Pháp hôm 24/6 trải qua ngày nóng nhất trong gần 80 năm qua, với nhiệt độ trung bình 29,8 độ C được ghi nhận tại 30 trạm quan trắc. Hơn nửa quốc gia này nằm trong cảnh báo nhiệt màu đỏ, mức cao nhất tại nhiều nước châu Âu, với hàng chục nghìn hộ gia đình bị mất điện.
Hầu hết miền tây nước Pháp có nhiệt độ 39-43 độ C, một số khu vực ở tỉnh Landes có thời điểm còn lên tới 44,3 độ C. Tháp Eiffel và Bảo tàng Louvre tại thủ đô Paris phải hạn chế giờ tham quan do nắng nóng. Giới chức Pháp cho biết ít nhất 48 người đã thiệt mạng do đuối nước khi tìm cách giải nhiệt.
Cơ quan khí tượng Pháp Meteo-France dự báo nắng nóng còn tiếp diễn, cảnh báo tình hình hiện nay tương tự đợt sóng nhiệt kéo dài 16 ngày hồi tháng 8/2003, khiến khoảng 80.000 người tử vong trên khắp châu Âu, trong đó khoảng 15.000 người thiệt mạng tại Pháp.
Các diễn biến làm dấy lên tranh luận trên chính trường Pháp về cách thích ứng với biến đổi khí hậu, với tâm điểm xoay quanh điều hòa không khí, vốn không phổ biến ở châu Âu. Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), hiện khoảng 80% hộ gia đình ở châu Âu không lắp điều hòa.
Phe ủng hộ cho rằng điều hòa là phương án khả thi nhất để làm mát giữa thời tiết nóng như “lò nung”, trong khi những người phản đối cho rằng giải pháp này không bền vững.
Lãnh đạo đảng cực hữu Tập hợp Quốc gia (RN) Marine Le Pen là một trong những người kêu gọi mạnh mẽ nhất về tăng cường dùng điều hòa. Bà kêu gọi Pháp cần triển khai chương trình lắp đặt điều hòa quy mô lớn tại các cơ sở phục vụ nhóm dễ bị tổn thương như bệnh viện, viện dưỡng lão và trường học.
“Thật vô lý khi để người dân tử vong vì nắng nóng”, bà Le Pen nói, đồng thời cam kết thực hiện một chương trình lắp đặt điều hòa nếu đắc cử tổng thống năm 2027. Quan điểm này nhận được sự ủng hộ từ nhiều chính trị gia cánh hữu và giới chức địa phương.
“Trong bối cảnh hiện nay, chúng ta nên lắp điều hòa ở khắp mọi nơi”, Olivier Terrien, đại diện công đoàn CGT, nói.
Valerie Pecresse, chủ tịch Hội đồng vùng Paris thuộc phe bảo thủ, cho rằng Pháp “đang vận hành dựa trên tư duy bài xích điều hòa”.
“Điều hòa cần được xem là một phần của giải pháp, bên cạnh các biện pháp khác nhằm giảm nhiệt”, bà Pecresse lập luận. Bà hy vọng đến năm 2032, tất cả xe buýt và tàu hỏa khu vực Paris sẽ được trang bị điều hòa, đồng thời chỉ trích người tiền nhiệm thuộc đảng Xã hội vì không nhận thấy tầm quan trọng của vấn đề.
Ở chiều ngược lại, các chính trị gia cánh tả và đảng Xanh cho rằng việc lắp điều hòa đại trà không phải giải pháp phù hợp, giữa lúc thế giới đang nỗ lực giảm phát thải khí nhà kính.
“Tuyệt đối không. Lắp điều hòa ở khắp nơi chỉ khiến thiệt hại tăng thêm”, Jean-Luc Melenchon, người đứng đầu đảng cực tả Nước Pháp Bất khuất (LFI), nói.
Theo đảng Xanh, điều hòa giúp giảm bớt tác động tức thời của nhiệt độ cao, nhưng không thể xử lý triệt để nguyên nhân dẫn tới hiện tượng nóng lên toàn cầu. Thậm chí, việc sử dụng rộng rãi điều hòa có thể làm gia tăng nhu cầu năng lượng và kéo theo những hệ lụy môi trường mới.
