“Y học cổ truyền là một bộ phận quan trọng của nền y học Việt Nam, kho tàng tri thức quý báu và di sản văn hóa cần được bảo tồn, phát huy trong bối cảnh mới”, Thứ trưởng thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà nói tại hội thảo khoa học quốc tế về Ứng dụng trí tuệ nhân tạo và công nghệ tiên tiến trong Y học cổ truyền (AITM 2026). Hội thảo do Bệnh viện Châm cứu Trung ương tổ chức hôm 5/6, với sự tham gia của các nhà quản lý, chuyên gia y tế, nhà khoa học và doanh nghiệp công nghệ trong và ngoài nước.
Thứ trưởng nhắc lại những định hướng gần đây của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm về phát triển y học cổ truyền trên nền tảng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuẩn hóa và số hóa. Đây được xem là bước chuyển quan trọng để biến những giá trị truyền thống thành động lực phát triển mới cho ngành y tế.
Trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, công nghệ số và các nền tảng thông minh đang tạo ra những thay đổi sâu sắc trong lĩnh vực y tế trên toàn thế giới. AI đã và đang được ứng dụng rộng rãi trong hỗ trợ chẩn đoán, điều trị, nghiên cứu khoa học, quản lý hồ sơ sức khỏe điện tử và quản trị bệnh viện.
Với y học cổ truyền, tiềm năng ứng dụng của công nghệ là rất lớn. Nhiều nội dung đặc thù của y học cổ truyền như tứ chẩn, biện chứng luận trị, đánh giá thể trạng, lựa chọn huyệt vị, theo dõi đáp ứng điều trị, phục hồi chức năng hay chăm sóc sức khỏe chủ động đều có thể được hỗ trợ hiệu quả bởi các công nghệ hiện đại.
“Muốn ứng dụng hiệu quả trí tuệ nhân tạo thì phải có dữ liệu chất lượng”, Thứ trưởng nhấn mạnh và cho rằng việc chuẩn hóa thuật ngữ chuyên môn, hồ sơ bệnh án, dữ liệu lâm sàng và kết quả điều trị là nền tảng để xây dựng các hệ thống AI phục vụ nghiên cứu, đào tạo và khám chữa bệnh.
Tuy nhiên, Thứ trưởng cho rằng trí tuệ nhân tạo không thay thế người thầy thuốc. Công nghệ chỉ là công cụ hỗ trợ, còn trình độ chuyên môn, kinh nghiệm lâm sàng, y đức và trách nhiệm nghề nghiệp của người thầy thuốc vẫn là yếu tố quyết định chất lượng khám bệnh, chữa bệnh.
Theo PGS.TS. Trần Văn Thanh, Giám đốc Bệnh viện Châm cứu Trung ương, Việt Nam đang sở hữu lợi thế đặc biệt khi có nền y học cổ truyền lâu đời cùng hệ sinh thái công nghệ số phát triển nhanh. Kết hợp hai lĩnh vực này không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả điều trị mà còn tạo cơ hội đưa tri thức y học cổ truyền Việt Nam tiếp cận cộng đồng khoa học quốc tế bằng ngôn ngữ dữ liệu và bằng chứng khoa học.
Bộ Y tế sẽ tiếp tục hoàn thiện cơ chế chính sách, thúc đẩy nghiên cứu khoa học, chuyển đổi số, phát triển nguồn nhân lực và mở rộng hợp tác quốc tế nhằm phát huy tối đa tiềm năng của y học cổ truyền trong giai đoạn mới.
Khi cần bổ sung nước cho cơ thể, nước dừa là lựa chọn phù hợp hơn. Loại nước này chứa nhiều chất điện giải như kali và natri, giúp cơ thể nhanh chóng bù lại lượng nước và khoáng chất mất đi qua mồ hôi, theo trang sức khỏe Verywell Health.
Theo thông tin từ Bộ Nông nghiệp Mỹ, trong khoảng 240 gram nước dừa có tới 228 gram nước. Ngoài ra, nước dừa còn cung cấp kali, magiê, canxi, vitamin C cùng một lượng nhỏ protein và carbohydrate.
Nhờ thành phần giàu điện giải, nước dừa thường được sử dụng như một thức uống hỗ trợ phục hồi sau khi vận động.
Các chất điện giải giúp duy trì sự cân bằng dịch trong cơ thể, từ đó hỗ trợ hoạt động bình thường của các cơ quan.
Bên cạnh khả năng bù nước, nước dừa có thể hỗ trợ giảm viêm, bảo vệ tim mạch, hỗ trợ kiểm soát huyết áp và giảm tình trạng giữ nước trong cơ thể.
