Với hành trình chinh phục không gian sâu hướng tới Mặt trăng, 4 phi hành gia trên tàu Orion khi thực hiện sứ mệnh lịch sử Artemis II phải tìm cách duy trì những sinh hoạt quen thuộc như uống sinh tố, chụp ảnh bằng điện thoại, xử lý email lỗi, thậm chí sửa toilet gặp trục trặc.
Trong không gian sống chật hẹp tương đương hai chiếc xe minivan, mọi sinh hoạt diễn ra trong trạng thái không trọng lực. Với Christina Koch – người phụ nữ đầu tiên bay vào không gian sâu, hành trình 10 ngày giống như một chuyến “cắm trại ngoài vũ trụ”, nơi tinh thần đồng đội và khả năng thích nghi được đặt lên hàng đầu.
Danh sách vật dụng trên tàu có 58 bánh tortilla, 43 ly cà phê, thịt bò nướng, 5 loại tương ớt – và một cái toilet duy nhất. Khác với các sứ mệnh Apollo trước đây – khi phi hành gia phải dùng túi chứa chất thải và bỏ lại trên bề mặt Mặt trăng – đây là lần đầu một chuyến bay không gian sâu được trang bị hệ thống vệ sinh hoàn chỉnh.
Tuy nhiên toilet này bất ngờ gặp sự cố và được Christina Koch xử lý. Cô hài hước tự nhận mình là “thợ sửa ống nước ngoài không gian”.
Theo cô, đây có lẽ là thiết bị quan trọng nhất trên tàu – và khi nó hoạt động ổn định, cả phi hành đoàn đều “thở phào nhẹ nhõm”.
Toilet đặt trong khoang nhỏ, phát ra tiếng ồn lớn, buộc phi hành gia phải đeo thiết bị bảo vệ tai khi sử dụng, nhưng cũng là nơi hiếm hoi có được sự riêng tư.
Không chỉ gặp trục trặc với toilet, phi hành đoàn còn xử lý những vấn đề quen thuộc “dưới mặt đất” như hệ thống email Microsoft Outlook bị lỗi. Chỉ huy Reid Wiseman cho biết sự cố đã được đội kiểm soát bay tại Houston nhanh chóng khắc phục.
Để duy trì thể trạng trong môi trường vi trọng lực – nơi cơ thể dễ mất khối lượng cơ và xương nếu không vận động – phi hành đoàn tuân thủ lịch sinh hoạt nghiêm ngặt, gồm 30 phút tập luyện mỗi ngày với thiết bị dạng bánh đà, cho phép thực hiện các bài tập như chèo thuyền, squat hay nâng tạ.
Giấc ngủ cũng là trải nghiệm đặc biệt. Các túi ngủ được cố định vào thành tàu để tránh trôi nổi. Christina Koch thậm chí ngủ trong tư thế lộn ngược, “treo mình như một con dơi” giữa khoang tàu – theo mô tả của chỉ huy Wiseman.
Trong chuyến đi này, NASA cho phép các phi hành gia mang theo điện thoại thông minh để ghi lại khoảnh khắc đáng nhớ, kết nối với gia đình và chia sẻ với mọi người ở Trái đất.
Phi hành gia Jeremy Hansen cho biết cảm giác lơ lửng khiến ông “như trở lại làm một đứa trẻ”. Còn Victor Glover – người da màu đầu tiên bay quanh Mặt trăng – thừa nhận rằng dù phải giữ sự chuyên nghiệp, vẫn có lúc chỉ muốn reo hò khi tàu Orion rời bệ phóng.
Khi biểu diễn tại căn cứ không quân Mountain Home ở bang Idaho hôm 17/5, hai tiêm kích EA-18G Growler thuộc Phi đoàn Tấn công Điện tử số 129 hải quân Mỹ đã va chạm và dính chặt với nhau, xoay vòng mất kiểm soát rồi bắt đầu rơi tự do. Cả 4 phi công đều phóng ghế thoát hiểm an toàn, không gặp nguy hiểm tính mạng.
