Tổng thống Donald Trump hôm 5/4 thông báo các lực lượng Mỹ đã giải cứu được thành viên còn lại trong tổ lái tiêm kích đa năng F-15E bị phòng không Iran bắn rơi. Ông khẳng định những chiến dịch đột kích, giải cứu phi công như vậy “rất hiếm khi được tiến hành” bởi mối đe dọa đối với nhân lực và khí tài của quân đội Mỹ.
Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt ca ngợi đây là “một trong những chiến dịch tìm kiếm và giải cứu táo bạo nhất trong lịch sử Mỹ”.
Chiến dịch tìm kiếm cứu hộ được triển khai ngay sau khi tiêm kích đa năng F-15E Mỹ bị bắn hạ ở khu vực sâu trong không phận phía nam Iran hôm 3/4.
Phi công buồng trước nhanh chóng được giải cứu sau vài giờ. Sĩ quan điều khiển vũ khí ngồi buồng sau, người được ông Trump mô tả là “một đại tá rất được kính trọng”, đã mất tích. Điều đó khiến quân đội Mỹ phải gấp rút huy động nguồn lực quy mô lớn để tìm kiếm phi công, một phần do lo ngại cục diện đàm phán sẽ thay đổi nếu Iran bắt sống được người này.
Hai quan chức Mỹ giấu tên tiết lộ với CNN rằng phi công này mang theo súng ngắn, bộ phát tín hiệu định vị và hệ thống liên lạc bảo mật, đồng thời phải liên tục di chuyển để trốn các mũi truy lùng của lực lượng Iran.
Vì lo ngại bị đối phương phát hiện, đại tá Mỹ không thể liên tục phát tín hiệu vô tuyến cho đồng đội xác định vị trí. Có thời điểm, ông phải leo lên sườn núi ở độ cao khoảng 2.100 m so với mực nước biển để tránh gọng kìm truy đuổi của các dân quân Iran.
Sĩ quan Mỹ cuối cùng ẩn nấp trong một khe núi. Vị trí của ông được các đặc vụ Cơ quan Tình báo Trung ương Mỹ (CIA) xác định bằng nguồn lực riêng, sau đó chuyển lại cho Nhà Trắng và Lầu Năm Góc để đưa ra quyết định hành động. Đây cũng đánh dấu lần đầu Mỹ điều động quân nhân đặt chân lên lãnh thổ Iran kể từ đầu xung đột.
“Trong vòng 8 tiếng sau khi xác định được vị trí, chúng tôi đã xây dựng xong kế hoạch hành động. Trong 12 tiếng sau đó, chúng tôi đã triển khai lực lượng vào Iran”, một nguồn tin tình báo Mỹ tiết lộ với Fox News.
Theo tiết lộ từ các quan chức Mỹ, hàng trăm binh sĩ cùng lực lượng đặc nhiệm tinh nhuệ và hàng chục máy bay từ các quân chủng đã tham gia chiến dịch. Quy mô nhân sự và số lượng phương tiện được huy động khiến chiến dịch trở nên đặc biệt hiếm có.
“Đây là những điều chúng ta chỉ thấy trong phim. Khi câu chuyện chính thức được công bố, tôi nghĩ mọi người sẽ bất ngờ. Đây là chiến dịch có thể được ghi vào sách sử”, Jennifer Griffin, nhà báo chuyên về chiến sự của Fox, bình luận về chiến dịch sau khi tiếp cận các nguồn tin Lầu Năm Góc.
Một quan chức Mỹ mô tả cho biết chiến dịch giải cứu được chia làm hai giai đoạn, gồm bao vây khu vực và tiếp cận mục tiêu. Hoạt động diễn ra trong nhiều giờ, kéo dài từ đêm sang ngày, thay vì được tiến hành chớp nhoáng trong đêm như các chiến dịch giải cứu thông thường.
