Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương vừa thực hiện thành công ca phẫu thuật bóc tách rò luân nhĩ hai bên cho bệnh nhi 6 tuổi. Đáng chú ý, đây là trường hợp dị tật bẩm sinh có tính chất di truyền rõ rệt, xuất hiện liên tục trên 4 thành viên nam thuộc 3 thế hệ trong một gia đình.
Bệnh nhi N.V (6 tuổi, trú tại Lào Cai) nhập viện với lỗ rò luân nhĩ bẩm sinh xuất hiện ở vùng trước vành tai cả hai bên.
Qua khai thác tiền sử, các bác sĩ ghi nhận một sự trùng hợp hiếm gặp: Từ đời ông nội đến các con trai và cháu nội (tổng cộng 4 thành viên nam) đều mang dị tật này và đều từng phải can thiệp phẫu thuật.
Theo lời kể của người nhà, hai lỗ rò trước tai của cháu V. thường xuyên tiết ra chất bã đậu màu trắng, chảy dịch có mùi hôi và gây ngứa ngáy khó chịu khi bị bít tắc.
Nhận thấy lỗ rò tạm thời khô ráo, không sưng viêm cấp tính, gia đình đã chủ động đưa cháu đến Bệnh viện Bệnh nhiệt đới Trung ương để phẫu thuật cắt bỏ hoàn toàn đường rò hai bên. Việc can thiệp sớm này nhằm triệt tiêu nguy cơ tái viêm nhiễm và áp-xe nguy hiểm, biến chứng mà người anh trai (12 tuổi) của cháu từng gặp phải trước đây.
Bác sĩ Trịnh Thùy Liên, chuyên khoa Tai mũi họng, Bệnh viện Bệnh nhiệt đới Trung ương, cho biết sau quá trình phẫu thuật bóc tách tỉ mỉ, toàn bộ đường rò, một phần màng sụn vành tai ở đáy xoang và phần sụn sát chân đường rò đã được loại bỏ nhằm triệt tiêu hoàn toàn chân rò.
Sau hơn 1 giờ, ca mổ loại bỏ lỗ rò luân nhĩ hai bên tai cháu V. đã thành công.
“Sau 1 ngày, tình trạng cháu V. ổn định, tỉnh táo, các chỉ số sinh tồn bình thường. Vết mổ khô sạch, không sưng nề, bệnh nhi đau ít và không cần dùng thuốc giảm đau”, bác sĩ Liên thông tin.
Rò luân nhĩ là dị tật bẩm sinh hình thành do sự hợp nhất không hoàn chỉnh của các gờ cấu tạo tai ngoài từ tuần thứ 6 của thai kỳ. Dị tật này biểu hiện là một lỗ nhỏ ở vùng trước vành tai, đi sâu vào trong và bám vào màng sụn tai.
Rò luân nhĩ được ghi nhận có liên quan đến yếu tố di truyền ở một số trường hợp.
Về mặt di truyền, dị tật này thường di truyền theo tính trạng trội trên nhiễm sắc thể thường nhưng có hiện tượng “độ thấm không hoàn toàn”. Điều này lý giải vì sao kiểu hình có thể xuất hiện liên tục hoặc nhảy vọt qua các thế hệ.
Dù được xem là lành tính, nhưng bên trong lỗ rò là hệ thống ống lót biểu mô có khả năng bài tiết. Nếu không vệ sinh đúng cách, dịch tích tụ sẽ gây: Nhiễm trùng, hóa mủ, hình thành khối áp-xe. Viêm tấy lan tỏa, viêm sụn vành tai, gây tiêu sụn và biến dạng thẩm mỹ. Trường hợp nặng có thể dẫn đến viêm tắc tĩnh mạch xoang hoặc liệt mặt.
