Sáng qua 2.4 (giờ VN), Cơ quan Hàng không và Vũ trụ Mỹ (NASA) phóng tên lửa đưa tàu vũ trụ Orion với 4 phi hành gia lên không gian, bắt đầu hành trình bay quanh mặt trăng và quay về. Sứ mệnh mang tên Artemis 2 kéo dài 10 ngày là cột mốc quan trọng trong kế hoạch duy trì vị thế dẫn đầu trong không gian của Mỹ trước sự bám đuổi ngày càng gần của Trung Quốc.
Tính đến nay, Mỹ là nước duy nhất đưa con người đặt chân lên bề mặt mặt trăng với 6 lần đổ bộ thành công trong chương trình Apollo (1961 – 1972). Khi đó, đối thủ cạnh tranh của Mỹ là Liên Xô. Giờ đây, đối thủ chính là Trung Quốc, nước đã có nhiều bước tiến trong chương trình khám phá mặt trăng với những lần đưa thiết bị không người lái đổ bộ thành công.
Mỹ và Trung Quốc đều có kế hoạch xây dựng căn cứ trên mặt trăng và đều dự tính xây dựng lò phản ứng hạt nhân để cung cấp điện cho các căn cứ, từ đó giúp tiến hành các nhiệm vụ khám phá xa hơn vào vũ trụ. NASA mới đây đã bỏ kế hoạch xây trạm không gian quanh mặt trăng để hướng đến việc xây căn cứ ngay trên bề mặt chị Hằng. “Lần này, mục tiêu không chỉ là cắm cờ và in dấu chân mà là ở lại lâu dài”, Giám đốc NASA Jared Isaacman tuyên bố.
NASA đã đẩy nhanh tiến độ chương trình Artemis. Theo đó, sứ mệnh Artemis 3 dự kiến diễn ra vào năm 2027 với việc các phi hành gia thực hiện kết nối tàu Orion với tàu đổ bộ mặt trăng trên quỹ đạo trái đất. Cuộc đổ bộ mặt trăng sẽ diễn ra trong sứ mệnh
Artemis 4 vào năm 2028, sớm hơn 2 năm so với kế hoạch của Trung Quốc. Sau đó, NASA sẽ phóng tàu lên mặt trăng mỗi 6 tháng và duy trì hiện diện. Đến nay, Mỹ chưa phát triển tàu đổ bộ, nhiệm vụ đã được giao cho hai công ty SpaceX và Blue Origin. Công ty nào xong trước sẽ được chọn thực hiện sứ mệnh Artemis 3.
Trong khi đó, Trung Quốc đang phát triển tên lửa đẩy Long March 10 (Trường Chinh 10) để đưa phi thuyền lên mặt trăng và đã phóng thử hồi tháng 2. Nước này cũng sắp phóng thử phi thuyền Mengzhou (Mộng Châu) trong năm nay. Tàu đổ bộ Lanyue (Lãm Nguyệt), thiết bị sẽ đưa các phi hành gia từ quỹ đạo lên bề mặt mặt trăng, có thể được thử nghiệm trong giai đoạn 2028 – 2029.
Ngoài Mỹ và Trung Quốc thì Ấn Độ, Nga, Nhật Bản, Canada và các nước châu Âu cũng đang tham gia cuộc đua lên mặt trăng theo cách trực tiếp lẫn gián tiếp.
Ấn Độ đặt mục tiêu đưa phi hành gia bay quanh mặt trăng vào năm 2035 và đổ bộ vào năm 2040. Trước đó, Ấn Độ sẽ thực hiện sứ mệnh Gaganyaan để phóng tàu có người đầu tiên lên quỹ đạo trái đất vào năm 2027 và xây dựng trạm không gian riêng vào năm 2035. Hồi năm 2023, tàu Chandrayaan-3 của Ấn Độ hạ cánh thành công xuống gần cực nam mặt trăng, trở thành quốc gia đầu tiên làm được điều này và là nước thứ 4 đáp xuống mặt trăng.
Nga cũng duy trì mục tiêu đưa người lên mặt trăng trong giai đoạn 2030-2040 và đã ký thỏa thuận với Trung Quốc để xây dựng Trạm nghiên cứu mặt trăng quốc tế (ILRS) vào năm 2035, cạnh tranh với chương trình Artemis của Mỹ.
