Gia Bảo, 30 tuổi, sống tại Hà Nội, mới chuyển từ máy tính dùng hệ điều hành Windows sang MacBook. Trước đây, anh quen sử dụng một số phần mềm crack trên Windows.
Khi chuyển sang hệ điều hành mới, do nhu cầu công việc cần dùng Word, PowerPoint và Excel, Bảo tiếp tục tìm tải về bộ phần mềm này cho máy MacBook.
Tuy nhiên, sau một thời gian sử dụng, máy tính của anh thường xuyên bị treo, phần mềm đóng đột ngột. Có lần, khi đang hoàn thiện tài liệu, ứng dụng bất ngờ thoát ra khiến phần nội dung chưa kịp lưu bị mất.
“Tôi nghĩ chỉ cần dùng các ứng dụng văn phòng cơ bản, không cần trả tiền mua phần mềm bản quyền. Nhưng khi phần mềm thoát đột ngột giữa lúc làm việc thì rất bất tiện, mất hết công việc đang xử lý, nhất là những việc sát deadline”, Bảo nói.
Thanh, 22 tuổi, sống tại Hà Nội, cũng cho biết bản thân trước đây sử dụng một phần mềm chỉnh sửa ảnh bản crack nhưng cũng đã phải chuyển sang dùng phần mềm bản quyền. Công cụ này chủ yếu phục vụ nhu cầu chỉnh ảnh cá nhân, đôi khi được dùng cho một số buổi chụp dịch vụ nhỏ lẻ.
“Mình chụp và chỉnh sửa ảnh vì sở thích, thỉnh thoảng mới nhận chụp dịch vụ nên thu nhập từ việc này không nhiều.Bỏ ra một khoản lớn để mua phần mềm chính hãng, mình phải cân nhắc rất kỹ. Tuy nhiên phí mua là trọn đời sản phẩm nên mình đã quyết định mua. Phần mềm bản quyền chạy mượt mà hơn rất nhiều”, Thanh chia sẻ.
Không chỉ người làm nội dung bán chuyên, phần mềm bản quyền cũng là bài toán với nhiều sinh viên ngành truyền thông, thiết kế, mỹ thuật hoặc công nghệ đa phương tiện. Các ngành học này thường yêu cầu sinh viên sử dụng nhiều công cụ cùng lúc như phần mềm dựng video, chỉnh sửa ảnh, thiết kế đồ họa hoặc xử lý âm thanh.
Tiến, sinh viên năm cuối tại Hà Nội, cho biết trong quá trình học, anh thường xuyên phải quay, dựng video, thiết kế poster và chỉnh sửa ảnh. Điều đó đồng nghĩa với việc cần sử dụng nhiều phần mềm khác nhau.
“Việc bỏ nhiều tiền để mua phần mềm là quá sức với mình”, Tiến nói. Giải pháp sinh viên này đưa ra là tìm những ứng dụng miễn phí, được cộng đồng đánh giá cao.
Ở góc nhìn của Hưng, một nhiếp ảnh gia tự do, vấn đề không chỉ nằm ở ý thức bản quyền mà còn liên quan tới khả năng chi trả của người trẻ. “Với người làm nghề tự do, chi phí phần mềm cao cũng có thể khiến họ phải tăng giá dịch vụ, trong khi thị trường cạnh tranh rất mạnh”, Hưng nhận định.
Rủi ro khi sử dụng phần mềm không bản quyền
Thanh cho biết việc dùng phần mềm không bản quyền không hề thuận tiện. Trong quá trình sử dụng, phần mềm thường lỗi, bị văng khỏi ứng dụng hoặc phải tắt mạng để tránh bị kiểm tra bản quyền.
“Có lúc đang chỉnh ảnh thì phần mềm bị lỗi, rất mất thời gian. Đôi khi chỉ cần quên bật lại mạng, phần mềm crack bị quét và bị đăng xuất, mất hết các phần đang làm dở”, Thanh chia sẻ.