Phụ huynh cần theo dõi sát biểu hiện của lỗ rò ở trẻ. Khi thấy dấu hiệu chảy dịch hôi, sưng, nóng, đỏ hoặc đau, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế chuyên khoa ngay. Thời điểm lý tưởng nhất để phẫu thuật điều trị triệt để là khi tổn thương đã qua giai đoạn viêm cấp tính.
Theo nguyên lý hoạt động, dàn nóng cần giải phóng nhiệt ra môi trường thì dàn lạnh bên trong mới có thể làm mát. Khi nhiệt độ ngoài trời quá cao, dàn nóng không thể làm việc hiệu quả nên việc cài đặt độ lạnh sâu không mang lại kết quả.
"Dù hạ xuống 18 hay 20 độ, nhiệt độ trong nhà cũng không thể mát hơn vì máy đã chạy hết công suất", GS TS Nguyễn Đức Lợi, nguyên giảng viên Đại học Bách khoa Hà Nội nói.
Ông Lợi giải thích thêm, theo quy luật "Độ chênh lệch nhiệt độ" (Delta T), các hệ thống điều hòa dân dụng được thiết kế để tạo ra mức chênh lệch tối ưu 8-11 độ C so với môi trường. Ở mốc ngoài trời 40 độ C, việc máy lạnh duy trì mức nhiệt trong nhà khoảng 29-30 độ C đã là nỗ lực tối đa. Việc ép máy nén phải chạy liên tục 100% công suất, dễ dẫn đến hỏng hóc. Với những máy có chất lượng kém, thiết bị có thể mất hoàn toàn khả năng làm lạnh.
Mức nhiệt độ an toàn và tiết kiệm điện
Các tổ chức năng lượng và chuyên gia khuyến cáo mức nhiệt độ hợp lý khi sử dụng điều hòa là 25-27 độ C.
GS Lợi cho biết chênh lệch nhiệt độ trong và ngoài nhà cao nhất chỉ nên ở mức 10 độ C, mức khuyên dùng là 8 độ C để tránh tình trạng sốc nhiệt. Việc phòng làm mát nhanh hay chậm phụ thuộc vào công suất máy so với diện tích và vị trí lắp đặt, không phụ thuộc vào mức nhiệt trên điều khiển.
Theo chuyên gia, cứ mỗi độ hạ xuống so với mức 25 độ C, hóa đơn tiền điện có thể tăng thêm 1-3%. PGS TS Nguyễn Xuân Tiên, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Kỹ thuật Lạnh và Điều hòa Không khí Việt Nam, cho biết một máy điều hòa 12.000 BTU (tiêu thụ khoảng 1,2 KW) chạy liên tục trong 8 giờ nắng nóng sẽ tiêu thụ gần 10 số điện. Tăng nhiệt độ cài đặt lên 1 độ C sẽ giúp giảm lượng điện này.
Giải pháp tăng hiệu quả làm mát
Để điều hòa hoạt động hiệu quả giữa thời tiết 40 độ C mà không bị quá tải, người dùng có thể áp dụng các phương pháp sau:
Bảo vệ dàn nóng: Lắp đặt mái che hoặc đặt dàn nóng ở nơi thông thoáng, tránh ánh nắng chiếu trực tiếp. Người dùng có thể trang bị máy phun sương cho dàn ngưng ngoài trời để hạ nhiệt độ không khí xung quanh xuống mức 30-35 độ C, giúp tăng hiệu suất làm lạnh.
Kết hợp quạt điện: Bật điều hòa ở mức 25-27 độ C cùng quạt trần hoặc quạt cây để luân chuyển không khí, đẩy nhanh quá trình bay hơi mồ hôi. Người dùng sẽ có cảm giác mát như ở mức 23-24 độ C và tiết kiệm được điện năng.
Cấp khí tươi và tạo ẩm: Không đóng kín cửa phòng liên tục. Nên hé cửa sau mỗi 3-4 giờ hoặc lắp quạt thông gió. Sử dụng thêm máy tạo ẩm hoặc đặt chậu nước giúp niêm mạc không bị khô, tạo cảm giác dễ chịu.
