Trước hết, xin tóm tắt lại một chút về con trĩ sao. Trước năm 2020, trĩ sao Việt Nam (Rheinardia ocellata) và trĩ sao Malayan (Rheinardia nigrescens) được xếp chung với nhau. Mà trĩ sao Malayan bên Malaysia thì quá nhiều, nên không được xếp vào loài nguy cấp trong Sách Đỏ.
Sau đó các nhà khoa học đã phân ra làm hai, vì bản chất nó khác nhau, ví dụ trĩ sao Việt Nam có cái mỏ màu hồng, còn trĩ sao Malayan có mỏ màu trắng. Từ đó trĩ sao Việt Nam được xếp vào loài cực kỳ nguy cấp trong Sách Đỏ của IUCN.
Bẫy nó, nhẹ nhất cũng phải 5 năm tù theo luật hình sự Việt Nam. Còn các nhà khoa học thì cho biết hơn chục năm nay, không còn ai nhìn thấy trĩ sao Việt Nam trong môi trường tự nhiên.
Ấy vậy mà trong vòng một tháng nay, đã có tầm 15 người chụp được trĩ sao Việt Nam trong rừng (tôi may mắn là người thứ 13 chụp được nó). Tất cả là nhờ vào Nguyễn Khắc Toàn và Nguyễn Khánh Nhân, hai chàng trai sinh năm 1992 ở An Lão.
Toàn và Nhân là đôi bạn thân, học chung với nhau đến hết cấp 3. Sau đó cả hai cùng về Phú Yên, Toàn học cao đẳng xây dựng, còn Nhân thì cao đẳng công nghệ thông tin.
Tốt nghiệp, cả hai cùng khăn gói vào miền đất hứa – TP.HCM lập nghiệp. Nhưng đời không như là mơ. Hai bạn làm đủ nghề để nuôi thân. Và rồi đại dịch ập đến, không trụ nổi, cả hai cùng quay về quê nhà.
Về quê thì biết làm gì, khi An Lão là một vùng quê nghèo của tỉnh Bình Định (nay là Gia Lai). Ngoài việc phụ giúp gia đình chăm sóc mấy khoảnh lúa rẫy, trồng keo, đôi bạn cùng quay lại nghề đi rừng lấy mật ong – một công việc họ đã quen từ hồi học cấp 2.
Mật ong khoái 600.000 đồng/lít, mật ong rú (có nơi gọi là ong dú) 1,2 triệu đồng/lít chỉ có bán cho người ở thành thị chứ vùng quê mấy ai mua. Thế nên Toàn và Nhân lập ra trang “Đại ngàn ơi” trên YouTube để quảng cáo mật ong xịn của mình.
Dĩ nhiên để cho hấp dẫn, đâu chỉ có rao bán mật, đôi lúc có cái gì hay của rừng, họ cũng tung lên “Đại ngàn ơi”. Và năm 2022, trong một lần đi rừng lấy mật, họ thấy một con chim cực đẹp, đuôi dài thướt tha, trắng muốt, và thế là quay clip đưa lên.
Ồ, đó là con chim thiên đường trắng! Một số tay máy chụp ảnh chim hoang dã như Hứa Tuấn, Huỳnh Thanh Danh… tình cờ xem và liên lạc với Toàn và Nhân. Và cũng bắt đầu từ đấy, cả hai có thêm một nguồn thu nhập tốt hơn đi lấy mật ong, đó là làm hướng dẫn đưa các tay máy đi chụp chim.
Và cũng từ đó, cả hai chú ý đến chim hoang dã hơn, chứ không chỉ là ong. Trong những lần đi rừng, Toàn và Nhân có nhặt được những chiếc lông chim cực đẹp, dài thượt. Đem về hỏi những người đồng bào Bana thì mọi người cho biết đó là con Cà Woăng (ghi theo cách phát âm của họ theo hệ ngôn ngữ Môn Khmer). Và người Bana gọi nó là Cà Woăng dựa theo tiếng kêu của nó (tiếng kêu như công, rất to).
