Theo kênh CNBC, trong phiên giao dịch sáng 30-4 (giờ Việt Nam), giá dầu Brent chuẩn quốc tế giao tháng 6 đã tăng hơn 3% đạt mức 121,65 USD/thùng, trong khi dầu West Texas Intermediate (WTI) của Mỹ tăng gần 2% lên mức 109,01 USD/thùng.
Trước đó một ngày, thị trường đã chứng kiến sự biến động dữ dội khi dầu Brent tăng 6% và WTI tăng 7%.
Đà tăng này diễn ra sau khi trang Axios đưa tin Tổng thống Mỹ Donald Trump bác đề xuất của Iran về việc mở lại eo biển Hormuz, cho thấy Washington vẫn nỗ lực theo đuổi việc phong tỏa hải quân cho đến khi đạt được thỏa thuận hạt nhân rộng hơn.
Báo Wall Street Journal cũng dẫn nguồn quan chức Mỹ cho biết ông Trump đã yêu cầu chuẩn bị cho kịch bản phong tỏa các cảng biển của Iran kéo dài.
Trong khi đó trên mạng xã hội Truth Social, ông Trump tiếp tục có những phát ngôn cứng rắn: “Iran tốt hơn hết nên sớm khôn ngoan ra! Họ không biết cách ký kết một thỏa thuận phi hạt nhân”.
Ông thậm chí còn đính kèm hình ảnh ông cầm súng với phông nền khói lửa, với thông điệp “Không còn Quý ngài tử tế nào nữa”, làm gia tăng nỗi lo sợ về một cuộc xung đột vũ trang kéo dài tại Trung Đông.
Theo dữ liệu của LSEG, giá dầu Brent đã vọt lên mức cao nhất kể từ giữa năm 2022 sau khi xung đột tại Trung Đông làm gián đoạn nguồn cung.
Ngân hàng Goldman Sachs ước tính lượng dầu xuất khẩu qua eo biển Hormuz đã giảm xuống chỉ còn khoảng 4% so với mức bình thường, trong khi các cuộc đàm phán Mỹ – Iran đình trệ cùng với lệnh phong tỏa của Mỹ tiếp tục khiến dòng chảy năng lượng thêm bế tắc.
Các nhà phân tích cho biết việc xuất khẩu dầu Iran bị hạn chế và năng lực lưu trữ có giới hạn có thể khiến tình trạng gián đoạn nguồn cung trở nên nghiêm trọng hơn nếu phong tỏa kéo dài.
Họ cũng nhận định việc Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) tăng sản lượng sau khi rời OPEC có khả năng chỉ diễn ra từ từ trong trung hạn, hơn là bù đắp tình trạng thiếu hụt trong ngắn hạn.
Dù vậy, Goldman Sachs cũng lưu ý về khả năng suy giảm nhu cầu đang xuất hiện. Tiêu thụ dầu toàn cầu trong tháng 4 có thể thấp hơn khoảng 3,6 triệu thùng/ngày so với tháng 2, chủ yếu do nhu cầu nhiên liệu hàng không và nguyên liệu hóa dầu suy yếu.
Iran nhấn mạnh một thỏa thuận chấm dứt chiến sự với Mỹ phải bao gồm việc chấm dứt chiến tranh trên tất cả các mặt trận. Ngoài ra Washington phải miễn trừ các lệnh trừng phạt đối với dầu mỏ Iran trong quá trình đàm phán.
Về eo biển Hormuz, Tehran cho biết thỏa thuận phải dành ra thời hạn 30 ngày cho các thủ tục liên quan tuyến hàng hải này, theo Hãng tin Reuters.
Theo quan điểm của Iran, một thỏa thuận đạt được giữa Mỹ và Iran phải quy định rằng số lượng tàu được phép đi qua eo biển Hormuz sẽ trở lại mức trước chiến tranh trong vòng 30 ngày.
Bên cạnh đó phong tỏa hải quân phải được dỡ bỏ hoàn toàn trong thời hạn 30 ngày này.
Tehran nhấn mạnh bất kỳ sự thay đổi trong các hoạt động hàng hải tại eo biển Hormuz đều có điều kiện là Mỹ phải thực hiện các cam kết đã nêu trong bản ghi nhớ chung.
Tehran cũng nêu rõ Mỹ phải giải phóng một phần tài sản đóng băng của Iran trong giai đoạn đầu tiên. Phần còn lại của tài sản đóng băng sẽ được quyết định trong các vòng đàm phán.