Che chắn nguồn nhiệt: Kéo rèm cửa (loại cản nhiệt, cản sáng) ở hướng Tây hoặc Nam. Hạn chế dùng các thiết bị tỏa nhiều nhiệt vào ban ngày như lò nướng, bàn ủi. Thường xuyên vệ sinh lưới lọc bụi để luồng gió luân chuyển tốt hơn.
Bệnh nhân cho biết đã làm salad từ dưa chuột tự trồng. Thấy dưa có vị đắng bất thường, anh dừng lại sau khi ăn khoảng nửa quả. Một tiếng sau, anh xuất hiện các triệu chứng buồn nôn, đau quặn bụng và tiêu chảy.
Bệnh nhân được đưa vào Bệnh viện Y học cổ truyền số 2 tỉnh Phúc Kiến cấp cứu. Bác sĩ chẩn đoán anh ngộ độc cucurbitacin - một hợp chất tự nhiên có trong các loại cây thuộc họ bầu bí.
Thông thường các loại quả này không có vị đắng. Tuy nhiên, khi cây trồng chịu tác động của thời tiết khô hạn, sâu bệnh hoặc lai chéo với giống hoang dã, cơ chế tự vệ sẽ được kích hoạt. Cây sản sinh ra lượng lớn cucurbitacin B để xua đuổi côn trùng và động vật ăn lá.
Không chỉ dưa chuột, cucurbitacin xuất hiện trong nhiều loại quả cùng họ như bí ngòi, bầu, bí đỏ, bí xanh. Điểm chung dễ nhận biết là vị đắng gắt, khác với hương vị vốn có.
Bác sĩ Ryan Marino, phó giáo sư Trường Y Đại học Case Western Reserve (Mỹ), cho biết vị đắng là tín hiệu cảnh báo. Ông cho biết nếu người dân ăn quả có vị đắng và xuất hiện tình trạng đau bụng, nôn hoặc tiêu chảy, cần đi khám sớm thay vì chờ triệu chứng tự hết.
Cơ thể phản ứng với cucurbitacin trong khoảng 30 phút đến vài giờ. Triệu chứng gồm đau quặn bụng, nôn, tiêu chảy và mất nước. Trong trường hợp nặng, độc chất có thể gây tổn thương gan, tụt huyết áp, sốc và suy đa tạng. Hiện chưa có thuốc giải độc đặc hiệu; việc điều trị chủ yếu là hồi sức, bù dịch.
Nhiều người lầm tưởng việc gọt sâu phần vỏ, ngâm nước muối hay đun nấu ở nhiệt độ cao có thể khử độc tố. Các chuyên gia y tế cho biết cucurbitacin rất bền với nhiệt, không bị phân hủy qua quá trình luộc, xào hay nấu canh. Năm 2015, một người đàn ông ở Đức đã tử vong sau khi ăn súp nấu từ bí ngòi tự trồng có vị đắng. Pháp và Ấn Độ cũng từng ghi nhận các ca ngộ độc cấp tính do uống nước ép bầu đắng để giảm cân.
Người nội trợ không thể đánh giá độ an toàn của quả bằng mắt thường. Quả trông tươi, không dập nát nhưng bên trong vẫn có thể chứa độc, trong khi những quả khác trên cùng một giàn lại bình thường. Khi sơ chế, nếu thấy mùi lạ hoặc nếm phần đầu quả có vị đắng, chuyên gia khuyên nên vứt bỏ cả quả. Người dân không ép nước hoặc làm salad từ những quả có vị đắng với tâm lý ăn số lượng ít.
An toàn luôn là ưu tiên hàng đầu trong mọi hoạt động thường ngày của trẻ. Alisha Simpson-Watt, chuyên gia từ Trung tâm Dịch vụ Phân tích Hành vi Ứng dụng (Mỹ), cho biết phụ huynh cần hướng dẫn con không chạm vào vật dụng nguy hiểm, quan sát hai bên đường, nắm tay người lớn ở nơi đông người và luôn thắt dây an toàn.
