Muối và nước mắm là hai gia vị phổ biến trong bữa ăn người Việt, tùy theo sở thích từng người để lựa chọn. Đối với sức khỏe, “nguyên tắc cốt lõi không phải là chọn muối hay chọn nước mắm, mà là kiểm soát tổng lượng natri bạn nạp vào cơ thể mỗi ngày”, PGS.TS Nguyễn Duy Thịnh, nguyên cán bộ Viện Công nghệ sinh học và Thực phẩm, Đại học Bách khoa Hà Nội, nói. Bởi, thói quen ăn quá nhiều muối hay chấm nước mắm quá mặn đều gây hại.
Theo khuyến nghị của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), một người trưởng thành chỉ nên tiêu thụ dưới 5 g muối/ngày (tương đương với dưới 2.000 mg Natri). Ước tính, 5 g muối tương đương với khoảng 2,5 thìa nước mắm hoặc 1,5 thìa bột canh hay hai thìa hạt nêm.
Thực tế, hầu hết gia đình Việt đều đang tiêu thụ lượng muối vượt xa ngưỡng an toàn trên. Nhiều nghiên cứu cho thấy, trung bình một người Việt đang ăn lượng muối cao gần gấp đôi khuyến nghị, dao động khoảng từ 8 – 10 g/ngày.
TS Lê Thị Hương Giang (Trưởng khoa Dinh dưỡng, Bệnh viện 19-8, Bộ Công an) cho biết, một chén nước mắm nguyên chất dung tích từ 30 – 50 ml có chứa khoảng 1.500 – 3.000 mg Natri. Con số này đã xấp xỉ, thậm chí vượt quá tổng lượng Natri mà WHO khuyến nghị cho một người trong cả một ngày (dưới 2.000 mg).
Như vậy, khi lạm dụng muối hay nước mắm đều khiến cơ thể phải nạp lượng lớn natri. Nhiều người lầm tưởng nước mắm pha nhạt, nên thường chấm đẫm, chấm nhiều. Song, nếu không kiểm soát thói quen này, cơ thể sẽ rất dễ rơi vào tình trạng quá tải muối, dẫn đến các nguy cơ về tim mạch, huyết áp và thận.
Do đó, “thay vì cố gắng thay thế hoàn toàn gia vị này bằng gia vị kia, giải pháp tối ưu nhất cho sức khỏe là bạn nên chủ động ưu tiên nêm nếm nhạt, giảm bớt liều lượng của cả muối lẫn nước mắm trong thực đơn hàng ngày”, tiến sĩ nói.
Để an toàn, bạn nên giảm lượng muối khi chế biến món ăn. Không tẩm ướp quá nhiều muối vào thực phẩm, ưu tiên món luộc, hấp thay vì rang, kho, rim… Nước mắm nên pha loãng, hạn chế ăn nước mắm nguyên chất. Áp dụng quy tắc “rót một nửa”, tức là chủ động rót lượng nước chấm bằng một nửa so với mọi khi. Nếu thiếu, bạn hoàn toàn có thể rót thêm, tránh việc để thừa lãng phí.
Nên cho trẻ em ăn thực phẩm tự nhiên và không thêm muối khi nấu. Không nên lạm dụng bột nêm khi nấu thức ăn và thay thế muối i-ốt.
Hạn chế sử dụng các sản phẩm có hàm lượng muối cao như khoai tây chiên, xúc xích, giò chả, các loại khô mắm, dưa muối và các loại thực phẩm chế biến sẵn. Nên chọn các sản phẩm có hàm lượng muối thấp khi mua thực phẩm chế biến sẵn.
Đọc nhãn khi mua thực phẩm đã được chế biến sẵn để kiểm tra hàm lượng muối. Hạn chế ăn tiệm, nhà hàng và không nên ăn hết nước sốt. Khi ăn thức ăn chế biến sẵn như mì ăn liền, chỉ nên nêm nửa gói gia vị và nên bổ sung rau vào bát mì để được đầy đủ chất dinh dưỡng và ngon miệng hơn.
