Gan nhiễm mỡ là tình trạng mỡ tích tụ trong tế bào gan, thường liên quan đến ăn uống dư thừa và ít vận động. Trong khi đó, máu nhiễm mỡ (rối loạn lipid máu) là tình trạng tăng cholesterol hoặc triglyceride trong máu.
Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) Mỹ, gan nhiễm mỡ và máu nhiễm mỡ đều liên quan chặt chẽ đến lối sống không lành mạnh như ăn nhiều đường, ít vận động và thừa cân.
Tiến sĩ Rohit Loomba, bác sĩ tại Đại học California San Diego (Mỹ), cho biết gan nhiễm mỡ có thể tiến triển từ nhẹ đến viêm gan, xơ gan, thậm chí ung thư gan nếu không kiểm soát.
Trong khi đó, theo thông tin từ hệ thống y tế Mayo Clinic (Mỹ), máu nhiễm mỡ là yếu tố nguy cơ hàng đầu gây xơ vữa động mạch, dẫn đến nhồi máu cơ tim và đột quỵ – những biến cố có thể xảy ra đột ngột và đe dọa tính mạng.
Gan nhiễm mỡ khiến tế bào gan bị “quá tải” mỡ, lâu dần gây viêm và sẹo hóa. Ngược lại, máu nhiễm mỡ làm cholesterol xấu (LDL) tích tụ trong thành mạch, hình thành mảng xơ vữa.
Tiến sĩ Erin Michos, bác sĩ tại Đại học Johns Hopkins (Mỹ), giải thích mỡ máu cao kéo dài sẽ âm thầm làm hẹp lòng mạch, đến khi mảng xơ vữa vỡ có thể gây tắc mạch ngay lập tức.
Trên thực tế, bệnh gan nhiễm mỡ và máu nhiễm mỡ cũng thường xuất hiện đồng thời, đặc biệt ở người thừa cân hoặc mắc hội chứng chuyển hóa.
Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), sự kết hợp này làm tăng đáng kể nguy cơ bệnh tim mạch, tiểu đường loại 2 và tổn thương gan nặng.
Cả hai bệnh gan nhiễm mỡ và máu nhiễm mỡ đều có thể diễn tiến âm thầm trong thời gian dài, với các dấu hiệu:
Các chuyên gia khuyến cáo:
Cả gan nhiễm mỡ và máu nhiễm mỡ đều nguy hiểm nếu chủ quan. Điều quan trọng không phải là bệnh nào “đáng sợ hơn”, mà là phát hiện sớm và điều chỉnh lối sống để ngăn biến chứng về lâu dài.
Bác sĩ chuyên khoa 1 Lê Đức Quốc, bác sĩ chuyên khoa Mắt, Bệnh viện đa khoa quốc tế Nam Sài Gòn, cho biết không phải ngẫu nhiên mà nhiều người cảm thấy khó ngủ hơn sau khi sử dụng điện thoại trước khi ngủ. Nguyên nhân chính đến từ ánh sáng xanh (blue light) - loại ánh sáng phát ra từ màn hình thiết bị điện tử.
Trong điều kiện bình thường, khi trời tối, cơ thể sẽ tăng tiết hormone melatonin - yếu tố quan trọng giúp điều hòa chu kỳ ngủ - thức. Tuy nhiên, ánh sáng xanh có thể ức chế đáng kể quá trình sản xuất melatonin, khiến não bộ "hiểu nhầm" rằng vẫn còn ban ngày.
"Khi ánh sáng xanh tác động vào võng mạc, tín hiệu sẽ truyền đến não và ức chế tuyến tùng tiết melatonin. Điều này khiến cơ thể khó đi vào giấc ngủ, ngủ không sâu và dễ thức giấc giữa đêm", bác sĩ Quốc phân tích.
Việc trì hoãn tín hiệu buồn ngủ không chỉ làm bạn ngủ muộn hơn mà còn dễ gây rối loạn nhịp sinh học nếu kéo dài. Giấc ngủ là thời điểm não bộ phục hồi và tái tạo năng lượng. Đặc biệt, giai đoạn ngủ sâu (deep sleep) đóng vai trò quan trọng trong việc củng cố trí nhớ và loại bỏ các "chất thải" thần kinh. Tuy nhiên, việc lướt điện thoại trước khi ngủ khiến não bộ tiếp tục bị kích thích bởi thông tin liên tục.
