Cứ chạm đến một ý tưởng khó, tay cô lại vô thức với lấy điện thoại. Một video 15 giây cuốn sang video tiếp theo, rồi tiếp theo nữa. Khi ngẩng lên, nửa tiếng đã trôi qua mà cô không nhớ mình vừa xem gì.
“Mỗi lần bí ý, não tôi như tự động phát tín hiệu đòi lướt. Nó giống một phản xạ, tôi không kịp ngăn lại”, Minh Anh, 24 tuổi, nhân viên sáng tạo nội dung ở Hà Nội, kể.
Đặc thù nghề nghiệp buộc cô phải liên tục cập nhật xu hướng trên các nền tảng số. Ban đầu, cô gái tự nhủ đây là “nghiên cứu thị trường”, nhưng ranh giới giữa làm việc và giải trí nhanh chóng biến mất. Minh Anh rơi vào trạng thái mà giới trẻ gọi là “sương mù não” khi vừa mở một tab mới đã quên mất mình định tìm gì, đầu óc mệt nhoài dù chưa hoàn thành bất cứ mục tiêu nào trong ngày.
Sự thiếu kiên nhẫn không chỉ tấn công công việc mà còn xâm lấn cả đời sống cá nhân của Hoàng Long, 28 tuổi, một kỹ sư phần mềm tại TP HCM. Vốn là người có tư duy logic tốt, nhưng vài năm gần đây, thói quen xem các clip “review phim 3 phút” đã thay đổi cách anh tiếp nhận cuộc sống.
Khi ngồi trước màn hình lớn xem một bộ phim điện ảnh bom tấn, Long liên tục nhấn nút tua nhanh vì mất kiên nhẫn ở các phân cảnh tâm lý chậm. Ngay cả khi trò chuyện trực tiếp với bạn bè, nếu đối phương diễn đạt hơi dài dòng, anh sẽ cảm thấy bồn chồn, ngắt lời hoặc vô thức rút điện thoại ra lướt.
“Tôi không còn đủ kiên trì để đọc hết một chương sách chuyên môn nhằm nâng cao tay nghề – điều mà trước đây tôi làm rất dễ dàng”, Long thừa nhận. Khả năng “chú ý bền vững” của anh gần như biến mất. Mọi kết nối ngoài đời thực bỗng trở nên tẻ nhạt, thiếu kích thích so với thế giới cuộn màn hình đầy màu sắc.
Các nghiên cứu chỉ ra rằng thời gian chú ý trung bình (Attention Span) của con người hiện đại đã giảm xuống chỉ còn khoảng 8 giây – ngắn hơn cả một con cá vàng.
Dưới góc độ tâm lý học hành vi, Thạc sĩ tâm lý lâm sàng Vương Nguyễn Toàn Thiện, Giám đốc chuyên môn Trung tâm Tham vấn và Trị liệu Tâm lý Lumos, lý giải hiện tượng này không có nghĩa là não bộ kém thông minh đi, mà là biểu hiện của “tính mềm dẻo của não bộ” (neuroplasticity) khi phải thích nghi với môi trường quá tải kích thích.
“Khi liên tục tiếp xúc với các nội dung ngắn, thay đổi nhanh, não sẽ ưu tiên quét thông tin và tìm kiếm cái mới thay vì duy trì sự tập trung dài hạn”, Thạc sĩ Thiện phân tích.
Cơ chế tạo phần thưởng nhanh của video ngắn chỉ sau vài giây đã mang lại một hình ảnh hoặc cảm xúc mới đã huấn luyện não bộ luôn kỳ vọng phải có kích thích liên tục. Hệ quả là khi quay lại với một cuốn sách, bài nghiên cứu hay bộ phim mạch chậm, não sẽ phản ứng bằng sự bồn chồn, chán nản.