“Bạn nên cắt giảm từ từ để vị giác thích nghi, đảm bảo an toàn và ngon miệng, phù hợp với khẩu vị của từng thành viên trong gia đình”, chuyên gia nói.
Bác sĩ Namratha Upadhya P Y, chuyên gia nội tiết nhi tại Bệnh viện Manipal Yeshwanthpur (Ấn Độ), cho biết khi ăn nhiều thực phẩm giàu carbohydrate tinh chế như bánh mì trắng, bánh ngọt, kẹo và nước ngọt, cơ thể sẽ tiết ra insulin khiến đường huyết tăng vọt.
Tuy nhiên, đường huyết tăng nhanh nhưng cũng hạ xuống sớm, khiến bạn nhanh đói và dễ rơi vào vòng lặp thèm đồ ngọt để bù năng lượng.
Khi căng thẳng, cơ thể giải phóng hormone stress làm tăng cảm giác thèm ăn, đặc biệt là các thực phẩm giàu năng lượng như đồ ngọt. Thiếu ngủ cũng làm rối loạn các hormone kiểm soát cảm giác đói - no, khiến bạn dễ thèm ngọt hơn vào ngày hôm sau.
Ngoài ra, việc thèm đồ ngọt còn liên quan đến “hệ thống khen thưởng” của não bộ. Khi ăn đồ ngọt, não tiết ra dopamine - một chất tạo cảm giác dễ chịu.
“Sau khi ăn đồ ngọt, não bắt đầu liên kết cảm giác vui vẻ với thực phẩm có đường. Vì vậy, khi căng thẳng, mệt mỏi hoặc có cảm xúc tiêu cực, bạn dễ tìm đến đồ ngọt vì não nhớ rằng những thực phẩm đó có thể mang lại cảm giác dễ chịu tạm thời”, bác sĩ Upadhya giải thích.
Với nhiều người, chìa khóa để kiểm soát cơn thèm đường không nằm ở việc kiêng khem khắt khe, mà ở việc duy trì nhịp sinh hoạt lành mạnh cho cả thể chất lẫn tinh thần. Các chuyên gia cho rằng không nhất thiết phải loại bỏ hoàn toàn đường, mà quan trọng là xây dựng thói quen ăn uống cân bằng, tránh để quá đói và giữ đường huyết ổn định.
Mọi người có thể áp dụng những thay đổi lối sống đơn giản dưới đây để kiểm soát cơn thèm đường và duy trì năng lượng ổn định suốt ngày, theo India Today (Ấn Độ):
TTƯT.PGS.TS.BS Trần Quang Bính, Giám đốc chuyên môn Hệ thống BVĐK Tâm Anh TP.HCM, cho biết nhu cầu tiếp cận phẫu thuật robot của người dân ngày càng lớn nhờ ưu điểm ít xâm lấn, độ chính xác cao và nhanh hồi phục.
Từ nền tảng đó, bệnh viện định hướng phát triển "Trung tâm robot" phẫu thuật đa chuyên khoa với nhiều hệ thống robot hiện đại tích hợp AI, dữ liệu số và chẩn đoán hình ảnh tiên tiến nhằm tối ưu chẩn đoán và điều trị các ca bệnh khó, ung thư phức tạp.
Nổi bật trong số đó là Robot Da Vinci Xi (Mỹ), hiện đại hàng đầu Đông Nam Á, hỗ trợ hơn 120 loại phẫu thuật ung thư và các bệnh phức tạp, được chính thức triển khai tại BVĐK Tâm Anh TP.HCM vào đầu tháng 5-2025.
Với camera 3D phóng đại hình ảnh lên đến 10-15 lần cùng các cánh tay xoay linh hoạt 540 độ, robot hỗ trợ phẫu thuật chính xác tại các vùng hẹp và sâu, góp phần giảm chảy máu, giảm đau và rút ngắn thời gian hồi phục.
