Ngoài rượu bia và thuốc lá, chế độ ăn uống cũng ảnh hưởng đáng kể đến sức khỏe gan. Một số thực phẩm tưởng chừng vô hại nhưng nếu tiêu thụ thường xuyên hoặc quá mức có thể làm tăng nguy cơ tổn thương gan.
Đồ ăn nhanh
Thực phẩm chiên rán và đồ ăn nhanh thường chứa nhiều chất béo bão hòa, muối và calo. Tiêu thụ thường xuyên các loại thực phẩm này có liên quan đến bệnh gan nhiễm mỡ không do rượu.
Theo WebMD, dung nạp quá nhiều chất béo bão hòa khiến gan phải làm việc nhiều hơn để chuyển hóa chất béo. Nếu kéo dài, tình trạng này có thể gây viêm, hình thành sẹo ở gan (xơ gan), làm tăng nguy cơ suy gan và ung thư gan.
Ngoài rượu bia và thuốc lá, chế độ ăn uống cũng ảnh hưởng đáng kể đến sức khỏe gan. Một số thực phẩm tưởng chừng vô hại nhưng nếu tiêu thụ thường xuyên hoặc quá mức có thể làm tăng nguy cơ tổn thương gan.
Đồ ăn nhanh
Thực phẩm chiên rán và đồ ăn nhanh thường chứa nhiều chất béo bão hòa, muối và calo. Tiêu thụ thường xuyên các loại thực phẩm này có liên quan đến bệnh gan nhiễm mỡ không do rượu.
Theo WebMD, dung nạp quá nhiều chất béo bão hòa khiến gan phải làm việc nhiều hơn để chuyển hóa chất béo. Nếu kéo dài, tình trạng này có thể gây viêm, hình thành sẹo ở gan (xơ gan), làm tăng nguy cơ suy gan và ung thư gan.
Thịt chế biến sẵn
Các loại xúc xích, thịt xông khói, thịt nguội… thường chứa nitrit và nitrat để bảo quản. Các chất này có thể chuyển thành nitrosamine trong cơ thể, làm tăng kháng insulin và nguy cơ tiểu đường – những yếu tố góp phần thúc đẩy bệnh gan.
Thịt chế biến sẵn
Các loại xúc xích, thịt xông khói, thịt nguội… thường chứa nitrit và nitrat để bảo quản. Các chất này có thể chuyển thành nitrosamine trong cơ thể, làm tăng kháng insulin và nguy cơ tiểu đường – những yếu tố góp phần thúc đẩy bệnh gan.
Carbohydrate tinh chế
Bánh ngọt, mì ống, gạo trắng và các thực phẩm chứa carbohydrate tinh chế có thể làm tăng nguy cơ gan nhiễm mỡ. Thay thế những thực phẩm này bằng ngũ cốc nguyên hạt có thể hỗ trợ gan cũng như hệ tiêu hóa nói chung.
Carbohydrate tinh chế
Bánh ngọt, mì ống, gạo trắng và các thực phẩm chứa carbohydrate tinh chế có thể làm tăng nguy cơ gan nhiễm mỡ. Thay thế những thực phẩm này bằng ngũ cốc nguyên hạt có thể hỗ trợ gan cũng như hệ tiêu hóa nói chung.
Đồ uống có đường
Nước ngọt và nhiều loại nước trái cây đóng chai thường chứa siro ngô giàu fructose (HFCS). Tiêu thụ thường xuyên các loại đồ uống này có thể làm tăng nguy cơ béo phì, tiểu đường, kháng insulin, viêm và bệnh gan nhiễm mỡ không do rượu.
Theo Times of India, khi cơ thể nạp quá nhiều đường, gan sẽ chuyển phần đường dư thừa thành chất béo. Lâu dần, lượng chất béo này tích tụ trong gan, làm tăng nguy cơ gan nhiễm mỡ.
Nước ngọt và nhiều loại nước trái cây đóng chai thường chứa siro ngô giàu fructose (HFCS). Tiêu thụ thường xuyên các loại đồ uống này có thể làm tăng nguy cơ béo phì, tiểu đường, kháng insulin, viêm và bệnh gan nhiễm mỡ không do rượu.
Theo Times of India, khi cơ thể nạp quá nhiều đường, gan sẽ chuyển phần đường dư thừa thành chất béo. Lâu dần, lượng chất béo này tích tụ trong gan, làm tăng nguy cơ gan nhiễm mỡ.
Ngày 29/6, đại diện Bệnh viện Hữu nghị Lạc Việt cho biết bệnh nhân nhập viện cấp cứu trong tình trạng đau dữ dội vùng thượng vị, buồn nôn, cơ thể mệt mỏi. Người phụ nữ cho biết do đặc thù công việc thường xuyên phải tiếp khách, chế độ ăn uống thất thường nhưng vẫn mong muốn duy trì vóc dáng, chị tự mua và sử dụng thuốc giảm cân trong một thời gian. Khi xuất hiện những cơn đau bụng dữ dội, bệnh nhân nghĩ mình mắc bệnh dạ dày nên tự mua thuốc điều trị tại nhà. Tuy nhiên, các triệu chứng không thuyên giảm mà ngày càng nặng hơn, buộc chị phải đến viện cấp cứu.