Theo bác sĩ Quốc, não cần một khoảng thời gian "chuyển trạng thái" trước khi ngủ. Nếu tiếp tục tiếp nhận thông tin, đặc biệt là nội dung có tính kích thích cao, não sẽ duy trì trạng thái tỉnh táo. Điều này làm giảm thời gian ngủ sâu và ảnh hưởng đến khả năng ghi nhớ, tập trung. Hệ quả là dù ngủ đủ thời gian, nhiều người vẫn cảm thấy mệt mỏi, thiếu năng lượng vào ngày hôm sau. Bên cạnh não bộ, mắt cũng chịu ảnh hưởng trực tiếp. Khi nhìn vào màn hình trong thời gian dài, tần suất chớp mắt giảm, dẫn đến khô mắt, mỏi mắt và nhìn mờ tạm thời.
Trong bối cảnh điện thoại đã trở thành một phần của cuộc sống, việc loại bỏ hoàn toàn trước giờ ngủ là không dễ. Tuy nhiên, người dùng có thể giảm thiểu tác động bằng những điều chỉnh như sau:
Ngừng sử dụng điện thoại ít nhất 30 - 60 phút trước khi ngủ. Nếu cần thiết, bật chế độ lọc ánh sáng xanh (night mode) và giảm độ sáng màn hình. Giữ khoảng cách mắt - màn hình từ 30 - 40 cm, tránh nằm nghiêng khi sử dụng. Áp dụng quy tắc 20 - 20 - 20, tức là sau mỗi 20 phút nhìn màn hình, dành khoảng 20 giây để nhìn ra xa để giảm mỏi mắt. Ưu tiên các hoạt động thư giãn như đọc sách, nghe nhạc nhẹ.
Không nên dùng điện thoại trong bóng tối hoàn toàn hoặc để màn hình quá gần mắt. Thói quen này kéo dài có thể làm tăng nguy cơ tiến triển tật khúc xạ, đặc biệt ở người trẻ.
Có thể thấy, việc sử dụng điện thoại trước khi ngủ không đơn thuần chỉ gây mỏi mắt mà còn ảnh hưởng sâu đến não bộ và chất lượng giấc ngủ. Điều chỉnh thói quen nhỏ mỗi ngày chính là cách thiết thực để bảo vệ sức khỏe lâu dài.
Tại hội thảo Công nghệ in 3D: từ nghiên cứu đến ứng dụng lâm sàng cá thể hóa ngày 4/6, tiến sĩ Nguyễn Thị Ngọc Mỹ, đại diện nhóm nghiên cứu Kỹ nghệ mô và Vật liệu Y Sinh, cho biết cùng với xu hướng phát triển của công nghệ in 3D, in sinh học 3D sử dụng "mực in" (bioink) kết hợp tế bào sống nhằm tạo ra mô sinh học tương tự cấu trúc mô tự nhiên của cơ thể. Nhóm nghiên cứu đã sử dụng các thành phần như gelatin, alginate, collagen và cả protein từ mô cùng tế bào da để tạo cấu trúc mô da trong phòng thí nghiệm.
Mô da là cơ quan lớn nhất của cơ thể, không chỉ đảm nhận chức năng bảo vệ, sinh lý mà còn mang ý nghĩa quan trọng về mặt thẩm mỹ. Do đó, mục tiêu của công nghệ in sinh học không chỉ dừng lại ở việc làm lành vết thương mà còn hướng tới tái tạo cấu trúc da, hạn chế tối đa việc để lại sẹo.
Theo tiến sĩ Mỹ, mô da in sinh học có thể phục vụ nhiều mục tiêu như nghiên cứu sinh lý da, giúp hiểu rõ hơn về các bệnh lý trên da, thử nghiệm thuốc, mỹ phẩm và vật liệu y sinh, góp phần giảm thử nghiệm trên động vật. Đặc biệt, công nghệ này được kỳ vọng hỗ trợ điều trị bỏng, vết thương khó lành hoặc tái tạo mô da cho người bệnh.
Bắt đầu hình thành hướng nghiên cứu từ năm 2019 với hệ thống máy in sinh học thế hệ đầu, đến nay nhiều nghiên cứu của nhóm được công bố trên tạp chí khoa học quốc tế uy tín. Xu hướng in sinh học 3D đang tiến dần đến việc cá thể hóa y học. Trong tương lai, bác sĩ có thể sử dụng chính tế bào gốc và mô cắt lọc của bệnh nhân để tạo ra mực in, sau đó dùng các loại máy in trực tiếp mô da lên vết thương hở. Điều này giúp quá trình lành vết thương diễn ra nhanh chóng, hạn chế hiện tượng co rút và tái tạo lớp thượng bì vượt trội.