Nhưng con Cà Woăng sống ở đâu, vùng sinh cảnh nơi nó thường sống là như thế nào? Toàn kể: “Mọi người cho tụi em biết là loài này khi đến mùa sinh sản thì lông đuôi con trống mọc ra rất dài, và nó sẽ dọn một bãi trống để tán tỉnh con mái. Thế là bọn em đi tìm những bãi trống và tìm dấu nó. Tuy nhiên giữa núi rừng mênh mông, bãi trống thì nhiều, thật là bóng chim tăm cá”.
Đến 2025, Toàn và Nhân quyết định mua 2 chiếc bẫy ảnh đặt ở các bãi trống để theo dõi. Sau nhiều lần chả thấy gì, cuối cùng cũng có kết quả: Tháng 12-2025, bẫy ảnh đã ghi lại hình ảnh một con trống có đuôi dài tầm hơn một mét.
Cứ thế, cả hai kiên trì theo dõi, rồi rải bắp, đậu phộng cho nó ăn. Càng ngày nó xuất hiện càng nhiều hơn, đuôi cũng dài hơn và đến hiện nay là giai đoạn hoàn thiện nhất với bộ lông đuôi dài tầm 2 mét hơn (đây là loài có lông đuôi dài nhất trong thế giới chim muông).
Tuy nhiên nó vẫn rất nhát, chỉ xuất hiện khi chiều muộn, và một lần ra chỉ kéo dài tầm 5 phút. Hôm 27-4, tôi đi chụp nó may mắn được diện kiến 8 phút, mà Toàn bảo “lâu nhất rồi đó chú”!
Clip Toàn và Nhân cung cấp cho Tuổi Trẻ những đoạn quay ngắn ghi nhận trĩ sao vào cuối năm 2025, khi đuôi của nó chỉ tầm hơn 1m. Trong đó có cảnh nó nhảy múa rất đẹp, cất tiếng kêu vang vọng núi rừng và đoạn cuối của clip là hình ảnh của trĩ sao trống cuối tháng 4-2026 đã trổ mã hoàn chỉnh
Trong mấy lần đi cùng Toàn và Nhân, cả hai thẳng thắn: “Hồi bọn cháu còn nhỏ, nói thiệt rừng ở đây là nguồn sống chính của mọi người, từ lấy gỗ đến săn bắt thú. Nhưng bây giờ thì giảm rất nhiều rồi. Ngay bọn cháu đi lấy mật ong cũng chỉ lấy 2/3 tổ thôi, để nó còn mà khai thác chứ không vét sạch như xưa”.
Rừng ngày nay mang lại những món lợi tuy nhỏ nhưng bền vững. Sau khi sáp nhập tỉnh, huyện An Lão nay thành 4 xã là An Lão, An Hòa, An Vinh và An Toàn. Trong đó xã An Toàn rất quen thuộc với dân đi phượt, khi nơi đây có rừng đặc dụng An Toàn, nơi bắt đầu cho cung trekking đi thác K50 đẹp nổi tiếng.
Và bây giờ nó còn nổi hơn nữa với sự xuất hiện của loài trĩ sao quý hiếm, mà theo Toàn và Nhân: “Theo dõi những tiếng kêu của nó, tụi cháu tin rằng ít nhất phải có 3, 4 cặp trĩ sao đang sống ở vùng này”.
Toàn cũng cho biết sau khi phát hiện trĩ sao, họ đã báo cho Ban quản lý rừng đặc dụng An Toàn, và “các anh ấy khuyến khích bọn cháu cứ tổ chức cho các tay máy vào chụp ảnh để thông tin đến cho mọi người biết và ban quản lý cũng không cần thu phí, miễn là tụi cháu phải đảm bảo các quy định bảo vệ rừng”.
Hai bạn chia sẻ người đồng bào Bana ở đây giờ cũng không đi bẫy con Cà Woăng nữa, vì ban quản lý rừng đặc dụng cũng thường xuyên nhắc nhở rằng đụng vào những con vật quý hiếm rất dễ… đi tù.