Lãnh đạo đảng Xanh Marine Tondelier chế giễu RN vì đột nhiên quan tâm đến khí hậu, trong khi nhiều năm trước đảng này lại cho rằng các nhà khoa học “lo lắng thái quá”.
Thay vào đó, phe cánh tả muốn đẩy nhanh việc cải tạo các tòa nhà để cải thiện lưu thông không khí và khả năng điều tiết nhiệt độ, đồng thời mở rộng thêm không gian xanh trong các thành phố.
Chính quyền của Tổng thống Emmanuel Macron, đảng Phục hưng, cũng hứng chỉ trích vì chậm triển khai kế hoạch thích ứng với kịch bản nhiệt độ toàn cầu tăng 4 độ C vào năm 2100. Chương trình chi hàng tỷ euro trợ cấp cải tạo nhà ở theo hướng xanh đang vướng nhiều thủ tục rườm rà và tình trạng gian lận, trong khi nỗ lực tăng cường năng lượng tái tạo diễn ra ì ạch.
“Đợt nắng nóng năm 2003 lẽ ra phải dẫn đến một kế hoạch lắp điều hòa quy mô lớn. Đáng tiếc là ở Pháp, đây là một điều cấm kỵ mang tính ý thức hệ do phe cánh tả áp đặt”, nghị sĩ RN Jean-Philippe Tanguy nói.
Các nhà khoa học lo ngại cuộc tranh luận trên chính trường Pháp đang bị đẩy về có hoặc không, trong khi bản chất vấn đề phức tạp hơn nhiều.
Chuyên gia khí hậu Christophe Cassou cảnh báo nếu tranh luận chỉ dừng lại ở hai lựa chọn này, các chính sách của chính phủ Pháp sẽ bỏ qua những lĩnh vực then chốt như quy hoạch đô thị, nông nghiệp hay hệ thống năng lượng.
Trong khi đó, Francois Gemenne, chuyên gia thuộc Ủy ban Liên chính phủ về Biến đổi Khí hậu, cho rằng điều hòa không phải là vấn đề với môi trường ở Pháp hiện nay, bởi phần lớn điện năng của nước này là từ năng lượng hạt nhân.
Tuy vậy, ông cảnh báo điều hòa không phải giải pháp vô hại, bởi các môi chất lạnh như HFC, vốn là loại khí nhà kính mạng gấp hàng nghìn lần CO2, nếu bị rò rỉ có thể gây tác động tiêu cực đến môi trường, trong khi cục nóng có thể làm tăng nhiệt độ cục bộ tại các đô thị đông đúc.
Theo cơ quan môi trường Ademe, tỷ lệ hộ gia đình Pháp sở hữu điều hòa đã tăng từ 14% năm 2016 lên 25% năm 2020, nhưng vẫn thấp hơn nhiều so với Mỹ, Nhật Bản hay các nước Nam Âu. Điều hòa cũng chưa được trang bị rộng rãi trong các cơ sở công cộng.
Nguyên nhân đến từ cả thói quen lẫn tranh luận về môi trường. Một khảo sát gần đây cho thấy 8 trong 10 người Pháp coi điều hòa là không thân thiện với môi trường, dù phần lớn vẫn thừa nhận đây là cách hiệu quả nhất để chống nóng.
Tuy nhiên, khi các đợt nắng nóng ngày càng thường xuyên và khắc nghiệt, nhiều người dân Pháp bắt đầu nhìn nhận lại điều hòa. Matthieu Ruquet, 35 tuổi, là một trong những người như vậy. Anh lớn lên tại thành phố Nice ven Địa Trung Hải, nơi gia đình thường sử dụng quạt để đối phó với cái nóng.
Mẹ Ruquet gần đây đã lắp điều hòa. Anh cũng dần thay đổi quan điểm khi vợ thuyết phục tìm cách làm mát cho con gái hai tuổi cùng thú cưng, vì căn hộ của họ ở ngoại ô Paris nóng đến 36 độ C.
“Tôi nghĩ mọi thứ đang thay đổi. Nhưng với tôi thì mua điều hòa sẽ khiến hành tinh nóng hơn”, ông Ruquet nói với AFP.