Đặc tính làm dịu và chống viêm của nha đam có thể hỗ trợ cải thiện tình trạng ợ nóng, táo bón, đau bụng và loét đường tiêu hóa.
Nước ép nha đam được sản xuất từ nhiều phần khác nhau của cây nha đam. Thành phần chính của phần gel bên trong lá là nước cùng các vitamin và khoáng chất như vitamin C, vitamin E, vitamin nhóm B, kẽm, đồng, canxi và magiê.
Nghiên cứu trên tạp chí Molecules vào năm 2020 cho thấy nha đam có thể hỗ trợ giảm cholesterol và đường huyết khi sử dụng dưới dạng thực phẩm bổ sung.
Trong thực tế, nước ép nha đam thường được dùng để hỗ trợ nhuận tràng và cải thiện táo bón. Siro nha đam cũng cho thấy khả năng làm giảm các triệu chứng của trào ngược dạ dày thực quản như ợ nóng, buồn nôn, đầy hơi và nôn.
Dù được xem là những thức uống lành mạnh, cả nước dừa và nước ép nha đam đều cần được sử dụng đúng cách.
Uống quá nhiều nước dừa có thể làm tăng kali trong máu. Điều này đặc biệt cần lưu ý ở người mắc bệnh thận, tiểu đường hoặc đang dùng thuốc làm tăng kali. Nước dừa cũng có tác dụng lợi tiểu nhẹ nên người huyết áp thấp cần thận trọng khi sử dụng với lượng lớn.
Đối với nước ép nha đam, nhựa nha đam có thể gây đau bụng, co thắt bụng và tiêu chảy. Một số chiết xuất từ lá nha đam còn có thể gây tác động không mong muốn đối với gan.
Phụ nữ mang thai và đang cho con bú nên thận trọng với các sản phẩm nha đam dùng đường uống.
Nhìn chung, nước dừa phù hợp hơn khi cơ thể cần bù nước và điện giải, trong khi nước ép nha đam là lựa chọn đáng cân nhắc khi muốn hỗ trợ hệ tiêu hóa.
Trong cuộc họp báo hôm 5/5, chuyên gia dịch tễ học Maria Van Kerkhove của WHO tin rằng có sự lây truyền hiếm gặp từ người sang người của Hantavirus trên con tàu du lịch là tâm điểm của đợt bùng phát khiến 8 người nhiễm, trong đó có 3 người chết. "Chúng tôi tin rằng có thể đã xảy ra sự lây truyền từ người sang người giữa các nhóm có tiếp xúc rất gần như vợ chồng, những người ở chung cabin. Tôi xin nhắc lại, giả định của chúng tôi là điều đó đã xảy ra", bà Van Kerkhove nói, đề cập đến cặp vợ chồng người Hà Lan tử vong sau thời gian lưu lại trên tàu MV Hondius.
Đại diện cơ quan y tế Liên Hợp Quốc cũng đặt giả thuyết du khách mang mầm bệnh khi tham quan các vùng hoang dã tại Argentina hoặc những hòn đảo dọc bờ biển châu Phi.
Tuy nhiên, giới khoa học bác bỏ khả năng lây nhiễm trực tiếp giữa người với người. Tiến sĩ Yomani Sarathkumara từ Đại học Queensland và giáo sư Vinod Balasubramaniam thuộc Đại học Monash Malaysia khẳng định Hantavirus chủ yếu truyền sang người qua phân, nước tiểu, nước bọt của loài gặm nhấm trong không gian kín hoặc thiếu thông khí.
Các chuyên gia đánh giá nguy cơ lây nhiễm từ việc hít thở chung bầu không khí với người bệnh rất khó xảy ra. Tiến sĩ Céline Gounder, phóng viên y tế của CBS News, cũng cho rằng việc lây truyền từ người sang người đòi hỏi "tiếp xúc gần và kéo dài", đồng thời nhấn mạnh "đây không phải loại virus có khả năng gây đại dịch".
"Điều này cũng đặt ra câu hỏi liệu có phải nhiều hành khách đã cùng tiếp xúc với một môi trường bị ô nhiễm hay không. Nếu đúng như vậy, một số ca bệnh có lẽ hoàn toàn không phải do lây nhiễm từ người sang người", bà Gounder nhận định.
Thay vì lây chéo, giới chuyên gia đưa ra ba kịch bản sát thực tế hơn. Thứ nhất, chuột mang mầm bệnh xâm nhập vào kho chứa đồ hoặc buồng ngủ trên tàu rồi phát tán virus qua chất thải.
Thứ hai, du khách nhiễm mầm bệnh từ các hoạt động trên đất liền trước chuyến đi do Hantavirus có thời gian ủ bệnh dài.