Bất cứ chuyến vào rừng nào, dù là chụp trĩ sao hay đi lấy mật, hai chàng trai trẻ này đều thành kính thắp hương, bày biện mâm lễ vật trái cây cúng Thần rừng. Cả hai cho biết đó không phải là mê tín, mà là một sự nghiêm cẩn với rừng thiêng để mình luôn cẩn trọng.
Tiếp xúc với Toàn và Nhân, tôi chợt nhớ đến một nhân vật, đó là ông Trương Cảm ở Vườn quốc gia Bạch Mã, người có thể nhái tiếng của hơn 100 loài chim. Đi với ông, thật thú vị khi chả cần loa hay clip nhại tiếng nào, chỉ cần ông huýt vài tiếng là chim nhảy ra trên đường mòn cho mình ngắm!
Thời trẻ, ông Cảm cũng là một thợ rừng, mà ông cười nói thẳng “ngày trước mình là lâm tặc”. Nhưng giờ thì ông bảo vệ rừng, và hơn cả thế, còn là một nhân tố quyến rũ để mọi người đến với rừng và thêm yêu thiên nhiên.
Những chàng trai như Toàn và Nhân cũng thế. Từ mưu sinh giữa rừng, họ dần gắn bó, hiểu và trân trọng hơn những gì mình từng xem là nguồn sống. Và khi đã yêu, việc chuyển sang gìn giữ, bảo vệ rừng dường như không còn là lựa chọn, mà là điều tự nhiên phải đến.
Cuộc gặp có sự chủ trì của Ủy viên Bộ Chính trị - Bí thư Thành ủy TP.HCM Trần Lưu Quang. Cùng dự còn có Ủy viên Trung ương Đảng - Phó bí thư thường trực Thành ủy TP.HCM Lê Quốc Phong; Ủy viên dự khuyết Trung ương Đảng - Bí thư thường trực Trung ương Đoàn - Chủ tịch Hội Sinh viên Việt Nam Nguyễn Minh Triết; Phó bí thư Thành ủy TP.HCM Văn Thị Bạch Tuyết, cùng một số lãnh đạo đại diện HĐND, UBND TP.HCM với 600 bạn trẻ.
Rất nhiều vấn đề thiết thân với sinh viên và các bạn trẻ được đề cập tại cuộc gặp gỡ này.
Tại đây, Chủ tịch Hội Sinh viên Việt Nam Trường đại học Tài chính - Marketing Nguyễn Hữu Trí nói sinh viên năm 1 và 2 đang bị “bao vây” bởi các quảng cáo vay nhanh, vay nóng. Do thiếu kỹ năng tài chính, kỹ năng số và chịu áp lực chi phí nên dễ vay tiền mà không lường trước rủi ro.
Dù có tuyên truyền, cảnh báo, sinh viên vẫn khó lòng lường trước các thủ đoạn lừa đảo mới. Từ đó anh Trí đề xuất quản lý, xử lý triệt để quảng cáo tín dụng đen và phối hợp nền tảng số để kiểm soát nội dung vi phạm.
“Cần xây dựng hệ thống cảnh báo sớm và bộ tài liệu chuẩn về nhận diện các thủ đoạn lừa đảo của tín dụng đen, bắt cóc trực tuyến giúp sinh viên chủ động phòng tránh”, anh Trí hiến kế.
Cùng với đó cần tăng cường bảo mật dữ liệu sinh viên và thiết lập cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường, gia đình, cơ quan chức năng để kịp thời xử lý tình huống nguy hiểm.
Trước vấn đề này, Bí thư Trần Lưu Quang cho rằng sinh viên là nhóm có kiến thức, tiếp cận thông tin tốt, lẽ ra phải nhận diện rủi ro tốt hơn, đằng này vẫn trở thành nạn nhân bị lừa đảo.
“Các bạn phải tỉnh táo và có kỹ năng tự bảo vệ mình, trở thành những người sử dụng mạng xã hội thông minh, có chọn lọc và cảnh giác cao. Nếu thiếu sự tỉnh táo rất dễ trở thành nạn nhân”, ông Quang nói.
