Iran và Mỹ đã quay lại các cuộc đàm phán gián tiếp, hoạt động quân sự tạm thời lắng xuống, nhưng cuộc chiến vẫn tiếp tục tác động đến các tuyến hàng hải quốc tế vượt ra ngoài eo biển Hormuz cũng như nền kinh tế trong nước Iran.
Áp lực gia tăng
Chính phủ Iran đang đối mặt với nhiều lựa chọn khó khăn về kinh tế trong khi quân đội Mỹ nối lại áp đặt thế “gọng kìm” nhằm phong tỏa hải quân đối với các cảng phía nam của nước này.
Bộ Dầu mỏ Iran cuối tuần qua cho biết nước này đã bán được 11,5 tỷ USD dầu thô trong thời gian chiến sự, dù không nêu rõ khoảng thời gian cụ thể, và thu về 6,5 tỷ USD trong giai đoạn bản ghi nhớ (MoU) với Mỹ có hiệu lực sau khi được ký vào tháng trước. Theo bộ này, tổng số tiền trên tương đương 60% mục tiêu doanh thu dầu mỏ cả năm trong ngân sách.
Việc ký kết bản ghi nhớ ngày 17/6 đã giúp eo biển Hormuz mở cửa trở lại một phần, đồng thời Mỹ dỡ bỏ phong tỏa hải quân đối với Iran, qua đó giảm bớt áp lực lên thị trường dầu mỏ toàn cầu và cho phép Tehran xuất khẩu lượng dầu tích trữ trên các siêu tàu chở dầu đang chờ rời lãnh hải.
Trong đợt phong tỏa trước đó, được áp đặt từ ngày 13/4 và kéo dài hơn 2 tháng, giới chức Iran từng xác nhận xuất khẩu dầu thô giảm mạnh. Nếu đợt phong tỏa lần thứ 2 kéo dài, doanh thu xuất khẩu của Iran có nguy cơ tiếp tục giảm, đồng thời gây áp lực lớn lên đảo Kharg, nơi xử lý khoảng 90% lượng dầu thô xuất khẩu của Iran, cũng như các cơ sở lưu trữ và xuất khẩu khác.
Điều này có thể ảnh hưởng tới hoạt động của các nhà máy hóa dầu và khiến quá trình khôi phục sản xuất sau này tốn kém và kéo dài hơn.
Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) cho biết tính đến ngày 25/7 quân đội nước này đã chuyển hướng 12 tàu thương mại cố vượt qua khu vực phong tỏa từ giữa tháng 7, vô hiệu hóa 2 tàu không tuân thủ và đổ bộ kiểm tra 2 tàu khác nhằm “đảm bảo tuân thủ hoàn toàn”.
Về phía mình, Iran cho biết nước này cũng đang điều hướng nhiều tàu mỗi ngày để duy trì việc phong tỏa eo biển Hormuz, trong khi quân đội nước này khẳng định sẽ không khuất phục trước sức ép dồn dập từ Mỹ.
Tuy nhiên, những hạn chế đối với xuất khẩu dầu vẫn đang làm trầm trọng thêm thách thức về mặt kinh tế của Iran, vốn đã bị ảnh hưởng sau nhiều năm chịu các lệnh trừng phạt.
Cơ sở hạ tầng của Iran cũng chịu thiệt hại đáng kể trong cuộc chiến do Mỹ và Israel phát động từ cuối tháng 2 và có thể còn bị ảnh hưởng nặng nề hơn nếu xung đột leo thang.
Tháng trước, chính phủ Iran cho biết khoảng 230 triệu m³ khí đốt tự nhiên mỗi ngày trong tổng sản lượng trước chiến sự khoảng 650 triệu m³/ngày đã bị mất do các cuộc không kích của Mỹ và Israel, khiến tình trạng thiếu điện và nguyên liệu cho ngành hóa dầu trở nên thách thức hơn.
Giới chức cũng đang phải đối mặt với tình trạng thiếu hụt hơn 20 triệu lít xăng mỗi ngày. Khoảng thiếu này hiện được bù đắp bằng nhập khẩu, pha trộn các thành phần nhiên liệu, sử dụng lượng dự trữ trước chiến sự và liên tục kêu gọi người dân tiết kiệm nhiên liệu. Bộ Dầu mỏ Iran cho biết nếu tình trạng mất cân đối tiếp diễn, hạn mức tiêu thụ xăng hàng tháng có thể sẽ bị siết chặt hơn.