Giới chức hải quân Mỹ đang tiến hành điều tra, chưa công bố nguyên nhân sơ bộ dẫn tới sự việc. Cơ quan Thời tiết Quốc gia Mỹ cho biết vào thời điểm xảy ra sự việc, khu vực có tầm nhìn tốt và gió giật khoảng 47 km/h.
Howard Altman, biên tập viên của chuyên trang quân sự Mỹ War Zone, nhận định tai nạn có thể bắt nguồn khi hai máy bay cơ động và mất dấu nhau, khiến chiếc EA-18G thứ nhất lọt vào điểm mù dưới mũi máy bay thứ hai.
Video hiện trường cho thấy chiếc EA-18G thứ hai đang hạ độ cao và rút ngắn giãn cách khi máy bay còn lại đang kéo cao. Cả hai tổ lái dường như không phát hiện nguy hiểm cận kề, không thực hiện động tác vòng tránh nào cho đến khi xảy ra va chạm.
Đây là nguyên nhân từng dẫn đến thảm họa ở một số triển lãm hàng không khác, trong đó có vụ oanh tạc cơ B-17G va chạm với tiêm kích P-63F tại bang Texas hồi năm 2022, khiến toàn bộ 6 người trên hai máy bay thiệt mạng.
"Phân tích mô phỏng cho thấy các phi công bị hạn chế về khả năng quan sát và né tránh, do đường bay và tầm nhìn bị các bộ phận trên phi cơ che khuất", Ủy ban An toàn Giao thông Quốc gia Mỹ (NTSB) cho biết trong báo cáo sau tai nạn khi đó.
Tiến sĩ Carl Morris, cựu chuyên gia từng làm việc tại Cục Số liệu Giao thông thuộc Bộ Giao thông Vận tải Mỹ, hồi năm 2025 công bố báo cáo về các vụ va chạm trên không, cho biết tổ lái có nguy cơ không phát hiện máy bay sắp đâm vào mình trong một số tình huống như tăng và hạ độ cao, hoặc bay bằng cùng độ cao với góc chéo.
Chuyên gia an toàn hàng không Jeff Guzzetti nhận định nguyên nhân là do lỗi của phi công. "Có vẻ như đó không phải trục trặc kỹ thuật. Bay sát nhau để tạo đội hình là điều rất khó, đòi phải thực hiện chính xác để tránh những sự cố như trên", ông nói.
John Cox, CEO công ty tư vấn an toàn hàng không Safety Operating Systems, lưu ý rằng trình diễn tại các triển lãm hàng không đòi hỏi trình độ cao, mọi lỗi lầm đều có thể dẫn tới thảm họa. "Bay trình diễn rất khó khăn và cho phép mắc rất ít sai sót. Tôi rất mừng vì mọi người đều an toàn", ông cho hay.
Theo chuyên gia Guzzetti, cả hai tổ bay Growler đều thoát hiểm an toàn là điều đáng kinh ngạc, do những vụ va chạm trên không thường đi kèm nguy cơ tổ lái bất tỉnh hoặc thiệt mạng ngay khi máy bay đâm vào nhau, cũng như không thể phóng ghế do máy bay bị hư hại.
"Thật ấn tượng khi chứng kiến cảnh đó. Có vẻ hai tiêm kích đã đâm vào nhau theo cách rất đặc biệt, khiến chúng vẫn nguyên vẹn và dính vào nhau. Điều đó nhiều khả năng đã cứu mạng họ", Guzzetti nói.
Đây là lần đầu căn cứ Mountain Home tổ chức sự kiện trình diễn kể từ năm 2018, thời điểm một người chơi dù lượn thiệt mạng khi biểu diễn tại đây. Tháng 9/2003, một tiêm kích F-16 gặp sự cố khi thực hiện động tác nhào lộn trên căn cứ này, phi công đưa máy bay ra khỏi khu vực đông người và phóng ghế thoát hiểm chỉ một giây trước khi máy bay chạm đất.
