Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 6/4 cảnh báo Iran “có thể bị xóa sổ chỉ trong một đêm” nếu nước này không mở lại eo biển Hormuz trước hạn chót 20h ngày 7/4 (7h ngày 8/4 giờ Hà Nội).
Ông cũng tuyên bố Mỹ có kế hoạch phá hủy toàn bộ cầu và nhà máy điện Iran trong 4 giờ, nếu Tehran không tuân thủ hạn chót đề ra. “Tất cả nhà máy điện ở Iran sẽ ngừng hoạt động, bốc cháy, phát nổ và không bao giờ hoạt động trở lại được”, ông nói.
Quân đội Iran cùng ngày tuyên bố những “lời đe dọa vô căn cứ” của ông Trump sẽ không làm ảnh hưởng tới tinh thần và hoạt động của binh sĩ nước này. Truyền thông Iran cũng đăng danh sách các cây cầu lớn tại Trung Đông, ám chỉ có thể nhắm mục tiêu để trả đũa nếu hạ tầng của Tehran bị tấn công.
Trên thực tế, lực lượng Mỹ – Israel những ngày qua đã bắt đầu nhắm vào hạ tầng chiến lược và cơ sở năng lượng của Iran, sau khi không kích hàng nghìn mục tiêu quân sự trong hơn 5 tuần giao tranh.
Tổng thống Trump hôm 2/4 thông báo quân đội Mỹ đã phá hủy cầu B1, một trong những cây cầu cao nhất Trung Đông tại thành phố Karaj, cách thủ đô Tehran của Iran khoảng 35 km về phía tây. Vụ tập kích khiến một phần cây cầu bị phá hủy, 8 người thiệt mạng, gần 100 người bị thương.
Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) trong hai tuần qua cũng đã tấn công hai cơ sở hóa dầu lớn nhất Iran, trong đó có nhà máy ở Asaluyeh, nơi sản xuất 50% sản lượng hóa dầu của nước này. Israel Katz, Bộ trưởng Quốc phòng Israel, cho biết các đòn tập kích của Israel đã vô hiệu hóa 85% năng lực xuất khẩu của Iran trong lĩnh vực hóa dầu.
Trước đó, Iran cũng đã phóng tên lửa, UAV vào các mục tiêu khắp vùng Vịnh để đáp trả các đòn không kích của Mỹ – Israel. Iran còn gần như phong tỏa eo biển Hormuz, tuyến đường thủy vận chuyển 20% lượng dầu của thế giới.
Avner Golov, cựu quan chức an ninh quốc gia Israel và hiện là phó chủ tịch nhóm cố vấn MIND Israel, cho rằng việc Mỹ và Israel bắt đầu tăng cường tấn công các cơ sở hạ tầng phi năng lượng quan trọng của Iran phát đi thông điệp mạnh tới Tehran. “Nếu Iran vẫn tiếp tục không đồng ý chấm dứt giao tranh, cái giá mà nền kinh tế của họ phải trả sẽ ngày càng đắt hơn”, Golov nói.
Trong khi đó, thiếu tướng Ali Abdollahi Aliabadi, chỉ huy Bộ tư lệnh Trung tâm Khatam al-Anbiya phụ trách hoạt động tác chiến của lực lượng vũ trang Iran, cảnh báo “cánh cổng địa ngục sẽ mở ra” đối với Mỹ và Israel nếu hạ tầng của Iran tiếp tục bị tấn công.
Lực lượng Iran đã nhắm vào các cơ sở hóa dầu tại Bahrain và Abu Dhabi, đồng thời oanh tạc hệ thống dầu khí, nhà máy khử mặn và lưới điện tại Kuwait. Hôm 5/4, Iran tập kích khu công nghiệp Neot Hovav ở miền nam Israel, nơi tập trung nhiều nhà máy. Trước đó vài ngày, giới chức Israel cho biết nhà máy lọc dầu lớn nhất nước này tại Haifa đã bị trúng mảnh vỡ từ tên lửa Iran nhưng hoạt động sản xuất không bị gián đoạn.
