Ngày 5/5, tại phiên họp tập thể UBND thành phố thường kỳ tháng 5, các đại biểu đã xem xét, cho ý kiến đối với dự thảo Đề án triển khai thí điểm mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa” trên địa bàn Hà Nội.
Theo dự thảo, “xã, phường xã hội chủ nghĩa” là mô hình tổ chức phát triển và quản trị tích hợp ở cấp cơ sở, trong đó chính quyền không chỉ thực hiện chức năng hành chính mà trực tiếp chuyển hóa các mục tiêu, giá trị của chủ nghĩa xã hội thành kết quả phát triển cụ thể trên địa bàn.
Mô hình hướng tới tổ chức lại không gian phát triển, tái cấu trúc các hoạt động kinh tế – xã hội, đổi mới phương thức quản trị, bảo đảm hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế với tiến bộ, công bằng xã hội, phát triển văn hóa, con người và phát huy quyền làm chủ của nhân dân. Mức độ cải thiện chất lượng sống, sự hài lòng và hạnh phúc của người dân được xác định là thước đo tổng hợp, quan trọng nhất trong mô hình này.
Trên cơ sở cụ thể hóa các đặc trưng của xã hội chủ nghĩa vào điều kiện Thủ đô, dự thảo xác định 8 nội dung cốt lõi gồm xây dựng hệ thống chính trị cơ sở; phát triển hạ tầng và không gian sống thông minh; phát triển kinh tế; bảo đảm an sinh xã hội; phát triển văn hóa, con người; xây dựng môi trường; bảo đảm quốc phòng – an ninh; thúc đẩy khoa học công nghệ và chuyển đổi số.
Hệ thống tiêu chí được thiết kế theo hướng lượng hóa, đo đếm được, với tổng số 54 tiêu chí, bao trùm các lĩnh vực từ kinh tế, việc làm, thu nhập, hạ tầng, y tế, giáo dục, môi trường đến chuyển đổi số và mức độ tham gia của người dân.
Địa bàn thí điểm được đề xuất lựa chọn dựa trên các tiêu chí như tính đại diện, khả năng tổ chức lại không gian phát triển, điều kiện hạ tầng, năng lực hệ thống chính trị, mức độ sẵn sàng đổi mới và khả năng lan tỏa. Theo cơ quan soạn thảo, yếu tố quyết định không chỉ là điều kiện sẵn có mà còn là mức độ cam kết chính trị, năng lực tổ chức thực hiện và khả năng tạo ra kết quả thực chất, có thể nhân rộng.
Đề án cũng đề xuất các cơ chế, chính sách đặc thù nhằm huy động và sử dụng hiệu quả nguồn lực, bao gồm ngân sách nhà nước và nguồn lực xã hội hóa, đồng thời xác định rõ cơ chế phối hợp giữa các cấp, các ngành.
Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Đại Thắng đánh giá việc nghiên cứu xây dựng mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa” là hướng đi mới nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển của Thủ đô trong bối cảnh mới. Ông cho rằng Hà Nội có nhiều điều kiện thuận lợi để triển khai thí điểm khi hệ thống cơ chế, chính sách ngày càng hoàn thiện, đặc biệt là các định hướng lớn từ Trung ương, các quy định mới về phát triển Thủ đô cùng với quy hoạch dài hạn đã được thông qua.
Chủ tịch Hà Nội cho biết qua nghiên cứu và thảo luận, các ý kiến cơ bản thống nhất với nội dung dự thảo. Mô hình được xây dựng trên cơ sở cụ thể hóa các đặc trưng của xã hội chủ nghĩa vào điều kiện thực tiễn cấp cơ sở, hướng tới hình thành các quan hệ kinh tế – xã hội mới, phù hợp mục tiêu phát triển đất nước đến năm 2045.
Người đứng đầu chính quyền Hà Nội lưu ý đây là nội dung quan trọng nên cần bảo đảm chặt chẽ về định hướng. Trước khi hoàn thiện và trình phê duyệt, cần nghiên cứu, xin ý kiến các cơ quan Trung ương, các cơ quan Đảng để bảo đảm thống nhất về quan điểm và cách tiếp cận.