Sau một năm triển khai, Bệnh viện Tâm Anh đã thực hiện thành công hơn 340 ca phẫu thuật bằng Robot Da Vinci Xi ở các chuyên khoa tiết niệu - thận học - nam khoa, lồng ngực - mạch máu, tiêu hóa, sản phụ khoa… Ảnh: BVCC
Song song là Robot AI Modus V Synaptive phẫu thuật não, cột sống và tủy sống giúp bác sĩ mổ mô phỏng "thực tế ảo" và giám sát, dẫn đường thông minh trong phẫu thuật u não, cấp cứu đột quỵ, mổ cột sống cho người bệnh. BVĐK Tâm Anh đã xác lập kỷ lục châu Á với 208 ca phẫu thuật não, cột sống và tủy sống bằng Robot AI Modus V Synaptive thành công trong giai đoạn 2023-2025.
BVĐK Tâm Anh TP.HCM ứng dụng Robot AI Modus V Synaptive phẫu thuật các bệnh thần kinh - sọ não - tủy sống. Ảnh: Trung Vũ
Mô phỏng toàn bộ ca mổ trên không gian ảo
Trong lĩnh vực chấn thương chỉnh hình, BVĐK Tâm Anh TP.HCM triển khai ứng dụng Robot AI CUVIS-Joint phẫu thuật thay khớp gối chủ động đầu tiên tại Việt Nam.
Được tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI) và khả năng xử lý hình ảnh 3D chuyên sâu, Robot này cho phép các chuyên gia mô phỏng toàn bộ ca mổ trên không gian ảo trước khi tiến hành thực tế.
Robot AI CUVIS-Joint được xem là "cánh tay nối dài" hoàn hảo, giúp bác sĩ thay khớp nhân tạo cho người bệnh. Ảnh: BVĐK Tâm Anh
Bên cạnh đó, bệnh viện còn trang bị hệ thống chụp CT, MRI, C-arm và phòng mổ Hybrid hiện đại, đặc biệt kết hợp sinh thiết lạnh ngay trong cuộc mổ. Mô hình này cho phép bác sĩ vừa thực hiện can thiệp vừa kiểm tra hình ảnh ngay trong quá trình phẫu thuật, từ đó giảm thiểu sai số và hạn chế các can thiệp bổ sung sau mổ.
Hệ thống chụp và can thiệp mạch số hóa xóa nền (DSA) cánh tay robot Philips Azurion Robotic Ceiling FlexArm ứng dụng trong lĩnh vực can thiệp tim mạch. Ảnh: BVĐK Tâm Anh
Theo TTƯT.PGS.TS.BS Vũ Lê Chuyên, Giám đốc Trung tâm Tiết niệu - Thận học - Nam khoa, Hệ thống BVĐK Tâm Anh TP.HCM, phẫu thuật robot còn đòi hỏi khả năng phối hợp giữa công nghệ với con người.
Chính vì vậy, bệnh viện cũng tập trung phát triển đội ngũ bác sĩ có khả năng làm chủ kỹ thuật cao. Nhiều chuyên gia đầu ngành đã trực tiếp tham gia các chương trình đào tạo, chuyển giao kỹ thuật quốc tế trong lĩnh vực phẫu thuật robot.
Mỗi năm, "Trung tâm robot" phẫu thuật Hệ thống BVĐK Tâm Anh điều trị thành công cho hàng chục ngàn người bệnh ung thư và các bệnh lý phức tạp. Ảnh: BVCC
PGS Trần Quang Bính cho biết, bệnh viện tiếp tục đầu tư hướng đến xây dựng "Trung tâm robot" phẫu thuật hàng đầu khu vực, bao gồm cả điều trị và đào tạo trong nước, để người bệnh tiếp cận kỹ thuật hiện đại điều trị bệnh khó ngay tại Việt Nam, giúp giảm chi phí và hạn chế dòng ngoại tệ ra nước ngoài.
PGS-TS, bác sĩ Lương Tuấn Khanh, Giám đốc Trung tâm Phục hồi chức năng, Bệnh viện Bạch Mai cho biết, trung tâm tiếp nhận nhiều người bệnh đến khám, điều trị trong tình trạng đau do viêm quanh khớp vai.