Hành vi tấn công các cơ sở hạ tầng dân sự trong xung đột có nguy cơ vi phạm luật pháp quốc tế. Tuy nhiên, giới chức Mỹ và Israel cho rằng đây là những mục tiêu hợp lệ vì chúng sản xuất vật tư hoặc được dùng để vận chuyển vũ khí phục vụ quân đội Iran.
Bình luận viên Dov Lieber và Zvi Smith của WSJ cho rằng việc các bên chuyển hướng tấn công sang các mục tiêu hạ tầng, năng lượng có nguy cơ biến xung đột thành một cuộc chiến tiêu hao về kinh tế.
Các cuộc tấn công của Iran vào hạ tầng năng lượng vùng Vịnh có thể gây ra tác động lâu dài tới giá năng lượng toàn cầu. Giá dầu đã tăng vọt lên mức cao nhất kể từ năm 2022 và có nguy cơ tiếp tục leo thang khi nhiều tàu chở dầu vẫn mắc kẹt tại vịnh Ba Tư. Iran đến nay vẫn từ chối mở cửa eo biển Hormuz chỉ để đổi lấy một lệnh ngừng bắn tạm thời, hay nhượng bộ trước các tối hậu thư của ông Trump.
Raz Zimmt, giám đốc chương trình Iran tại Viện Nghiên cứu An ninh Quốc gia Israel, trụ sở tại Tel Aviv, nhận định Tehran hiện dường như sẵn sàng chịu đựng thêm những tổn thất kinh tế miễn là có thể gây ra đau đớn cho đối phương.
“Họ sẵn lòng chấp nhận rủi ro”, ông nói.
Theo Robin Mills, giám đốc điều hành công ty tư vấn Qamar Energy, trụ sở tại Dubai, “nếu các cơ sở hóa dầu và năng lượng trong khu vực bị hư hại nghiêm trọng, sẽ chẳng còn gì để vận chuyển ra khỏi vùng Vịnh ngay cả khi Iran dỡ phong tỏa eo biển Hormuz”.
“Dù hoạt động vận tải trở lại bình thường, một phần trong 5 triệu thùng chế phẩm dầu mỗi ngày được xuất khẩu từ vùng Vịnh vẫn sẽ bị gián đoạn nhiều tháng, thậm chí lâu hơn”, Mills nói.
Với Iran, các đòn không kích nhắm vào các cây cầu và nhà máy điện có nguy cơ giáng đòn vào nền kinh tế vốn đã kiệt quệ sau nhiều năm chịu các lệnh trừng phạt từ phương Tây liên quan đến chương trình hạt nhân, tên lửa đạn đạo. Theo người dân địa phương, cuộc chiến đã khiến nền kinh tế Iran đình trệ và rơi vào tình trạng tồi tệ chưa từng thấy.
Trong các cuộc phỏng vấn, nhiều người Iran cho biết giá lương thực đã tăng vọt và tình trạng thất nghiệp ngày càng trầm trọng, khi các nhà máy phải đóng cửa sau những đợt oanh tạc. Họ bày tỏ lo ngại chiến dịch của Mỹ – Israel cuối cùng sẽ không thể thay đổi chính quyền tại Iran mà chỉ gây thêm khốn khổ cho những người dân bình thường.
Các cuộc ném bom của Israel vào nhà máy thép, hóa dầu và dược phẩm đã đánh thẳng vào những trụ cột kinh tế vốn mang về nguồn thu hàng tỷ USD cho Iran.
Hóa dầu là ngành chủ chốt của kinh tế Iran, đóng góp khoảng 25% tổng doanh thu xuất khẩu phi dầu mỏ, theo Neil Quilliam, chuyên gia năng lượng tại tổ chức nghiên cứu Chatham House, London.
Ông cho biết khác với dầu thô vốn dễ bị giám sát và trừng phạt vì vận chuyển bằng tàu lớn, các sản phẩm hóa dầu có thể bán cho nhiều khách hàng tư nhân, đặc biệt là tại châu Á và Thổ Nhĩ Kỳ. Vì thế, đây là nguồn mang đến ngoại tệ cực kỳ quan trọng đối với Tehran.
