Hội đồng Giải thưởng Shaw - một trong những giải thưởng khoa học danh giá nhất thế giới, ngày 27/5 công bố trao giải hạng mục Khoa học toán học năm 2026 cho giáo sư Emmanuel Candès và giáo sư Camillo De Lellis.
Candès, 56 tuổi, hiện là giáo sư Đại học Stanford, còn De Lellis, 50 tuổi, làm việc tại Viện nghiên cứu cấp cao (IAS).
Theo trang web của giải thưởng, một trong những đóng góp lớn nhất của Candès là cùng cộng sự phát triển lý thuyết cảm biến nén, tạo ra tác động cực kỳ to lớn trong các lĩnh vực xử lý tín hiệu, hình ảnh y tế và thống kê. Điểm mấu chốt của phát kiến này là có thể giảm đáng kể mật độ lấy mẫu (lấy mẫu dưới mức tối thiểu), nhưng hệ thống vẫn có thể tái tạo chính xác tín hiệu ban đầu.
Tiếp tục hướng đi đó, một mô hình tương tự nhưng ở dạng không giao hoán của cảm biến nén đã cho phép Candès tái tạo các ma trận hạng thấp từ các thành phần riêng lẻ bán phần. Công trình này hiện có ảnh hưởng sâu rộng trong lĩnh vực học máy và khoa học dữ liệu.
Gần đây, Candès cùng nghiên cứu sinh giới thiệu một bộ lọc mới giúp giảm tỷ lệ phát hiện sai trong thống kê. Công cụ này được kỳ vọng tạo ra tác động mang tính cách mạng trong ngành thống kê, tương tự những gì cảm biến nén đã làm được với công nghệ xử lý hình ảnh những năm qua.
Trong khi đó, giáo sư De Lellis ghi dấu ấn đậm nét với các bài toán hình học không gian và dòng chảy.
Từ công trình dài 1.700 trang của nhà toán học Almgren nhằm giải quyết bài toán Plateau kinh điển về "bề mặt cực tiểu" từ thế kỷ 19, De Lellis và học trò đã rút ngắn, đơn giản hóa và hoàn thiện trọn vẹn công trình, sau đó mở rộng để đưa ra một ước lượng định lượng trong trường hợp số chiều phụ cao.
Một đóng góp lớn khác của De Lellis nằm ở lĩnh vực nghiên cứu hiện tượng dòng chảy rối của chất lưu trong giả thuyết Onsager về phương trình Euler chuyển động chất lưu, có nguồn gốc từ năm 1940.
Theo giả thuyết trên, năng lượng sẽ được bảo toàn nếu dữ liệu dòng chảy có độ mịn cao (bậc lớn hơn 1/3), và không bảo toàn nếu độ mịn thấp (bậc nhỏ hơn hoặc bằng 1/3). Việc chứng minh trường hợp không bảo toàn năng lượng, tức tìm ra các nghiệm "xấu", được cho là vô cùng nan giải.
De Lellis cùng cộng sự đã phát triển một phương pháp đột phá bằng cách sử dụng kỹ thuật tích phân lồi để kiến tạo các nghiệm này. Phương pháp của ông cũng là chìa khóa để các nhà khoa học giải quyết hoàn toàn giả thuyết Onsager vào năm 2016, đồng thời biến tích phân lồi thành công cụ cách mạng hóa ngành động lực học chất lưu hiện đại.
Theo trang web của giải thưởng Shaw, ông Candès sinh tại Pháp, tốt nghiệp cử nhân ở Đại học Bách khoa Paris trước khi lấy bằng tiến sĩ ở Đại học Stanford. De Lellis là người gốc Italy, tốt nghiệp cử nhân Đại học Pisa và tiến sĩ ở Đại học Scuola Normale Superiore di Pisa. Cả hai hiện đều là thành viên Viện Hàn lâm Khoa học và Nghệ thuật Mỹ.
Giải thưởng Shaw ra đời năm 2004, được trao hàng năm để vinh danh những thành tựu xuất sắc trong lĩnh vực Thiên văn học, Khoa học sự sống và Y học, và Khoa học toán học. Phần thưởng ở mỗi hạng mục là 1,2 triệu USD.
Theo thống kê của Hong Kong Laureate Forum, nhiều chủ nhân giải Shaw cũng nhận được các giải thưởng quốc tế danh giá khác, bao gồm 16 giải Nobel, 10 giải Lasker, 7 huy chương Fields và 5 giải Abel.
Tin Gốc: Vnexpress
