Hội nghị Ngoại trưởng ASEAN bắc cầu cho các cuộc gặp Mỹ – Trung, Mỹ – Nga

Theo Hãng tin Reuters ngày 28-4, Vua Charles III khẳng định mối quan hệ đồng minh giữa Anh và Mỹ đã được thử thách qua nhiều thời kỳ lịch sử và vẫn giữ vai trò then chốt trong bối cảnh thế giới hiện nay đối mặt nhiều bất ổn.

Trong bài phát biểu trước toàn bộ Thượng viện và Hạ viện Mỹ, Vua Charles thừa nhận những khác biệt giữa hai nước, nhưng nhấn mạnh điều đó không làm suy giảm cam kết chung đối với dân chủ và an ninh.

"Dù có bất đồng, chúng ta vẫn đoàn kết trong việc bảo vệ người dân và các giá trị chung", ông nói, đồng thời nhắc lại việc hai nước từng sát cánh trong các cuộc xung đột lớn như hai cuộc Thế chiến, Chiến tranh Lạnh hay chiến dịch tại Afghanistan.

Vua Charles cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tiếp tục hỗ trợ Ukraine trong cuộc chiến với Nga, cho rằng tinh thần đoàn kết lịch sử cần được duy trì để bảo vệ Kiev và người dân nước này.

Dù được Điện Buckingham thông báo trước bài phát biểu sẽ mang tính "phi chính trị", Vua Charles vẫn gián tiếp đề cập đến những khác biệt trong chính sách của Tổng thống Trump, đặc biệt là lập trường hoài nghi Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) và xu hướng "Nước Mỹ trên hết".

Không nêu đích danh, Vua Charles cảnh báo về nguy cơ của chủ nghĩa biệt lập, kêu gọi các quốc gia "không quay vào bên trong" mà tiếp tục hợp tác với các đối tác tại châu Âu, Khối Thịnh vượng chung và trên toàn cầu.

Bên cạnh đó ông cũng đề cập đến chủ đề mang tính cá nhân là bảo vệ môi trường, nhấn mạnh trách nhiệm chung của các quốc gia trong việc gìn giữ thiên nhiên cho các thế hệ tương lai.

Tại quốc yến ở Nhà Trắng sau đó, Tổng thống Trump đã ca ngợi mối quan hệ giữa hai nước là "tình hữu nghị đáng trân trọng" và là "mối gắn kết vĩnh cửu".

"Lịch sử chưa từng chứng kiến sức mạnh nào lớn hơn sự kết hợp giữa lòng yêu nước của người Mỹ và niềm tự hào của người Anh", ông Trump phát biểu, nâng ly chúc mừng "250 năm tự do của nước Mỹ" và tôn vinh Vua Charles.

Bài phát biểu của Vua Charles diễn ra trong bối cảnh quan hệ Anh - Mỹ xuất hiện những rạn nứt, đặc biệt liên quan đến cuộc chiến Mỹ - Israel với Iran.

Tổng thống Trump thời gian qua nhiều lần chỉ trích Thủ tướng Anh Keir Starmer vì cho rằng London chưa đủ hỗ trợ trong chiến dịch này. Trong các phát biểu công khai, Vua Charles cũng tránh đề cập trực tiếp đến vấn đề Iran.

Cũng trong buổi quốc yến, ông Trump cho biết nhà vua "đồng tình" với quan điểm không để Iran sở hữu vũ khí hạt nhân, nhưng phía Hoàng gia Anh không đưa ra bình luận về phát biểu này.

Dù còn bất đồng, hai bên vẫn thể hiện sự tôn trọng và nhấn mạnh mối quan hệ đồng minh lâu đời. Ông Trump mô tả cuộc gặp với nhà vua là "rất tốt đẹp", ca ngợi Vua Charles là "một con người tuyệt vời".

Trong khuôn khổ chuyến thăm, nhà vua cũng gặp gỡ nhiều lãnh đạo công nghệ hàng đầu Mỹ như Jeff Bezos, Tim Cook, Jensen Huang, Lisa Su, Marc Benioff và Ruth Porat, nhằm thúc đẩy hợp tác và thu hút đầu tư công nghệ vào Anh.

Tuy vậy chuyến thăm cũng bị phủ bóng bởi những vấn đề nhạy cảm, trong đó có bê bối liên quan đến tỉ phú ấu dâm Jeffrey Epstein. Nhà vua tránh đề cập đến vụ việc này, trong khi em trai ông, cựu hoàng tử Andrew, vẫn đang đối mặt với các cuộc điều tra liên quan.