“Các nhà máy này cung cấp nguồn nguyên liệu thiết yếu cho những ngành như dệt may, phụ tùng ô tô và bao bì. Việc chúng bị phá hủy sẽ gây tắc nghẽn sản xuất, đẩy chi phí lên cao và khiến người lao động trong toàn ngành công nghiệp chế tạo mất việc làm”, Quilliam nói.
Tuần trước, Israel đã đánh thẳng vào “trái tim” ngành thép của Iran khi oanh tạc nhà máy thép Khuzestan tại thành phố Ahvaz và nhà máy thép Mobarakeh tại Isfahan. Đây là hai cơ sở sản xuất thép lớn nhất khu vực.
Bộ Tài chính Mỹ cho biết hồi năm 2024 rằng ngành kim loại của Iran thu về hàng tỷ USD mỗi năm, trong đó phần lớn đến từ xuất khẩu thép. Cả hai cơ sở sản xuất thép trên đều đang chịu lệnh trừng phạt từ Mỹ do có liên quan đến các cơ quan an ninh Iran.
Tiếp theo đó, hôm 31/3, quân đội Israel còn tấn công nhà máy dược phẩm Tofigh Daru tại Tehran.
Iran đã thu được một số lợi ích kinh tế từ cuộc chiến, như việc có thể duy trì xuất khẩu dầu với giá cao hay nguồn thu từ phí quá cảnh qua eo biển Hormuz. Mặt khác, việc chính quyền Mỹ miễn trừ lệnh trừng phạt xuất khẩu dầu đã giúp Ấn Độ có thể mua dầu từ Iran sau nhiều năm.
Tuy nhiên, theo chuyên gia Zimmt từ Viện Nghiên cứu An ninh Quốc gia, những lợi ích này sẽ không thấm gì so với những thiệt hại mà cuộc chiến đã và có thể gây ra cho nền kinh tế Iran trong những ngày tới, nếu ông Trump thực hiện lời đe dọa của mình.
Theo thông báo của Bộ Tổng tham mưu Ukraine, ngày 27/5, Ukraine đã tấn công nhà máy lọc dầu Tuapse của Nga và nhiều mục tiêu quân sự khác của Nga, bao gồm các hệ thống phòng không, sở chỉ huy và hệ thống trinh sát tự động do Không quân Nga sử dụng.
Bộ Tổng tham mưu Ukraine xác nhận, lực lượng Ukraine đã tấn công nhà máy lọc dầu Tuapse ở vùng Krasnodar, gây ra hỏa hoạn và khói dày đặc tại cơ sở này. Mức độ thiệt hại đang được đánh giá.
Nhà máy lọc dầu Tuapse là một trong những cơ sở xử lý dầu lớn nhất ở miền nam Nga, với công suất xử lý hàng năm khoảng 12 triệu tấn dầu. Nhà máy này sản xuất nhiên liệu được sử dụng một phần để cung cấp cho quân đội Nga và đã trở thành mục tiêu thường xuyên trong chiến dịch tấn công tầm xa của Ukraine nhằm vào cơ sở hạ tầng dầu khí của Nga.
Nhà máy lọc dầu và các hạ tầng cảng lân cận đã liên tục bị máy bay không người lái và tên lửa của Ukraine tấn công trong những tháng qua, gây ra hỏa hoạn, ngừng hoạt động tạm thời và gián đoạn xuất khẩu nhiên liệu qua Biển Đen.
Lực lượng Không quân Ukraine cũng đã sử dụng tên lửa hành trình Storm Shadow để tấn công các hệ thống tự động hóa trinh sát của Nga tại các khu vực Voronezh, Taganrog và Sevastopol ở Crimea, nơi Nga tuyên bố sáp nhập và kiểm soát.
Tỉnh Voronezh giáp với tỉnh Kharkov ở Ukraine và thường được sử dụng làm điểm xuất phát cho các cuộc tấn công của Nga trên tiền tuyến cũng như thành phố Kharkov. Taganrog nằm dọc theo bờ biển Azov phía nam nước Nga, chỉ cách biên giới Ukraine với Nga 40km.