Trong khi đó, Nhật Bản, Canada và Cơ quan Không gian châu Âu (ESA) không tập trung vào thực hiện chương trình riêng mà chọn cách hợp tác với Mỹ để đổi lấy suất bay cho phi hành gia. Phi hành gia Canada Jeremy Hansen thuộc phi hành đoàn tàu Artemis 2 là người không mang quốc tịch Mỹ đầu tiên tham gia sứ mệnh mặt trăng.
"Chúng tôi sẽ khôi phục các điều kiện cho đối thoại chính trị bình thường với Israel", chính phủ của tân Thủ tướng Slovenia Janez Jansa thông báo ngày 11/6.
Lệnh cấm nhập cảnh đối với Thủ tướng Benjamin Netanyahu, Bộ trưởng An ninh Quốc gia Itamar Ben-Gvir và Bộ trưởng Tài chính Bezalel Smotrich được Slovenia áp dụng từ năm ngoái, dưới thời cựu thủ tướng Robert Golob, nhằm phản đối chiến dịch của Israel nhằm vào Dải Gaza.
Chính phủ Slovenia cũng quyết định không gia hạn lệnh cấm vận vũ khí đối với Israel, cho rằng biện pháp này không còn cần thiết vì hoạt động buôn bán khí tài quân sự đã được điều chỉnh bởi luật quốc gia và các tiêu chí kiểm soát xuất khẩu của Liên minh châu Âu (EU).
Lệnh cấm vận được ban hành vào tháng 7/2025, cấm xuất khẩu và trung chuyển vũ khí, trang thiết bị quân sự tới Israel. Cựu thủ tướng Golob còn hạn chế phần lớn hoạt động nhập khẩu vũ khí từ Israel, ngoại trừ những thiết bị phục vụ nhu cầu an ninh quốc gia.
Thủ tướng Jansa cũng bỏ lệnh cấm nhập khẩu hàng hóa từ các khu định cư Do Thái ở Bờ Tây. Dưới thời ông Golob, Slovenia là quốc gia thành viên EU đầu tiên áp đặt lệnh cấm vận như vậy đối với Israel.
Ngoại trưởng Israel Gideon Sa'ar hoan nghênh loạt quyết định của chính phủ Slovenia là "nhanh chóng và đúng đắn", ca ngợi ông Jansa là "lãnh đạo can đảm và người bạn thực sự của Israel".
Israel tuần trước thông báo sẽ mở đại sứ quán tại Slovenia, động thái được kỳ vọng mở ra giai đoạn mới trong quan hệ song phương.
Quan hệ giữa hai nước từng xấu đi nghiêm trọng dưới thời cựu thủ tướng Golob, khi ông từng lên án chiến dịch của Israel tại Dải Gaza là "hành động diệt chủng".
Sau khi nhậm chức ngày 4/6, Thủ tướng Jansa quyết định đảo ngược chính sách và bình thường hóa quan hệ trở lại với Israel. Lá cờ Palestine treo trên tòa nhà chính phủ Slovenia, động thái mang tính biểu tượng để kỷ niệm quyết định công nhận Nhà nước Palestine năm 2024, cũng bị gỡ bỏ.
Quân đội Israel hôm nay thượng cờ trên lâu đài Beaufort, tuyên bố kiểm soát công trình thời trung cổ cũng như khu vực rặng núi cùng tên, vốn có tầm quan sát rộng khắp miền nam Lebanon.
"Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) mở rộng hoạt động ở Lebanon, vượt qua sông Litani và chiếm rặng núi Beaufort, một trong những cứ điểm chiến lược quan trọng để bảo vệ các cộng đồng vùng Galilee và đảm bảo an toàn cho quân nhân", Bộ trưởng Quốc phòng Israel Katz nói.
Lâu đài Beaufort, còn được gọi là Qalaat al-Shakif, là pháo đài ra đời trước hoặc trong thế kỷ 12, nằm trên cao điểm có thể quan sát khu vực Galilee ở miền bắc Israel và vùng Nabatieh ở miền nam Lebanon. Israel từng kiểm soát địa điểm này trong thời gian chiếm đóng một phần lãnh thổ Lebanon năm 1982-2000.
IDF cho rằng nhóm vũ trang Hezbollah đã xây dựng nhiều hạ tầng quân sự tại khu vực với sự hỗ trợ của Iran, cho phép họ phát động nhiều đợt phóng rocket nhằm vào Israel.
