu gene vẫn có thể được so khớp với ngân hàng gene thân nhân để xác định danh tính liệt sĩ với độ chính xác cao.
Cụ thể hơn, các panel xét nghiệm gene theo công nghệ NGS-SNP hiện nay được thiết kế để có thể đọc được hàng nghìn thậm chí hàng chục nghìn biến thể (SNP) trên hệ gene cho mục đích định danh. Tuy nhiên với điều kiện chôn cất bảo quản hài cốt liệt sỹ ở Việt Nam trải qua thời gian dài, ADN từ hài cốt đã phân hủy mạnh đến mức trong nhiều trường hợp chỉ còn có thể đọc được vài trăm SNP. Lúc này dữ liệu tham chiếu từ VN1K có thể được sử dụng để dự đoán những vị trí không đọc được, cũng như cung cấp thông tin tần suất biến thể gene cho những vị trí đã đọc được nhằm giúp các thuật toán đối chiếu dữ liệu gene hài cốt và thân nhân hoạt động một cách chính xác hơn trên quần thể người Việt.
Công ty GeneStory cũng đã xây dựng phòng thí nghiệm có khả năng thực hiện xét nghiệm gene quy mô lớn. Việt Nam hiện có hơn 175.000 liệt sĩ chưa tìm thấy hài cốt và trên 300.000 ngôi mộ chưa xác định. “Số xét nghiệm cần thực hiện cho hài cốt liệt sĩ và thân nhân lên đến hàng triệu, cần một phòng thí nghiệm lớn và đây là hạ tầng chúng tôi có thể cung cấp”, GS Vũ Hà Văn cho biết.
Chỉ trong hơn một tháng đầu triển khai, GeneStory cùng với các cơ quan chức năng thu thập ADN của hơn 200.000 người và giải mã được hơn 50.000 mẫu gene. Từ dữ liệu này, các nhà khoa học đã xác định được danh tính hơn 30 liệt sĩ, trong tổng số chỉ khoảng hơn 100 mẫu hài cốt được đưa vào đối chiếu. “Trước đây phải xét nghiệm hàng chục, hàng trăm mẫu hài cốt mới xác định được một vài trường hợp”, TS Võ Sỹ Nam nói, thêm rằng nhờ có dữ liệu gene thân nhân lớn hơn và công nghệ phân tích tốt hơn, tỷ lệ xác định đã tăng lên đáng kể.
Nhóm nghiên cứu kỳ vọng VN1K sẽ tiếp tục là nền tảng cho nhiều ứng dụng mới trong y học chính xác, y học dự phòng và chăm sóc sức khỏe cá thể hóa, góp phần đưa các thành tựu của di truyền học đến gần hơn với người dân Việt Nam.
Theo Hãng tin Bloomberg ngày 11-5, quân đội Hàn Quốc đang tìm kiếm quan hệ đối tác chiến lược với Tập đoàn Hyundai Motor nhằm triển khai robot ra tiền tuyến - bước đi trong lộ trình đẩy mạnh đầu tư vào các hệ thống tự hành tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI) để giải quyết tình trạng thiếu hụt binh sĩ ngày càng trầm trọng.
Bộ Quốc phòng Hàn Quốc cho biết đang thảo luận với Tập đoàn Hyundai về việc thích ứng với những thay đổi của chiến trường và xây dựng lực lượng khoa học công nghệ cao.
Theo báo Korea Economic Daily, quân đội nước này đang xem xét sử dụng máy móc cho các vai trò phi chiến đấu như giám sát, trinh sát và hỗ trợ hậu cần.
Các thiết bị tiềm năng có thể được triển khai gồm robot bốn chân Spot của Boston Dynamics, robot di động bốn bánh MobED và khung xương trợ lực X-ble Shoulder.
Động thái này diễn ra trong bối cảnh khủng hoảng nhân khẩu học tại nền kinh tế lớn thứ tư châu Á đang đe dọa làm suy yếu lực lượng quân thường trực, trong khi Triều Tiên không ngừng gia tăng các mối đe dọa hạt nhân và tên lửa.