Tin Gốc: Tuổi Trẻ

Khi chiến sự mới nổ ra, Tổng thống Donald Trump tuyên bố chiến dịch tấn công Iran sẽ kết thúc sau 4-6 tuần và chỉ gây ảnh hưởng nhẹ đến nền kinh tế Mỹ. Tuy nhiên, chiến dịch này sau đó kéo dài hơn ba tháng, tạo ra hàng loạt áp lực tài chính cho Mỹ và nền kinh tế chưa có dấu hiệu sớm phục hồi như cam kết của ông Trump.

Sau khi ông Trump công bố thông tin Mỹ - Iran đã đạt được thỏa thuận sơ bộ về việc chấm dứt giao tranh, giá dầu bắt đầu giảm. Tuy nhiên, tính đến ngày 16/6, giá xăng trung bình tại Mỹ vẫn ở mức trên 4 USD/gallon (1,06 USD/lít). Dù thấp hơn mức đỉnh điểm giữa thời kỳ chiến sự, mức giá vẫn cao hơn khoảng 1 USD/gallon so với cùng kỳ năm ngoái.

Những điểm nghẽn khác trong ngành năng lượng và vận tải toàn cầu cũng đang được giải tỏa khi eo biển Hormuz, tuyến hàng hải huyết mạch vận chuyển 20% nguồn cung dầu khí thế giới, bắt đầu mở trở lại. Dù vậy, tình trạng ùn ứ sẽ không thể biến mất trong một sớm một chiều và các mặt hàng như phân bón có thể vẫn tiếp tục khan hiếm, nguy cơ đẩy chi phí lương thực lên cao hơn nữa trong nhiều tháng sau khi xung đột kết thúc.

Ngày 10/6, Cục Thống kê Lao động Mỹ công bố chỉ số giá tiêu dùng (CPI) của Mỹ trong tháng 5 tăng 4,2% so với năm ngoái. Đây là lần đầu tiên số liệu này vượt 4% kể từ tháng 4/2023.

Điều này trái ngược với những tuyên bố của Tổng thống Trump rằng nền kinh tế vẫn ổn và hệ quả từ cuộc xung đột chỉ là tạm thời. Thậm chí vào tháng trước, ông Trump từng cam kết rằng người dân Mỹ sẽ chứng kiến giá xăng dầu "rơi thẳng đứng" ngay sau khi Washington và Tehran đạt được thỏa thuận.

Tuy nhiên, việc Nhà Trắng có thể thực hiện lời hứa đó đến đâu lại đang là một trong những thách thức kinh tế lớn nhất và mối đe dọa chính trị nghiêm trọng nhất đối với chính quyền Tổng thống Trump, giữa lúc làn sóng bất mãn của cử tri đang dâng cao ngay trước bầu cử giữa kỳ.

James Knightley, chuyên gia kinh tế quốc tế tại tập đoàn tài chính toàn cầu ING, hôm 15/6 thừa nhận vẫn còn nhiều yếu tố bất định xung quanh thỏa thuận chấm dứt chiến sự giữa Mỹ và Iran. Ông cho biết vấn đề cốt lõi nhất hiện nay là liệu thỏa thuận này có thể mang lại một nền hòa bình bền vững hay không.

Các điều khoản chi tiết của thỏa thuận vẫn chưa được công bố và hiện chưa rõ liệu lệnh ngừng bắn có thể duy trì lâu dài được hay không. Dù vậy, Knightley lưu ý phải mất một thời gian nữa các điều kiện kinh tế mới có khả năng phục hồi hoàn toàn như trước chiến sự.

Knightley dự báo dù giá dầu đã hạ nhiệt, phải đến năm 2027, giá xăng trung bình tại Mỹ mới có thể quay về mức trước chiến sự là dưới 3 USD/gallon (0,79 USD/lít) và lạm phát mới chậm lại về mức mục tiêu 2% do Cục Dự trữ Liên bang (Fed) đề ra. Theo ông, trong cả hai trường hợp, "khởi sắc thực sự" chỉ có thể đến sau cuộc bầu cử giữa kỳ và mốc thời gian này có thể sẽ trở thành trở lực lớn cho đảng Cộng hòa trên mặt trận chính trị.

Người phát ngôn Nhà Trắng Kush Desai nhấn mạnh chính quyền đã có những biện pháp nhằm giảm chi phí và thúc đẩy tăng trưởng ngay cả trong giai đoạn chiến sự. Ông cũng dẫn chứng một số chính sách của Tổng thống, như việc nỗ lực hạ giá thuốc.