Ông yêu cầu việc xây dựng mô hình phải gắn với thực tiễn phát triển của địa bàn, trong đó đặc biệt chú trọng yếu tố sinh kế của người dân. “Mô hình không chỉ là nơi cư trú mà phải là không gian phát triển kinh tế – xã hội, bảo đảm người dân có thể sinh sống, làm việc, tạo thu nhập ngay tại địa bàn, đồng thời có sự kết nối với các khu vực khác”, Chủ tịch Hà Nội nói.
Trước đó ngày 30/3, tại cuộc làm việc với Ban Thường vụ Thành ủy Hà Nội, Tổng Bí thư Tô Lâm đã gợi ý xây dựng thí điểm mô hình phường, xã xã hội chủ nghĩa.
Tại cuộc tiếp xúc cử tri sau kỳ họp Quốc hội ngày 4/5, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tiếp tục nhắc lại gợi ý này và cho biết có thể bắt đầu thí điểm xây dựng một phường hoặc xã xã hội chủ nghĩa để rút kinh nghiệm, làm rõ mô hình tổ chức và khả năng đáp ứng nhu cầu đời sống người dân.
Ông đề nghị Hà Nội lựa chọn một phường tiêu biểu để cải tạo, phát triển theo mô hình này hoặc xây dựng một phường mới với quy mô dân số từ 500.000 đến 1 triệu, đầu tư đồng bộ hạ tầng, trường học, bệnh viện, không gian công cộng và đô thị thông minh.
Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, khi chưa thể triển khai ở quy mô lớn, có thể bắt đầu từ cấp phường, xã để người dân trực tiếp cảm nhận, từ đó tạo hình mẫu cho các địa phương khác. Với tiềm lực và tốc độ phát triển, Hà Nội hoàn toàn có thể triển khai thí điểm. “Nếu Hà Nội làm được, Thủ đô không chỉ phát triển nhanh, hiện đại hơn mà còn trở thành đô thị đáng sống hơn, nhân văn, văn minh và xứng đáng hơn với vai trò trung tâm của cả nước”, ông nói.
Sáng 1-4, lãnh đạo UBND xã Cam An (Khánh Hòa) cho biết công an đang điều tra vụ một người đàn ông ngồi giữa đường ray bị tàu hỏa tông chết.
Theo thông tin ban đầu, khoảng hơn 5h5 cùng ngày, tại khu gian Suối Cát - Cam An (xã Cam An), một người đàn ông chưa rõ danh tính, đội mũ, mang ba lô, đã ngồi giữa đường ray tàu hỏa.
Thời điểm này, tàu SNT2 lưu thông theo hướng Nam - Bắc đi tới.
Dù hệ thống gác chắn đường ngang đã hạ, đèn tín hiệu liên tục cảnh báo, người đàn ông vẫn không rời khỏi khu vực nguy hiểm.
Hậu quả, tàu SNT2 tông trúng nạn nhân, khiến người này tử vong tại chỗ.
Ngay sau khi vụ việc xảy ra, đoàn tàu đã dừng lại để phối hợp xử lý hiện trường. Công an tỉnh Khánh Hòa đã khám nghiệm hiện trường, xác minh danh tính nạn nhân và điều tra nguyên nhân vụ việc.
Bộ Xây dựng vừa ban hành mức phí 900 đồng/km cho 12 dự án cao tốc. Mức thu phí này được cho là rất thấp so với mức thu phí trên tuyến cao tốc Đà Nẵng - Quảng Ngãi là 1.680 đồng/km đã hoàn thu phí từ những năm trước. Vì sao có sự chênh lệch này?