Theo chuyên gia, đây không đơn thuần là sự lười biếng mà phản ánh sự suy giảm khả năng dung nạp cảm giác nhàm chán, một năng lực tâm lý rất quan trọng. Do thói quen khỏa lấp mọi khoảng thời gian trống bằng điện thoại, “cơ bắp” chịu đựng sự nhàm chán không được rèn luyện sẽ yếu đi, khiến người trẻ mất dần kiên nhẫn để tiếp nhận những giá trị đòi hỏi sự sâu sắc.
Trong nền kinh tế tri thức, sự suy giảm này ảnh hưởng trực tiếp đến năng lực tư duy sâu (Deep Work) – yếu tố cốt lõi để giải quyết các vấn đề phức tạp và duy trì sức cạnh tranh trước trí tuệ nhân tạo (AI). Ở công sở, hệ lụy biểu hiện rõ qua việc nhân sự trẻ luôn bận rộn nhưng hiệu quả không cao, liên tục mất tập trung và nhanh mệt mỏi khi xử lý công việc dài hơi.
Đáng chú ý, nhiều người tìm đến video ngắn để giải tỏa áp lực nhưng lại rơi vào vòng lặp tâm lý độc hại là căng thẳng – lướt video giải trí nhanh – trì hoãn công việc – tội lỗi, lo âu – lại tiếp tục lướt để né tránh, ông Thiện phân tích.
“Hội chứng não cá vàng” thời số còn âm thầm rạn nứt các mối quan hệ. Thói quen chuyển chủ đề liên tục và phản hồi ngay lập tức trên không gian mạng đã bẻ vụn khả năng lắng nghe trọn vẹn. Nhiều người mang tâm lý vội vã này vào đời thực, dẫn đến việc thiếu kiên nhẫn khi nghe người khác nói, dễ ngắt lời hoặc vừa trò chuyện vừa nhìn điện thoại.
Bên cạnh đó, việc vừa làm việc vừa lướt clip thực chất là một “ảo tưởng đa nhiệm”. Não bộ không xử lý cùng lúc mà liên tục chuyển đổi chú ý, tiêu tốn một “chi phí nhận thức” rất lớn, khiến hiệu suất giảm, tỷ lệ sai sót tăng và khả năng ghi nhớ kém đi.
Trước lập luận cho rằng video ngắn giúp tiếp cận lượng kiến thức khổng lồ nhanh chóng qua các clip tóm tắt, thạc sĩ Toàn Thiện nhận định không nên phủ nhận giá trị khơi gợi tò mò của công cụ này. Tuy nhiên, nhiều người đang nhầm lẫn giữa việc “đã xem” và “đã hiểu”.
“Video ngắn chỉ nên là món khai vị, bởi tri thức thực sự chỉ hình thành khi chúng ta dành thời gian đọc sâu, suy ngẫm và đối chiếu nhiều nguồn – điều mà một video vài phút không thể thay thế”, ông Thiện nhấn mạnh.
Dù vậy, nhờ tính mềm dẻo của não bộ, quá trình tổn hại này hoàn toàn có thể đảo ngược nếu người dùng chủ động thay đổi thói quen sử dụng công nghệ. Chuyên gia khuyến nghị cần “tập gym” lại cho não bằng những bước nhỏ như dành 10-15 phút mỗi ngày để đọc sách, đi bộ hoặc ăn uống mà không cầm điện thoại, tăng dần khả năng chịu đựng sự nhàm chán.
Đồng thời, mỗi người nên áp dụng chế độ “ăn kiêng thông tin” (Information Diet), chủ động kiểm soát chất lượng thông tin dung nạp, giới hạn thời gian xem video ngắn và ưu tiên các nội dung chuyên sâu như sách, podcast hay các cuộc trò chuyện trực tiếp ngoài đời thực để lấy lại quyền chủ động trước các thuật toán.
Với Minh Anh, hành trình giành lại sự tập trung bắt đầu từ một quy tắc đơn giản là úp màn hình điện thoại xuống bàn mỗi khi ngồi viết.
“Mười phút đầu rất khó chịu, tay cứ ngứa ngáy muốn với điện thoại. Nhưng qua được ngưỡng đó, tôi mới nhận ra đã lâu rồi mình chưa thật sự tập trung vào một việc gì trọn vẹn”, cô nói.