Quân đội Israel đã triển khai chiến dịch trên bộ tại rặng núi Beaufort cùng thung lũng Wadi Saluki những ngày gần đây, phá hủy hạ tầng quân sự Hezbollah và "loại bỏ mối đe dọa trực tiếp" đối với khu vực biên giới phía bắc Israel. Bộ trưởng Katz khẳng định "hàng nghìn thành viên Hezbollah đã bị loại khỏi vòng chiến" và quân đội Israel đã kiểm soát thêm hàng trăm km2 lãnh thổ trong chiến dịch Lebanon.
Thủ tướng Benjamin Netanyahu sau đó ca ngợi kiểm soát lâu đài Beaufort là "giai đoạn mới và bước ngoặt lớn" trong sách lược quân sự của Israel tại Lebanon. Ông cho biết đã chỉ đạo IDF tiến sâu vào những khu vực thực tế đang do Hezbollah kiểm soát.
"Chúng ta trở lại Beaufort với tâm thế khác, đoàn kết, quyết tâm và mạnh mẽ hơn bao giờ hết. Chúng ta đã phá vỡ rào cản sợ hãi, giành quyền chủ động và hoạt động trên mọi mặt trận từ Syria, Gaza đến Lebanon", ông Netanyahu nói trong video do Văn phòng Thủ tướng Israel công bố.
Ngoại trưởng Pháp Jean-Noel Barrot thông báo nước này đã đề nghị Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc họp khẩn sau khi Israel kiểm soát lâu đài Beaufort. "Không điều gì có thể biện minh cho việc Israel tiếp tục chiến dịch quân sự tại Lebanon và ngày càng chiếm nhiều lãnh thổ hơn", ông nói.
Thủ tướng Lebanon Nawaf Salam cáo buộc Israel theo đuổi chính sách "tiêu thổ" và "trừng phạt tập thể" ở miền nam Lebanon, cho rằng những cuộc tấn công thời gian qua đã cố tình phá hủy các thị trấn và làng mạc, buộc người dân rời bỏ nhà cửa.
IDF đã ra lệnh sơ tán quy mô lớn đối với các khu vực phía nam sông Zahrani và phía bắc sông Litani, cách biên giới Israel khoảng 40 km. Người phát ngôn IDF Avichay Adraee cảnh báo bất kỳ ai ở gần lực lượng hoặc cơ sở của Hezbollah đều có nguy cơ trở thành mục tiêu.
Hãng thông tấn Lebanon cho biết nhiều cuộc không kích đã xảy ra gần thành phố Tyre ở miền nam đất nước, trong đó có một đòn đánh gần bệnh viện. Bộ Y tế Lebanon cho biết những cuộc tấn công của Israel kể từ ngày 2/3 đã khiến gần 3.400 người thiệt mạng.
Reuters đưa tin Tổng thống Hàn Quốc Lee Jae Myung và Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi ngày 19.5 vừa có cuộc họp báo chung sau khi hội đàm song phương.
Theo AP, chỉ trong khoảng 6 tháng qua thì hai nhà lãnh đạo trên có đến 4 cuộc hội đàm cùng nhau. Đặc biệt, nếu hai nhà lãnh đạo gặp nhau ở quê nhà Nara (Nhật Bản) của bà Takaichi hồi tháng 1, thì cuộc gặp lần này diễn ra ở quê nhà Andong (Hàn Quốc) của ông Lee. Điều này để lại dấu ấn đặc biệt khi lần đầu tiên trong lịch sử hiện đại, hai nhà lãnh đạo đương nhiệm của hai quốc gia gặp nhau tại quê nhà của nhau.
Phát biểu trong cuộc họp báo ngày 19.5, lãnh đạo Nhật Bản và Hàn Quốc tái khẳng định sự phối hợp an ninh mạnh mẽ hơn, bao gồm hợp tác ba bên với Mỹ, khi đối mặt với những thách thức chung bao gồm Triều Tiên và căng thẳng khu vực rộng lớn hơn. Về quan hệ song phương, Tổng thống Lee và Thủ tướng Takaichi cho biết khi nguồn cung bị gián đoạn do chiến tranh ở vùng Vịnh gây căng thẳng cho các nền kinh tế phụ thuộc vào nhập khẩu năng lượng như Nhật Bản và Hàn Quốc, thì hai nước thỏa thuận phối hợp để ổn định các tuyến cung cấp năng lượng và mở rộng hợp tác với các đối tác châu Á khác. Nguồn dầu thô từ Trung Đông chiếm 93% lượng nhập khẩu của Nhật Bản, 70% lượng nhập khẩu của Hàn Quốc.