Kết quả xét nghiệm và chẩn đoán hình ảnh phát hiện tràn dịch mật, kèm theo chỉ số men gan tăng cao khoảng 600 U/L, gấp khoảng 15-20 lần giới hạn bình thường, cho thấy hệ thống gan mật đang bị tổn thương nghiêm trọng.
Các bác sĩ vừa phẫu thuật nội soi, xử trí tổn thương đường mật, vừa cắt túi mật nhằm loại bỏ ổ bệnh, ngăn ngừa nguy cơ viêm nhiễm lan rộng và các biến chứng nguy hiểm như viêm phúc mạc mật, nhiễm trùng huyết hoặc tổn thương gan kéo dài. Hậu phẫu, người bệnh hồi phục, sức khỏe ổn định.
Bác sĩ khuyến cáo không tự ý sử dụng các loại thuốc hoặc sản phẩm giảm cân khi chưa được thăm khám và tư vấn bởi bác sĩ chuyên khoa. Khi xuất hiện các triệu chứng như đau bụng dữ dội, buồn nôn, sốt hoặc vàng da sau quá trình sử dụng thuốc giảm cân, cần đến ngay cơ sở y tế để được chẩn đoán và điều trị kịp thời.
Việc sử dụng các sản phẩm giảm cân không thể thay thế chế độ ăn uống cân đối và lối sống lành mạnh. Người dân nên áp dụng các phương pháp giảm cân khoa học được chứng minh hiệu quả, đơn cử là chế độ kiểm soát lượng calo nạp (in) thấp hơn lượng calo tiêu thụ (out) để cơ thể đốt cháy mỡ dự trữ.
Đảm bảo cung cấp đủ dưỡng chất, tập trung tiêu thụ thức ăn giàu chất xơ, thực phẩm tự nhiên và thức ăn ít chế biến. Tập thể dục đều đặn giúp tăng cường quá trình đốt cháy calo và cải thiện sức khỏe tổng thể.
BSCKII Dương Quốc Bảo, Phó Trưởng khoa Truyền nhiễm, Bệnh viện Đa khoa Đống Đa (Hà Nội), cho biết, đây là tình trạng gan bị tích tụ mỡ có liên quan đến rối loạn chuyển hóa của cơ thể. Bệnh thường gặp ở những người có các yếu tố nguy cơ như thừa cân, béo phì, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, tăng huyết áp, lối sống ít vận động.
Đây không chỉ là tình trạng gan nhiễm mỡ đơn thuần mà còn là dấu hiệu cho thấy cơ thể đang có những bất thường chuyển hóa cần được quan tâm đúng mức.
Vì saobệnh gan nhiễm mỡ do rối loạn chuyển hóa cần được lưu ý?
Điểm đáng chú ý là bệnh thường tiến triển âm thầm, đặc biệt ở giai đoạn đầu. Theo BS Bảo, phần lớn người bệnh không có biểu hiện lâm sàng rõ rệt. Nhiều trường hợp chỉ được phát hiện tình cờ khi khám sức khỏe định kỳ, xét nghiệm thấy men gan tăng hoặc siêu âm ổ bụng cho thấy hình ảnh gan nhiễm mỡ.
“Chính vì ít triệu chứng, người bệnh rất dễ chủ quan, trì hoãn việc thăm khám. Trong khi đó, nếu không được phát hiện và đánh giá kịp thời, tình trạng tổn thương gan có thể kéo dài, ảnh hưởng đến chức năng gan và sức khỏe lâu dài”, BS Bảo nhấn mạnh.
Những ai có nguy cơ cao mắc bệnh gan nhiễm mỡ do rối loạn chuyển hóa?
Bệnh thường gặp hơn ở các nhóm đối tượng sau:
- Người thừa cân, béo phì, đặc biệt là béo bụng.
- Người mắc đái tháo đường hoặc tiền đái tháo đường.
- Người có rối loạn mỡ máu.
- Người tăng huyết áp.
- Người ít vận động thể lực.
- Người có chế độ ăn nhiều đường, nhiều chất béo, thức ăn nhanh.
- Người từng được thông báo có gan nhiễm mỡ hoặc men gan tăng.
Hiện nay, bệnh không chỉ gặp ở người lớn tuổi mà ngày càng được phát hiện nhiều ở người trẻ, đặc biệt ở những người có lối sống ít vận động và chế độ ăn chưa hợp lý.