Trao đổi với Báo điện tử Tuổi Trẻ ngày 21-7, ông Nguyễn Công Hưng, Chánh Văn phòng, Tổng công ty Đầu tư phát triển đường cao tốc Việt Nam (chủ đầu tư dự án cao tốc Đà Nẵng - Quảng Ngãi), cho biết mức thu 1.680 đồng/PCU/km trên tuyến cao tốc Đà Nẵng - Quảng Ngãi và mức 900-1.300 đồng/PCU/km áp dụng đối với các đoạn tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông do Nhà nước đầu tư được xác định theo hai cơ chế đầu tư, khai thác và thu phí khác nhau cụ thể.
Theo ông Hưng, cao tốc Đà Nẵng - Quảng Ngãi là dự án do Tổng công ty Đầu tư phát triển đường cao tốc Việt Nam (VEC) làm chủ đầu tư, sử dụng chủ yếu nguồn vốn vay ODA của Ngân hàng Thế giới (WB), Cơ quan Hợp tác quốc tế Nhật Bản (JICA) và vốn đối ứng.
Theo khoản 4 điều 2 Quyết định 1202 của Thủ tướng Chính phủ ngày 10-9-2007, VEC được quyết định mức thu đối với các tuyến cao tốc do VEC làm chủ đầu tư, bảo đảm yêu cầu hoàn vốn của dự án, trừ trường hợp cơ quan nhà nước có thẩm quyền yêu cầu áp dụng mức thu do Nhà nước quy định.
"Trên cơ sở cơ chế này và phương án tài chính tổng thể của 5 dự án do VEC đầu tư đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt, mức thu trên tuyến Đà Nẵng - Quảng Ngãi đã được xác định nhằm bảo đảm nguồn thu để thực hiện các nghĩa vụ tài chính.
Đặc biệt là trả nợ các khoản vay nước ngoài đã đầu tư dự án, đồng thời đáp ứng chi phí quản lý, vận hành, bảo trì và sửa chữa công trình trong quá trình khai thác" - ông Hưng giải thích.
Mức 1.680 đồng/PCU/km được VEC áp dụng từ ngày 1-2-2024 theo lộ trình điều chỉnh phương án tài chính và sau khi báo cáo cơ quan có thẩm quyền.
Trong khi đó, mức 900-1.300 đồng/PCU/km (PCU là đơn vị quy đổi theo xe con - PV) là mức thu trên các tuyến cao tốc thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu và trực tiếp quản lý, khai thác, được quy định tại Nghị định số 130 của Chính phủ ngày 10-10-2024, VEC không thuộc đối tượng thuộc phạm vi điều chỉnh của Nghị định này (theo điều 1 của Nghị định số 130/2024/NĐ-CP).
Đây là các dự án được đầu tư bằng vốn đầu tư công; khoản thu được quản lý theo pháp luật về phí, lệ phí và ngân sách nhà nước, nhằm thu hồi một phần nguồn lực Nhà nước đã đầu tư, phục vụ công tác tổ chức thu và tạo nguồn lực cho quản lý, khai thác, bảo trì hệ thống đường cao tốc.
Mức 1.300 đồng/PCU/km áp dụng đối với tuyến đáp ứng đầy đủ điều kiện kỹ thuật; mức 900 đồng/PCU/km áp dụng đối với tuyến chưa đáp ứng đầy đủ các yêu cầu theo quy định.
"Như vậy sự khác biệt về mức thu xuất phát từ khác biệt về nguồn vốn đầu tư, chủ thể đầu tư, nghĩa vụ hoàn trả vốn và cơ chế tài chính của từng nhóm dự án. Không phải do áp dụng không thống nhất mức thu đối với các tuyến có cùng quy mô kỹ thuật" - ông Hưng nói.
Ở TP.HCM, cháu bé 2 tuổi bị bạo hành nghiêm trọng được đưa đến bệnh viện trong tình trạng nguy kịch, nhưng sau đó được cứu sống. May mắn cho cháu bé khi được người hàng xóm phát hiện cùng với sự vào cuộc kịp thời của cơ quan công an. Viện kiểm sát khẩn trương kiểm sát việc giải quyết nguồn tin về tội phạm, phê chuẩn các quyết định tố tụng cần thiết, đồng thời kiến nghị chính quyền địa phương làm thủ tục khai sinh, hỗ trợ điều trị và bảo đảm nơi chăm sóc an toàn cho cháu.