Đặc nhiệm SEAL Team 6 của hải quân Mỹ được giao nhiệm vụ tiến vào khu vực mục tiêu để giải cứu phi công, trong khi tiêm kích và các phương tiện yểm trợ hoạt động liên tục để kiểm soát không phận và ngăn lực lượng Iran tiếp cận. Các nguồn tin quan chức Mỹ khẳng định không xảy ra giao tranh trực diện giữa đặc nhiệm Mỹ và lực lượng Iran.
Song song với hoạt động quân sự, CIA triển khai chiến dịch đánh lạc hướng, tung thông tin sai lệch rằng phi công Mỹ đã được giải cứu từ lâu và đang được sơ tán khỏi Iran bằng đường bộ. Chiến thuật này nhằm gây nhiễu loạn và kìm hãm quá trình truy tìm của lực lượng Iran.
Khi các đơn vị Mỹ hội quân tại khu vực phi công ẩn nấp, không quân Mỹ tiến hành không kích và tuần tra để bảo đảm hành lang an toàn. Máy bay không người lái (UAV) MQ-9 Reaper và các hệ thống trinh sát liên tục theo dõi, sẵn sàng tấn công nếu lực lượng Iran tiến gần.
Chiến dịch cũng đòi hỏi thiết lập đường băng dã chiến trong lãnh thổ Iran để phục vụ rút quân. Dữ liệu đối chiếu địa lý cho thấy địa điểm này dường như nằm ở phía nam thành phố Isfahan, một trong những đô thị chủ chốt của Iran. Quân đội Mỹ đã triển khai ít nhất hai máy bay vận tải đặc nhiệm MC-130J Commando II đến đây, sẵn sàng đưa đặc nhiệm và phi công F-15E rời khu vực.
Tuy nhiên, trong quá trình chờ đợi, hai máy bay MC-130J đã gặp sự cố và không thể cất cánh.
Bộ chỉ huy chiến dịch sau đó phải điều động 3 vận tải cơ dự bị đến sân bay dã chiến để sơ tán lực lượng. Đặc nhiệm Mỹ phá hủy hai máy bay MC-130J, mỗi chiếc có giá xuất xưởng khoảng 114 triệu USD, nhằm ngăn chúng rơi vào tay Iran. Hình ảnh hiện trường còn cho thấy một hoặc hai trực thăng hạng nhẹ AH/MH-6 Little Bird, có giá 2-7 triệu USD tùy phiên bản, bị cháy rụi.
Giới chức Mỹ không công bố nguyên nhân dẫn tới sự cố. ABC News dẫn lời hai quan chức giấu tên cho biết các phi cơ Commando II bị mắc kẹt trong nền cát, trong khi quân đội Iran tuyên bố đã bắn hạ “ít nhất một vận tải cơ C-130 và hai trực thăng của Mỹ”.
Quân đội Mỹ cho biết không có trường hợp thiệt mạng trong chiến dịch giải cứu. Ông Trump nói rằng đại tá phi công F-15E bị thương nặng, nhưng đang được điều trị và sẽ phục hồi sức khỏe.
Tuy nhiên, quân đội Mỹ cũng hứng chịu nhiều tổn thất khí tài trong nỗ lực giải cứu. Bên cạnh các vận tải cơ MC-130J và trực thăng AH/MH-6 bị phá hủy, một cường kích A-10 đã bị phòng không Iran bắn rơi khi đang yểm trợ lực lượng tìm kiếm.
Hai trực thăng cứu nạn chiến đấu HH-60W Jolly Green II cũng trúng hỏa lực Iran, khiến ít nhất một quân nhân bị thương, nhưng vẫn hạ cánh an toàn ở lãnh thổ đồng minh của Mỹ. Chưa rõ mức độ hư hại của chúng.
Các quan chức Mỹ và giới chuyên gia nhận định đây là chiến dịch có độ phức tạp hiếm thấy, bắt nguồn từ hàng loạt yếu tố như địa hình núi non hiểm trở, phi công bị thương, áp lực truy đuổi từ đối phương, phải triển khai lực lượng vào sâu trong lãnh thổ thù địch.
Theo Griffin, chiến dịch này vượt trội cả về quy mô lẫn mức độ rủi ro so với những đợt giải cứu của quân đội Mỹ trong quá khứ.