Lực lượng quân thường trực của Hàn Quốc đã giảm 20% trong sáu năm qua, hiện còn khoảng 450.000 quân do tỉ lệ sinh xuống mức thấp kỷ lục. Bộ Quốc phòng dự báo con số này sẽ tiếp tục giảm sâu xuống còn 350.000 quân vào năm 2040.
Seoul đang nỗ lực tái định nghĩa hoạt động tác chiến tương lai, chuyển đổi từ cấu trúc thâm dụng nhân lực sang mô hình lấy công nghệ làm trung tâm.
Đối với Tập đoàn Hyundai, một hợp đồng quân sự có thể đánh dấu cột mốc quan trọng trong chiến lược thúc đẩy mảng robot của tập đoàn.
Theo bà Esther Yim - chuyên gia phân tích tại công ty chứng khoán thuộc Tập đoàn Samsung, việc triển khai robot Spot đến khu vực phi quân sự trên bán đảo Triều Tiên sẽ khẳng định tính linh hoạt của công nghệ này ngoài phạm vi thương mại và công nghiệp. Đây là thiết bị từng được sử dụng để tuần tra tại khu nghỉ dưỡng Mar-a-Lago của Tổng thống Mỹ Donald Trump.
Bà Yim nhận định trong một báo cáo: "Robot là lĩnh vực không bị ràng buộc bởi các yếu tố truyền thống. Chúng có thể tận dụng các công nghệ điện và điện tử được thiết lập trong xe tự hành, qua đó đẩy nhanh việc triển khai diện rộng".
Theo báo cáo năm 2026 của Viện Trí tuệ nhân tạo lấy con người làm trung tâm Stanford, Trung Quốc hiện dẫn đầu thế giới về số lượng công bố khoa học và trích dẫn trong lĩnh vực AI. Đây là những chỉ số quan trọng phản ánh mức độ ảnh hưởng và đóng góp của một quốc gia trong nghiên cứu.
Không chỉ dừng lại ở học thuật, Trung Quốc còn đang tăng tốc mạnh mẽ trong ứng dụng thực tế. Số lượng robot công nghiệp tích hợp AI được triển khai tại nước này cao gấp gần 9 lần so với Mỹ, cho thấy khả năng đưa công nghệ từ phòng thí nghiệm ra sản xuất đang được đẩy nhanh.
Đáng chú ý nhất là lĩnh vực bằng sáng chế. Năm 2024, Trung Quốc chiếm hơn 74% tổng số bằng sáng chế AI được cấp trên toàn cầu, trong khi Mỹ chỉ chiếm khoảng 12% và Liên minh châu Âu khoảng 3%. Điều này phản ánh chiến lược dài hạn của Trung Quốc trong việc xây dựng nền tảng công nghệ và sở hữu trí tuệ.
Tuy vậy, Mỹ vẫn giữ lợi thế nhất định về chất lượng mô hình AI. Các hệ thống hàng đầu của Mỹ vẫn nhỉnh hơn về hiệu suất, nhưng khoảng cách này đã thu hẹp đáng kể.
Từ năm 2025 đến nay, các mô hình của hai quốc gia liên tục "soán ngôi" lẫn nhau trên bảng xếp hạng, với chênh lệch chỉ còn ở mức vài phần trăm.
Một điểm khác biệt lớn nằm ở đầu tư. Năm vừa qua, khu vực tư nhân tại Mỹ chi tới 258,9 tỉ USD cho AI, trong khi Trung Quốc đầu tư khoảng 12,4 tỉ USD. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng nguồn lực của Mỹ đang tập trung vào một số ít tập đoàn lớn, trong khi Trung Quốc có cách tiếp cận rộng và đồng bộ hơn.
Nhìn tổng thể, cuộc cạnh tranh AI giữa hai cường quốc không còn là câu chuyện "một chiều". Trung Quốc đang nổi lên như một đối trọng thực sự, từng bước thu hẹp và thậm chí có dấu hiệu vượt qua Mỹ ở một số khía cạnh.
