Tổng thống Donald Trump hôm 5/4 thông báo các lực lượng Mỹ đã giải cứu được thành viên còn lại trong tổ lái tiêm kích đa năng F-15E bị phòng không Iran bắn rơi. Ông khẳng định những chiến dịch đột kích, giải cứu phi công như vậy “rất hiếm khi được tiến hành” bởi mối đe dọa đối với nhân lực và khí tài của quân đội Mỹ.
Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt ca ngợi đây là “một trong những chiến dịch tìm kiếm và giải cứu táo bạo nhất trong lịch sử Mỹ”.
Chiến dịch tìm kiếm cứu hộ được triển khai ngay sau khi tiêm kích đa năng F-15E Mỹ bị bắn hạ ở khu vực sâu trong không phận phía nam Iran hôm 3/4.
Phi công buồng trước nhanh chóng được giải cứu sau vài giờ. Sĩ quan điều khiển vũ khí ngồi buồng sau, người được ông Trump mô tả là “một đại tá rất được kính trọng”, đã mất tích. Điều đó khiến quân đội Mỹ phải gấp rút huy động nguồn lực quy mô lớn để tìm kiếm phi công, một phần do lo ngại cục diện đàm phán sẽ thay đổi nếu Iran bắt sống được người này.
Hai quan chức Mỹ giấu tên tiết lộ với CNN rằng phi công này mang theo súng ngắn, bộ phát tín hiệu định vị và hệ thống liên lạc bảo mật, đồng thời phải liên tục di chuyển để trốn các mũi truy lùng của lực lượng Iran.
Vì lo ngại bị đối phương phát hiện, đại tá Mỹ không thể liên tục phát tín hiệu vô tuyến cho đồng đội xác định vị trí. Có thời điểm, ông phải leo lên sườn núi ở độ cao khoảng 2.100 m so với mực nước biển để tránh gọng kìm truy đuổi của các dân quân Iran.
Sĩ quan Mỹ cuối cùng ẩn nấp trong một khe núi. Vị trí của ông được các đặc vụ Cơ quan Tình báo Trung ương Mỹ (CIA) xác định bằng nguồn lực riêng, sau đó chuyển lại cho Nhà Trắng và Lầu Năm Góc để đưa ra quyết định hành động. Đây cũng đánh dấu lần đầu Mỹ điều động quân nhân đặt chân lên lãnh thổ Iran kể từ đầu xung đột.
“Trong vòng 8 tiếng sau khi xác định được vị trí, chúng tôi đã xây dựng xong kế hoạch hành động. Trong 12 tiếng sau đó, chúng tôi đã triển khai lực lượng vào Iran”, một nguồn tin tình báo Mỹ tiết lộ với Fox News.
Theo tiết lộ từ các quan chức Mỹ, hàng trăm binh sĩ cùng lực lượng đặc nhiệm tinh nhuệ và hàng chục máy bay từ các quân chủng đã tham gia chiến dịch. Quy mô nhân sự và số lượng phương tiện được huy động khiến chiến dịch trở nên đặc biệt hiếm có.
“Đây là những điều chúng ta chỉ thấy trong phim. Khi câu chuyện chính thức được công bố, tôi nghĩ mọi người sẽ bất ngờ. Đây là chiến dịch có thể được ghi vào sách sử”, Jennifer Griffin, nhà báo chuyên về chiến sự của Fox, bình luận về chiến dịch sau khi tiếp cận các nguồn tin Lầu Năm Góc.
Một quan chức Mỹ mô tả cho biết chiến dịch giải cứu được chia làm hai giai đoạn, gồm bao vây khu vực và tiếp cận mục tiêu. Hoạt động diễn ra trong nhiều giờ, kéo dài từ đêm sang ngày, thay vì được tiến hành chớp nhoáng trong đêm như các chiến dịch giải cứu thông thường.
Đặc nhiệm SEAL Team 6 của hải quân Mỹ được giao nhiệm vụ tiến vào khu vực mục tiêu để giải cứu phi công, trong khi tiêm kích và các phương tiện yểm trợ hoạt động liên tục để kiểm soát không phận và ngăn lực lượng Iran tiếp cận. Các nguồn tin quan chức Mỹ khẳng định không xảy ra giao tranh trực diện giữa đặc nhiệm Mỹ và lực lượng Iran.
Song song với hoạt động quân sự, CIA triển khai chiến dịch đánh lạc hướng, tung thông tin sai lệch rằng phi công Mỹ đã được giải cứu từ lâu và đang được sơ tán khỏi Iran bằng đường bộ. Chiến thuật này nhằm gây nhiễu loạn và kìm hãm quá trình truy tìm của lực lượng Iran.