“Đây là hoạt động rất khác thường. Chúng ta đã giải cứu phi công giữa ban ngày, sau 7 giờ hiện diện trong lãnh thổ Iran. Tất cả binh sĩ tham gia đã thể hiện tài năng và sự dũng cảm tuyệt vời”, Tổng thống Trump cho hay.
Ngày 16-4 (giờ Mỹ), Tổng thống Donald Trump bày tỏ hy vọng lực lượng Hezbollah “sẽ hành xử tốt và đúng mực” trong thời gian ngừng bắn 10 ngày giữa Israel và Lebanon.
“Đây sẽ là một khoảnh khắc TUYỆT VỜI cho họ nếu họ làm vậy. Không còn giết chóc nữa. Cuối cùng phải có HÒA BÌNH!”, nhà lãnh đạo Mỹ viết trên nền tảng Truth Social.
Trước đó cùng ngày 16-4, Tổng thống Trump thông báo Israel và Lebanon đã đồng ý đạt lệnh ngừng bắn sau nhiều ngày xung đột.
"Hai nhà lãnh đạo này đã nhất trí rằng để đạt được hòa bình giữa hai nước, họ sẽ chính thức bắt đầu một lệnh ngừng bắn kéo dài 10 ngày vào lúc 5h chiều giờ miền Đông (khoảng 5h sáng 17-4 giờ Việt Nam)", ông Trump viết trên mạng xã hội, nhưng không đề cập đến lực lượng Hezbollah tại Lebanon.
Thông báo trên được đưa ra sau khi ông Trump điện đàm với Tổng thống Lebanon Joseph Aoun và Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu.
Theo ghi nhận của Hãng tin AFP, tiếng súng đã vang lên tại vùng ngoại ô phía nam Beirut (Lebanon) sau khi lệnh ngừng bắn với Israel chính thức có hiệu lực.
Bên cạnh đó, truyền thông nhà nước Lebanon NNA cũng đưa tin về tiếng súng dữ dội nổ ra trùng với thời điểm bắt đầu thỏa thuận đình chiến kéo dài 10 ngày.
Theo đó, pháo binh của Israel vẫn tiếp tục pháo kích các thị trấn Khiam và Dibbine ở miền nam Lebanon.
Vào ngày 16-4, Bộ Ngoại giao Iran hoan nghênh thỏa thuận ngừng bắn giữa Israel và Lebanon, đồng thời nói rằng đây là một phần của thỏa thuận ngừng bắn kéo dài hai tuần giữa Iran và Mỹ.
“Iran hoan nghênh việc công bố lệnh ngừng bắn tại Lebanon và lưu ý rằng việc chấm dứt chiến sự tại Lebanon là một phần trong thỏa thuận ngừng bắn giữa Iran và Mỹ, do Pakistan làm trung gian”, Hãng thông tấn IRNA dẫn lời người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei.
Phía Israel cho biết Thủ tướng Netanyahu đã chấp thuận đề xuất ngừng bắn, tuy nhiên quân đội nước này vẫn duy trì vị trí tại miền Nam Lebanon và có thể hành động nếu phát hiện mối đe dọa. Ông Netanyahu cho biết việc chấp thuận ngừng bắn được thực hiện theo đề nghị của Tổng thống Trump.
Thủ tướng Netanyahu cũng đã triệu tập cuộc họp khẩn cấp nội các an ninh để thảo luận về thỏa thuận, trong bối cảnh một số bộ trưởng Israel bày tỏ thái độ không hài lòng khi chưa được tham vấn trước.
Sau tuyên bố của ông Trump, Tổng thư ký Liên hợp quốc Antonio Guterres đã hoan nghênh lệnh ngừng bắn, đồng thời hy vọng thỏa thuận này sẽ trở thành nền tảng cho sự ổn định lâu dài tại Trung Đông.
“Tôi kêu gọi tất cả các bên tôn trọng đầy đủ lệnh ngừng bắn và tuân thủ luật pháp quốc tế trong mọi thời điểm”, ông Guterres viết trên mạng xã hội X.
Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen gọi lệnh ngừng bắn giữa Israel và Lebanon là "một sự nhẹ nhõm", đồng thời khẳng định châu Âu sẽ tiếp tục kêu gọi tôn trọng đầy đủ chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của Lebanon.
Trong khu vực, Bộ Ngoại giao Qatar đã hoan nghênh “việc công bố lệnh ngừng bắn tại Lebanon và coi đây là bước đi ban đầu hướng tới việc hạ nhiệt căng thẳng”, theo Al Jazeera.
Ngoài ra, Qatar đánh giá cao những nỗ lực trung gian của Tổng thống Donald Trump trong việc thúc đẩy lệnh ngừng bắn.
Bộ Ngoại giao Jordan hoan nghênh tuyên bố ngừng bắn của ông Trump, đồng thời ca ngợi Tổng thống Lebanon Joseph Aoun cùng các quan chức khác đã tham gia đàm phán.
Bên cạnh đó, Các Tiểu vương quốc Ả Rập thống nhất (UAE) cũng hoan nghênh lệnh ngừng bắn, và bày tỏ hy vọng diễn biến này sẽ là bước tiến tích cực trong việc tạo dựng môi trường thuận lợi cho ổn định khu vực.
Bộ Quốc phòng Anh hôm 7/4 cho biết khu trục hạm phòng không HMS Dragon đã gặp "sự cố kỹ thuật nhỏ" với hệ thống nước và phải đình chỉ nhiệm vụ, rút về cảng ở đông Địa Trung Hải để sửa chữa. Cơ quan này không nêu rõ vấn đề, nhưng khẳng định thủy thủ đoàn vẫn có thể sử dụng nước, ăn uống và tắm rửa.
"HMS Dragon đang thực hiện đợt tiếp tế định kỳ và bảo trì ngắn hạn ở đông Địa Trung Hải. Chiến hạm sẽ duy trì mức độ sẵn sàng rất cao trong suốt thời gian này, để có thể ra khơi trong thời gian ngắn nếu có lệnh", phát ngôn viên Bộ Quốc phòng Anh cho biết.
Báo Telegraph nhận định hệ thống lọc nước biển thành nước ngọt của HMS Dragon có thể đã bị hỏng một phần hoặc hoàn toàn.
HMS Dragon là một trong 6 tàu khu trục phòng không lớp Type 45, mẫu chiến hạm tiên tiến nhất của Anh và có giá xuất xưởng khoảng 1,3 tỷ USD mỗi chiếc, chưa tính chi phí phát triển và vũ khí trang bị.
Cảm biến chính của lớp Type 45 là radar mảng pha quét điện tử chủ động SAMPSON, có khả năng bám bắt 1.000 vật thể ở khoảng cách tối đa 400 km. Vũ khí chủ lực của loại chiến hạm này là 24 tên lửa phòng không tầm trung Aster 15 và 24 quả đạn tầm xa Aster 30 có khả năng đánh chặn tên lửa đạn đạo.
HMS Dragon được điều động tới Cyprus sau vụ máy bay không người lái bay tới căn cứ không quân Akrotiri của Anh trên đảo hôm 1/3, ngày thứ hai của xung đột Trung Đông. Dù vậy, khu trục hạm này đã mất 3 tuần để đến nơi và chỉ làm nhiệm vụ phòng thủ Cyprus, không tham gia chiến dịch của Mỹ - Israel nhằm vào Iran.
Truyền thông Anh cũng cho biết toàn bộ 6 tàu lớp Type 45 đều đang nằm cảng vào thời điểm căn cứ Akrotiri hứng đòn. Chỉ hai chiếc trong số này duy trì trạng thái sẵn sàng hoạt động, tức là có thể ra khơi trong vòng 72 giờ sau khi nhận lệnh.
Theo Hãng tin Reuters, ngày 4-4, công ty cung cấp ảnh vệ tinh Planet Labs (Mỹ) đã thông báo sẽ ngừng cung cấp hình ảnh chụp Iran và khu vực xung đột Trung Đông vô thời hạn, thuận theo yêu cầu của Chính phủ Mỹ.