Có khoảng 200 triển lãm hàng không diễn ra tại Mỹ mỗi năm và các nhà tổ chức đã nỗ lực cải thiện vấn đề an toàn trong nhiều năm qua.
John Cudahy, chủ tịch kiêm CEO của Hội đồng Triển lãm Hàng không Quốc tế, cho biết trước đây trung bình mỗi năm có khoảng hai người chết tại các triển lãm hàng không của Mỹ. Con số này đã giảm xuống còn trung bình gần một trường hợp mỗi năm trong vòng một thập kỷ qua.
AP đưa tin vụ việc xảy ra vào ngày 26.5 tại nhà máy đóng gói Nippon Dynawave ở thành phố Longview, bang Washington. Công ty và các lực lượng ứng phó địa phương ra tuyên bố chung xác nhận có thương vong.
Tại cuộc họp báo sau đó, Giám đốc Sở cứu hỏa và cứu hộ quận Cowlitz Scott Goldstein nói chưa rõ có bao nhiêu người thiệt mạng. Ông cho biết có thông tin về số người mất tích nhưng chưa thể công bố. Trong số người bị thương có một lính cứu hỏa.
Đến tối cùng ngày, Sở cứu hỏa Longview thông báo có 1 người thiệt mạng và 9 người mất tích, 9 người khác bị thương. Lực lượng ứng phó khẩn cấp vẫn đang làm việc tại hiện trường nhưng nhiều giờ sau vụ việc, một lượng dung dịch vẫn còn trong chiếc bồn bị sự cố, cản trở nỗ lực tìm kiếm nạn nhân.
Bồn chứa hóa chất có dung tích tối đa 3,4 triệu lít và thời điểm nổ đang chứa khoảng 60% dung tích này. Bên trong bồn là một hỗn hợp hóa chất được gọi là dung dịch trắng, loại chất ăn mòn chủ yếu gồm natri hydroxit và natri sunfua, được dùng để phân hủy gỗ làm giấy kraft, loại giấy bền dùng làm bao bì, túi mua sắm và các sản phẩm khác.
Hóa chất trong bồn đã chảy xuống mương thoát nước và cơ quan môi trường địa phương đã cử một đội đi đánh giá tác động môi trường.
Một số nạn nhân bị bỏng hoặc ngạt khí và mức độ nặng nhẹ khác nhau. Cơ quan chức năng tuyên bố rằng vụ tai nạn không gây đe dọa đến người dân.
Công ty đóng gói Nippon Dynawave là công ty chuyên sản xuất giấy, bột giấy, đóng gói chất lỏng. Thành phố Longview có khoảng 38.000 dân và là nơi có truyền thống về nghề giấy, gỗ. Nippon Dynawave có khoảng 1.000 công nhân, nằm trong một khu công nghiệp với nhiều công ty gỗ, giấy và hóa chất khác.
Bồn hóa chất tại bang Washington bị vỡ trong thời điểm hàng ngàn cư dân tại quận Cam, bang California vẫn còn đang sơ tán do một bồn hóa chất tại thành phố Garden Grove bị hư hại. Tính đến ngày 25.5, các quan chức cho biết nguy cơ nổ đã được loại trừ và nhiệt độ trong bồn đang ổn định, theo Reuters.
Ảnh vệ tinh thương mại do hãng Airbus chụp hồi đầu tuần và được đài CNN phân tích hôm 2/4 cho thấy hàng loạt thiệt hại ở căn cứ Prince Sultan, miền trung Arab Saudi, sau các đòn tập kích bằng tên lửa và máy bay không người lái (UAV) của Iran.
Trong ảnh đầu tiên, các thành phần của radar cảnh giới AN/TPY-2 được đưa ra ngoài trời, bên cạnh nhà chứa đã bị phá hủy. Đài ăng-ten đã bị cháy sém và mất đi một mảng lớn. Khu vực này hứng đòn tập kích của Iran hôm 1/3, nhưng các ảnh vệ tinh trước đó chỉ giúp xác nhận nhà chứa bị đánh trúng, không rõ có radar ở trong hay không.