Ngày 17/5, TS Nguyễn Hữu Quang, Phó trưởng khoa Phẫu thuật tạo hình thẩm mỹ và phục hồi chức năng, Bệnh viện Da liễu trung ương, cho hay sinh thiết cho thấy khối u đã xâm lấn sâu, phá hủy gần như toàn bộ chân cánh mũi phải, lan tới niêm mạc và sụn vùng mũi bệnh nhân. Bác sĩ chẩn đoán bệnh nhân ung thư biểu mô tế bào đáy - loại ung thư da phổ biến hiện nay.
Nguyên tắc trong điều trị ung thư da là phẫu thuật cắt bỏ triệt để khối u cùng một vùng ranh giới an toàn. Tuy nhiên, cánh mũi lại là vị trí trung tâm, quyết định toàn bộ sự hài hòa của khuôn mặt. Cắt bỏ khối u đồng nghĩa với để lại một lỗ hổng lớn, làm mất đi đường cong tự nhiên của mũi.
Bệnh nhân trên được đánh giá là ca bệnh khó do khối ung thư đã thâm nhiễm sâu, phá hủy hoàn toàn chân cánh mũi phải. Việc cắt bỏ sạch tổ chức ung thư vốn đã phức tạp, nhưng thách thức lớn hơn là làm thế nào để tái tạo cấu trúc cánh mũi sau phẫu thuật, vừa đảm bảo chức năng hô hấp, vừa giữ được tính thẩm mỹ tự nhiên cho khuôn mặt.
Hàng năm, Australia và Mỹ ghi nhận hơn 4 triệu ca ung thư tế bào đáy. Còn ở Việt Nam, tại Bệnh viện Da liễu Trung ương, con số này khoảng 400-500 bệnh nhân ung thư tế bào đáy đến khám và điều trị, tăng gấp đôi so với vài năm trước. Trên 95% bệnh nhân ung thư tế bào đáy đã được điều trị khỏi hoàn toàn bằng phẫu thuật Mohs - phương pháp này giúp kiểm soát việc loại bỏ hoàn toàn tế bào ung thư ra khỏi cơ thể, giảm tỷ lệ tái phát thấp nhất có thể.
Bài toán tái tạo khuyết hổng cánh mũi được các bác sĩ áp dụng triệt để sau khi toàn bộ tế bào ác tính được bóc tách hết. Bệnh nhân trên được bác sĩ áp dụng kỹ thuật tạo hình bằng vạt da tại chỗ (local flap), sử dụng mô da vùng rãnh mũi má để tái tạo cánh mũi sau khi loại bỏ hoàn toàn khối u bằng phẫu thuật Mohs.
TS Quang cho biết nhiều trường hợp ung thư da khởi phát từ những tổn thương rất nhỏ như nốt ruồi thay đổi màu sắc, vết loét lâu liền, sẩn tăng sắc tố hoặc vùng da chảy máu kéo dài. Phát hiện sớm và điều trị kịp thời giúp nâng cao hiệu quả điều trị và giảm thiểu nguy cơ khuyết hổng lớn trên khuôn mặt.
Ung thư da vùng mặt không phải "dấu chấm hết" cho ngoại hình hay chất lượng cuộc sống. Với sự phát triển của phẫu thuật tạo hình hiện đại, nhiều trường hợp tưởng chừng không thể phục hồi vẫn có thể được tái tạo cả về chức năng lẫn thẩm mỹ. Bác sĩ khuyến cáo đừng trì hoãn đi khám sớm nếu có dấu hiệu khối u tăng sắc tố tăng dần về kích thước vùng mặt.
Anh Nguyễn Hữu Đạt (40 tuổi, tỉnh Thanh Hóa), một trong 100 đại biểu tham dự chương trình tôn vinh người hiến máu tình nguyện tiêu biểu toàn quốc năm 2026, cho hay năm 2007, anh và chị Nguyễn Thị Vân, người bạn đồng hương đang trong giai đoạn tìm hiểu. Khi ấy, cả hai chưa có một mối quan hệ rõ ràng.