Theo một số người dùng, phần mềm lậu trước đây phổ biến vì dễ tìm, dễ cài đặt và không mất chi phí ban đầu. Tuy nhiên, đi kèm với đó là nhiều rủi ro như phần mềm hoạt động thiếu ổn định, mất dữ liệu, máy tính nhiễm mã độc hoặc bị đánh cắp thông tin cá nhân.
Trong bối cảnh nhiều website phim lậu, phần mềm crack, game crack bị rà soát hoặc tự đóng cửa, người dùng cũng bắt đầu thận trọng hơn với các nguồn tải không chính thống. Một số trang web lậu còn chứa quảng cáo cờ bạc, đường link độc hại hoặc các nội dung có nguy cơ lừa đảo.
Theo Tiến, anh đã tìm được cách thích ứng phù hợp. Phần mềm miễn phí có thể xử lý được các tác vụ phổ thông, ngoài ra anh tận dụng bản dùng thử, mua gói sinh viên và chỉ đăng ký công cụ thật sự cần thiết trong từng giai đoạn.
Hưng cho rằng việc siết chặt phần mềm lậu là xu hướng khó tránh. Khi thị trường sáng tạo nội dung phát triển, người làm nghề cũng cần sử dụng công cụ hợp pháp, để bắt kịp xu thế.
Không chỉ phần mềm, câu chuyện bản quyền còn liên quan đến phim, nhạc, game, báo chí, truyền hình và nhiều loại nội dung số khác trên môi trường mạng.
Với nhiều người trẻ, đợt siết bản quyền lần này không chỉ khiến họ nhìn lại việc sử dụng các công cụ quen thuộc, mà còn đặt ra câu hỏi về thói quen tiêu thụ nội dung số trên Internet.
Từ phần mềm chỉnh ảnh, dựng video đến phim, nhạc, game và các tài khoản chia sẻ giá rẻ, những lựa chọn từng được xem là “tiện đâu dùng đó” nay đang dần trở thành vấn đề cần cân nhắc kỹ hơn.
Trong bối cảnh đó, nhiều bạn trẻ cho rằng cần thêm các gói bản quyền linh hoạt, mức giá phù hợp với sinh viên, người mới bắt đầu làm nghề hoặc người dùng cá nhân. Đây có thể là cách giúp người dùng chuyển dần sang công cụ hợp pháp, thay vì phụ thuộc vào phần mềm không bản quyền như trước.
Tại Hội nghị các nhà phát triển toàn cầu (WWDC) vừa qua, trong khi giới truyền thông đổ dồn sự chú ý vào trợ lý ảo Siri AI và các tính năng an toàn cho trẻ em, Apple đã âm thầm trình diễn một bước tiến đột phá về công nghệ AI tác tử (agentic AI) ngay trong ứng dụng Mật khẩu (Passwords) của hệ điều hành iOS 27. Đây được xem là ứng dụng thực tế đầy ấn tượng của mô hình tương tác máy tính, giúp giải quyết triệt để nỗi ám ảnh dọn dẹp lỗ hổng bảo mật của người dùng công nghệ.
Trước đây, khi hệ thống phát ra cảnh báo đỏ về các mật khẩu bị rò rỉ hoặc quá yếu, người dùng buộc phải nhấp vào từng mục và truy cập thủ công vào từng trang web tương ứng để đổi lại. Quy trình rườm rà này đã hoàn toàn bị xóa bỏ trên phiên bản iOS 27 Developer Beta.
Giờ đây, chỉ cần cú chạm duy nhất, hệ thống AI tác tử mô hình cố định chạy ngầm sẽ tự động thay mặt người dùng điều hướng qua các website, điền biểu mẫu, tự tạo mật khẩu bảo mật mới và cập nhật thẳng vào iCloud Keychain. Quá trình này diễn ra tự động mà không cần người dùng nhập câu lệnh. Để vượt qua lớp bảo mật, AI sẽ xin phép truy cập tạm thời vào ứng dụng Messages hoặc Mail để tự động trích xuất mã xác thực một lần (OTP) nếu tài khoản kích hoạt xác thực hai yếu tố (2FA). Tính năng này vận hành nhờ các mô hình Apple Foundation, chạy cục bộ trên thiết bị và xử lý qua máy chủ điện toán đám mây riêng tư (Private Cloud Compute).