AN/TPY-2 được coi là "mắt thần" của THAAD, giúp hệ thống phát hiện và đánh chặn tên lửa đạn đạo đối phương từ xa. Tài liệu ngân sách của Bộ Quốc phòng Mỹ cho thấy mỗi đài AN/TPY-2 có giá xuất xưởng khoảng 485 triệu USD, trong đó riêng ăng-ten có chi phí khoảng 136 triệu USD.
Nếu tính cả cấu hình theo yêu cầu khách hàng, hỗ trợ vận hành, bảo dưỡng và nâng cấp, mỗi tổ hợp có thể đạt giá trị khoảng 1 tỷ USD. Nỗ lực thay thế chúng trong ngắn hạn là không đơn giản, khi tổng cộng chỉ có 16 đài AN/TPY-2 được xuất xưởng.
Bức ảnh thứ hai cho thấy thiệt hại rõ nét với máy bay cảnh báo sớm E-3G Sentry sau cuộc tấn công của Iran vào căn cứ Prince Sultan hôm 27/3. Phần thân giữa máy bay đã bị phá hủy và cháy đen, đĩa radar nằm trên lưng phi cơ cũng đổ sập xuống đất.
CNN chỉ ra rằng có hai máy bay E-3 đang đậu ngoài trời khi ảnh được chụp hôm 29/3, chỉ cách vị trí máy bay trúng đòn khoảng 1.300 m, đồng nghĩa chúng không được cất vào nhà chứa sau vụ tấn công. Một số khí tài khác, trong đó có phi cơ tiếp dầu KC-135 và máy bay cảnh báo sớm E-2 Hawkeye, cũng đậu ở chỗ trống trải.
CNN không công bố đầy đủ ảnh về các phi cơ nói trên.
Ảnh do vệ tinh Sentinel-2L của châu Âu chụp hôm 30/3 cũng cho thấy nhiều địa điểm tại căn cứ Prince Sultan trúng đòn tập kích của Iran. Trong số này có vết cháy đen ở bãi đỗ, được cho là 1-2 máy bay tiếp dầu KC-135 bị phá hủy, cùng vị trí máy bay E-3G ở đường lăn gần đầu đường băng. Một nhà chứa cỡ lớn dành cho vận tải cơ C-130 cũng nhiều lần bị tấn công.
Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) trước đó thông báo đã sử dụng UAV tự sát Shahed-136, có trị giá 20.000-50.000 USD, để tập kích hàng loạt khí tài Mỹ, trong đó có máy bay cảnh báo sớm E-3 Sentry và radar AN/TPY-2.
Đài NPR hôm 30/3 dẫn lời quan chức Mỹ giấu tên cho biết đòn đánh vào căn cứ Prince Sultan đã khiến hai máy bay E-3 bị hư hại, chứ không phải một chiếc như thông tin ban đầu. Khoảng 15 quân nhân Mỹ đã bị thương, trong đó một số ca thuộc diện chấn thương nghiêm trọng.
E-3 Sentry được ví như "máy bay mắt thần" nhờ khả năng phát hiện phi cơ từ khoảng cách hàng trăm km. Ngoài thiệt hại về tài chính, với mỗi máy bay E-3G có giá ước tính hơn 500 triệu USD, giới chuyên gia đánh giá sự việc có nguy cơ làm suy giảm năng lực kiểm soát chiến trường của không quân Mỹ.
Sân bay Prince Sultan là một trong những căn cứ đồn trú chủ chốt của Mỹ ở nước ngoài. Cơ sở này đã nhiều lần bị Iran nhắm mục tiêu kể từ đầu xung đột. Ảnh vệ tinh chụp trước khi chiến sự bùng phát cho thấy lực lượng Mỹ triển khai ở đây gồm ít nhất 19 máy bay tiếp dầu KC-46A và KC-135, cùng 6 phi cơ E-3 Sentry và 3 máy bay liên lạc chiến trường E-11A.