Khi các đơn vị Mỹ hội quân tại khu vực phi công ẩn nấp, không quân Mỹ tiến hành không kích và tuần tra để bảo đảm hành lang an toàn. Máy bay không người lái (UAV) MQ-9 Reaper và các hệ thống trinh sát liên tục theo dõi, sẵn sàng tấn công nếu lực lượng Iran tiến gần.
Chiến dịch cũng đòi hỏi thiết lập đường băng dã chiến trong lãnh thổ Iran để phục vụ rút quân. Dữ liệu đối chiếu địa lý cho thấy địa điểm này dường như nằm ở phía nam thành phố Isfahan, một trong những đô thị chủ chốt của Iran. Quân đội Mỹ đã triển khai ít nhất hai máy bay vận tải đặc nhiệm MC-130J Commando II đến đây, sẵn sàng đưa đặc nhiệm và phi công F-15E rời khu vực.
Tuy nhiên, trong quá trình chờ đợi, hai máy bay MC-130J đã gặp sự cố và không thể cất cánh.
Bộ chỉ huy chiến dịch sau đó phải điều động 3 vận tải cơ dự bị đến sân bay dã chiến để sơ tán lực lượng. Đặc nhiệm Mỹ phá hủy hai máy bay MC-130J, mỗi chiếc có giá xuất xưởng khoảng 114 triệu USD, nhằm ngăn chúng rơi vào tay Iran. Hình ảnh hiện trường còn cho thấy một hoặc hai trực thăng hạng nhẹ AH/MH-6 Little Bird, có giá 2-7 triệu USD tùy phiên bản, bị cháy rụi.
Giới chức Mỹ không công bố nguyên nhân dẫn tới sự cố. ABC News dẫn lời hai quan chức giấu tên cho biết các phi cơ Commando II bị mắc kẹt trong nền cát, trong khi quân đội Iran tuyên bố đã bắn hạ “ít nhất một vận tải cơ C-130 và hai trực thăng của Mỹ”.
Quân đội Mỹ cho biết không có trường hợp thiệt mạng trong chiến dịch giải cứu. Ông Trump nói rằng đại tá phi công F-15E bị thương nặng, nhưng đang được điều trị và sẽ phục hồi sức khỏe.
Tuy nhiên, quân đội Mỹ cũng hứng chịu nhiều tổn thất khí tài trong nỗ lực giải cứu. Bên cạnh các vận tải cơ MC-130J và trực thăng AH/MH-6 bị phá hủy, một cường kích A-10 đã bị phòng không Iran bắn rơi khi đang yểm trợ lực lượng tìm kiếm.
Hai trực thăng cứu nạn chiến đấu HH-60W Jolly Green II cũng trúng hỏa lực Iran, khiến ít nhất một quân nhân bị thương, nhưng vẫn hạ cánh an toàn ở lãnh thổ đồng minh của Mỹ. Chưa rõ mức độ hư hại của chúng.
Các quan chức Mỹ và giới chuyên gia nhận định đây là chiến dịch có độ phức tạp hiếm thấy, bắt nguồn từ hàng loạt yếu tố như địa hình núi non hiểm trở, phi công bị thương, áp lực truy đuổi từ đối phương, phải triển khai lực lượng vào sâu trong lãnh thổ thù địch.
Theo Griffin, chiến dịch này vượt trội cả về quy mô lẫn mức độ rủi ro so với những đợt giải cứu của quân đội Mỹ trong quá khứ.
“Đây là hoạt động rất khác thường. Chúng ta đã giải cứu phi công giữa ban ngày, sau 7 giờ hiện diện trong lãnh thổ Iran. Tất cả binh sĩ tham gia đã thể hiện tài năng và sự dũng cảm tuyệt vời”, Tổng thống Trump cho hay.
Tại Đại Lễ đường Nhân dân ở thủ đô Bắc Kinh ngày 14/4, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm hội kiến Ủy viên thường vụ Bộ Chính trị Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc, Chủ tịch Chính hiệp toàn quốc Trung Quốc Vương Hộ Ninh, theo Bộ Ngoại giao.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước khẳng định Việt Nam mong muốn thông qua chuyến thăm lần này tiếp tục làm sâu sắc hơn nữa tin cậy chính trị, xác lập tầm cao mới của hợp tác song phương với kết nối toàn diện, sâu rộng, cùng nhau hiện thực hóa mục tiêu phát triển của mỗi nước. Để thực hiện mục tiêu trên, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước mong muốn hai bên thúc đẩy ba kết nối về lý tưởng niềm tin, lợi ích phát triển và văn hóa, lòng dân.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề nghị hai nước cùng nỗ lực tạo ra những điểm sáng trong các lĩnh vực mới như xây dựng cơ sở hạ tầng giao thông, nhất là đường sắt, đẩy mạnh hợp tác chuyển đổi số, công nghệ chiến lược như AI, lượng tử, bán dẫn, giáo dục đào tạo nhân lực chất lượng cao, bên cạnh việc phát huy các lĩnh vực hợp tác truyền thống như thương mại, đầu tư.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cũng đề nghị tăng cường giao lưu, trao đổi, đẩy mạnh tuyên truyền về quan hệ hữu nghị Việt - Trung cũng như thành quả đổi mới, cải cách mở cửa của mỗi nước, cùng nhau nỗ lực kiểm soát và xử lý thỏa đáng bất đồng trên biển, góp phần tăng cường hiểu biết lẫn nhau và tình cảm hữu nghị giữa hai nước.