Mặc dù Lực lượng Vệ binh cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) khẳng định Tehran chưa đưa ra bất kỳ cam kết nào về chương trình hạt nhân, tuy nhiên bên bản ghi nhớ sẽ phải dành ra thời hạn 60 ngày để hai bên đàm phán về vấn đề hạt nhân và làm giàu uranium.
Đáng chú ý một nguồn tin cấp cao Iran tiết lộ với Reuters rằng nước này vẫn chưa đồng ý bàn giao kho dự trữ uranium làm giàu ở mức cao của họ. Việc trước tiên là phải đạt thỏa thuận ngưng bắn hoàn toàn ở Iran và Lebanon, sau đó mới bàn đến vấn đề hạt nhân. Tehran nói đây là lập trường xuyên suốt của họ.
“Vấn đề hạt nhân sẽ được giải quyết trong các cuộc đàm phán hướng tới một thỏa thuận cuối cùng, vì vậy vấn đề này không thuộc thỏa thuận hiện tại. Chưa có bất kỳ thỏa thuận nào về việc vận chuyển kho dự trữ uranium được làm giàu ở mức cao của Iran ra khỏi đất nước”, quan chức này khẳng định.
Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Baqer Qalibaf hôm qua (5.5) viết trên mạng xã hội rằng an ninh vận chuyển hàng hải và năng lượng đã bị đe dọa do những hành vi vi phạm thỏa thuận ngừng bắn kéo dài 4 tuần của Mỹ và các đồng minh, theo Reuters. Đến chiều qua chưa có thông tin phản ứng từ Mỹ.
Ông Qalibaf có phát ngôn như trên sau khi Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) ngày 4.5 thông báo rằng trong ngày đầu tiên thực hiện "Dự án Tự do" nhằm hướng dẫn các tàu bị mắc kẹt rời khỏi eo biển Hormuz, những tàu khu trục Mỹ và 2 tàu thương mại mang cờ Mỹ đã đi qua eo biển này.
Tư lệnh CENTCOM Bradley Cooper tuyên bố những tên lửa hành trình của Iran nhắm vào tàu khu trục Mỹ và 2 tàu thương mại đã bị bắn hạ, theo CNN. Ông còn khẳng định trực thăng Mỹ đã đánh chìm 6 tàu nhỏ thuộc Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) cố tấn công 2 tàu thương mại.
Trong khi đó, Đài truyền hình nhà nước Iran IRIB dẫn lời một chỉ huy quân sự nước này cho hay không có tàu nào của IRGC bị trúng đạn, nhưng cuộc điều tra cho thấy lực lượng Mỹ đã tấn công 2 chiếc thuyền chở khách từ Oman đến Iran vào ngày 4.5, khiến 5 dân thường thiệt mạng. Ngoài ra, IRGC khẳng định không có tàu thương mại nào vượt qua eo biển Hormuz trong vài giờ trước đó.
Một số tàu thương mại ở vịnh Ba Tư đã báo cáo về các vụ nổ hoặc hỏa hoạn hôm 4.5, theo Reuters. Trong đó, giới chức Hàn Quốc thông báo một vụ nổ và hỏa hoạn đã xảy ra trên tàu do nước này điều hành ở eo biển Hormuz.
Trên mạng xã hội Truth Social ngày 4.5, Tổng thống Mỹ Donald Trump viết rằng Iran đã "bắn vài phát súng" nhưng gây ra thiệt hại không đáng kể ở eo biển Hormuz, đồng thời kêu gọi Hàn Quốc tham gia Dự án Tự do. Nhà lãnh đạo Mỹ đã từ chối trả lời liệu thỏa thuận ngừng bắn mong manh giữa Mỹ và Iran có còn hiệu lực hay không sau khi hai bên nổ súng ở eo biển Hormuz, theo CNN. Trong cuộc trả lời phỏng vấn với kênh Fox News trước đó, ông Trump cảnh báo với lực lượng Iran rằng họ sẽ bị xóa sổ nếu cố gắng nhắm mục tiêu vào các tàu Mỹ trong khu vực.
Cũng trong ngày 4.5, giới chức UAE khẳng định nước này đã bị một loạt tên lửa và máy bay không người lái (UAV) từ Iran nhắm mục tiêu, theo AFP. Họ cáo buộc Iran phóng UAV vào một tàu chở dầu thuộc tập đoàn dầu khí nhà nước ADNOC của UAE, và cuộc tấn công nhắm vào một cơ sở năng lượng ở tiểu vương quốc Fujairah đã khiến 3 công dân Ấn Độ bị thương.