Bí thư Thành ủy TP.HCM cho biết sẽ nỗ lực kiểm soát và hạn chế nhưng đúng là không dễ can thiệp triệt để do nhiều hệ thống máy chủ đặt ở nước ngoài.
Ông ủng hộ xây dựng cơ chế cảnh báo sớm và nói sinh viên nên bắt đầu từ việc lập cơ sở dữ liệu trong trường để thống kê, phân tích trường hợp lừa đảo đến sinh viên.
Ông Quang nói một số đơn vị đã triển khai các mô hình tài chính vi mô để hỗ trợ người lao động, giúp họ tiếp cận nguồn vốn với lãi suất hợp lý, từ đó hạn chế tình trạng vay tín dụng đen.
Chúng ta thử đặt vấn đề liệu thanh niên thành phố có thể xây dựng một mô hình tài chính hỗ trợ sinh viên hay không?
Bí thư Quang nêu và nói nếu có một nguồn vốn phù hợp, được quản lý chặt chẽ, cho sinh viên vay với điều kiện minh bạch, lãi suất hợp lý thì sẽ giảm đáng kể việc các bạn tìm đến các nguồn vay không an toàn.
"Thành phố có thể hỗ trợ cơ chế và nguồn lực ban đầu nhưng việc quản lý rất phức tạp, đòi hỏi minh bạch và năng lực cao. Nếu làm tốt, đây là giải pháp bền vững, xử lý tận gốc vấn đề chứ không chỉ phòng chống", Bí thư Trần Lưu Quang nói.
Với mô hình khởi nghiệp từ ca cao và đã tạo ra hàng chục loại chocolate bằng chính công nghệ nội địa không nhập khẩu, Tổng giám đốc Công ty TNHH Sô cô la Hallelu Nguyễn Hồng Huy đề xuất nghiên cứu, thực hiện “Hệ sinh thái quảng bá và phân phối cho thương hiệu trẻ tiêu biểu thành phố”.
Anh Huy nêu 3 nhóm: quảng bá trên LED trung tâm, ấn phẩm du lịch và sự kiện quốc tế; chọn sản phẩm bản sắc Việt làm quà tặng đối ngoại; thành phố hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận vị trí kinh doanh chiến lược qua các đơn vị như Saigontourist, Benthanhtourist…
Lắng nghe, Bí thư Quang gợi ý thêm hướng đi phát triển sản phẩm gắn với du lịch trải nghiệm. Có thể tổ chức để du khách trực tiếp tham gia vào quy trình làm sô cô la chẳng hạn.
"Hãy tưởng tượng một du khách tự tay làm ra thanh sô cô la của mình, có in tên họ trên đó mang về làm quà. Giá trị nằm ở trải nghiệm, có thể bán với giá cao hơn", ông Quang gợi ý.
Phó giám đốc Nhà văn hóa Thanh niên TP.HCM Huỳnh Thị Quỳnh Hoa nêu ngoài đào tạo lý luận chính trị, cán bộ Đoàn cần được trang bị kỹ năng tổ chức hoạt động, thuyết trình trước công chúng để tập hợp thanh niên.
Nhà văn hóa Thanh niên có kinh nghiệm trong lĩnh vực này và mong được hỗ trợ cơ chế, kinh phí để đào tạo cho các bạn ở cơ sở Đoàn.
Chia sẻ ý kiến này, Bí thư Trần Lưu Quang nói việc xin thêm kinh phí để tổ chức hoạt động là chính đáng nhưng thành phố có thể hỗ trợ thông qua cơ chế “đặt hàng” minh bạch.
Ông nói cơ sở vật chất thành phố đầu tư rất lớn mà nếu khai thác hiệu quả sẽ mang lại giá trị cao, ngược lại sẽ lãng phí.
"Tuy nhiên việc hỗ trợ chỉ mang tính định hướng, không thể bao cấp lâu dài", ông Quang nói và cho rằng đơn vị phải chủ động vận hành, tạo nguồn thu, phát triển bền vững, thậm chí đóng góp trở lại xã hội.