"Tổng thống Trump luôn khẳng định rằng giá xăng dầu, kéo theo đó là lạm phát tổng thể, sẽ lao dốc ngay sau khi tình hình Iran được giải quyết", ông nói.

Cam kết kinh tế

Khi phát động chiến dịch tấn công Iran hồi cuối tháng 2, ông Trump coi đây là cách duy nhất để ngăn Iran phát triển vũ khí hạt nhân. Trong suốt thời gian diễn ra xung đột, nhiều lần ông đã gạt bỏ hoặc giảm nhẹ các hệ lụy kinh tế từ hành động quân sự của mình.

Ngay cả khi giá xăng tăng vọt, Tổng thống vẫn cho rằng những lo ngại về chi phí sinh hoạt chỉ là một "trò lừa bịp". Sau khi nhận được báo cáo của Cục Thống kê lao động Mỹ về mức lạm phát cao nhất trong ba năm, ông còn mô tả con số này là tuyệt vời và tuyên bố: "Tôi yêu lạm phát".

Nhiều thành viên đảng Dân chủ đã nhanh chóng xoáy sâu vào những phát ngôn đó. Qua những phát biểu từ Tổng thống Trump cũng như cách ông chèo lái cuộc chiến cho đến nay, họ dường như nhận thấy đây là cơ hội mới để chứng minh cho cử tri thấy rằng việc đảng Cộng hòa nắm quyền kiểm soát chỉ khiến tình hình tài chính của các gia đình ngày càng kiệt quệ hơn.

"Tổng thống Trump đang nghĩ gì vậy? Chẳng lẽ ông ấy bị thua cá cược nên mới phải thốt ra những lời lẽ nực cười và vô cảm đến mức không thể tưởng tượng nổi trên truyền hình quốc gia như thế?", nghị sĩ Chuck Schumer, lãnh đạo đảng Dân chủ tại Thượng viện Mỹ, phát biểu hồi tuần trước.

Những đòn công kích này dường như nhằm tận dụng kết quả từ chuỗi khảo sát dư luận liên tiếp gần đây, cho thấy phần lớn cử tri ngày càng bức xúc với cách điều hành kinh tế của Tổng thống Trump. Những chỉ số về niềm tin tiêu dùng cũng phản ánh rõ tâm trạng tiêu cực và cả mối lo ngại đó về tương lai đất nước.

"Tổng thống đã quyết định khơi mào cuộc chiến với Iran mà người dân Mỹ không mong muốn, vì vậy tôi nghĩ họ sẽ không được cử tri cảm thông khi bỏ phiếu", Elizabeth Pancotti, giám đốc chính sách và vận động tại Groundwork Collaborative, nhóm vận động chính trị có xu hướng thiên tả, nhận định.

Nhà Trắng thường xuyên bác bỏ những đánh giá tiêu cực và cho rằng đây chỉ là đòn công kích từ phe đối lập, đồng thời khẳng định người dân vẫn tiếp tục chi tiêu và thực tế họ đang cảm thấy lạc quan về tình hình tài chính của mình hơn những gì thể hiện ra ngoài.

Tomas J. Philipson, giáo sư Đại học Chicago, cho rằng tâm lý bi quan trên truyền thông hiện nay là chuyện thường tình vì dư luận Mỹ luôn có xu hướng chĩa mũi dùi vào đảng đang cầm quyền. Mặt khác, ông đánh giá nền kinh tế vẫn có nhiều điểm sáng và dự báo một thỏa thuận với Iran sẽ giúp giải tỏa áp lực rất lớn cho thị trường cũng như nền kinh tế nói chung.

Ông Trump từng hy vọng có thể thuyết phục cử tri trong cuộc bầu cử vào tháng 11 bằng một nền kinh tế bùng nổ nhờ các chính sách của mình, trong đó có gói cắt giảm thuế quy mô lớn. Thị trường lao động thời gian qua là điểm tựa vững chắc khi các doanh nghiệp đã tạo thêm 172.000 việc làm vào tháng trước. Tổng thống cũng nhìn thấy rõ thành quả này qua thị trường tài chính, nơi vừa chứng kiến các chỉ số tăng vọt hôm 15/6 trước triển vọng đạt được thỏa thuận với Iran.