Sự dịch chuyển này không chỉ mang ý nghĩa công nghệ, mà còn ảnh hưởng sâu rộng đến kinh tế, địa chính trị và tương lai của các ngành công nghiệp toàn cầu.
Mỗi khi ra mắt một dòng iPhone mới, Apple sẽ khai tử các phiên bản tiền nhiệm để tối ưu hóa dây chuyền sản xuất và doanh số thiết bị. Tuy vậy, công ty lại duy trì một chiến lược sản phẩm khác biệt tại thị trường Việt Nam.
Theo đó, Apple vẫn tiếp tục kinh doanh các mẫu iPhone đời cũ bằng cách giảm giá bán sâu để tiếp cận người dùng. Minh chứng rõ nhất là bộ đôi iPhone 11 ra mắt từ năm 2019 và iPhone 12 ra mắt năm 2020 vẫn được bày bán chính hãng tại Việt Nam cho đến tận giữa năm 2025.
Trong suốt những năm đó, hai mẫu máy này liên tục được điều chỉnh giá bán và có thời điểm giảm về còn khoảng 10 triệu đồng. Theo chia sẻ từ nhiều đại lý, chiến lược trên đã giúp Apple gặt hái nhiều thành công tại Việt Nam khi mở rộng được tệp khách hàng xuống phân khúc phổ thông. Người dùng có thể sở hữu iPhone mới với chi phí thấp hơn.
Tuy nhiên, giai đoạn mà người tiêu dùng Việt có thể tiếp cận với các mẫu iPhone với mức giá phải chăng dường như đang dần khép lại. Gần đây, bộ đôi iPhone 13 và iPhone 14 đang dần trở nên khan hiếm và biến mất trên các kệ hàng chính hãng.
Đại diện Minh Tuấn Mobile cho biết nguồn cung của dòng sản phẩm cũ đang ngày càng hạn chế do Apple đã dừng sản xuất để tập trung cho các thế hệ iPhone mới hơn.
“Đây được coi là diễn biến bình thường trong chu kỳ sản phẩm của hãng. Khi nguồn hàng từ Apple không còn được bổ sung, các đại lý cũng sẽ dần kết thúc việc kinh doanh các mẫu máy này để chuyển hướng tập trung vào những dòng sản phẩm đang được phân phối chính thức”, đại diện Minh Tuấn Mobile chia sẻ.
Sự thay đổi trên đã vô tình thiết lập một mặt bằng giá iPhone mới trên thị trường. Hiện tại, người dùng không còn tìm thấy bất kỳ mẫu iPhone chính hãng nào có giá dưới 15 triệu đồng.
Việc loại bỏ các dòng máy cũ đã khiến ngưỡng cửa để sở hữu một chiếc điện thoại thuộc hệ sinh thái Apple trở nên cao hơn đáng kể so với trước đây.
Lý giải về sự thay đổi này, bà Văn Thị Ngọc Yến, phó giám đốc ngành hàng tại Di Động Việt, cho biết đây là một phần trong chu kỳ quản lý danh mục sản phẩm mà Apple đã duy trì trong nhiều năm qua.
“Khi các thế hệ mới ra mắt với nhiều nâng cấp, hãng sẽ từng bước thu hẹp nguồn cung của các thiết bị đời cũ để tập trung cho những dòng sản phẩm mới hơn. Ở góc độ thị trường, điều này giúp hệ sinh thái sản phẩm được đồng bộ hơn”, bà Yến nhận định.
Khi các dòng máy đời cũ như iPhone 13 hay iPhone 14 rời khỏi kệ hàng, vị trí của chúng trong phân khúc trung cấp sẽ được kế thừa bởi các dòng mẫu iPhone bản tiêu chuẩn đời mới hơn.
“Vị trí của chúng sẽ được thay thế bởi các dòng iPhone đời mới hơn như iPhone 15, iPhone 16e và iPhone 17e. Đây đều là những lựa chọn phù hợp với nhóm khách hàng muốn sở hữu iPhone chính hãng, hiệu năng ổn định, thời gian sử dụng lâu dài nhưng vẫn cân đối về chi phí”, đại diện Hoàng Hà Mobile chia sẻ.