Bí thư Thành ủy TP.HCM Trần Lưu Quang hát tặng thanh niên tại buổi gặp gỡ cán bộ Đoàn - Video: QUANG ĐỊNH
Chùa Thập Tháp, còn gọi Thập Tháp Di Đà Tự, tọa lạc tại phường An Nhơn Bắc, tỉnh Gia Lai (trước thuộc Bình Định). Đây là một trong những tổ đình cổ kính, tiêu biểu của Thiền phái Lâm Tế ở miền Trung, lưu giữ nhiều lớp trầm tích văn hóa đặc sắc của vùng đất từng là kinh đô vương quốc Champa.
Chùa do Thiền sư Nguyên Thiều, người khai lập dòng Lâm Tế tại Đàng Trong sáng lập năm 1668 và được xếp hạng di tích quốc gia ngày 9/1/1990. Trải qua hơn 350 năm, chùa không chỉ là biểu tượng tôn giáo mà còn như “bảo tàng sống” về kiến trúc, điêu khắc cổ.
Theo Tiến sĩ Nguyễn Tô Lan, nghiên cứu viên cao cấp Viện Triết học, trong dòng chảy lịch sử văn hóa Việt Nam, di sản Hán Nôm, đặc biệt là thư tịch Phật giáo giữ vai trò như “ký ức vật chất” lưu giữ tri thức và đời sống tinh thần qua nhiều thế kỷ.
Đáng chú ý, chùa Thập Tháp ở Gia Lai là một trung tâm lưu trữ quan trọng với khối lượng lớn tư liệu Phật giáo Hán văn, có giá trị không chỉ trong nước mà còn ở khu vực Đông Á.
Điểm nhấn của di sản này là bộ Đại tạng kinh Gia Hưng (Gia Hưng Tạng) đang lưu giữ tại chùa, gồm khoảng 1.377 tập thuộc 479 bộ, tương đương gần 4.826 quyển, bao quát đầy đủ các hệ kinh, luật, luận và ngữ lục. Đây là một trong những bộ tạng kinh Hán văn còn khá đầy đủ ở Việt Nam trong bối cảnh nhiều thư tịch Phật giáo đã thất tán qua biến động lịch sử.
Tiến sĩ Nguyễn Tô Lan cho biết bộ kinh Phật Gia Hưng Tạng được truyền lại hơn 300 năm trước, đến nay vẫn tương đối hoàn chỉnh.
“Tất cả những bộ kinh Phật khác được truyền nhập vào Việt Nam chỉ còn những mảnh rời rạc trong các thư viện. Bộ kinh Phật Gia Hưng Tạng có thể coi là trọn vẹn duy nhất ở Việt Nam. Vì vậy, xét về giá trị tư liệu, đây là di sản độc nhất vô nhị”, Tiến sĩ Lan nói.
Trên bình diện thế giới, Gia Hưng Tạng còn tương đối toàn vẹn so với các mảnh rời rạc đang lưu giữ ở nhiều quốc gia khác. Đáng chú ý, đến nay chưa xác định được bộ kinh này có tổng cộng bao nhiêu quyển.
“Khoảng 10 năm trước, một chiến dịch quốc tế được triển khai nhằm số hóa các phần còn lại để phục dựng bộ đại tạng kinh hoàn chỉnh”, Tiến sĩ Lan nói thêm.
Tiến sĩ Nguyễn Huỳnh Huyện, Phó trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Tỉnh ủy Gia Lai cũng nhấn mạnh, Gia Hưng Tạng ở chùa Thập Tháp là một thư tịch Phật giáo đặc biệt quý giá ở Việt Nam còn nguyên vẹn. Bộ kinh có cấu trúc đầy đủ và lịch sử lưu truyền qua nhiều thế kỷ, có ý nghĩa đặc biệt đối với Phật giáo Việt Nam.