Đó là chuỗi can thiệp cần thiết. Không chỉ xử lý người có hành vi bạo lực, cơ quan bảo vệ pháp luật còn nhìn thấy một đứa trẻ chưa có giấy khai sinh, chưa được bảo đảm đầy đủ quyền nhân thân cơ bản và đang cần được đưa ra khỏi môi trường nguy hiểm.
Ở Hà Nội, cháu bé 4 tuổi không còn may mắn như vậy. Khi xe cứu thương đến, sự sống đã không còn. Cơ quan điều tra khởi tố, điều tra và xử lý người phạm tội. Tòa án vẫn có thể tuyên một bản án nghiêm khắc. Nhưng khi đứa trẻ đã chết, pháp luật chỉ còn thực hiện được chức năng trừng phạt và ghi nhận công lý sau cùng. Pháp luật không thể trả lại cơ hội sống cho một đứa trẻ đã bị bỏ lại quá lâu trong bạo lực.
Sự khác biệt ấy cho thấy bản chất của bảo vệ trẻ em không chỉ nằm ở chế tài hình sự. Chế tài là cần thiết. Người hành hạ, đánh đập, cố ý gây thương tích hoặc tước đoạt tính mạng trẻ em phải bị xử lý nghiêm. Nhưng nếu chỉ đợi đến khi thương tích nặng hoặc tử vong rồi mới vận hành bộ máy pháp luật thì sự bảo vệ đã đến muộn.
Với trẻ em, đặc biệt là trẻ nhỏ sống lệ thuộc hoàn toàn vào người lớn, mỗi dấu hiệu bạo lực đều phải được coi là tín hiệu cảnh báo. Một vết bầm bất thường, tiếng khóc kéo dài, việc trẻ bị nhốt trong phòng, bị bỏ đói, không được đưa đi học, không có giấy khai sinh, không được chăm sóc y tế đều không thể bị xem là "chuyện riêng của gia đình".
Luật Trẻ em đã xác định rõ trẻ em có quyền được bảo vệ tính mạng, thân thể, nhân phẩm, được chăm sóc, được khai sinh và được sống trong môi trường an toàn. Bạo lực trẻ em là hành vi bị nghiêm cấm. Bộ luật Hình sự đã có các tội danh xử lý hành vi hành hạ người khác, cố ý gây thương tích và giết người. Không phải là pháp luật thiếu quy định. Vấn đề là làm sao để quy định ấy được kích hoạt đủ sớm, trước khi đứa trẻ rơi vào tình trạng không thể cứu vãn.
Vụ việc ở TP.HCM cho thấy vai trò rất quan trọng của cộng đồng dân cư. Nếu hàng xóm không phát hiện, không báo tin, rất có thể cháu bé tiếp tục bị bạo hành trong im lặng. Một cuộc gọi, một tin báo, một sự can thiệp đúng lúc có thể là ranh giới giữa sự sống và cái chết.
Pháp luật muốn bảo vệ trẻ em thì trước hết phải có người báo cho chính quyền biết đứa trẻ đang gặp nguy hiểm. Trong nhiều vụ bạo hành, trẻ em không thể tự tố cáo. Trẻ càng nhỏ, khả năng tự bảo vệ càng bằng không. Vì vậy trách nhiệm phát hiện không thể đặt lên vai nạn nhân. Trách nhiệm ấy thuộc về người lớn xung quanh, từ hàng xóm, chủ nhà trọ, tổ dân phố, nhà trường, y tế cơ sở đến chính quyền địa phương.