Thủ đô Tehran cùng nhiều thành phố khác đang phải cắt điện luân phiên, kéo theo gián đoạn nguồn nước và dịch vụ viễn thông. Tổng thống Masoud Pezeshkian cho biết ông đã chỉ đạo không cắt điện đối với các cơ sở công nghiệp cho đến cuối tháng 9 nhằm tránh gây thêm áp lực lên thị trường lao động.
Việc đóng cửa eo biển Hormuz cũng ảnh hưởng tới hoạt động thương mại giữa Iran và Trung Quốc, đối tác thương mại lớn nhất và là khách hàng mua dầu chủ lực của Tehran. Bắc Kinh đã cắt giảm đáng kể lượng dầu nhập khẩu từ Iran để thích ứng với tình hình chiến sự.
Không chỉ dầu mỏ, thương mại phi dầu mỏ giữa 2 nước cũng suy giảm mạnh kể từ khi chiến sự bùng phát. Theo số liệu hải quan Trung Quốc, kim ngạch trong các tháng 3 và 6 đã giảm 75% so với cùng kỳ năm trước.
Chiến sự nguy cơ lan sang khu vực khác
Sau nhiều lần Iran cảnh báo chiến sự có thể mở rộng sang biển Đỏ, lực lượng Houthi tại Yemen tuần trước đã tuyên bố phong tỏa với Ả rập Xê út, buộc nhiều tàu phải quay đầu hoặc tấn công các tàu đi qua khu vực gần eo biển Bab al-Mandeb, đồng thời tập kích các cơ sở dầu mỏ của Ả rập Xê út.
Dù hàng chục tàu chở hàng, trong đó có các siêu tàu chở dầu của Trung Quốc, vẫn tiếp tục đi qua eo biển này, nhưng phí bảo hiểm rủi ro đã tăng mạnh, kéo theo chi phí nhập khẩu và bảo hiểm cao hơn. Đáp lại, Ả rập Xê út – quốc gia dẫn đầu liên minh ủng hộ chính phủ Yemen chống lại Houthi – đã mở các đợt không kích quy mô lớn trên khắp Yemen.
Bên cạnh đó, ở phía bắc, Ukraine xác nhận đã tấn công một con tàu trên biển Caspi, trong khi Tổng thống Volodymyr Zelensky cáo buộc con tàu này chở hàng quân sự liên quan tới Iran.
Phía Iran khẳng định đây là tàu thương mại đang vận chuyển sắt từ Astrakhan của Nga tới Bandar Anzali ở miền bắc Iran. Tehran cho biết vụ tấn công khiến 1 thủy thủ thiệt mạng và 3 người khác bị thương.
Bộ Ngoại giao Iran đã triệu tập đại biện lâm thời của Ukraine tại Tehran để phản đối mạnh mẽ và cảnh báo rằng “hành động này sẽ không bị bỏ qua”.
Vụ việc làm dấy lên lo ngại rằng biển Caspi, vốn từ lâu được xem là tuyến hàng hải thương mại an toàn, có thể trở thành một mặt trận quân sự mới. Hoạt động thương mại của Iran trên biển Caspi chủ yếu với Nga, Kazakhstan, Turkmenistan và Azerbaijan. Iran nhập khẩu lúa mì, ngũ cốc, ngô, lúa mạch, thức ăn chăn nuôi, gỗ và phân bón qua tuyến đường này.
Ở chiều ngược lại, Iran xuất khẩu vật liệu xây dựng, thép, nông sản và một số sản phẩm hóa dầu tinh chế.
Việc công bố dòng điện thoại T1 Phone của Trump Mobile, thuộc Tập đoàn Trump Organization của Tổng thống Mỹ Donald Trump, đã làm dấy lên nhiều đồn đoán về thiết bị mà nó được dựa theo, nhưng việc tìm kiếm trở nên dễ dàng hơn khi thiết kế được thay đổi.
Thiết kế ban đầu rất giống với Revvl 7 Pro, nhưng phiên bản thứ hai lại trông rất giống HTC U24 Pro, và việc mổ xẻ phiên bản này cho thấy sự tương đồng không chỉ dừng lại ở vẻ ngoài, theo chuyên trang Phonearena ngày 11.6.
