Bệnh nhân là trong 14 công dân Tây Ban Nha có mặt trên tàu MV Hondius, được cách ly tại Bệnh viện Quốc phòng Trung ương Gómez Ulla ở Madrid từ ngày 10/5, theo Reuters. Giới chức y tế ngày 26/5 cho hay đây là trường hợp tiếp xúc gần, được xác định thông qua hệ thống giám sát dịch tễ kích hoạt ngay sau phát hiện ổ dịch đầu tiên trên tàu du lịch. Sau khi có kết quả chẩn đoán chính xác, người này được chuyển đến Đơn vị Cách ly Cấp độ cao (UATAN) của bệnh viện để theo dõi y tế chuyên khoa.
Đây là công dân Tây Ban Nha thứ hai trên tàu Hondius mắc bệnh Hantavirus. Tính đến ngày 26/5, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) xác nhận 11 ca liên quan ổ dịch này.
Bộ Y tế Tây Ban Nha khẳng định việc phát hiện ca bệnh trong hệ thống kiểm soát và cách ly nghiêm ngặt sẵn có không làm thay đổi mức độ rủi ro đối với cộng đồng, đồng thời không ảnh hưởng đến các biện pháp ứng phó dịch tễ đang triển khai.
WHO ghi nhận ca Hantavirus đầu tiên trên du thuyền Hondius vào ngày 2/5. Virus này có tỷ lệ tử vong 40-50%, nguy hiểm đặc biệt cho người cao tuổi, trong khi độ tuổi trung bình của khách trên tàu Hondius là 65.
Theo WHO, virus Hanta khu trú ở các loài gặm nhấm nhưng có khả năng đã lây truyền từ người sang người trên tàu. Đây là căn bệnh hiếm gặp với các triệu chứng ban đầu giống cúm như mệt mỏi, sốt, ớn lạnh và đau nhức. Theo thời gian, virus có thể hủy hoại tim, phổi hoặc thận, khiến bệnh nhân rơi vào tình trạng khó thở nghiêm trọng, suy đa tạng và tử vong.
Cơ quan y tế nhiều quốc gia đã chạy đua với thời gian để truy vết và kiểm soát ổ dịch sau khi 3 hành khách tử vong kể từ khi tàu MV Hondius rời Argentina vào tháng 4. Hàng chục hành khách đã xuống tàu tại hòn đảo xa xôi Saint Helena ở Nam Đại Tây Dương vào cuối tháng 4. Số còn lại rời tàu tại quần đảo Canary (Tây Ban Nha) vào tháng 5 trước khi bay về nước, trong khi các thành viên thủy thủ đoàn xuống tàu sau đó tại Hà Lan. Nhiều quốc gia đã cử chuyên cơ tới đón công dân về nước.
Các chuyên gia bệnh truyền nhiễm nhận định những hành khách có mặt trên tàu từ đầu tháng 5 đang trong giai đoạn dễ khởi phát triệu chứng nhất. Thời gian ủ bệnh trung bình của virus (khoảng thời gian từ khi nhiễm mầm bệnh đến khi xuất hiện triệu chứng) là 3 tuần và có thể kéo dài tới 6 tuần. Do đó, hầu hết quốc gia đang tiến hành giám sát y tế hành khách trong tối thiểu 42 ngày kể từ ngày rời tàu.
Động thái được Bộ Y tế đưa ra sau khi Bộ Công an cảnh báo về xu hướng tội phạm ma túy sử dụng fentanyl để tăng độ "phê" trong các loại ma túy tổng hợp. Cuối năm 2025, một vụ án liên quan fentanyl đã bị công an triệt phá tại Hà Nội.
Trước tình hình này, các cơ sở y tế phải siết chặt kê đơn, cấp phát và tiêu hủy thuốc chứa fentanyl; bắt buộc thu hồi 100% vỏ ống thuốc sau sử dụng để tránh thất thoát ra ngoài thị trường bất hợp pháp. Các doanh nghiệp dược, nhà thuốc và cơ sở kinh doanh được yêu cầu không bán thuốc sai đối tượng.
Fentanyl là thuốc giảm đau gây nghiện cực mạnh, thường dùng trong gây mê và điều trị đau nặng. Hoạt chất này mạnh hơn morphine hàng chục lần nên chỉ cần một lượng rất nhỏ bị lạm dụng cũng có thể gây suy hô hấp, tử vong.
Giống các opioid khác như morphin hay heroin, Fentanyl tạo cảm giác hưng phấn, thư giãn và giảm đau, nhưng kèm theo các tác dụng phụ nguy hiểm như lú lẫn, buồn ngủ, đặc biệt là suy hô hấp. Khi quá liều, người dùng có thể nhanh chóng rơi vào hôn mê, da lạnh và ẩm, cơ thể tím tái rồi tử vong do ngừng thở.
Các chuyên gia y tế cảnh báo về "bộ ba triệu chứng" điển hình của ngộ độc opioid là hôn mê, đồng tử co nhỏ như đầu đinh ghim và suy hô hấp.
Tại nhiều nước, fentanyl đã trở thành "ma túy tử thần" do thường bị pha vào heroin hoặc ma túy tổng hợp để tăng hiệu lực. Chất này là nguyên nhân gây ra hơn 52.000 cái chết tại Mỹ trong một năm qua và trở thành loại ma túy chết chóc nhất nước này. Giới chức cảnh báo nguy cơ đang có dấu hiệu lan sang khu vực Đông Nam Á, trong đó có Việt Nam.
Tổng thống Mỹ Donald Trump đã ban hành Sắc lệnh xem Fentanyl là "vũ khí hủy diệt hàng loạt", mối đe dọa an ninh quốc gia cấp bách. Người dùng nhiều khi không biết mình đã sử dụng fentanyl, dẫn đến sốc thuốc và tử vong hàng loạt.