Rồi anh Đạt nhận được một cuộc điện thoại lúc nửa đêm. Đầu dây bên kia là giọng chị Vân nghẹn lại: "Anh ơi, mẹ em đang cần truyền máu gấp…".
Không suy nghĩ nhiều, khi ấy anh Đạt lập tức đến Bệnh viện Phụ sản tỉnh Thanh Hóa. May mắn kết quả xét nghiệm cho thấy nhóm máu của anh phù hợp với mẹ của chị Vân.
"Nghe bác sĩ thông báo, mình mừng lắm. Thế là mình hiến luôn, nhanh gọn, dứt khoát, không do dự gì cả", anh Đạt kể.
Sau này nhớ lại, anh cười bảo hồi ấy mình chẳng biết gì về hiến máu. Kiến thức bằng không, kinh nghiệm cũng bằng không. Hôm ấy, khi về đến nhà, bố mẹ còn mắng: "Tại sao mày liều thế?".
Nhưng rồi mọi chuyện đều ổn. Mẹ của chị Vân qua cơn nguy kịch. Anh Đạt vẫn khỏe mạnh. Còn tình cảm của "đôi trẻ" sau cái "lần đầu tiên" ấy thì tiến triển ngày một thắm thiết, tốt đẹp.
Có lẽ chính sự chân thành ấy đã khiến câu chuyện này trở nên đặc biệt. Bốn năm sau, năm 2011, anh Đạt và chị Vân chính thức nên duyên vợ chồng.
Đến bây giờ, trong những bữa cơm gia đình, câu chuyện năm xưa vẫn thường được nhắc lại. Mọi người vẫn cười. Mẹ vợ vẫn nhớ. Vợ anh vẫn nhớ. Còn anh Đạt thì luôn nói đó là một mối nhân duyên đẹp. Bởi nếu ngày ấy người cần máu không phải mẹ của bạn gái, anh vẫn sẽ quyết định tham gia hiến máu.
Không chỉ dừng lại ở lần "hữu duyên" hiến máu ấy, sau đó anh Đạt tiếp tục tham gia hiến máu thường xuyên hơn, đều đặn hơn. Không chỉ hiến máu toàn phần, anh còn nhiều lần trao đi những đơn vị tiểu cầu quý giá để giúp người bệnh vượt qua thời khắc nguy kịch.
Anh còn là một trong những thành viên gây dựng và hoạt động tích cực trong nhóm Facebook Cộng đồng người hiến máu tỉnh Thanh Hóa, kết nối những tấm lòng thiện nguyện với những người đang cần được giúp đỡ.
Gần 60 lần thực hiện nghĩa cử cao đẹp là gần 60 lần để lại trong anh những kỷ niệm khó quên.
Có những lần phải vượt quãng đường xa trong đêm, có những thời điểm việc hiến máu gặp không ít khó khăn, vất vả, thậm chí tiềm ẩn cả những rủi ro. Nhưng với anh, tất cả đều là những trải nghiệm đáng trân quý, bởi phía sau mỗi lần cho đi là thêm một cơ hội được cứu sống.
Niềm vui của anh đôi khi chỉ giản dị là biết người bệnh đã qua cơn nguy kịch. Đó cũng có thể là những lần được đi qua các chốt kiểm soát trong thời điểm dịch COVID-19 căng thẳng để kịp tới bệnh viện hiến máu. Hay đơn giản hơn là những bức ảnh lưu niệm chụp cùng những người anh đã có duyên giúp đỡ trên hành trình ấy.
Điều khiến anh hạnh phúc không chỉ là những lần trực tiếp cho đi, mà còn là việc có thể kết nối, lan tỏa những giá trị nhân văn của phong trào hiến máu đến với ngày càng nhiều người trên địa bàn tỉnh nhà.