Dấu hiệu thường gặp của bệnh gan nhiễm mỡ do rối loạn chuyển hóa
Ở giai đoạn sớm, bệnh có thể hoàn toàn không có triệu chứng. Một số người bệnh có thể có những biểu hiện khá mơ hồ như:
- Mệt mỏi kéo dài.
- Ăn uống kém, chậm tiêu.
- Tăng cân, tăng vòng bụng.
- Cảm giác đầy tức nhẹ vùng hạ sườn phải.
Tuy nhiên, theo BS Bảo, đây đều là những dấu hiệu không đặc hiệu, dễ nhầm lẫn với các rối loạn thông thường khác. Vì vậy, người dân không nên chờ đến khi có triệu chứng rõ mới đi khám.
Khi nào người dân nên đi khám?
Người dân nên chủ động đi khám khi có một trong các tình huống sau:
- Có gan nhiễm mỡ phát hiện trên siêu âm.
- Xét nghiệm men gan tăng.
- Có thừa cân, béo phì, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu hoặc tăng huyết áp.
- Thường xuyên mệt mỏi, đầy tức vùng gan hoặc khó chịu kéo dài không rõ nguyên nhân.
- Có nhiều yếu tố nguy cơ chuyển hóa dù chưa có triệu chứng rõ ràng.
Khám sớm giúp đánh giá đúng mức độ tổn thương gan, phát hiện các yếu tố nguy cơ đi kèm và có kế hoạch theo dõi phù hợp.
Những thói quen ăn uống ở tuổi 50 có thể ảnh hưởng lớn đến sức khỏe khi về già. Hạn chế dùng một số loại thực phẩm ở độ tuổi này có thể giúp ích.
Thực phẩm nhiều muối
Sau tuổi 50, bạn nên giảm lượng muối tiêu thụ. Natri là yếu tố góp phần gây tăng huyết áp - tình trạng rất phổ biến ở người lớn tuổi. Giảm lượng muối khoảng một thìa cà phê mỗi ngày có thể phòng ngừa tăng huyết áp. Các thực phẩm tiềm ẩn natri nên hạn chế gồm snack mặn như khoai tây chiên, bánh quy mặn, pizza, súp đóng hộp, thực phẩm đông lạnh chế biến sẵn...
Thực phẩm giàu chất béo bão hòa
Càng lớn tuổi, hạn chế chất béo không lành mạnh càng quan trọng. Chế độ ăn nhiều chất béo bão hòa - thường có trong sữa nguyên kem và thịt chế biến - có thể làm tăng nguy cơ tử vong, đặc biệt do bệnh tim mạch.
Chất béo bão hòa cũng có trong thực phẩm nguồn gốc động vật như thịt đỏ, thịt chế biến sẵn (xúc xích, thịt xông khói, thịt nguội), da gia cầm, đồ chiên rán...
Thực phẩm nhiều đường bổ sung
Nữ giới nên hạn chế đường nạp vào cơ thể khoảng 25 g và nam giới là 36 g một ngày. Sau tuổi 50, ăn quá nhiều đường có thể làm tăng nguy cơ tiểu đường, bệnh tim mạch, viêm mạn tính và suy giảm nhận thức.
Các thực phẩm nên hạn chế gồm bánh ngọt, sản phẩm sữa có đường như sữa chua vị trái cây, ngũ cốc ăn sáng, đồ uống có đường như soda, cà phê sữa và trà đường...
Thực phẩm siêu chế biến
Chúng thường chứa nhiều muối, chất béo và đường - những thành phần nên hạn chế khi lớn tuổi. Ăn nhiều thực phẩm siêu chế biến có thể thúc đẩy lão hóa nhanh hơn. Các thực phẩm nên cân nhắc giảm gồm bơ đậu phộng chế biến sẵn, xúc xích, khoai tây chiên giòn...
Rượu bia
Uống nhiều rượu bia có liên quan đến suy giảm nhận thức nhanh hơn và khiến cơ thể lão hóa sớm. Khi lớn tuổi, quá trình chuyển hóa thay đổi khiến cơ thể nhạy cảm hơn với rượu, làm tăng nguy cơ té ngã và tai nạn. Rượu bia còn có thể tương tác với thuốc điều trị mà người lớn tuổi thường sử dụng.
Từ tuổi 50, hãy ưu tiên thực phẩm nguyên chất, giàu dinh dưỡng. Cần ăn đủ protein để hạn chế mất cơ và dùng các loại thảo mộc, gia vị thay cho muối để tăng hương vị món ăn. Chế độ ăn nên tập trung vào trái cây, rau củ, sữa và chế phẩm từ sữa, ngũ cốc nguyên hạt, thịt nạc và nguồn protein thực vật...
Nếu đang mắc bệnh hoặc lo ngại nguy cơ sức khỏe, bạn nên tham khảo chuyên gia dinh dưỡng để xây dựng chế độ ăn phù hợp theo tuổi tác.