Chủ tịch Chính hiệp Vương Hộ Ninh khẳng định Trung Quốc luôn coi quan hệ với Việt Nam là phương hướng ưu tiên trong chính sách ngoại giao láng giềng. Ông đề nghị hai bên nắm vững phương hướng phát triển quan hệ song phương, tăng cường hơn nữa kết nối chiến lược, nhất là ưu tiên đẩy nhanh kết nối cơ sở hạ tầng, phát triển trí tuệ nhân tạo, kinh tế số.
Chủ tịch Chính hiệp Vương Hộ Ninh cho biết Trung Quốc sẵn sàng mở rộng nhập khẩu hàng hóa, nhất là nông sản chất lượng cao của Việt Nam, khuyến khích các doanh nghiệp mở rộng đầu tư, hợp tác cùng có lợi tại Việt Nam.
Chính hiệp Trung Quốc sẵn sàng tăng cường quan hệ hữu nghị với Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, cùng khuyến khích giao lưu giữa các tầng lớp nhân dân, nhất là thế hệ trẻ, mở rộng hợp tác giáo dục, y tế, giao lưu địa phương, mở ra chương mới trong giao lưu hữu nghị giữa hai nước, cùng ủng hộ lẫn nhau tổ chức tốt các sự kiện đa phương, bao gồm Năm APEC 2026 tại Trung Quốc và Năm APEC 2027 tại Việt Nam.
Ngày 26-4 giờ Mỹ, trang Axios cho biết đề xuất mới đã được chuyển đến Mỹ thông qua các nhà trung gian hòa giải Pakistan.
Theo đó, đề xuất này tập trung vào việc ưu tiên giải quyết cuộc khủng hoảng eo biển Hormuz và lệnh phong tỏa của Mỹ. Ngoài ra, lệnh ngừng bắn sẽ được gia hạn trong thời gian dài hoặc các bên sẽ đồng ý chấm dứt chiến tranh vĩnh viễn.
Cuối cùng, các cuộc đàm phán hạt nhân sẽ chỉ bắt đầu ở giai đoạn sau, sau khi eo biển được mở cửa và lệnh phong tỏa được dỡ bỏ.
Nhà Trắng đã nhận được đề xuất này nhưng chưa rõ liệu Mỹ có sẵn sàng xem xét nó hay không.
Theo giới quan sát, trong bối cảnh đàm phán bế tắc, đề xuất của Iran sẽ cho phép bỏ qua vấn đề hạt nhân để tiến tới một thỏa thuận nhanh hơn.
Nhưng việc dỡ bỏ lệnh phong tỏa và chấm dứt chiến tranh sẽ làm mất đòn bẩy của Tổng thống Donald Trump trong đàm phán nhằm loại bỏ kho dự trữ uranium làm giàu của Iran và ngăn Tehran làm giàu uranium trong tương lai.
Ba quan chức Mỹ tiết lộ ông Trump dự kiến sẽ tổ chức một cuộc họp về Iran trong ngày 27-4, giờ địa phương, với sự tham gia của đội ngũ an ninh quốc gia và chính sách đối ngoại hàng đầu của mình. Một nguồn tin cho biết họ sẽ thảo luận về tình trạng bế tắc trong các cuộc đàm phán và các bước tiếp theo có thể.
Trong cuộc phỏng vấn với Đài Fox News cuối tuần trước, ông Trump đã phát tín hiệu sẽ tiếp tục phong tỏa hải quân, làm tắc nghẽn xuất khẩu dầu mỏ của Iran, với hy vọng điều đó sẽ buộc Tehran phải nhượng bộ.
"Khi bạn có một lượng lớn dầu mỏ đang chảy qua hệ thống của mình... nếu vì bất kỳ lý do gì mà đường ống này bị đóng lại bởi không thể đưa dầu vào container hoặc tàu, điều xảy ra là đường ống đó sẽ nổ tung từ bên trong. Họ chỉ còn khoảng ba ngày trước khi điều đó xảy ra", nhà lãnh đạo Mỹ nêu.