Tổng hòa các yếu tố trên, Nhà Trắng tin rằng đây là những điều kiện tạo tiền đề cho một nền kinh tế khởi sắc và giúp kéo giảm mặt bằng giá vốn đang ở mức cao, Joseph Lavorgna, chuyên gia kinh tế tại SMBC Nikko Securities America, nhận xét.

Áp lực bủa vây

Song cuộc chiến Iran nổ ra đã đẩy giá cả leo thang và đe dọa làm chậm đà tăng trưởng kinh tế của nước Mỹ. Hệ quả là tác động dai dẳng từ giá dầu cao cùng tình trạng chuỗi cung ứng liên tục đứt gãy đã làm thay đổi hoàn toàn cục diện kinh tế trong phần còn lại của năm, Lavorgna giải thích.

"Nền kinh tế sẽ bùng nổ, nhưng lạm phát chưa chắc đã hạ nhiệt", ông cảnh báo.

Dù giá xăng có thể sớm giảm, hầu hết các chuyên gia kinh tế đều dự đoán rằng mức giá vẫn sẽ cao hơn mức trung bình trước xung đột cho đến ít nhất là cuối năm nay, Ajay Parmar, giám đốc bộ phận năng lượng và lọc hóa dầu tại ICIS, đơn vị chuyên cung cấp dữ liệu thị trường về ngành này, cho hay.

Theo ông, nếu giá dầu tiếp tục neo cao lâu hơn dự kiến, một phần do nhu cầu tăng vọt khi cuộc chiến kết thúc, áp lực lạm phát sẽ còn đè nặng lên Mỹ trong một khoảng thời gian nữa.

Năng lượng cũng không phải yếu tố duy nhất đẩy giá cả leo thang. Hai báo cáo do công ty Oxford Economics công bố trong tuần qua đã chỉ ra những rủi ro tiềm ẩn khác, như việc giá phân bón tăng cao, kéo theo hệ lụy là giá thực phẩm tăng theo. Oxford Economics dự báo tình trạng này có thể diễn ra trên phạm vi toàn cầu và có độ trễ nhất định, ngay cả khi chiến sự Iran đã kết thúc.

"Ngay cả khi giá dầu giảm mạnh nhờ việc đạt được thỏa thuận, điều đó không nhất thiết đồng nghĩa rằng lạm phát cũng sẽ hạ nhiệt nhanh chóng tương ứng", Grace Zwemmer, chuyên gia kinh tế theo dõi thị trường Mỹ tại Oxford Economics, cho biết.

"Mọi chuyện sẽ không thể lập tức trở lại như cũ", bà nói thêm. "Nhưng một thỏa thuận rõ ràng sẽ giúp loại bỏ bớt những rủi ro suy thoái cho nền kinh tế".

Tin Gốc: Vnexpress

Bộ trưởng Quốc phòng Ba Lan Wladyslaw Kosiniak-Kamysz hồi đầu tuần thông báo nước này sẽ không chuyển giao tiêm kích MiG-29 Ukraine, với lý do Kiev không chia sẻ công nghệ thiết bị không người lái (drone) cho Warsaw dù ban đầu đã đồng ý.

Onet, cổng thông tin điện tử lớn nhất tại Ba Lan, hôm 3/7 tiết lộ nguyên nhân sâu xa dẫn đến quyết định là hai bên không thể nhất trí phương án thanh toán chi phí sửa chữa, hiện đại hóa các tiêm kích MiG-29 mà Warsaw dự định chuyển giao cho Kiev.

Phái đoàn Ukraine đã đến Ba Lan những tháng gần đây và kiểm tra 14 chiến đấu cơ MiG-29 còn lại trong biên chế không quân nước sở tại.

Do ít được bảo dưỡng, số máy bay này bị Ukraine đánh giá là "không đạt yêu cầu kỹ thuật", đặc biệt là bộ phận càng đáp. Các chuyên gia Ukraine cho rằng chúng cần được đại tu và hiện đại hóa trước khi chuyển giao, quá trình này có thể được tiến hành tại nhà máy WZL-2 của Ba Lan.

Kiev yêu cầu Warsaw thanh toán chi phí cho hoạt động trên, trong khi Bộ Quốc phòng Ba Lan chỉ trích đây là yêu cầu không thể chấp nhận do khoản chi nằm ngoài kế hoạch ban đầu, khiến đàm phán rơi vào bế tắc.