Cũng từ vụ TP.HCM, cần nhìn thấy thêm một tầng bảo vệ khác, đó chính là bảo vệ quyền nhân thân và điều kiện sống của trẻ. Một đứa trẻ chưa có giấy khai sinh rất dễ bị đẩy ra ngoài tầm nhìn của hệ thống quản lý. Không khai sinh thì khó tiếp cận y tế, giáo dục, trợ giúp xã hội và các cơ chế bảo vệ chính thức. Trẻ em trong hoàn cảnh ấy dễ trở thành đứa trẻ vô hình. Khi đã vô hình về mặt quản lý, các nguy cơ bị bạo lực, bỏ rơi và xâm hại cũng khó được phát hiện hơn.
Việc Viện kiểm sát nhân dân khu vực 14 TP.HCM kiến nghị làm thủ tục khai sinh, hỗ trợ điều trị và tìm nơi chăm sóc phù hợp cho cháu bé vì vậy không chỉ là một động tác hành chính. Đó là cách đưa một đứa trẻ trở lại trong vòng bảo vệ của pháp luật.
Vụ Hà Nội lại cho thấy mặt tối của sự chậm trễ. Khi bạo lực diễn ra nhiều ngày, khi trẻ bị đánh đập, bỏ đói, bị xâm hại thân thể bằng những hành vi tàn nhẫn mà không có sự can thiệp kịp thời, hệ quả có thể là cái chết. Sau cái chết ấy, mọi bản án đều cần thiết nhưng không đủ. Cần thiết để trừng phạt. Cần thiết để răn đe. Cần thiết để khẳng định xã hội không dung thứ bạo lực với trẻ em. Nhưng không đủ vì đứa trẻ không còn nữa. Không đủ vì chức năng nhân đạo nhất của pháp luật là bảo vệ sự sống đã không kịp thực hiện.
Từ hai vụ việc trên yêu cầu đặt ra không chỉ là xử thật nghiêm người phạm tội. Điều đó đương nhiên phải làm. Yêu cầu quan trọng hơn là thiết lập một cơ chế phản ứng sớm đối với bạo lực trẻ em. Mỗi khu dân cư, nhà trọ, trường học, cơ sở y tế cần có trách nhiệm nhận diện và báo tin khi thấy trẻ có dấu hiệu bị bạo hành, bỏ rơi hoặc bị xâm hại. Chính quyền cấp cơ sở phải quản lý sát hơn các trường hợp trẻ nhỏ sống trong hoàn cảnh rủi ro, nhất là trẻ chưa khai sinh, trẻ không đến trường, trẻ sống cùng cha dượng, mẹ kế hoặc người không có quan hệ huyết thống trong điều kiện thiếu ổn định. Cơ quan bảo vệ pháp luật phải xử lý tin báo nhanh, đồng thời phối hợp với ngành lao động, y tế và chính quyền địa phương để tách trẻ khỏi môi trường nguy hiểm khi cần thiết.
Bảo vệ trẻ em không thể chỉ là khẩu hiệu. Đó phải là một hệ thống phản ứng cụ thể, bắt đầu từ phát hiện sớm, tiếp nhận tin báo, can thiệp khẩn cấp, chăm sóc y tế, bảo đảm giấy tờ nhân thân và xử lý hình sự người xâm hại. Mỗi mắt xích chậm trễ đều có thể khiến một đứa trẻ mất cơ hội được cứu.
Hai vụ bạo hành trẻ em ở TP.HCM và Hà Nội đặt cạnh nhau như một lời cảnh báo nghiêm khắc. Có đứa trẻ còn sống vì xã hội không im lặng và pháp luật đến kịp. Có đứa trẻ đã chết vì pháp luật chỉ còn có thể đến sau cùng. Trong bảo vệ trẻ em, sự khác biệt giữa kịp thời và quá muộn đôi khi chỉ là một cuộc gọi, một lần gõ cửa, một quyết định can thiệp sớm. Và cũng chính ở đó, thước đo của một xã hội văn minh không nằm ở việc chúng ta phẫn nộ sau mỗi cái chết mà nằm ở khả năng ngăn cho cái chết ấy đừng xảy ra.