Cũng như nhiều đại biểu được tôn vinh trong chương trình hiến máu tình nguyện hằng năm, anh Đạt luôn giữ cho mình sự giản dị và khiêm nhường. Anh bộc bạch: "Cuộc sống đẹp hơn khi con người biết giúp đỡ lẫn nhau".
Bác sĩ Shoichiro Nakao, hiện công tác tại thành phố Kirishima, tỉnh Kagoshima, vừa xuất bản cuốn sách hướng dẫn mang tên "Khuyến nghị thực hiện 'Không muối - Không đường' vào cuối tuần".
Cuốn sách không chỉ là một tài liệu y khoa mà còn là lời gợi ý về một thói quen ăn uống mới: "Thưởng thức vị ngon nguyên bản của thực phẩm" thay vì phụ thuộc vào sự kết hợp của các loại gia vị.
Từ sự cố khi sống một mình đến lối sống "thuận tự nhiên"
Bác sĩ Nakao là một chuyên gia về nội khoa tim mạch. Cơ duyên dẫn ông đến với lối sống này bắt đầu từ 25 năm trước, trong thời gian đi biệt phái sống một mình. Một lần tình cờ làm món rau xào mà không dùng đến gia vị, ông nhận ra hương vị tự nhiên của thực phẩm vốn dĩ đã rất hấp dẫn. Kể từ đó, ông bắt đầu hành trình cắt giảm hoàn toàn muối và đường trong chế độ ăn hàng ngày.
Dựa trên những nghiên cứu chuyên sâu và kinh nghiệm thực tế của bản thân, bác sĩ Nakao giải thích trong cuốn sách rằng việc thực hiện chế độ "không muối, không đường" giúp:
Theo chuyên gia, chế độ ăn loại bỏ hoàn toàn muối và đường bổ sung là một phương pháp can thiệp dinh dưỡng mang lại lợi ích cho hệ tim mạch cũng như quá trình chuyển hóa của cơ thể. Việc cắt giảm tối đa lượng muối nạp vào giúp làm giảm thể tích tuần hoàn và giảm áp lực thẩm thấu lên thành mạch, từ đó ngăn ngừa và kiểm soát hiệu quả căn bệnh cao huyết áp.
Đồng thời, khi từ bỏ đường tinh luyện, tuyến tụy sẽ không bị quá tải, giúp cơ thể tránh được tình trạng kháng insulin, ổn định đường huyết và đẩy lùi nguy cơ mắc bệnh tiểu đường. Thói quen ăn uống này cũng trực tiếp làm giảm gánh nặng lọc máu cho thận, đồng thời bảo vệ lớp nội mạc mạch máu khỏi các tổn thương viêm do dư thừa natri hay glucose.
Về lâu dài, việc thưởng thức thực phẩm nguyên bản không chỉ phục hồi độ nhạy của vị giác mà còn giúp cơ thể duy trì một môi trường nội môi cân bằng, khỏe mạnh một cách tự nhiên.
Giải pháp thay thế gia vị thông minh
Để người đọc dễ dàng tiếp cận, vị bác sĩ 78 tuổi cũng chia sẻ những giải pháp thay thế tinh tế. Thay vì dùng đường tinh luyện, ông sử dụng mật ong hoặc rượu gia vị Mirin (loại truyền thống) để tạo độ ngọt.
Để tăng hương vị cho món ăn mà không cần muối, ông sử dụng các loại gia vị tự nhiên có tính kích thích vị giác như tỏi, gừng và các loại thảo mộc.
Trước khi ra mắt cuốn sách đầu tay này, bác sĩ Nakao đã miệt mài chia sẻ kiến thức qua blog cá nhân, các buổi diễn thuyết và các tập san dành riêng cho bệnh nhân.
"Cuốn sách là cơ hội để tôi nhìn lại hành trình 25 năm qua của mình. Tôi hy vọng những người muốn duy trì sức khỏe lâu dài, đặc biệt là thế hệ trẻ, sẽ đón nhận và thử trải nghiệm lối sống này", bác sĩ Nakao chia sẻ.