Công tố viên TP Modena cho biết có tổng cộng bảy người bị thương trong vụ việc.
Hai nạn nhân buộc phải cắt cụt chi dưới do cú tông mạnh của xe, trong đó một người đang trong tình trạng nguy kịch.
Những người còn lại bị thương ở nhiều mức độ nghiêm trọng khác nhau.
Theo giới chức, hai du khách, một người Đức và một người Ba Lan, nằm trong số các nạn nhân bị xe tông.
Sau khi lao xe vào đám đông, tài xế được cho là đã dùng dao tấn công ba người đàn ông tìm cách ngăn hắn bỏ trốn.
Một người trong số này bị thương do dao đâm.
Công tố viên cho biết nghi phạm là người đàn ông 31 tuổi và đã bị ban hành lệnh tạm giam.
Giới chức nhận định nghi phạm có chủ đích gây nguy hiểm cho an toàn công cộng cũng như tính mạng các nạn nhân, do thời điểm gây án vào khoảng 16h50 là lúc khu vực đông người dân và khách mua sắm.
Tỉnh trưởng Modena, ông Fabrizio Triolo, cho biết nghi phạm có bằng quản trị kinh doanh, hiện thất nghiệp.
Ông Triolo nói thêm nghi phạm từng được chuyển đến cơ sở sức khỏe tâm thần vì bị rối loạn nhân cách dạng phân liệt vào năm 2022, song giới chức "mất dấu" người này sau một thời gian theo dõi.
"Tại thời điểm bị bắt, người này không chịu ảnh hưởng của các chất hướng thần hay kích thích nên có vẻ tỉnh táo", ông Triolo nói, đồng thời cho biết quá trình điều tra vẫn đang tiếp diễn.
Thủ tướng Ý Giorgia Meloni đã rút ngắn chuyến công du tại Greece sau vụ việc và dự kiến đến Modena ngày 18-5.
Bà Meloni mô tả đây là vụ việc "cực kỳ nghiêm trọng" và gửi lời thăm hỏi tới các nạn nhân cùng gia đình họ.
Trong cuộc phỏng vấn trên podcast phát sóng ngày 3.6, Tổng thống Mỹ Trump nói: "Tôi nghĩ ông JD Vance và ông Marco, với tư cách một đội, sẽ rất khó bị đánh bại".
"Điều đó rất thú vị. Đó là bản chất con người, là phương trình giữa người với người. Tôi quan sát họ khi ở cạnh nhau, họ rất hòa hợp", ông Trump nói thêm.
Cả ông Vance và ông Rubio hiện đều được xem là những gương mặt tiềm năng cho đề cử tổng thống của đảng Cộng hòa năm 2028. Dù vậy, hai quan chức này đến nay vẫn hạ thấp đồn đoán về tham vọng tranh cử, theo Reuters.
Những tuần gần đây, ông Rubio gây chú ý với màn thể hiện tại Nhà Trắng, nhận được lời khen từ nhiều thành viên đảng Cộng hòa và thậm chí một số nghị sĩ Dân chủ. Các nhận xét tập trung vào phong thái tự tin, cách trả lời trôi chảy, cùng những câu nói dí dỏm, trong đó có đoạn ông mượn hình ảnh từ nhạc hip-hop thập niên 1990 để mô tả lập trường đàm phán của Iran.
Trong khi đó, ông Vance và ông Rubio thường xuyên thay phiên xuất hiện tại các cuộc họp báo của Nhà Trắng để bảo vệ chính quyền Trump trước hàng loạt vấn đề gây tranh cãi, bao gồm chính sách đối với Iran.
Dù chưa có ứng viên nào chính thức tuyên bố tranh cử tổng thống Mỹ vào tháng 11.2028, các hoạt động vận động hậu trường đã dần được khởi động. Về phía đảng Dân chủ, nhiều gương mặt tiềm năng cũng đang tìm cách định vị sớm, báo hiệu một cuộc đua vào Nhà trắng sôi động sau nhiệm kỳ của ông Trump.