Theo GS.TS Trần Lê Bảo Hà, Trưởng Ban tổ chức hội thảo, Trưởng Phòng thí nghiệm Kỹ nghệ mô và Vật liệu Y sinh, Trường ĐH Khoa học Tự nhiên TP HCM, công nghệ này vẫn cần thêm nhiều nghiên cứu trước khi có thể ứng dụng rộng rãi trên người.
"Để ra được sản phẩm cuối cùng phục vụ chăm sóc sức khỏe cộng đồng, chúng tôi rất cần sự hỗ trợ, đồng hành từ các ban ngành, các đơn vị đối tác và các y bác sĩ", giáo sư Hà nói.
Theo các chuyên gia dinh dưỡng, lựa chọn món ăn sáng phù hợp có thể giúp “giải nhiệt từ bên trong”. Một trong những gợi ý đáng chú ý là cháo cá rau đắng - món quen thuộc của người Việt nhưng lại hội tụ nhiều yếu tố tốt cho sức khỏe trong mùa nắng nóng.
Trong thời tiết oi bức, bữa sáng nên ưu tiên các món “nhẹ, giàu nước và dễ tiêu” để giúp cơ thể thích nghi với nhiệt độ cao. Các món dạng cháo được đánh giá cao vì vừa bổ sung nước, vừa không gây áp lực lên hệ tiêu hóa, theo NDTV (Ấn Độ).
Cháo cá rau đắng là sự kết hợp giữa protein dễ hấp thu từ cá và chất xơ từ rau xanh. Đặc biệt, rau đắng có vị thanh mát, thường được xem là loại rau giúp “làm dịu cơ thể” trong những ngày nóng.
Theo Rupali Datta, chuyên gia dinh dưỡng lâm sàng Ấn Độ, các loại rau có vị đắng tự nhiên thường hỗ trợ tiêu hóa tốt hơn và giúp cơ thể cảm thấy “nhẹ” hơn trong điều kiện nhiệt độ cao. Bà cho rằng việc kết hợp rau xanh với các món ăn mềm như cháo là lựa chọn lý tưởng cho bữa sáng mùa nắng nóng.
Bên cạnh đó, cá là nguồn protein ít chất béo, dễ tiêu hơn so với thịt đỏ. Điều này giúp cơ thể hấp thu dinh dưỡng hiệu quả mà không gây cảm giác đầy bụng hay khó chịu - vấn đề thường gặp trong thời tiết nóng.
Theo Anju Sood, chuyên gia dinh dưỡng tại Ấn Độ, trong mùa nắng nóng, cơ thể cần được bổ sung nước không chỉ qua đồ uống mà còn từ thực phẩm. Các món ăn dạng lỏng như cháo giúp bù nước, hỗ trợ cân bằng điện giải và duy trì năng lượng ổn định suốt buổi sáng.
Quan điểm này cũng được nhiều chuyên gia dinh dưỡng châu Á đồng thuận, khi cho rằng bữa sáng quá nhiều dầu mỡ hoặc khô cứng có thể khiến cơ thể “sinh nhiệt”, làm tăng cảm giác mệt mỏi và uể oải.
Để món cháo cá rau đắng thực sự trở thành “món giải nhiệt”, các chuyên gia khuyến nghị:
Ngoài ra, nên hạn chế tiêu, ớt hoặc gia vị cay vì có thể làm cơ thể sinh nhiệt nhiều hơn trong mùa nóng.
Các chuyên gia dinh dưỡng cho rằng, không cần tìm kiếm những thực phẩm đắt tiền hay cầu kỳ, nhiều món ăn truyền thống đã sẵn phù hợp với điều kiện khí hậu. Cháo cá rau đắng là ví dụ điển hình khi vừa dễ nấu, vừa đáp ứng tiêu chí “mát - nhẹ - đủ chất”.
Chỉ cần một tô cháo vào buổi sáng, bạn không chỉ bắt đầu ngày mới nhẹ nhàng hơn mà còn giúp cơ thể thích nghi tốt với nắng nóng, hạn chế mệt mỏi và duy trì sức khỏe lâu dài.