Vì thế, theo kết quả hội đàm, Nhật Bản và Hàn Quốc mở rộng hợp tác về nguồn cung cấp khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) và dầu thô, bao gồm cả các thỏa thuận dự trữ và hoán đổi sản phẩm dầu mỏ. Hàn Quốc cũng đồng ý tham gia "Power Asia" - một sáng kiến do Thủ tướng Takaichi đề ra nhằm tăng cường hợp tác giữa các nước Đông Nam Á trong việc xây dựng và sử dụng chung các cơ sở lưu trữ dầu mỏ để dự trữ dầu.
Chính vì thế, có thể nói thỏa thuận trên là cú bắt tay chưa từng có giữa hai nước.
Giới phân tích nhận định không phải chỉ vì áp lực từ việc thiếu hụt nguồn cung năng lượng, mà chính sách của Mỹ cũng là một trong các nguyên nhân thúc đẩy Nhật Bản và Hàn Quốc thắt chặt quan hệ. Cụ thể, chính sách thuế của Washington dưới thời Tổng thống Donald Trump đang gây khó khăn cho cả Nhật Bản lẫn Hàn Quốc.
Không những vậy, Nhật Bản và Hàn Quốc được cho là đang đặc biệt lo ngại rằng các biện pháp kiểm soát xuất khẩu đa phương đối với chip bán dẫn tiên tiến sang Trung Quốc, vốn đã được tăng cường dưới thời cựu Tổng thống Mỹ Joe Biden, có thể bị Tổng thống Trump đảo ngược. Vấn đề này là một mối đe dọa an ninh tiềm tàng nghiêm trọng. Nên Tokyo và Seoul, với tư cách đều là đồng minh của Mỹ, có thể hợp tác trong việc thúc giục Washington ngăn chặn Trung Quốc có được chip bán dẫn tiên tiến và các công nghệ liên quan. Từ các yếu tố trên, việc Nhật - Hàn tăng cường hợp tác có thể giúp hai nước giảm sự lệ thuộc vào Mỹ.
Mặc dù vậy, theo phân tích gửi đến Thanh Niên, Eurasia Group (Mỹ), đơn vị tư vấn và nghiên cứu rủi ro chính trị hàng đầu thế giới, cho rằng giữa Nhật Bản và Hàn Quốc vẫn tồn tại nhiều khác biệt để tăng cường quan hệ lâu dài. Trước hết, quan điểm về Nhật Bản có sự khác biệt rất lớn, thậm chí hoàn toàn trái ngược, giữa các đời lãnh đạo của nước này, bởi hai nước còn nhiều bất đồng liên quan lịch sử chưa thể giải quyết trọn vẹn.
Bên cạnh đó, bà Takaichi có mối quan hệ tích cực với Tổng thống Trump và Tokyo vẫn không ngừng vun đắp mối quan hệ chặt chẽ hơn với Washington. Sau cuộc gặp gần đây với Chủ tịch nước Trung Quốc Tập Cận Bình, Tổng thống Trump được cho là đã gọi điện cho Thủ tướng Takaichi để thông báo về hội đàm thượng đỉnh Mỹ - Trung. Tokyo và Seoul đã công bố hội nghị thượng đỉnh giữa hai bên ngay sau khi cuộc gặp của ông Trump và ông Tập kết thúc.
Ngược lại, mối quan hệ của bà Takaichi với Trung Quốc đang cực kỳ căng thẳng. Cuối năm ngoái, phát biểu của bà Takaichi cho rằng nếu Trung Quốc đại lục tấn công quân sự nhằm vào Đài Loan có thể được coi là mối đe dọa đối với sự sống còn của Nhật Bản, nhằm biện minh cho sự can thiệp quân sự của Tokyo trong trường hợp này đã khiến Trung Quốc giận dữ. Kết quả, Trung Quốc hạn chế khách du lịch nước này đến Nhật Bản, đình chỉ các chuyến bay giữa hai nước và hủy nhập khẩu thủy sản từ Nhật Bản.
Những khác biệt tồn tại trở thành thách thức không nhỏ cho việc thắt chặt quan hệ Nhật - Hàn.