Nguyên nhân viêm quanh khớp vai do tổn thương các cấu trúc mô mềm quanh khớp như gân, cơ, dây chằng, bao khớp, không liên quan trực tiếp đến tổn thương xương hay sụn khớp, chủ yếu ở phần mô mềm, nhưng lại gây ảnh hưởng rất lớn đến chức năng vận động.
Có 4 thể bệnh thường gặp, trong đó, thể đơn thuần thường do bệnh lý gân cơ; thể đau vai cấp; thể đông cứng do viêm dính, co thắt bao khớp, bao khớp dày, dẫn đến giảm vận động khớp ổ chảo - cánh tay; thể giả liệt do đứt gân cơ trên gai. Trong thực tế, các thể trên có thể kết hợp với nhau.
Các tổn thương thường gặp nhất trong viêm quanh khớp vai là tổn thương các gân cơ xoay gân cơ nhị đầu và bao thanh mạc dưới mỏm cùng vai.
Bệnh thường xuất phát từ 3 cơ chế chính: thoái hóa gân và chóp xoay theo tuổi; viêm bao hoạt dịch, viêm gân do vận động căng giãn gân cơ khớp vai lặp lại; co rút bao khớp (đông cứng khớp vai) gây hạn chế vận động.
Ngoài ra, những yếu tố như: lao động tay quá đầu (các hoạt động sử dụng cánh tay ở vị trí cao hơn vai, quá tầm đầu trong thời gian dài, hoặc lặp lại); chơi thể thao lặp đi lặp lại (tennis, golf, pickleball…), chấn thương hoặc phẫu thuật vùng vai, ít vận động hoặc bất động kéo dài đều có thể thúc đẩy bệnh tiến triển.
Về điều trị viêm quanh khớp vai, bác sĩ Khanh chia sẻ, nguyên tắc điều trị gồm 3 yếu tố chính: giảm đau, chống viêm; phục hồi tầm vận động khớp vai tăng sức mạnh cơ và ổn định khớp.
Trong đó, phục hồi chức năng và tập vận động là nền tảng quan trọng nhất, quyết định kết quả lâu dài, giúp người bệnh quay trở lại với các chức năng sinh hoạt bình thường.
Bệnh nhân cần được điều trị kết hợp: vật lý trị liệu (điện trị liệu và nhiệt trị liệu như: siêu âm trị liệu, điện xung, laser công suất cao, sóng xung kích, sóng ngắn; chương trình tập vận động trị liệu theo phác đồ cá thể hóa) và thuốc giảm đau, chống viêm khi cần.
"Điểm mấu chốt là không chỉ điều trị triệu chứng mà phục hồi chức năng vận động thực sự cho người bệnh", bác sĩ Khanh cho biết.
"Do triệu chứng ban đầu khá nhẹ, người bệnh thường nghĩ là đau cơ thông thường nên không đi khám. Ngoài ra, nhiều người ngại vận động vì sợ đau, điều này lại khiến khớp càng cứng hơn, tạo thành vòng xoắn bệnh lý", bác sĩ Khanh lưu ý.
Thạc sĩ vật lý trị liệu Nguyễn Thành Nam (Trung tâm Phục hồi chức năng, Bệnh viện Bạch Mai), chia sẻ thêm khi tham gia điều trị người bệnh thường sợ đau nên không muốn trị liệu, tập vận động, ngại hoặc bỏ dở tập giữa chừng, khiến bệnh kéo dài hoặc nặng hơn.
Với mỗi người, khi áp dụng vật lý trị liệu cũng như tập vận động phục hồi chức năng, kỹ thuật viên sẽ cài đặt, điều chỉnh các phương pháp vật lý trị liệu, thiết kế bài tập phù hợp với từng giai đoạn và theo dõi phản ứng của người bệnh, điều chỉnh cường độ tập.
Người bệnh cần tập vận động đúng hướng dẫn và duy trì luyện tập đều đặn; không bỏ tập giữa chừng, tập quá sức; không tự ý tập theo mạng.