Tuy nhiên, bên cạnh sự tiện lợi cho cá nhân, các chuyên gia bảo mật đã chỉ ra rủi ro lớn đối với môi trường doanh nghiệp. Nếu nhân viên lưu trữ tài khoản công việc trên iPhone cá nhân và vô tình kích hoạt nút sửa lỗi tự động, tác tử AI sẽ tự ý can thiệp vào hệ thống công ty. Đối với các tài khoản sử dụng ứng dụng xác thực thay vì mã SMS/email, tác tử AI sẽ không thể thu thập dữ liệu, dễ dẫn đến tình trạng lỗi hệ thống và khóa tài khoản hàng loạt, tạo áp lực cho bộ phận hỗ trợ kỹ thuật. Đặc biệt, trong các lĩnh vực yêu cầu tính tuân thủ nghiêm ngặt như tài chính và y tế, việc một AI tự ý thay đổi thông tin đăng nhập mà không để lại nhật ký rõ ràng là một mối lo ngại lớn.
Việc triển khai AI trên ứng dụng Passwords của iOS 27 là bước đi đáng chú ý giúp Apple khóa chặt người dùng vào hệ sinh thái nhờ khả năng đồng bộ và tự động điền mượt mà qua iCloud. Mặc dù vậy, chặng đường từ phiên bản thử nghiệm đến khi phát hành chính thức sẽ đòi hỏi Apple phải sớm bổ sung các quyền kiểm soát hoặc thiết lập MDM nhằm giúp các doanh nghiệp chủ động vô hiệu hóa tính năng, cân bằng giữa trải nghiệm tiện ích và bài toán an toàn thông tin tổ chức.
Neo là mẫu MacBook rẻ nhất của Apple, với giá từ 599 USD tại Mỹ và từ 16,5 triệu đồng tại Việt Nam hoặc từ 14 triệu đồng nếu người mua là học sinh, sinh viên, người làm trong ngành giáo dục.
Đây là mẫu laptop tốt dành cho sinh viên, người mới bắt đầu hoặc nhà sáng tạo nội dung mạng xã hội có nhu cầu cơ bản. Nếu cần một chiếc máy vận hành ít tiếng ồn, thời lượng pin tốt để làm đồ họa 2D, MacBook Neo là lựa chọn tốt. Nhưng nếu thường xử lý video 4K hay kỹ xảo After Effects, MacBook Air hoặc Pro là lựa chọn sáng giá hơn.
Neo là mẫu MacBook rẻ nhất của Apple, với giá từ 599 USD tại Mỹ và từ 16,5 triệu đồng tại Việt Nam hoặc từ 14 triệu đồng nếu người mua là học sinh, sinh viên, người làm trong ngành giáo dục.
Đây là mẫu laptop tốt dành cho sinh viên, người mới bắt đầu hoặc nhà sáng tạo nội dung mạng xã hội có nhu cầu cơ bản. Nếu cần một chiếc máy vận hành ít tiếng ồn, thời lượng pin tốt để làm đồ họa 2D, MacBook Neo là lựa chọn tốt. Nhưng nếu thường xử lý video 4K hay kỹ xảo After Effects, MacBook Air hoặc Pro là lựa chọn sáng giá hơn.
Neo là mẫu MacBook rẻ nhất của Apple, với giá từ 599 USD tại Mỹ và từ 16,5 triệu đồng tại Việt Nam hoặc từ 14 triệu đồng nếu người mua là học sinh, sinh viên, người làm trong ngành giáo dục.