Ngoài ra, lực lượng Ukraine còn tấn công các sở chỉ huy của Nga gần Tsvitni Pisky và Sorokyne ở tỉnh Lugansk phía đông Ukraine, nơi Nga tuyên bố sáp nhập và kiểm soát, cũng như một kho hậu cần ở Sorokyne và một nhà máy sản xuất máy bay không người lái gần Azovske ở tỉnh Zaporizhzhia, nơi Nga tuyên bố sáp nhập và kiểm soát.
Bộ Tổng tham mưu Ukraine cho biết lực lượng Ukraine cũng đã tấn công một trạm radar Nebo-SV gần Kamianka và một xe chỉ huy Buk-M2 gần Kadiivka ở tỉnh Lugansk.
"Lực lượng Phòng vệ Ukraine sẽ tiếp tục thực hiện các biện pháp có hệ thống để làm suy yếu tiềm lực quân sự - kinh tế của Nga và buộc Nga phải chấm dứt hành động gây hấn vũ trang chống lại Ukraine", tuyên bố của Bộ Tổng tham mưu Ukraine cho biết.
Các nhà phân tích cho rằng các cuộc tấn công liên tục của Ukraine vào nhà máy lọc dầu Tuapse cho thấy khó khăn mà Nga phải đối mặt trong việc bảo vệ cơ sở hạ tầng dầu mỏ trải rộng trên lãnh thổ rộng lớn, ngay cả khi đã triển khai các hệ thống phòng không nhiều lớp.
Các cuộc tấn công này là một phần trong chiến dịch "trừng phạt tầm xa" đang diễn ra của Ukraine nhằm vào cơ sở hạ tầng công nghiệp quân sự và năng lượng của Nga nằm sâu phía sau tiền tuyến. Kiev đang tìm cách gây ra tổn thất lớn hơn cho nỗ lực duy trì chiến dịch quân sự của Moscow tại Ukraine.
Xung đột có xu hướng leo thang trong những tuần gần đây khi Nga và Ukraine liên tiếp tấn công ăn miếng trả miếng lẫn nhau.
Hôm 23/5, Nga đã tập kích quy mô lớn vào Kiev bằng 600 máy bay không người lái và 90 tên lửa, trong đó có tên lửa siêu vượt âm Oreshnik mà Moscow từng tuyên bố là "không hệ thống nào có thể đánh chặn".
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Nga Maria Zakharova cho biết, cuộc tấn công nhằm đáp trả cuộc tập kích của Ukraine vào một ký túc xá ở thị trấn Starobelsk thuộc vùng Lugansk khiến 21 người thiệt mạng.
Nga coi diễn biến đó là "giọt nước tràn ly" và cảnh báo sẽ tiến hành các “cuộc tấn công mang tính hệ thống" vào hàng loạt mục tiêu khác nhau trên khắp thủ đô của Ukraine kể từ thời điểm này.
Bộ Ngoại giao Nga lưu ý chiến dịch cũng sẽ nhắm mục tiêu vào các trung tâm đầu não "ra quyết định" và các sở chỉ huy của Ukraine nằm rải rác trên khắp Kiev.
Thỏa thuận ngừng bắn giữa Mỹ - Iran vẫn trong tình trạng bấp bênh vào ngày 2-5 (giờ Mỹ), khi Tổng thống Donald Trump cho biết ông đang xem xét đề xuất mới nhất từ Iran, nhưng nhà lãnh đạo Mỹ không loại trừ khả năng tấn công Iran lần nữa nếu Tehran "hành xử không đúng mực".
Những bình luận này được đưa ra chỉ một ngày sau khi ông Trump hôm 1-5 thẳng thừng nói rằng ông "không hài lòng" với đề xuất mới nhất từ phía Iran.
Hai hãng tin Tasnim và Fars của Iran tường thuật Tehran đã gửi tới Mỹ một đề xuất mới gồm 14 điểm thông qua Pakistan.