"Duy trì các quy tắc an toàn không thể thương lượng giúp giảm nguy cơ chấn thương, đồng thời hình thành hành vi có trách nhiệm cho trẻ", bà nói.
Dành thời gian kết nối mỗi ngày
Aimee Ketchum, chuyên gia từ Cộng đồng Phụ huynh Toàn cầu (Mỹ) – nền tảng chuyên cung cấp kỹ năng nuôi dạy trẻ, khuyên phụ huynh nên ưu tiên trò chuyện, đọc sách và chơi cùng con mỗi ngày. Dù chỉ là vài phút tương tác không sử dụng thiết bị điện tử, những khoảnh khắc này cũng mang lại lợi ích lâu dài.
Chuyên gia này cho biết sự phát triển não bộ sớm phụ thuộc vào những tương tác gia đình. Đây là nền tảng cho sự tự tin và khả năng học hỏi của trẻ trong tương lai.
Không gây tổn hại người khác
Trẻ cần được dạy sự đồng cảm thông qua việc tôn trọng ranh giới của người xung quanh. Ash Beckham, nhà giáo dục tại Mỹ, cho biết việc thống nhất quy tắc không cố ý gây hại về thể chất hay lời nói là điều cần thiết để tạo ra một gia đình an toàn.
Đồng tình với quan điểm này, Devon Kuntzman, chuyên gia từ Transforming Toddlerhood – tổ chức chuyên hỗ trợ cha mẹ nuôi dạy trẻ giai đoạn 1-3 tuổi tại Mỹ, cho biết phụ huynh nên đón nhận mọi cảm xúc của trẻ nhưng cần đặt giới hạn cho những hành vi tiêu cực. "Bạn có thể nói: Con có quyền tức giận nhưng mẹ không để con đánh mẹ", bà nói.
Bên cạnh đó, trẻ cần được dạy cách xin phép khi chơi đùa hoặc chào hỏi. Marea Goodman, người sáng lập PregnantTogether – cộng đồng hỗ trợ các bậc cha mẹ đơn thân tại Mỹ, cho biết việc giúp trẻ hiểu về sự đồng thuận sẽ giúp con biết tôn trọng cơ thể người khác và bảo vệ ranh giới của chính mình.
Giữ vững giới hạn
Nếu cha mẹ đặt ra quy tắc nhưng lại rút lại khi trẻ phản ứng mạnh, con sẽ hiểu rằng các giới hạn có thể thay đổi dựa trên hành vi của chúng. Amy Vale, chuyên gia từ tổ chức hỗ trợ tâm lý trẻ em For the Cubs (Mỹ), cho rằng trẻ sẽ phát triển tốt hơn nếu nhận được sự đảm bảo từ những ranh giới nhất quán.
Đặc biệt, phụ huynh cần tránh việc kỷ luật con khi đang tức giận. Rachel Gunn, tác giả cuốn sách Impact Parenting, nói: "Nếu trừng phạt con cái theo cảm xúc, chúng ta đang dạy trẻ cách điều khiển cảm xúc của cha mẹ thay vì tự kiểm soát hành vi của bản thân".
Tuân thủ "Quy tắc vàng"
"Hãy đối xử với người khác theo cách bạn muốn được đối xử" là nguyên tắc đạo đức cốt lõi. Petal Modeste, chuyên gia giáo dục, cho biết dạy trẻ điều này từ sớm giúp con phát triển lòng trắc ẩn và sự tôn trọng.
Sarah Bossio, chuyên gia tại Trung tâm tư vấn giấc ngủ cho trẻ Your Zen Baby Sleep (Mỹ), nói thêm rằng sự tôn trọng không chỉ dành cho cha mẹ, bạn bè mà trẻ còn phải học cách tôn trọng chính bản thân để hiểu được giá trị của lòng tự trọng.