Thứ ba, nhiều hành khách cùng sinh hoạt chung trong một môi trường đất liền ô nhiễm.
Việc tỉnh Ushuaia của Argentina chưa từng xuất hiện bệnh nhân Hantavirus càng củng cố khả năng du khách nhiễm bệnh tại một điểm dừng chân khác dọc hành trình, bất chấp việc quốc gia Nam Mỹ này từng trải qua đợt bùng phát virus Andes lớn làm 34 người mắc và 11 người chết hồi năm 2018.
Muối và nước mắm là hai gia vị phổ biến trong bữa ăn người Việt, tùy theo sở thích từng người để lựa chọn. Đối với sức khỏe, "nguyên tắc cốt lõi không phải là chọn muối hay chọn nước mắm, mà là kiểm soát tổng lượng natri bạn nạp vào cơ thể mỗi ngày", PGS.TS Nguyễn Duy Thịnh, nguyên cán bộ Viện Công nghệ sinh học và Thực phẩm, Đại học Bách khoa Hà Nội, nói. Bởi, thói quen ăn quá nhiều muối hay chấm nước mắm quá mặn đều gây hại.
Theo khuyến nghị của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), một người trưởng thành chỉ nên tiêu thụ dưới 5 g muối/ngày (tương đương với dưới 2.000 mg Natri). Ước tính, 5 g muối tương đương với khoảng 2,5 thìa nước mắm hoặc 1,5 thìa bột canh hay hai thìa hạt nêm.
Thực tế, hầu hết gia đình Việt đều đang tiêu thụ lượng muối vượt xa ngưỡng an toàn trên. Nhiều nghiên cứu cho thấy, trung bình một người Việt đang ăn lượng muối cao gần gấp đôi khuyến nghị, dao động khoảng từ 8 - 10 g/ngày.
TS Lê Thị Hương Giang (Trưởng khoa Dinh dưỡng, Bệnh viện 19-8, Bộ Công an) cho biết, một chén nước mắm nguyên chất dung tích từ 30 - 50 ml có chứa khoảng 1.500 - 3.000 mg Natri. Con số này đã xấp xỉ, thậm chí vượt quá tổng lượng Natri mà WHO khuyến nghị cho một người trong cả một ngày (dưới 2.000 mg).
Như vậy, khi lạm dụng muối hay nước mắm đều khiến cơ thể phải nạp lượng lớn natri. Nhiều người lầm tưởng nước mắm pha nhạt, nên thường chấm đẫm, chấm nhiều. Song, nếu không kiểm soát thói quen này, cơ thể sẽ rất dễ rơi vào tình trạng quá tải muối, dẫn đến các nguy cơ về tim mạch, huyết áp và thận.
Do đó, "thay vì cố gắng thay thế hoàn toàn gia vị này bằng gia vị kia, giải pháp tối ưu nhất cho sức khỏe là bạn nên chủ động ưu tiên nêm nếm nhạt, giảm bớt liều lượng của cả muối lẫn nước mắm trong thực đơn hàng ngày", tiến sĩ nói.
Để an toàn, bạn nên giảm lượng muối khi chế biến món ăn. Không tẩm ướp quá nhiều muối vào thực phẩm, ưu tiên món luộc, hấp thay vì rang, kho, rim... Nước mắm nên pha loãng, hạn chế ăn nước mắm nguyên chất. Áp dụng quy tắc "rót một nửa", tức là chủ động rót lượng nước chấm bằng một nửa so với mọi khi. Nếu thiếu, bạn hoàn toàn có thể rót thêm, tránh việc để thừa lãng phí.
Nên cho trẻ em ăn thực phẩm tự nhiên và không thêm muối khi nấu. Không nên lạm dụng bột nêm khi nấu thức ăn và thay thế muối i-ốt.
Hạn chế sử dụng các sản phẩm có hàm lượng muối cao như khoai tây chiên, xúc xích, giò chả, các loại khô mắm, dưa muối và các loại thực phẩm chế biến sẵn. Nên chọn các sản phẩm có hàm lượng muối thấp khi mua thực phẩm chế biến sẵn.
Đọc nhãn khi mua thực phẩm đã được chế biến sẵn để kiểm tra hàm lượng muối. Hạn chế ăn tiệm, nhà hàng và không nên ăn hết nước sốt. Khi ăn thức ăn chế biến sẵn như mì ăn liền, chỉ nên nêm nửa gói gia vị và nên bổ sung rau vào bát mì để được đầy đủ chất dinh dưỡng và ngon miệng hơn.
"Bạn nên cắt giảm từ từ để vị giác thích nghi, đảm bảo an toàn và ngon miệng, phù hợp với khẩu vị của từng thành viên trong gia đình", chuyên gia nói.