Truyền thông Iran cho biết đề xuất 14 điểm mới nhất của Tehran bao gồm việc Mỹ rút lực lượng khỏi các khu vực xung quanh Iran, dỡ bỏ lệnh phong tỏa của Mỹ tại eo biển Hormuz, giải phóng các tài sản bị đóng băng của Iran, bồi thường thiệt hại, dỡ bỏ các lệnh trừng phạt, chấm dứt xung đột trên mọi mặt trận (gồm cả tại Lebanon), thiết lập một cơ chế kiểm soát mới đối với eo biển Hormuz…
Trong cuộc gặp với các nhà ngoại giao nước ngoài tại Tehran hôm 1-5, Thứ trưởng Ngoại giao Iran Kazem Gharibabadi cho rằng trách nhiệm chấm dứt cuộc chiến hiện nằm ở phía Mỹ.
"Về việc lựa chọn ngoại giao hay tiếp tục cách tiếp cận đối đầu, quả bóng đang ở trong phần sân của Mỹ" - ông nói, đồng thời nhấn mạnh Iran sẵn sàng chiến đấu nếu xung đột quân sự giữa hai nước tái diễn.
Theo báo New York Times, hai quan chức cấp cao Iran cho biết đề xuất mới của Tehran không còn yêu cầu ông Trump phải dỡ bỏ lệnh phong tỏa đối với tàu thuyền Iran tại eo biển Hormuz trước khi các nhà đàm phán gặp mặt trực tiếp. Họ cũng cho biết Iran sẵn sàng mở lại eo biển này ngay cả trước khi ông Trump tuyên bố chấm dứt phong tỏa.
Dù Iran sẽ mở lại eo biển theo đề xuất này, khơi thông tuyến đường mà trước xung đột vận chuyển tới 1/5 lượng dầu mỏ của thế giới, các quan chức Iran khẳng định họ sẽ chưa bàn đến tương lai chương trình hạt nhân cho đến giai đoạn đàm phán sau, sau khi đạt được thỏa thuận ngừng bắn lâu dài.
Tại một sự kiện tối 1-5 ở Florida, ông Trump nói: "Họ chưa đưa ra được kiểu thỏa thuận mà chúng ta cần, và chúng ta sẽ xử lý việc này một cách đúng đắn. Chúng ta sẽ không rút lui sớm rồi lại để vấn đề tái diễn sau ba năm nữa".
Ông Trump nhiều lần nhấn mạnh rằng Iran không được sở hữu vũ khí hạt nhân và phải chấm dứt toàn bộ hoạt động làm giàu uranium - một điểm mấu chốt trong đàm phán, vốn rất khó, nếu không muốn nói là gần như không thể, dung hòa với lập trường của Iran. Tehran vẫn khẳng định họ có quyền làm giàu uranium.
Hiện nay nhà lãnh đạo Mỹ đang cân nhắc hướng đi tiếp theo cho cuộc đối đầu kéo dài nhiều tuần qua. Theo Đài NBC News, tuần này các quan chức quân sự đã báo cáo cho ông Trump về những phương án liên quan eo biển Hormuz cũng như tình hình thực địa tại Iran.
Hôm 1-5, Tổng thống Trump cho biết ông đang cân nhắc mọi phương án của mình, gồm cả việc phá vỡ thỏa thuận ngừng bắn. "Chúng ta muốn lao vào và đánh họ tan tác để kết thúc vĩnh viễn, hay chúng ta muốn thử đạt được một thỏa thuận? Đó là hai lựa chọn" - ông Trump nói với các phóng viên.
Trong bối cảnh đó, Hải quân Mỹ đang sử dụng hơn 100 máy bay chiến đấu và trinh sát, hai nhóm tác chiến tàu sân bay cùng hơn một chục tàu chiến để thực thi lệnh phong tỏa đối với Iran.
Những bình luận của ông Trump cũng được đưa ra trong bối cảnh theo Đạo luật Quyền hạn chiến tranh năm 1973, Tổng thống Mỹ phải xin Quốc hội nước này phê chuẩn khi một chiến dịch quân sự kéo dài đến ngày thứ 60.
Các hoạt động quân sự của Mỹ tại Iran đã chạm mốc này. Trong thư gửi Quốc hội, ông Trump khẳng định rằng chiến sự Iran "đã chấm dứt" sau lệnh ngừng bắn tạm thời đã có hiệu lực từ ngày 8-4 và không có các hoạt động thù địch nào nữa, nhưng việc ông tuyên bố không loại trừ khả năng tấn công Iran lần nữa lại đặt tình hình vào thế tiếp tục bấp bênh.