Cuối tuần qua, cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran rơi vào khủng hoảng sau khi chuyến đi của Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi tới Pakistan không có tiến triển nào.
Nhà Trắng đã thông báo các đặc phái viên của ông Trump là Steve Witkoff và Jared Kushner sẽ gặp ông Araghchi tại Islamabad, nhưng phía Iran không đưa ra cam kết nào. Ông Trump thông báo rằng lập trường của Iran khiến ông hủy chuyến đi của đoàn Mỹ.
Một số nguồn tin cho biết ông Araghchi đã nêu kế hoạch bỏ qua vấn đề hạt nhân trong các cuộc gặp của mình tại Islamabad. Theo một nguồn tin khác, ông Araghchi đã nói rõ với các nhà trung gian hòa giải Pakistan, Ai Cập, Thổ Nhĩ Kỳ và Qatar rằng không có sự đồng thuận nào trong giới lãnh đạo Iran về cách giải quyết các yêu cầu của Mỹ.
Washington muốn Tehran đình chỉ việc làm giàu uranium trong ít nhất một thập kỷ và loại bỏ uranium đã làm giàu khỏi nước này.
Theo Đài Al Jazeera, ông al-Zaidi (40 tuổi) là vị thủ tướng trẻ nhất trong lịch sử Iraq. Ông và những bộ trưởng được bỏ phiếu tín nhiệm đã tuyên thệ nhậm chức vào ngày 14.5.
Chính phủ mới của Iraq hiện chỉ có 14 trên tổng số 23 vị trí bộ trưởng được thông qua. Những ghế trụ cột như lãnh đạo Bộ Nội vụ và Bộ Quốc phòng vẫn bị bỏ ngỏ do các đảng phái chưa đạt được đồng thuận. Ông Basim Mohammed được bổ nhiệm làm tân Bộ trưởng Dầu mỏ và ông Fuad Hussein tiếp tục giữ chức Ngoại trưởng của Iraq.
Hồi cuối tháng 4, Tổng thống Iraq Nizar Amidi đã chọn ông Ali al-Zaidi làm thủ tướng và giao cho ông al-Zaidi nhiệm vụ thành lập chính phủ.
Khác với những người tiền nhiệm, ông al-Zaidi xuất thân từ lĩnh vực học thuật và tài chính tư nhân, ít có vốn liếng chính trị. Dù vậy, Al Jazeera dẫn lời giới phân tích đánh giá rằng việc thiếu kinh nghiệm chính trường lại chính là "tài sản lớn nhất" của ông. Theo đó, trong một bối cảnh chính trị phân cực sâu sắc, việc ông al-Zaidi có hồ sơ chính trị “như tờ giấy trắng” lại giúp ông trở thành một lựa chọn dễ được chấp nhận cả ở trong nước lẫn quốc tế.
Iraq thời gian qua phải cân bằng quan hệ với cả Mỹ và Iran, vốn đang là 2 nước đối đầu trực tiếp. Ngay sau khi chính phủ mới của Iraq được lập, Washington và Tehran đều gửi thông điệp chúc mừng.
Viết trên mạng xã hội X ngày 15.5, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi khẳng định việc thắt chặt quan hệ với Baghdad là "ưu tiên hàng đầu". Trong khi đó, ông Tom Barrack - Đại sứ Mỹ tại Thổ Nhĩ Kỳ kiêm đặc phái viên Mỹ ở Iraq, bày tỏ Washington sẵn sàng hợp tác trong chương trình nghị sự “phù hợp với lợi ích chung”, ngoài ra sẽ thúc đẩy “loại bỏ chủ nghĩa khủng bố và mang lại thịnh vượng cho Iraq".
Theo AFP, thách thức chờ đợi tân Thủ tướng Iraq Ali al-Zaidi là vấn đề cải cách kinh tế, bao gồm đa dạng hóa và thu hút đầu tư, giảm phụ thuộc vào xuất khẩu dầu mỏ. Iraq đã mất đi nguồn thu đáng kể do gián đoạn ở eo biển Hormuz, khi 90% doanh thu ngân sách của đất nước đến từ xuất khẩu dầu.
An ninh cũng là một bài toán cho chính quyền ông al-Zaidi. Chính phủ Iraq đang chịu sức ép từ Mỹ trong việc giải giáp các nhóm dân quân do Iran hậu thuẫn. Dù vậy, một số chính khách phản đối việc Washington can thiệp và gây ảnh hưởng đến quá trình ra quyết định tại Iraq.