Các bộ phận bên trong của điện thoại T1 Phone gần như giống hệt với HTC U24 Pro, được ra mắt lần đầu vào năm 2024. Sự tương đồng không chỉ dừng lại ở các yếu tố hình ảnh rõ ràng, vì hai thiết bị có thể hoán đổi các bộ phận cho nhau mà không gặp vấn đề gì.
Sau khi tháo rời hai chiếc điện thoại và phân tích kỹ lưỡng màn hình, Công ty iFixit đã lắp bo mạch chủ của HTC U24 Pro vào bên trong điện thoại T1 Phone. Chiếc T1 Phone hoạt động trơn tru, xác nhận rằng hai thiết bị không chỉ có sự tương đồng về hình thức mà còn giống nhau về chức năng.
Về thông số kỹ thuật và hiệu năng, T1 Phone sử dụng bộ vi xử lý do công ty Micron cung cấp, trong khi bộ vi xử lý bên trong điện thoại HTC do SK Hynix sản xuất. Tuy nhiên, hai linh kiện này vẫn giống hệt nhau và đều có vi xử lý Snapdragon 7 Gen 3, RAM 12GB và bộ nhớ trong 512GB.
Việc tháo rời T1 Phone xác nhận rằng điện thoại này chắc chắn không được sản xuất tại Mỹ như trong tuyên bố tiếp thị ban đầu. Công ty Trump Mobile sau đó đã thay đổi lập trường, nói rằng thiết bị này chỉ được lắp ráp tại Mỹ, dù không rõ điều đó có nghĩa chính xác là gì.
Tuy nhiên, T1 Phone rất có thể không phải do HTC trực tiếp sản xuất, dù có những điểm tương đồng. Quay trở lại năm 2017, công ty Đài Loan này đã bán mảng kinh doanh điện thoại di động của mình cho Google và ngừng sản xuất trực tiếp. Thay vào đó, công ty bắt đầu hợp tác với các nhà sản xuất thiết bị gốc (ODM) của Trung Quốc. Những ODM này thiết kế và sản xuất điện thoại mang thương hiệu HTC, theo Phonearena.
Trump Mobile rất có thể đang hợp tác với cùng một ODM đã sản xuất U24 Pro, nhưng HTC gần như chắc chắn không tham gia vào thiết bị này. Hiện chưa có thông tin phản ứng từ Trump Mobile.
"Sau quá trình phân tích nghiêm ngặt dựa trên dữ liệu, chúng tôi đã ra quyết định khó khăn nhưng cần thiết là chấm dứt hoạt động của tàu ngầm USS Boise", tư lệnh hải quân Mỹ Daryl Caudle cho biết hôm 10/4.
Đô đốc Caudle nói rằng động thái chiến lược này sẽ giúp hải quân Mỹ tái phân bổ lực lượng lao động tay nghề cao cho các ưu tiên cao nhất, như đóng tàu ngầm lớp Virginia và Columbia mới, cũng như cải thiện năng lực sẵn sàng chiến đấu của hạm đội hiện tại.
Theo hải quân Mỹ, quyết định trên là một phần trong sáng kiến quy mô lớn nhằm tối ưu hóa cấu trúc hạm đội, đảm bảo ngân sách được đầu tư vào những năng lực sẽ trực tiếp giúp duy trì ưu thế chiến đấu.
Hải quân Mỹ đã chi khoảng 800 triệu USD cho dự án đại tu tàu ngầm USS Boise, song mới chỉ hoàn thành 22% kế hoạch công việc. Tổng chi phí ước tính để hoàn thành quá trình này đã tăng lên 3 tỷ USD, theo Fox News.
Bộ trưởng Hải quân Mỹ John Phelan cho biết nỗ lực đại tu USS Boise tương đương 65% chi phí đóng mới một tàu ngầm lớp Virginia, song nó chỉ có thể vận hành được thêm vài năm sau khi sửa chữa. "Đến một lúc nào đó, cần phải chấp nhận cắt lỗ và bước tiếp", ông nói.
Hải quân Mỹ dự định sửa chữa USS Boise từ năm 2013, song kế hoạch đã nhiều lần bị trì hoãn, chủ yếu do thiếu xưởng đóng tàu. Chiến hạm về cảng sau chuyến hải trình cuối cùng vào tháng 1/2015 và không ra khơi kể từ đó. USS Boise bị đánh giá là "không còn khả năng hoạt động bình thường" từ năm 2016 và bị tước chứng nhận khả năng lặn sau đó một năm.