Hai tháng trôi qua, giao tranh đã tạm ngừng, nhưng một cái kết rõ ràng cho cuộc xung đột này vẫn còn xa vời. Mỹ vẫn chưa đạt được những lợi ích chiến lược rõ ràng, trong khi một cuộc xung đột vốn được mô tả là hạn chế nay lại kéo cả thế giới vào một vòng xoáy bất ổn ngày càng lan rộng.
Trên Đài CNN, bà Melanie Sisson, nghiên cứu viên tại Viện Brookings, chỉ ra "hiện không có bất kỳ người chiến thắng thực sự nào trong cuộc chiến này".
Theo báo South China Morning Post, một cụ ông 71 tuổi tại bang Johor (Malaysia) đã bị bắt giữ sau khi nổ súng khiến ba người thiệt mạng hôm 19-4, gây chấn động dư luận địa phương khi nghi phạm vốn được hàng xóm nhận xét là hiền lành, thân thiện.
Theo cảnh sát bang Johor, vụ việc xảy ra vào khoảng 13h30 hôm 19-4 (giờ địa phương) tại khu dân cư Taman Kota Jaya. Nghi phạm đã dùng một khẩu súng săn và bắn chết các nạn nhân ngay tại hiện trường.
Ba nạn nhân được xác định tử vong tại chỗ, gồm hai người đàn ông địa phương và một phụ nữ người Việt Nam, trong độ tuổi từ 37 đến 63.
Ngay sau khi nhận tin báo, cảnh sát triển khai chiến dịch phối hợp giữa Cục Điều tra hình sự Malaysia (CID) và đơn vị đặc nhiệm D9.
Khoảng 30 phút sau, nghi phạm bị bắt tại một quán ăn cách hiện trường khoảng 200m. Theo nhân chứng, cụ ông này vẫn bình tĩnh, thậm chí ngồi uống nước trước khi bị khống chế.
Giám đốc cảnh sát bang Johor, ông Ab Rahaman Arsad, cho biết hung khí trong vụ án - khẩu súng săn Benelli M/Super - đã bị thu giữ.
Đáng chú ý, đây là vũ khí được cấp phép hợp pháp cho mục đích nông nghiệp, do nghi phạm sở hữu trang trại, kinh doanh thịt và chăn nuôi heo.
Tuy nhiên, giới chức nhấn mạnh giấy phép này chỉ nhằm bảo vệ cây trồng khỏi sâu bệnh, không cho phép sử dụng ở nơi công cộng.
Hiện nghi phạm đã bị tạm giam 7 ngày từ 20-4 theo lệnh của Tòa án Kota Tinggi để phục vụ điều tra.
Vụ việc đang được xử lý theo Điều 302 Bộ luật Hình sự Malaysia về tội giết người, với mức án có thể là tử hình hoặc tù từ 30 đến 40 năm, kèm theo đánh roi.
Đặc biệt, điều gây sốc cho cộng đồng địa phương là nghi phạm lâu nay được xem là "người chú hiền lành", thân thiện, thường mang trái cây, rau củ từ vườn chia cho hàng xóm. "Không ai nghĩ ông ấy có thể gây ra chuyện như vậy", một người dân cho biết.
Đồng thời, một chủ tiệm tạp hóa gần nơi bắt giữ nghi phạm cho biết ông đã rất bất ngờ khi thấy người đàn ông bị còng tay, bởi trước đó trông cụ ông rất "vô hại", và thậm chí đi lại còn khó khăn.
Hiện động cơ vụ xả súng vẫn đang được làm rõ. Cảnh sát cho biết chưa có dấu hiệu liên quan đến tội phạm có tổ chức hay khủng bố, nhưng không loại trừ khả năng xuất phát từ mâu thuẫn cá nhân hoặc tài chính.
Vụ việc này cũng làm dấy lên tranh luận tại Malaysia về quy định cấp phép và quản lý súng đối với người dân.