Chính quyền UAE gọi cuộc tấn công mới là "một sự leo thang nguy hiểm và một sự vi phạm không thể chấp nhận được". Đây là lần đầu tiên lãnh thổ UAE bị Iran tấn công kể từ khi thỏa thuận ngừng bắn giữa Mỹ và Iran có hiệu lực từ ngày 8.4, theo AFP.
Đài truyền hình nhà nước Iran dẫn lời giới chức quân đội nước này xác nhận họ tấn công UAE để đáp trả "sự phiêu lưu quân sự của Mỹ", theo Reuters. "Những gì đã xảy ra là sản phẩm của sự phiêu lưu quân sự của Mỹ nhằm tạo ra một lối đi cho các tàu thuyền ra khỏi eo biển Hormuz một cách bất hợp pháp", một vị quan chức quân sự Iran nhấn mạnh.
Ngoài ra, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi hôm 4.5 viết trên mạng xã hội X rằng những cuộc đụng độ mới cho thấy "không có giải pháp quân sự nào cho một cuộc khủng hoảng chính trị" và chỉ ra những nỗ lực hòa giải của Pakistan. "Mỹ nên cảnh giác với việc bị những kẻ có ý đồ xấu kéo trở lại vũng lầy. UAE cũng vậy. Dự án Tự do là dự án bế tắc", ông Araghchi viết.
"Ngay sau tuyên bố phong tỏa trên biển của Tổng thống Mỹ Donald Trump, toàn bộ hoạt động lưu thông qua eo biển đã ngừng lại", hãng giám sát hàng hải Lloyd's List, có trụ sở chính tại London, ghi nhận thực trạng trên eo biển Hormuz vào ngày 12-13/4.
Hãng cho biết số lượng tàu chở dầu đi qua eo biển hôm 11/4 tăng nhẹ so với những ngày trước, sau khi Mỹ - Iran đồng ý ngừng bắn hai tuần và tiến hành đàm phán trực tiếp tại Islamabad, Pakistan. Lloyd's List lý giải rằng một số công ty vận tải biển đã tìm cách đón đầu rủi ro, tận dụng lệnh ngừng bắn tạm thời để đưa tàu rời khỏi Trung Đông.
Reuters ghi nhận dữ liệu vận tải cho thấy ít nhất ba tàu chở dầu siêu lớn (VLCC) đã đi qua eo biển Hormuz hôm 12/4, được cho là những tàu VLCC đầu tiên rời khỏi vịnh Ba Tư kể từ khi Mỹ - Iran đạt thỏa thuận ngừng bắn vào tuần trước.
Hoạt động này giảm mạnh sau khi Mỹ - Iran kết thúc đàm phán mà không đạt được thỏa thuận và ông Trump thông báo về lệnh phong tỏa eo biển Hormuz, có hiệu lực từ 10h hôm nay (21h giờ Hà Nội).
Dữ liệu cho thấy tàu VLCC Agios Fanourios I treo cờ Malta, đã tìm cách đi qua eo biển để vào vùng Vịnh nhận dầu của Iraq, nhưng phải quay đầu và hiện neo gần vịnh Oman. Reuters nhận định "các tàu chở dầu đang né eo biển Hormuz trước thềm lệnh phong tỏa của Mỹ".
Bộ tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) thông báo sẽ bắt đầu chặn tàu của tất cả quốc gia ra vào khu vực bờ biển tại Iran, trong đó có mọi cảng của Iran ở vịnh Ba Tư và vịnh Oman, nhưng "không cản trở tự do hàng hải" đối với những tàu đến và đi từ các cảng ngoài Iran.
Eo biển Hormuz là tuyến vận chuyển dầu mỏ quan trọng, chiếm khoảng 20% nguồn cung dầu toàn cầu. Ngay sau khi Mỹ - Israel phát động chiến dịch tấn công Iran vào ngày 28/2, Tehran đã triển khai nhiều xuồng cao tốc để rải thủy lôi tại eo biển Hormuz.
Thủy lôi, cùng mối đe dọa từ máy bay không người lái (UAV) và tên lửa, khiến số lượng tàu hàng đi qua tuyến hàng hải này giảm xuống mức rất thấp, đẩy giá năng lượng tăng cao và mang lại cho Iran đòn bẩy lớn nhất trong xung đột.
Sau khi các bên đạt được lệnh ngừng bắn và mở cửa lại eo biển, IRGC ngày 9/4 công bố lộ trình thay thế cho tàu thuyền để tránh nguy cơ trúng thủy lôi tại tuyến hàng hải. Tuy nhiên, quan chức Mỹ cho rằng tuyến di chuyển này bị hạn chế đáng kể, chủ yếu do Iran rải thủy lôi một cách thiếu hệ thống.