Đây là mẫu laptop tốt dành cho sinh viên, người mới bắt đầu hoặc nhà sáng tạo nội dung mạng xã hội có nhu cầu cơ bản. Nếu cần một chiếc máy vận hành ít tiếng ồn, thời lượng pin tốt để làm đồ họa 2D, MacBook Neo là lựa chọn tốt. Nhưng nếu thường xử lý video 4K hay kỹ xảo After Effects, MacBook Air hoặc Pro là lựa chọn sáng giá hơn.
Neo là mẫu MacBook rẻ nhất của Apple, với giá từ 599 USD tại Mỹ và từ 16,5 triệu đồng tại Việt Nam hoặc từ 14 triệu đồng nếu người mua là học sinh, sinh viên, người làm trong ngành giáo dục.
Đây là mẫu laptop tốt dành cho sinh viên, người mới bắt đầu hoặc nhà sáng tạo nội dung mạng xã hội có nhu cầu cơ bản. Nếu cần một chiếc máy vận hành ít tiếng ồn, thời lượng pin tốt để làm đồ họa 2D, MacBook Neo là lựa chọn tốt. Nhưng nếu thường xử lý video 4K hay kỹ xảo After Effects, MacBook Air hoặc Pro là lựa chọn sáng giá hơn.
Trong nghiên cứu công bố tháng này của Viện Doanh nghiệp AI (AIDE), nhóm tác giả sàng lọc hơn 161.000 tin tuyển dụng của các công ty thuộc S&P 500 (500 công ty đại chúng lớn nhất nước Mỹ) đăng trên LinkedIn hồi tháng 1. Kết quả, họ tìm được 8.140 tin tuyển dụng liên quan đến AI, ví dụ phân tích dữ liệu hoặc kỹ sư học máy. Tuy nhiên, 71% tin đều dành cho vị trí cấp cao, 16% cho cấp trung và chỉ 13% cho cấp thấp.
Theo CNN, phát hiện mới nhấn mạnh thách thức mà người trẻ phải đối mặt khi tìm kiếm việc làm trong lĩnh vực AI đang bùng nổ. Các doanh nghiệp lớn đang cạnh tranh gay gắt để thu hút cùng một nhóm nhân tài giàu kinh nghiệm, đặt ra câu hỏi về sự phát triển của thế hệ nhân tài tiếp theo.
"Dữ liệu cho thấy thị trường lao động đang thu hẹp. Cơ hội việc làm liên quan đến AI là có thật, nhưng chỉ dành cho những người đã ở vị trí cao", Paul Cheek, Giám đốc điều hành Viện AIDE, cho biết.
Cheek giải thích, các công ty lớn muốn có nhân tài giàu kinh nghiệm để giúp định hướng trong cơn sốt AI đầy biến động, dù điều này cũng gây rủi ro cho chính họ. Nếu tài năng trẻ đầu quân cho nơi khác, chẳng hạn startup AI đang phát triển, các công ty lớn có thể gặp bất lợi trong dài hạn.
Không chỉ AI, nhiều ngành nghề khác cũng có xu hướng giảm tuyển dụng người trẻ. Demis Hassabis, CEO Google DeepMind, và Dario Amodei, CEO Anthropic, đã dự đoán điều này trong cuộc trò chuyện tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) 2026 ở Davos, Thụy Sĩ, hồi tháng 1.
"Tôi nghĩ năm nay chúng ta sẽ bắt đầu thấy AI có thể ảnh hưởng đến vị trí cấp thấp. Tôi cho rằng đã có một số bằng chứng mà chúng tôi cũng cảm nhận được, chẳng hạn tốc độ tuyển dụng những vị trí này chậm lại", Hassabis nói.
Amodei đồng tình, cho biết dấu hiệu bắt đầu xuất hiện trong lĩnh vực phần mềm và lập trình. Ông nói: "Tôi có thể thấy điều đó ngay tại Anthropic. Tôi nghĩ đến lúc nào đó, ở mức sơ cấp và trung cấp, công ty sẽ cần ít người hơn thay vì nhiều lên. Chúng tôi đang suy nghĩ để giải quyết vấn đề đó một cách hợp lý trong nội bộ".