Thứ trưởng Quốc phòng Ba Lan Pawel Zalewski hồi giữa tháng 6 từng đề cập đến vấn đề hiện đại hóa phi đội MiG-29. "Ukraine muốn chỉnh sửa số máy bay này để đáp ứng điều kiện chiến đấu hiện đại hơn. Về phía chúng tôi, không có thỏa thuận về thanh toán chi phí này", ông cho hay.

Theo chuyên trang quân sự Defense Express của Ukraine, số tiêm kích MiG-29 trên thực tế đã được hiện đại hóa trong giai đoạn 2011-2014, trong đó có lắp đặt máy tính, màn hình hiển thị trong buồng lái cùng hệ thống dẫn đường và liên lạc mới. 14 tiêm kích MiG-29 Ba Lan viện trợ cho Ukraine trong năm 2023 không được nâng cấp như vậy.

Tuy nhiên, gói hiện đại hóa không bao gồm hệ thống vũ khí, radar và các thành phần quan trọng khác. Defense Express cho biết số chiến đấu cơ này có năng lực tổng thể tương đương với lô MiG-29AS mà Slovakia chuyển giao cho Ukraine hồi năm 2023.

Chuyên trang Ukraine cũng lưu ý rằng không phải chiếc nào trong số 14 máy bay MiG-29 Ba Lan cũng có thể làm nhiệm vụ. "Tình trạng tương tự đã xảy ra, khi 9 trong 13 chiếc MiG-29AS Slovakia không đạt khả năng sẵn sàng chiến đấu, thậm chí không đủ điều kiện để cất cánh. Chúng đã được tháo rời và vận chuyển đến Ukraine bằng xe tải", Defense Express cho hay.

Quân đội Ba Lan cũng khẳng định kế hoạch đổi MiG-29 lấy công nghệ drone chỉ khả thi vì số tiêm kích này đã hết vòng đời sử dụng. Defense Express nhận định rằng nếu thương vụ diễn ra, một số chiếc MiG-29 sẽ bị rã xác để lấy linh kiện, số còn lại cần được tân trang trước khi sử dụng cho nhiệm vụ chiến đấu.

"Do Ba Lan coi đây là thỏa thuận trao đổi, chứ không phải viện trợ, Ukraine cần xem xét kỹ tình trạng của từng máy bay trước khi chấp nhận chia sẻ công nghệ drone, đặc biệt là khi các phi cơ đã hết vòng đời", chuyên trang này cho hay.

Ngoài vấn đề chất lượng máy bay, một thách thức lớn với không quân Ukraine là số phi công đủ năng lực vận hành dòng MiG-29. Các quân nhân Ukraine đang phải đào tạo chuyển loại để sử dụng máy bay hệ phương Tây như F-16, Mirage 2000-5 và Gripen.

Dù vậy, một số chuyên gia Ukraine vẫn bày tỏ nuối tiếc khi thỏa thuận trao đổi không trở thành hiện thực. "Không quân Ukraine đã hứng chịu nhiều tổn thất sau 4 năm chiến sự, nên số máy bay MiG-29 Ba Lan vẫn mang lại giá trị nhất định nếu được chuyển giao", Defense Express cho hay.

Ukraine thừa hưởng 240 tiêm kích MiG-29 từ Liên Xô, đồng thời đã tiếp nhận hàng loạt máy bay từ các nước NATO kể từ khi xung đột bùng phát. Phi đội này thường được triển khai để đối phó UAV và tên lửa hành trình Nga, một số phi cơ còn được chỉnh sửa để phóng tên lửa và ném bom lượn do phương Tây viện trợ.

Oryx, trang theo dõi thông tin tình báo mở có trụ sở tại Hà Lan, ước tính ít nhất 36 chiếc MiG-29 Ukraine đã bị phá hủy kể từ đầu xung đột. Con số thực tế có thể cao hơn, do Oryx chỉ liệt kê những tổn thất có hình ảnh xác minh. Tính tới năm 2025, không quân Ukraine được cho là còn 53 máy bay MiG-29 trong biên chế.

Một trong những thiệt hại nghiêm trọng nhất với phi đội MiG-29 Ukraine xảy ra hôm 27/6, khi nước này mất 2-3 chiếc chỉ trong một ngày. Một máy bay được Ukraine xác nhận là "rơi khi làm nhiệm vụ chiến đấu" ở tỉnh Poltava, nghi do trúng tên lửa tầm xa của tiêm kích Su-35S Nga. Hai phi cơ còn lại bị máy bay không người lái Nga tập kích khi đang chuẩn bị cất cánh tại căn cứ Voznesensk.

Tin Gốc: Vnexpress