Hải quân Mỹ đã chuyển USS Boise từ cảng nhà ở bang Virginia đến xưởng của hãng Newport News năm 2018. Chiến hạm này trở về cảng nhà sau đó một năm do vấn đề ưu tiên ngân sách. Nó tiếp tục di chuyển đến xưởng của Newport News vào năm 2020, song phải đến năm 2021 mới được đưa vào ụ khô để bắt đầu hoạt động bảo dưỡng hạn chế.
Nỗ lực đại tu toàn diện tiếp bị trì hoãn do vấn đề ngân sách, hợp đồng chỉ được hải quân Mỹ ký kết năm 2024.
Tính đến năm ngoái, hải quân Mỹ vẫn nỗ lực hoàn thành đại tu tàu ngầm USS Boise để đưa chiến hạm trở lại biên chế vào năm 2029. Tính đến thời điểm đó, chiến hạm này đã dành hơn 1/3 vòng đời nằm trong cảng.
USS Boise thuộc lớp ngầm tấn công nhanh Los Angeles, được khởi đóng năm 1988 và đưa vào biên chế hải quân Mỹ năm 1992. Chiến hạm được trang bị động cơ hạt nhân, có thể mang nhiều loại vũ khí như ngư lôi Mark 48, tên lửa hành trình Tomahawk, tên lửa diệt hạm Harpoon, thủy lôi Mark 67 và Mark 60.
Mỹ đã chế tạo tổng cộng 62 tàu ngầm lớp Los Angeles, với mức giá mỗi chiếc tương đương 1,9 tỷ USD vào năm 2024. Tính đến năm 2025, còn tổng cộng 23 tàu trong biên chế, chiếm gần một nửa hạm đội 50 tàu ngầm hạt nhân tấn công của hải quân Mỹ.
Số lượng tàu ngầm lớp Los Angeles của hải quân Mỹ đã giảm dần trong những năm qua, do lực lượng này tiếp nhận các chiến hạm lớp Virginia có năng lực vượt trội hơn.
Trong thư, ông Zelensky cho rằng với tình hình Mỹ đang tập trung vào cuộc xung đột với Iran, sẽ là sai lầm nếu chỉ chờ đợi chính quyền Tổng thống Donald Trump quay lại ưu tiên việc chấm dứt chiến sự Ukraine.
"Ukraine đề xuất chấm dứt cuộc chiến này thông qua đối thoại trực tiếp giữa chúng tôi và quý vị. Tôi đề xuất một cuộc gặp... Nếu quý vị không tự mình đi đến kết luận rằng đã đến lúc chấm dứt cuộc chiến này, Ukraine sẽ tiếp tục chiến đấu để tồn tại", ông Zelensky viết. Ông đề nghị hai nhà lãnh đạo gặp nhau tại một nước thứ ba như Thụy Sĩ, Thổ Nhĩ Kỳ hoặc các nước Ả Rập.
Phát ngôn viên Điện Kremlin Dmitry Peskov hôm 4.6 cho hay Điện Kremlin đã xem qua bức thư của Tổng thống Zelensky và sẽ báo cáo với Tổng thống Putin sau, theo Tân Hoa xã. Ông Peskov nhấn mạnh nếu muốn đàm phán, ông Zelensky có thể đến Moscow bất cứ lúc nào. Cùng ngày, Tổng thống Trump cho rằng sẽ rất tuyệt nếu hai nhà lãnh đạo Ukraine và Nga gặp nhau để thảo luận về việc chấm dứt xung đột.
Trong khi đó, Hạ viện Mỹ ngày 4.6 thông qua dự luật viện trợ cho Ukraine và áp đặt các lệnh cấm vận mới đối với Nga. Tuy nhiên, tương lai của dự luật này, mang tên Đạo luật Hỗ trợ Ukraine, không chắc chắn. Để trở thành luật, dự luật phải được thông qua tại Thượng viện, nơi giới lãnh đạo đảng Cộng hòa đã không cho phép bỏ phiếu về dự luật cấm vận Nga, nói rằng họ sẽ chờ hướng dẫn của Tổng thống Trump, theo Reuters.