Việc Bộ Y tế siết quản lý fentanyl cho thấy áp lực ngày càng lớn từ nguy cơ ma túy tổng hợp thế hệ mới xâm nhập vào hệ thống y tế và thị trường dược phẩm trong nước. Các chuyên gia cảnh báo nếu không kiểm soát chặt từ khâu nhập khẩu, phân phối đến sử dụng tại bệnh viện, fentanyl có thể trở thành nguồn phát sinh tội phạm và các ca ngộ độc nguy hiểm trong cộng đồng.
Nhiều người kiểm soát đường huyết khá tốt vào ban ngày nhưng lại “lỏng tay” vào buổi tối. Đây là thời điểm cơ thể giảm chuyển hóa, khiến đường huyết dễ tăng cao nếu ăn uống không hợp lý.
Theo Hiệp hội Tiểu đường Mỹ, bữa tối nên cân bằng giữa protein, chất xơ và tinh bột phức để giúp kiểm soát đường huyết hiệu quả hơn.
Một bữa tối hợp lý nên có nguồn đạm như cá, thịt nạc, trứng hoặc đậu phụ, kết hợp với rau xanh. Protein giúp làm chậm quá trình hấp thu đường, trong khi chất xơ giúp giảm tốc độ tăng glucose trong máu.
Bà Franziska Spritzler, hiện làm việc trong lĩnh vực tư vấn dinh dưỡng chuyển hóa tại Mỹ, cho biết việc kết hợp protein và chất xơ có thể giúp hạn chế biến động đường huyết sau bữa ăn.
Tinh bột tinh chế như cơm trắng, bánh mì trắng có thể khiến đường huyết tăng nhanh. Thay vào đó, nên ưu tiên tinh bột hấp thu chậm như gạo lứt, yến mạch hoặc khoai lang.
Theo Trường Y tế Công cộng Harvard T.H. Chan, thực phẩm nguyên hạt giúp cải thiện độ nhạy insulin và ổn định đường huyết tốt hơn.
Thời điểm ăn tối cũng quan trọng không kém loại thực phẩm. Ăn quá muộn khiến cơ thể khó xử lý glucose do đồng hồ sinh học bước vào giai đoạn nghỉ ngơi.
Bác sĩ David Agus (Mỹ) cho biết cơ thể xử lý năng lượng hiệu quả hơn vào ban ngày, vì vậy nên ăn tối trước khi ngủ ít nhất 2 - 3 giờ.
Một bữa tối phù hợp có thể gồm:
Ngoài ra, nên hạn chế đồ chiên rán, thực phẩm nhiều đường hoặc nước ngọt vào buổi tối.
Người mắc tiểu đường hoặc tiền tiểu đường không nên bỏ bữa tối hoặc ăn quá ít, vì có thể gây hạ đường huyết về đêm. Tốt nhất nên duy trì chế độ ăn cân bằng và theo dõi đường huyết thường xuyên.
Từ lâu, các nghiên cứu đã chỉ ra rằng tiêu thụ cà phê khoa học giúp kéo dài tuổi thọ, giảm nguy cơ mắc các bệnh mạn tính, nhưng cơ chế chính xác tạo nên lợi ích vượt trội của cà phê vẫn chưa rõ ràng.
Giờ đây, nghiên cứu vừa được công bố trên tạp chí khoa học Nutrients đã hé lộ một "chìa khóa" quan trọng!
Các nhà khoa học tại Đại học Texas A&M (Mỹ), do tiến sĩ Stephen Safe, dẫn đầu, đã tiến hành các nghiên cứu trong phòng thí nghiệm để quan sát cách thức các hợp chất hóa học đa dạng trong cà phê tương tác với cơ thể.
Kết quả đã phát hiện các hợp chất trong cà phê liên kết và kích hoạt một loại protein thụ thể trong cơ thể gọi là NR4A1, theo trang tin nghiên cứu Study Finds.
NR4A1 được biết đến với vai trò điều chỉnh hoạt động của gien để đối phó với căng thẳng và tổn thương trong cơ thể. Nó tham gia vào một loạt các quá trình sinh học, bao gồm viêm nhiễm, chuyển hóa và sửa chữa mô - tất cả đều liên quan chặt chẽ đến các bệnh liên quan đến tuổi tác như ung thư, suy giảm nhận thức và rối loạn chuyển hóa.
Tiến sĩ Safe giải thích: Nếu có mô nào trong cơ thể bị tổn thương, NR4A1 sẽ phản ứng để giảm thiểu tổn thương.
Các nhà khoa học đã phát hiện ra rằng nhiều hợp chất hóa học trong cà phê liên kết với protein thụ thể NR4A1 và tác động đến hoạt động của nó. Các nghiên cứu trong phòng thí nghiệm đã chỉ ra rằng các hợp chất này có thể làm giảm tổn thương tế bào và làm chậm sự phát triển của tế bào ung thư, theo Study Finds.
Tiến sĩ Safe cho biết một phần lợi ích sức khỏe của cà phê có thể đến từ khả năng kích hoạt protein NR4A1. Theo ông, đây có thể là cơ chế quan trọng giúp cà phê bảo vệ cơ thể và giảm nguy cơ mắc nhiều bệnh mạn tính.
Có thể hiểu rằng cà phê hoạt động như một chất kích hoạt "hệ thống phòng thủ" tự nhiên của cơ thể. Và tương tác với NR4A1 chính là một trong những lộ trình quan trọng giúp cà phê bảo vệ cơ thể trước nhiều bệnh mạn tính và tổn thương mô.