Theo nghiên cứu mới nhất từ Ngân hàng Dự trữ Liên bang New York, tỷ lệ thất nghiệp của sinh viên mới ra trường là 5,6%, cao hơn nhiều so với tỷ lệ thất nghiệp chung là 4,2% trong tháng 3. Khoảng cách giữa hai tỷ lệ đã nới rộng vài năm gần đây, trái với giai đoạn ngay trước và sau Covid-19.
Nghiên cứu từ Đại học Stanford cho thấy, việc tuyển người trẻ trì trệ từ cuối 2022, cùng thời gian OpenAI phát hành ChatGPT. Giai đoạn từ cuối 2022 đến tháng 9/2025, trong các ngành nghề chịu tác động mạnh nhất từ AI, số lao động trẻ có việc làm giảm 6% trong khi lao động lớn tuổi tăng 6-9%.
Người dùng Hiro trên nền tảng sáng tạo nội dung Medium chia sẻ, những công việc đơn giản, lặp lại trước đây thường được giao cho tân binh thì hiện đã do AI đảm nhận. Do đó, các công ty chỉ cần sự giám sát cấp cao với kết quả đầu ra của AI. "Nghĩa là bạn cần kinh nghiệm để gia nhập, nhưng con đường truyền thống để tích lũy kinh nghiệm dần không còn tồn tại", Hiro nói.
Lao động trẻ có thể tích lũy kinh nghiệm bên ngoài khi tham gia những khóa đào tạo nâng cao kỹ năng, nhưng cách này có hạn chế. Hiro đã trả 4.000 USD cho một khóa đào tạo, nhưng nhận ra những kỹ năng mới chỉ hiệu quả trong khoảng 8 tháng, sau đó trở nên lỗi thời do các mô hình AI mới ra mắt.
Theo Nela Richardson, nhà kinh tế trưởng tại công ty dịch vụ quản lý nhân sự và bảng lương ADP, AI không chỉ thay đổi số lượng việc làm sinh ra và mất đi mà còn định hình lại nhiệm vụ và trách nhiệm của từng công việc. ADP đang hợp tác với Phòng thí nghiệm Kinh tế Kỹ thuật số Stanford để phân tách trách nhiệm và gán giá trị kinh tế cho từng nhiệm vụ. Kết quả dự kiến được công bố rộng rãi, giúp doanh nghiệp điều chuyển nhân viên sang công việc giá trị cao hơn, đồng thời giúp người tìm việc xác định con đường học tập và đào tạo phù hợp.
Trái với loạt nhận định bi quan, Matt Garman, CEO Amazon Web Services, cho rằng dự đoán về "tận thế việc làm" do AI bị thổi phồng quá mức. Trong chương trình podcast Platformer phát sóng hôm 23/6, ông cho rằng AI có thể làm thay đổi một nửa số công việc văn phòng, không phải xóa sổ hoàn toàn.
"Không nên nhìn vào bức tranh tĩnh về thế giới và nói một công việc sẽ không còn tồn tại, người làm công việc đó sẽ thất nghiệp. Thực chất, những công việc mới sẽ xuất hiện", Garman nói, dẫn chứng sự ra đời của Microsoft Excel làm thay đổi công việc chứ không loại bỏ chúng.
Garman nhấn mạnh giá trị của lao động trẻ mới vào nghề, đánh giá đây là một trong những nhóm nhân viên tốt nhất do chi phí tuyển dụng thấp, dễ đào tạo về văn hóa công ty và thường háo hức học hỏi công cụ mới. Business Insider cho biết, đây là một phần lý do khiến Amazon đang tuyển hơn 11.000 thực tập sinh và kỹ sư phát triển phần mềm sơ cấp trên toàn cầu năm nay.
Garman nói: "Nhân viên trẻ mang đến năng lượng, sự hào hứng và góc nhìn mới. Nếu chỉ có đúng những con người đã làm việc suốt 15 năm qua, bạn sẽ không nhận được nguồn năng lượng, sự nhiệt huyết và những ý tưởng mới đó".