Trong email gửi khách hàng, công ty có trụ sở tại California này cho biết Washington đã yêu cầu tất cả nhà cung cấp ảnh vệ tinh thương mại tạm ngưng phát hành hình ảnh vùng chiến sự. Lệnh hạn chế sẽ có hiệu lực cho đến khi xung đột kết thúc.
Quyết định này mở rộng đáng kể so với biện pháp trì hoãn 14 ngày mà Planet Labs áp dụng hồi tháng trước, vốn được hãng giải thích là nhằm ngăn các bên đối địch sử dụng ảnh vệ tinh để tấn công Mỹ và đồng minh. Lần này, toàn bộ hình ảnh được chụp từ ngày 9-3 sẽ bị ngừng cung cấp.
Động thái trên đặt ra nhiều câu hỏi bởi ảnh vệ tinh thương mại không chỉ phục vụ mục đích quân sự, mà còn là công cụ quan trọng giúp nhà báo và giới nghiên cứu giám sát tình hình tại những khu vực khó tiếp cận. Một số chuyên gia vũ trụ lo ngại Iran có thể đang tiếp cận ảnh vệ tinh thương mại thông qua các nước đối thủ của Mỹ.
Planet Labs là đơn vị vận hành một trong những đội tàu vệ tinh chụp ảnh Trái đất lớn nhất thế giới, cung cấp hình ảnh cập nhật thường xuyên cho chính phủ, doanh nghiệp và báo chí.
Hãng Vantor (tiền thân là Maxar Technologies), một nhà cung cấp ảnh vệ tinh thương mại lớn khác, cho biết không nhận được yêu cầu từ Chính phủ Mỹ.
Tuy nhiên, Vantor cho biết từ lâu hãng đã có chính sách "tăng cường kiểm soát truy cập trong thời kỳ xung đột địa chính trị" và hiện đang áp dụng biện pháp này cho một số khu vực ở Trung Đông, bao gồm giới hạn đối tượng được yêu cầu chụp mới hoặc mua ảnh hiện có tại những vùng quân đội Mỹ và đồng minh đang hoạt động.
Ngày 5-4, Kuwait và Bahrain cùng thông báo các cơ sở hạ tầng và khử mặn của mình chịu thiệt hại đáng kể sau các đợt tấn công mới nhất bằng máy bay không người lái (drone) của Iran.
Tại Kuwait, Bộ Điện lực và Nước nước này khẳng định drone Iran đã đánh trúng hai nhà máy phát điện kiêm khử mặn nước biển, gây "thiệt hại vật chất nghiêm trọng" và buộc phải ngừng vận hành hai tổ máy phát điện.
Cùng thời điểm, một vụ hỏa hoạn bùng phát tại khu phức hợp dầu khí Shuwaikh - nơi đặt trụ sở Bộ Dầu mỏ nước này và Tập đoàn Dầu khí Kuwait (KPC) - sau khi bị drone tấn công.
Truyền thông nhà nước Kuwait cũng dẫn nguồn Bộ Tài chính xác nhận một drone Iran đánh trúng khu văn phòng tập trung nhiều bộ ngành, gây thiệt hại vật chất lớn. Tuy nhiên không có trường hợp thương vong nào được ghi nhận trong toàn bộ các vụ tấn công tại Kuwait.
Tình hình tương tự diễn ra tại Bahrain. Tập đoàn Năng lượng Bapco xác nhận một bồn chứa tại cơ sở lưu trữ của hãng đã bốc cháy sau đợt tấn công của Iran, song nhấn mạnh không có thương vong.
Bộ Nội vụ Bahrain khẳng định lực lượng phòng vệ dân sự đã nhanh chóng dập tắt đám cháy, giúp tình hình được kiểm soát. Cơ quan chức năng đang tiến hành đánh giá thiệt hại.
Phía Iran chưa đưa ra bình luận chính thức về những cuộc tấn công này.