Đài thiên văn vệ tinh Swift từ năm 2004 đã được phóng lên quỹ đạo thấp của trái đất cho nhiệm vụ quan sát vũ trụ. Tuy nhiên, vài năm gần đây NASA phát hiện Swift bắt đầu hạ độ cao bất thường. Nếu không can thiệp sớm, đài thiên văn này có thể rơi xuống trái đất trong năm nay, theo báo USA Today ngày 19.6.
Đối mặt tình thế cấp cách, NASA đẩy nhanh kế hoạch phóng sứ mệnh giải cứu, dự kiến diễn ra vào cuối tháng 6. Đây được xem là nhiệm vụ chưa từng có tiền lệ trong lịch sử hàng không vũ trụ, nhất là khi kế hoạch được xây dựng trong chưa đầy một năm.
Nếu mọi thứ diễn ra theo tính toán, một máy bay thương mại sẽ phóng tên lửa mang theo tàu cứu hộ robot bám lên kính viễn vọng và nâng quỹ đạo cho Swift, từ đó kéo dài thời gian hoạt động của đài thiên văn trên không gian.
Nhiệm vụ chính của đài thiên văn vệ tinh Swift là quan sát các vụ bùng phát tia gamma, chỉ những sự kiện xảy ra sau khi các ngôi sao khổng lồ kết thúc vòng đời bằng những vụ nổ thảm khốc. Đây cũng là những vụ nổ mạnh nhất trong vũ trụ.
Switf được trang bị 3 kính viễn vọng đa bước sóng có thể thu thập dữ liệu ở các dải quang phổ khả kiến (những ánh sáng mắt người có thể thấy được), tử ngoại, tia X và tia gamma.
Đài thiên văn được đặt trong vùng không gian quỹ đạo thấp của trái đất, cũng là khu vực hoạt động của Trạm Không gian Quốc tế (ISS).
Toàn bộ tàu vũ trụ trong khu vực này theo thời gian sẽ rơi xuống độ cao thấp hơn nếu không được trang bị các hệ thống đẩy để duy trì quỹ đạo.
Tuy nhiên, Swift rơi nhanh hơn dự kiến vì bão mặt trời gia tăng cường độ kể từ mùa thu năm 2024.
NASA hoàn toàn có thể để Đài thiên văn Swift rơi xuống trái đất. Thế nhưng, cơ quan này muốn cứu vệ tinh và kéo dài sứ mệnh thêm vài năm nữa.
Với quyết định trên, NASA chính thức triển khai nỗ lực chưa từng có nhằm thử nghiệm năng lực bảo trì vệ tinh, đồng thời tiết kiệm được chi phí phải phóng đài thiên văn thay thế.
Theo kế hoạch, NASA muốn phóng một tàu vũ trụ có nhiệm vụ tiếp cận và giữ lấy Swift, trước khi nâng nó lên quỹ đạo cao hơn trong vòng vài tháng.
Trong thời gian chờ đợi, các đội ngũ trên mặt đất tìm cách duy trì đài thiên văn ở độ cao ít nhất khoảng 300 km so với mặt đất. Đây là độ cao cho phép sứ mệnh giải cứu có được cơ hội thành công tốt nhất.
Để hoàn thành mục tiêu trên, NASA cần tàu cứu hộ và rốc két để phóng vào quỹ đạo.
Công ty Katalyst Space (trụ sở Flagstaff, bang Arizona), thắng thầu 30 triệu USD vào tháng 9.2025 để thiết kế tàu vũ trụ giải cứu. Sau chưa đầy 1 năm, Katalyst phát triển tàu robot Link, dùng để bám vào đài thiên văn vệ tinh.
Do Swift không có cổng kết nối hoặc những điểm có móc vào, Katalyst chế tạo Link với cơ chế có thể gắn trực tiếp vào cấu trúc chính của vệ tinh, từ đó giảm thiểu nguy cơ gây hư hại cho các thiết bị nhạy cảm của đài thiên văn.
Theo Katalyst, nếu không sớm can thiệp, vệ tinh đối mặt 50% nguy cơ rơi xuống vào giữa năm nay, và xác suất này tăng lên 90% vào cuối năm 2026.
LINK sẽ được phóng lên không gian bằng rốc két Pegasus XL của nhà thầu quân sự Northrop Grumman. Và ngày phóng dự kiến diễn ra cuối tháng 6.