Bộ kinh Phật này minh chứng cụ thể tỉnh Bình Định trước đây là một trung tâm Phật giáo quan trọng của miền Trung trong thế kỷ XVII-XVIII. Bộ kinh cũng phản ánh đầy đủ quá trình giao lưu văn hóa, văn học giữa Phật giáo của tỉnh Bình Định, Việt Nam và không gian Phật giáo của Đông Nam Á.
Tiến sĩ Nguyễn Huỳnh Huyện cho rằng cần số hóa và đẩy mạnh nghiên cứu sâu về bộ kinh, đồng thời triển khai các chương trình, hành động cụ thể gắn với phát triển kinh tế, du lịch và văn hóa để phát huy giá trị di sản.
Tại phiên họp thứ nhất Đại hội Công đoàn Việt Nam lần thứ XIV, ông Nguyễn Xuân Hùng - Phó chủ tịch Tổng liên đoàn Lao động Việt Nam - đã trình bày báo cáo về sửa đổi, bổ sung Điều lệ Công đoàn Việt Nam.
Theo ông Hùng, dự thảo Điều lệ Công đoàn khóa XIV có nhiều điều chỉnh quan trọng về tài chính nhằm phù hợp với chủ trương của Đảng và pháp luật của Nhà nước. Trong đó, có đề xuất sửa đổi tỉ lệ đóng đoàn phí.
Cụ thể, dự thảo đề xuất giảm mức đóng đoàn phí từ 1% xuống còn 0,5% mức tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội. Công đoàn cũng đề xuất sửa đổi đối tượng đóng 2% kinh phí công đoàn để đảm bảo đồng bộ, thống nhất với Luật Công đoàn năm 2024.
Cạnh đó, dự thảo cũng bổ sung quy định "Hằng năm, Tổng liên đoàn Lao động Việt Nam báo cáo Ban Thường trực Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam dự toán và quyết toán tài chính công đoàn của Công đoàn Việt Nam" để phù hợp với quy định của pháp luật.
Theo báo cáo của Tổng liên đoàn, dự thảo Điều lệ Công đoàn khóa XIV được thiết kế tinh gọn, bố cục gồm 9 chương và 31 điều (giảm 2 chương và 14 điều so với khóa XIII).
Dự thảo cũng bổ sung 2 điều mới quy định về các mô hình tổ chức đặc thù, bao gồm: Công đoàn tập đoàn kinh tế, tổng công ty trực thuộc Tổng liên đoàn; Công đoàn xã, phường, đặc khu, công đoàn liên xã, phường.
Ngoài ra còn có Công đoàn các khu công nghiệp; Công đoàn đơn vị sự nghiệp trung ương; Công đoàn đại học quốc gia, đại học vùng, đại học khác; Nghiệp đoàn Nghề cá Việt Nam và Công đoàn tập đoàn kinh tế, tổng công ty trực thuộc công đoàn cấp trên cơ sở.
Cũng tại đại hội, ông Ngọ Duy Hiểu - Phó chủ tịch Tổng liên đoàn Lao động Việt Nam - cho hay nhiệm vụ của Công đoàn rất nặng nề, phải trực tiếp đại diện chăm lo, bảo vệ quyền lợi của người lao động. Đặc biệt khi số công đoàn viên lên tới 10 triệu người.
Thực tế, theo ông Hiểu, Công đoàn là tổ chức đầu tiên được người lao động tìm đến khi gặp khó khăn như tiền lương, bảo hiểm xã hội... Do đó trong bối cảnh mới, các cán bộ Công đoàn cần nêu cao phẩm chất, không chỉ động viên về tài chính mà còn cần có "trái tim ấm áp" để chia sẻ với người lao động.
Theo ông Hiểu, Đại hội cũng xác định phong trào thi đua mới mang tên "Lao động giỏi, Năng suất cao, Thu nhập tốt" được xây dựng trên cơ sở phong trào "Lao động giỏi, Lao động sáng tạo". Ở đây, "Lao động giỏi" đã bao gồm "Lao động sáng tạo" nhưng phải có tính hướng đích - có nghĩa tạo được năng suất cao để người lao động có thu nhập tốt để họ thấy được lợi ích, phấn đấu, đóng góp cho phong trào.
